కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణే ద్వితీయాష్టకే అష్టమః ప్రపాఠకః - కామ్యపశుయాజ్యానువాక్యా బ్రాహ్మణమ్
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
శ్రీ గురుభ్యో నమః । హరిః ఓమ్ ॥
అనువాకం 1 - వాయవ్యాదిపశూనాం సూక్తాని
పీవోన్నాగ్ం రయివృధః సుమేధాః । శ్వేత-స్సిషక్తి నియుతామభిశ్రీః । తే వాయవే సమనసో వితస్థుః । విశ్వేన్నరః స్వపత్యాని చక్రుః ॥ రాయే-ఽను య-ఞ్జజ్ఞతూ రోదసీ ఉభే । రాయే దేవీ ధిషణా ధాతి దేవమ్ । అధా వాయు-న్నియుతః సశ్చత స్వాః । ఉత శ్వేతం-వఁసుధితి-న్నిరేకే ॥ ఆ వాయో భూష శుచిపా ఉప న-స్సహస్ర-న్తే నియుతో విశ్వవార । ఉపో తే అన్ధో మద్యమయామి యస్య దేవ దధిషే పూర్వపేయమ్ ॥ ప్ర యాభిర్యాసి దాశ్వాగ్ం సమచ్ఛా నియుద్భి-ర్వాయవిష్టయే దురోణే । ని నో రయిగ్ం సుభోజసం-యుఁవేహ ని వీరవ-ద్గవ్యమశ్వియ-ఞ్చ రాధః ॥॥ ప్ర వాయుమచ్ఛా బృహతీ మనీషా ॥ 1 ॥
బృహద్రయిం-విఁశ్వవారాగ్ం రథప్రామ్ । ద్యుతద్యామా నియుతః పత్యమానః । కవిః కవిమియక్షసి ప్రయజ్యో ॥ ఆ నో నియుద్భిః శతినీభి-రద్ధ్వరమ్ । సహస్రిణీభిరుప యాహి యజ్ఞమ్ । వాయో అస్మిన్. హవిషి మాదయస్వ । యూయ-మ్పాత స్వస్తిభి-స్సదా నః ॥ ప్రజాపతే న త్వదేతాన్యన్యః । విశ్వా జాతాని పరి తా బభూవ । య-త్కామాస్తే జుహుమస్తన్నో అస్తు ॥ 2 ॥
వయగ్గ్ స్యామ పతయో రయీణామ్ ॥ రయీణా-మ్పతిం-యఁజత-మ్బృహన్తమ్ । అస్మిన్భరే నృతమం-వాఁజసాతౌ । ప్రజాపతి-మ్ప్రథమజామృతస్య । యజామ దేవమధి నో బ్రవీతు ॥ ప్రజాపతే త్వ-న్నిధిపాః పురాణః । దేవానా-మ్పితా జనితా ప్రజానామ్ । పతి-ర్విశ్వస్య జగతః పరస్పాః । హవిర్నో దేవ విహవే జుషస్వ ॥ తవేమే లోకాః ప్రదిశో దిశశ్చ ॥ 3 ॥
పరావతో నివత ఉద్వతశ్చ । ప్రజాపతే విశ్వసృజ్జీవధన్య ఇద-న్నో దేవ । ప్రతిహర్య హవ్యమ్ ॥ ప్రజాపతి-మ్ప్రథమం-యఁజ్ఞియానామ్ । దేవానామగ్రే యజతం-యఁజద్ధ్వమ్ । స నో దదాతు ద్రవిణగ్ం సువీర్యమ్ । రాయస్పోషం-విఁష్యతు నాభిమస్మే ॥ యో రాయ ఈశే శతదాయ ఉక్థ్యః । యః పశూనాగ్ం రక్షితా విష్ఠితానామ్ । ప్రజాపతిః ప్రథమజా ఋతస్య ॥ 4 ॥
సహస్రధామా జుషతాగ్ం హవిర్నః ॥ సోమాపూషణా జననా రయీణా-ఞ్జననా దివో జననా పృథివ్యాః । జాతౌ విశ్వస్య భువనస్య గోపౌ దేవా అకృణ్వన్నమృతస్య నాభిమ్ ॥ ఇమౌ దేవౌ జాయమానౌ జుషన్తేమౌ తమాగ్ంసి గూహతామజుష్టా । ఆభ్యామిన్ద్రః పక్వమామాస్వన్త-స్సోమాపూషభ్యా-ఞ్జనదుస్రియాసు ॥ ॥ సోమాపూషణా రజసో విమానమ్ । సప్తచక్రగ్ం రథమవిశ్వమిన్వమ్ । విషూవృత-మ్మనసా యుజ్యమానమ్ । త-ఞ్జిన్వథో వృషణా పఞ్చరశ్మిమ్ ॥ దివ్యన్య-స్సదన-ఞ్చక్ర ఉచ్చా । పృథివ్యామన్యో అద్ధ్యన్తరిక్షే । తావస్మభ్య-మ్పురువార-మ్పురుక్షుమ్ । రాయస్పోషం-విఁష్యతా-న్నాభిమస్మే ॥ 5 ॥
ధియ-మ్పూషా జిన్వతు విశ్వమిన్వః । రయిగ్ం సోమో రయిపతి-ర్దధాతు । అవతు దేవ్యదితిర-నర్వా । బృహ-ద్వదేమ విదథే సువీరాః ॥ విశ్వాన్యన్యో భువనా జజాన । విశ్వమన్యో అభిచక్షాణ ఏతి । సోమాపూషణా-వవత-న్ధియ-మ్మే । యువభ్యాం-విఁశ్వాః పృతనా జయేమ ॥ ఉదుత్తమం-వఁరుణ పాశమస్మదవా-ఽధమం-విఁమధ్యమగ్గ్ శ్రథాయ । అథా వయమాదిత్య వ్రతే తవా-ఽనాగసో అదితయే స్యామ అస్తభ్నాద్యామృషభో అన్తరిక్షమమిమీత వరిమాణ-మ్పృథివ్యా ఆ-ఽసీద-ద్విశ్వా భువనాని సమ్రా-డ్విశ్వేత్తాని వరుణస్య వ్రతాని ॥ । య-త్కిఞ్చేదం-వఁరుణ దైవ్యే జనే-ఽభిద్రోహ-మ్మనుష్యాశ్చరామసి । అచిత్తీయ-త్తవ ధర్మా యుయోపిమ మా నస్తస్మా దేనసో దేవ రీరిషః ॥ కితవాసో యద్రి రిపుర్న దీవి యద్వా ఘా సత్య ముతయన్న విద్మ । సర్వా తా విష్య శిథిరేవ దేవాథా తే స్యామ వరుణ ప్రియాసః ॥( ) । అవ తే హేడో వరుణ నమోభిరవ యజ్ఞేభిరీమహే హవిర్భిః । క్షయన్నస్మభ్యమసుర ప్రచేతో రాజన్నేనాగ్ంసి శిశ్రథః కృతాని ॥, తత్త్వా యామి బ్రహ్మణా వన్దమానస్తదా శాస్తే యజమానో హవిర్భిః । అహేడమానో వరుణేహ బోధ్యురుశగ్ంస మా న ఆయుః ప్రమోషీః ॥ ॥ ఆదిత్యానామవసా నూతనేన సక్షీమహి శర్మణా శన్తమేన । అనాగాస్త్వే అదితిత్వే తురాస ఇమం-యఁజ్ఞ-న్దధతు శ్రోషమాణాః ॥, న దక్షిణా విచికితే న సవ్యా న ప్రాచీనమాదిత్యా నోత పశ్చా । పాక్యా చిద్వసవో ధీర్యా చి--ద్యుష్మానీతో అభయ-ఞ్జ్యోతిరశ్యామ్ ॥ । ధారయన్త ఆదిత్యాసో జగథ్స్థా దేవా విశ్వస్య భువనస్య గోపాః । దీర్ఘాధియో రక్షమాణా అసుర్యమృతావాన-శ్చయమానా ఋణాని ॥, తిస్రో భూమీర్ధారయ-న్త్రీగ్ం రుత ద్యూ-న్త్రీణి వ్రతా విదథే అన్తరేషామ్ । ఋతేనా-ఽఽదిత్యా మహి వో మహిత్వ-న్తదర్యమన్ వరుణ మిత్ర చారు ॥ । యజ్ఞో దేవానా-మ్ప్రత్యేతి సుమ్నమాదిత్యాసో భవతా మృడయన్తః । ఆ వో-ఽర్వాచీ సుమతి ర్వవృత్యాదగ్ం హోశ్చిద్యా వరివోవిత్తరా-ఽసత్ ॥ శుచిరప-స్సూయవసా అదబ్ధ ఉప క్షేతి వృద్ధవయా-స్సువీరః । నకిష్ట-ఙ్ఘ్నన్త్యన్తితో న దూరాద్య ఆదిత్యానా-మ్భవతి ప్రణీతౌ ॥ ॥ 6 ॥
అనువాకం 1 - వాయవ్యాదిపశూనాం సూక్తాని
పీవోన్నాగ్ం రయివృధః సుమేధాః । శ్వేత-స్సిషక్తి నియుతామభిశ్రీః । తే వాయవే సమనసో వితస్థుః । విశ్వేన్నరః స్వపత్యాని చక్రుః ॥ రాయే-ఽను య-ఞ్జజ్ఞతూ రోదసీ ఉభే । రాయే దేవీ ధిషణా ధాతి దేవమ్ । అధా వాయు-న్నియుతః సశ్చత స్వాః । ఉత శ్వేతం-వఁసుధితి-న్నిరేకే ॥ ఆ వాయో భూష శుచిపా ఉప న-స్సహస్ర-న్తే నియుతో విశ్వవార । ఉపో తే అన్ధో మద్యమయామి యస్య దేవ దధిషే పూర్వపేయమ్ ॥ ప్ర యాభిర్యాసి దాశ్వాగ్ం సమచ్ఛా నియుద్భి-ర్వాయవిష్టయే దురోణే । ని నో రయిగ్ం సుభోజసం-యుఁవేహ ని వీరవ-ద్గవ్యమశ్వియ-ఞ్చ రాధః ॥॥ ప్ర వాయుమచ్ఛా బృహతీ మనీషా ॥ 1 ॥
బృహద్రయిం-విఁశ్వవారాగ్ం రథప్రామ్ । ద్యుతద్యామా నియుతః పత్యమానః । కవిః కవిమియక్షసి ప్రయజ్యో ॥ ఆ నో నియుద్భిః శతినీభి-రద్ధ్వరమ్ । సహస్రిణీభిరుప యాహి యజ్ఞమ్ । వాయో అస్మిన్. హవిషి మాదయస్వ । యూయ-మ్పాత స్వస్తిభి-స్సదా నః ॥ ప్రజాపతే న త్వదేతాన్యన్యః । విశ్వా జాతాని పరి తా బభూవ । య-త్కామాస్తే జుహుమస్తన్నో అస్తు ॥ 2 ॥
వయగ్గ్ స్యామ పతయో రయీణామ్ ॥ రయీణా-మ్పతిం-యఁజత-మ్బృహన్తమ్ । అస్మిన్భరే నృతమం-వాఁజసాతౌ । ప్రజాపతి-మ్ప్రథమజామృతస్య । యజామ దేవమధి నో బ్రవీతు ॥ ప్రజాపతే త్వ-న్నిధిపాః పురాణః । దేవానా-మ్పితా జనితా ప్రజానామ్ । పతి-ర్విశ్వస్య జగతః పరస్పాః । హవిర్నో దేవ విహవే జుషస్వ ॥ తవేమే లోకాః ప్రదిశో దిశశ్చ ॥ 3 ॥
పరావతో నివత ఉద్వతశ్చ । ప్రజాపతే విశ్వసృజ్జీవధన్య ఇద-న్నో దేవ । ప్రతిహర్య హవ్యమ్ ॥ ప్రజాపతి-మ్ప్రథమం-యఁజ్ఞియానామ్ । దేవానామగ్రే యజతం-యఁజద్ధ్వమ్ । స నో దదాతు ద్రవిణగ్ం సువీర్యమ్ । రాయస్పోషం-విఁష్యతు నాభిమస్మే ॥ యో రాయ ఈశే శతదాయ ఉక్థ్యః । యః పశూనాగ్ం రక్షితా విష్ఠితానామ్ । ప్రజాపతిః ప్రథమజా ఋతస్య ॥ 4 ॥
సహస్రధామా జుషతాగ్ం హవిర్నః ॥ సోమాపూషణా జననా రయీణా-ఞ్జననా దివో జననా పృథివ్యాః । జాతౌ విశ్వస్య భువనస్య గోపౌ దేవా అకృణ్వన్నమృతస్య నాభిమ్ ॥ ఇమౌ దేవౌ జాయమానౌ జుషన్తేమౌ తమాగ్ంసి గూహతామజుష్టా । ఆభ్యామిన్ద్రః పక్వమామాస్వన్త-స్సోమాపూషభ్యా-ఞ్జనదుస్రియాసు ॥ ॥ సోమాపూషణా రజసో విమానమ్ । సప్తచక్రగ్ం రథమవిశ్వమిన్వమ్ । విషూవృత-మ్మనసా యుజ్యమానమ్ । త-ఞ్జిన్వథో వృషణా పఞ్చరశ్మిమ్ ॥ దివ్యన్య-స్సదన-ఞ్చక్ర ఉచ్చా । పృథివ్యామన్యో అద్ధ్యన్తరిక్షే । తావస్మభ్య-మ్పురువార-మ్పురుక్షుమ్ । రాయస్పోషం-విఁష్యతా-న్నాభిమస్మే ॥ 5 ॥
ధియ-మ్పూషా జిన్వతు విశ్వమిన్వః । రయిగ్ం సోమో రయిపతి-ర్దధాతు । అవతు దేవ్యదితిర-నర్వా । బృహ-ద్వదేమ విదథే సువీరాః ॥ విశ్వాన్యన్యో భువనా జజాన । విశ్వమన్యో అభిచక్షాణ ఏతి । సోమాపూషణా-వవత-న్ధియ-మ్మే । యువభ్యాం-విఁశ్వాః పృతనా జయేమ ॥ ఉదుత్తమం-వఁరుణ పాశమస్మదవా-ఽధమం-విఁమధ్యమగ్గ్ శ్రథాయ । అథా వయమాదిత్య వ్రతే తవా-ఽనాగసో అదితయే స్యామ అస్తభ్నాద్యామృషభో అన్తరిక్షమమిమీత వరిమాణ-మ్పృథివ్యా ఆ-ఽసీద-ద్విశ్వా భువనాని సమ్రా-డ్విశ్వేత్తాని వరుణస్య వ్రతాని ॥ । య-త్కిఞ్చేదం-వఁరుణ దైవ్యే జనే-ఽభిద్రోహ-మ్మనుష్యాశ్చరామసి । అచిత్తీయ-త్తవ ధర్మా యుయోపిమ మా నస్తస్మా దేనసో దేవ రీరిషః ॥ కితవాసో యద్రి రిపుర్న దీవి యద్వా ఘా సత్య ముతయన్న విద్మ । సర్వా తా విష్య శిథిరేవ దేవాథా తే స్యామ వరుణ ప్రియాసః ॥( ) । అవ తే హేడో వరుణ నమోభిరవ యజ్ఞేభిరీమహే హవిర్భిః । క్షయన్నస్మభ్యమసుర ప్రచేతో రాజన్నేనాగ్ంసి శిశ్రథః కృతాని ॥, తత్త్వా యామి బ్రహ్మణా వన్దమానస్తదా శాస్తే యజమానో హవిర్భిః । అహేడమానో వరుణేహ బోధ్యురుశగ్ంస మా న ఆయుః ప్రమోషీః ॥ ॥ ఆదిత్యానామవసా నూతనేన సక్షీమహి శర్మణా శన్తమేన । అనాగాస్త్వే అదితిత్వే తురాస ఇమం-యఁజ్ఞ-న్దధతు శ్రోషమాణాః ॥, న దక్షిణా విచికితే న సవ్యా న ప్రాచీనమాదిత్యా నోత పశ్చా । పాక్యా చిద్వసవో ధీర్యా చి--ద్యుష్మానీతో అభయ-ఞ్జ్యోతిరశ్యామ్ ॥ । ధారయన్త ఆదిత్యాసో జగథ్స్థా దేవా విశ్వస్య భువనస్య గోపాః । దీర్ఘాధియో రక్షమాణా అసుర్యమృతావాన-శ్చయమానా ఋణాని ॥, తిస్రో భూమీర్ధారయ-న్త్రీగ్ం రుత ద్యూ-న్త్రీణి వ్రతా విదథే అన్తరేషామ్ । ఋతేనా-ఽఽదిత్యా మహి వో మహిత్వ-న్తదర్యమన్ వరుణ మిత్ర చారు ॥ । యజ్ఞో దేవానా-మ్ప్రత్యేతి సుమ్నమాదిత్యాసో భవతా మృడయన్తః । ఆ వో-ఽర్వాచీ సుమతి ర్వవృత్యాదగ్ం హోశ్చిద్యా వరివోవిత్తరా-ఽసత్ ॥ శుచిరప-స్సూయవసా అదబ్ధ ఉప క్షేతి వృద్ధవయా-స్సువీరః । నకిష్ట-ఙ్ఘ్నన్త్యన్తితో న దూరాద్య ఆదిత్యానా-మ్భవతి ప్రణీతౌ ॥ ॥ 6 ॥
(మనీషా-ఽస్తు-చ-ర్త-స్యాస్మే-కితవాస శ్చత్వారి చ ) (అ. 1)
అనువాకం 2 - వశాదీనాం సూక్తాని
అనువాకం 2 - వశాదీనాం సూక్తాని
తే శుక్రాస-శ్శుచయో రశ్మివన్తః । సీదన్నాదిత్యా అధి బరఃఇషి ప్రియే । కామేన దేవా-స్సరథ-న్దివో నః । ఆయాన్తు యజ్ఞముప నో జుషాణాః ॥ తే సూనవో అదితేః పీవసామిషమ్ । ఘృత-మ్పిన్వత్-ప్రతిహర్యన్నృతేజాః । ప్ర యజ్ఞియా యజమానాయ యేమురే । ఆదిత్యాః కామ-మ్పితుమన్తమస్మే ॥ ఆ నః పుత్రా అదితేర్యాన్తు యజ్ఞమ్ । ఆదిత్యాసః పథిభి-ర్దేవయానైః ॥ 7 ॥
అస్మే కామ-న్దాశుషే సన్నమన్తః । పురోడాశ-ఙ్ఘృతవన్త-ఞ్జుషన్తామ్ ॥ స్కభాయత నిర్-ఋతిగ్ం సేధతామతిమ్ । ప్ర రశ్మిభి-ర్యతమానా అమృద్ధ్రాః । ఆదిత్యాః కామ ప్రయతాం-వఁషట్కృతిమ్ । జుషద్ధ్వ-న్నో హవ్యదాతిం-యఁజత్రాః ॥ ఆదిత్యాన్-కామమవసే హువేమ । యే భూతాని జనయన్తో విచిఖ్యుః । సీదన్తు పుత్రా అదితేరుపస్థమ్ । స్తీర్ణ-మ్బరఃఇర్హవిరద్యాయ దేవాః ॥ 8 ॥
స్తీర్ణ-మ్బరఃఇ-స్సీదతా యజ్ఞే అస్మిన్న్ । ధ్రాజా-స్సేధన్తో అమతి-న్దురేవామ్ । అస్మభ్య-మ్పుత్రా అదితేః ప్రయగ్ంసత । ఆదిత్యాః కామ హవిషో జుషాణాః ॥ అగ్నే నయ సుపథా రాయే అస్మాన్ । విశ్వాని దేవ వయునాని విద్వాన్ । యుయోద్ధ్యస్మ-జ్జుహురాణమేనః । భూయిష్ఠా-న్తే నమ ఉక్తిం-విఁధేమ ॥ ప్రవః శుక్రాయ భానవే భరద్ధ్వమ్ । హవ్య-మ్మతి-ఞ్చాగ్నయే సుపూతమ్ ॥ 9 ॥
యో దైవ్యాని మానుషా జనూగ్ంషి । అన్త-ర్విశ్వాని విద్మనా జిగాతి ॥ అచ్ఛా గిరో మతయో దేవయన్తీః । అగ్నిం-యఁన్తి ద్రవిణ-మ్భిక్షమాణాః । సుసదృంశగ్ం సుప్రతీకగ్గ్ స్వఞ్చమ్ । హవ్యవాహమరతి-మ్మానుషాణామ్ ॥ అగ్నే త్వమస్మ-ద్యుయోద్ధ్యమీవాః । అనగ్నిత్రా అభ్యమన్త కృష్టీః । పునరస్మభ్యగ్ం సువితాయ దేవ । క్షాం-విఁశ్వేభిరజరేభి-ర్యజత్ర ॥ 10 ॥
అగ్నే త్వ-మ్పారయా నవ్యో అస్మాన్ । స్వస్తిభిరతి దుర్గాణి విశ్వా । పూశ్చ పృథ్వీ బహులా న ఉర్వీ । భవా తోకాయ తనయాయ శం-యోః ఁ॥ ప్ర కారవో మననా వచ్యమానాః । దేవద్రీచీ-న్నయథ దేవయన్తః । దక్షిణావాడ్-వాజినీ ప్రాచ్యేతి । హవిర్భరన్త్యగ్నయే ఘృతాచీ ॥ ఇన్ద్ర-న్నరో నేమధితా హవన్తే యత్పార్యా యునజతే ధియస్తాః । శూరో నృషాతా శవసశ్చకాన ఆ గోమతి వ్రజే భజా త్వన్నః ॥ యుజే రథ-ఙ్గవేషణగ్ం హరిభ్యామ్ । ఉప బ్రహ్మాణి జుజుషాణ-మస్థుః । విబాధిష్టాస్య రోదసీ మహిత్వా । ఇన్ద్రో వృత్రాణ్యప్రతీ జఘన్వాన్ ॥ ॥ జగృభ్ణా తే దక్షిణమిన్ద్ర హస్తమ్ ॥ 11 ॥
వసూయవో వసుపతే వసూనామ్ । విద్మా హి త్వా గోపతిగ్ం శూర గోనామ్ । అస్మభ్య-ఞ్చిత్రం-వృఁషణగ్ం రయి-న్దాః ॥ తవేదం-విఁశ్వమభితః పశవ్యమ్ । య-త్పశ్యసి చక్షసా సూర్యస్య । గవామసి గోపతిరేక ఇన్ద్ర । భక్షీమహి తే ప్రయతస్య వస్వః ॥ సమిన్ద్ర ణో మనసా నేషి గోభిః । సగ్ం సూరిభి-ర్మఘవన్-థ్సగ్గ్ స్వస్త్యా । స-మ్బ్రహ్మణా దేవకృతం-యఁదస్తి ॥ 12 ॥
స-న్దేవానాగ్ం సుమత్యా యజ్ఞియానామ్ ॥ ఆరాచ్ఛత్రు-మపబాధస్వ దూరమ్ । ఉగ్రో య-శ్శమ్బః పురుహూత తేన । అస్మే ధేహి యవమద్గోమదిన్ద్ర । కృధీ ధియ-ఞ్జరిత్రే వాజరత్నామ్ ॥ ఆవేధస-న్నీలపృష్ఠ-మ్బృహన్తమ్ । బృహస్పతిగ్ం సదనే సాదయధ్వమ్ । సాదద్యోని-న్దమ ఆదీదివాగ్ంసమ్ । హిరణ్యవర్ణమరుషగ్ం సపేమ ॥ స హి శుచిః ॥ బృహస్పతిః ప్రథమ-ఞ్జాయమానః । మహో జ్యోతిషః పరమే వ్యోమన్న్ । సప్తాస్యస్తువిజాతో రవేణ । వి సప్తరశ్మిరధమత్తమాగ్ంసి ॥ 13 ॥
బృహస్పతి-స్సమజయ-ద్వసూని । మహో వ్రజా-న్గోమతో దేవ ఏషః । అప-స్సిషాసన్-థ్సువర ప్రతీత్తః । బృహస్పతిరఃఅన్త్యమిత్ర-మర్కైః ॥ బృహస్పతే పరి దీయా రథేన రక్షోహా ఽమిత్రాగ్ం అప బాధమానః । ప్రభఞ్జన్-థ్సేనాః ప్రమృణో యుధా జయన్నస్మాక-మేధ్యవితా రథానామ్ ॥ ఏవా పిత్రే విశ్వదేవాయ వృష్ణే యజ్ఞైర్విధేమ నమసా హవిర్భిః । బృహస్పతే సుప్రజా వీరవన్తో వయగ్గ్ స్యామ పతయో రయీణామ్ ॥ ॥ ఆ నో దివో బృహతః పర్వతాదా సరస్వతీ యజతా గన్తు యజ్ఞమ్ । హవ-న్దేవీ జుజుషాణా ఘృతాచీ శగ్మా-న్నో వాచముశతీ శృణోతు ॥పావీరవీ కన్యా చిత్రాయు-స్సరస్వతీ వీరపత్నీ ధియ-న్ధాత్ । గ్నాభిరచ్ఛిద్రగ్ం శరణగ్ం సజోషా దురాధర్ష-ఙ్గృణతే శర్మ యగ్ంసత్ ॥ । ఇమా జుహ్వానా యుష్మదా నమోభిః । ప్రతి స్తోమగ్ం సరస్వతి జుషస్వ । తవ శర్మ-న్ప్రియతమే దధానాః । ఉపస్థేయామ శరణ-న్న వృక్షమ్ ॥ యస్తే స్తనశ్శశయ ఇత్యాహ । స్తౌత్యేవైనామ్ । ఉస్ర ఘర్మగ్ం శిగ్ంషోస్ర ఘర్మ-మ్పాహి ఘర్మాయ శిగ్ంషేత్యాహ । యథా బ్రూయాదముష్మై దేహీతి । తాదృగేవ తత్ । బృహస్పతిస్త్వోప సీదత్విత్యాహ । । సరస్వత్యభి నో నేషి వస్యః । మా పస్ఫరీః పయసా మా న ఆ ధక్ । జుషస్వ న-స్సఖ్యా వేశ్యా చ । మా త్వత్క్షేత్రా-ణ్యరణాని గన్మ ॥ ॥ ఇయగ్ం శుష్మేభిర్బిసఖా ఇవారుజత్ । సాను గిరీణా-న్తవిషేభిరూర్మిభిః । పారావదఘ్నీమవసే సువృక్తిభిః । సరస్వతీ-మావివాసేమ ధీతిభిః ॥ 14 ॥
అస్మే కామ-న్దాశుషే సన్నమన్తః । పురోడాశ-ఙ్ఘృతవన్త-ఞ్జుషన్తామ్ ॥ స్కభాయత నిర్-ఋతిగ్ం సేధతామతిమ్ । ప్ర రశ్మిభి-ర్యతమానా అమృద్ధ్రాః । ఆదిత్యాః కామ ప్రయతాం-వఁషట్కృతిమ్ । జుషద్ధ్వ-న్నో హవ్యదాతిం-యఁజత్రాః ॥ ఆదిత్యాన్-కామమవసే హువేమ । యే భూతాని జనయన్తో విచిఖ్యుః । సీదన్తు పుత్రా అదితేరుపస్థమ్ । స్తీర్ణ-మ్బరఃఇర్హవిరద్యాయ దేవాః ॥ 8 ॥
స్తీర్ణ-మ్బరఃఇ-స్సీదతా యజ్ఞే అస్మిన్న్ । ధ్రాజా-స్సేధన్తో అమతి-న్దురేవామ్ । అస్మభ్య-మ్పుత్రా అదితేః ప్రయగ్ంసత । ఆదిత్యాః కామ హవిషో జుషాణాః ॥ అగ్నే నయ సుపథా రాయే అస్మాన్ । విశ్వాని దేవ వయునాని విద్వాన్ । యుయోద్ధ్యస్మ-జ్జుహురాణమేనః । భూయిష్ఠా-న్తే నమ ఉక్తిం-విఁధేమ ॥ ప్రవః శుక్రాయ భానవే భరద్ధ్వమ్ । హవ్య-మ్మతి-ఞ్చాగ్నయే సుపూతమ్ ॥ 9 ॥
యో దైవ్యాని మానుషా జనూగ్ంషి । అన్త-ర్విశ్వాని విద్మనా జిగాతి ॥ అచ్ఛా గిరో మతయో దేవయన్తీః । అగ్నిం-యఁన్తి ద్రవిణ-మ్భిక్షమాణాః । సుసదృంశగ్ం సుప్రతీకగ్గ్ స్వఞ్చమ్ । హవ్యవాహమరతి-మ్మానుషాణామ్ ॥ అగ్నే త్వమస్మ-ద్యుయోద్ధ్యమీవాః । అనగ్నిత్రా అభ్యమన్త కృష్టీః । పునరస్మభ్యగ్ం సువితాయ దేవ । క్షాం-విఁశ్వేభిరజరేభి-ర్యజత్ర ॥ 10 ॥
అగ్నే త్వ-మ్పారయా నవ్యో అస్మాన్ । స్వస్తిభిరతి దుర్గాణి విశ్వా । పూశ్చ పృథ్వీ బహులా న ఉర్వీ । భవా తోకాయ తనయాయ శం-యోః ఁ॥ ప్ర కారవో మననా వచ్యమానాః । దేవద్రీచీ-న్నయథ దేవయన్తః । దక్షిణావాడ్-వాజినీ ప్రాచ్యేతి । హవిర్భరన్త్యగ్నయే ఘృతాచీ ॥ ఇన్ద్ర-న్నరో నేమధితా హవన్తే యత్పార్యా యునజతే ధియస్తాః । శూరో నృషాతా శవసశ్చకాన ఆ గోమతి వ్రజే భజా త్వన్నః ॥ యుజే రథ-ఙ్గవేషణగ్ం హరిభ్యామ్ । ఉప బ్రహ్మాణి జుజుషాణ-మస్థుః । విబాధిష్టాస్య రోదసీ మహిత్వా । ఇన్ద్రో వృత్రాణ్యప్రతీ జఘన్వాన్ ॥ ॥ జగృభ్ణా తే దక్షిణమిన్ద్ర హస్తమ్ ॥ 11 ॥
వసూయవో వసుపతే వసూనామ్ । విద్మా హి త్వా గోపతిగ్ం శూర గోనామ్ । అస్మభ్య-ఞ్చిత్రం-వృఁషణగ్ం రయి-న్దాః ॥ తవేదం-విఁశ్వమభితః పశవ్యమ్ । య-త్పశ్యసి చక్షసా సూర్యస్య । గవామసి గోపతిరేక ఇన్ద్ర । భక్షీమహి తే ప్రయతస్య వస్వః ॥ సమిన్ద్ర ణో మనసా నేషి గోభిః । సగ్ం సూరిభి-ర్మఘవన్-థ్సగ్గ్ స్వస్త్యా । స-మ్బ్రహ్మణా దేవకృతం-యఁదస్తి ॥ 12 ॥
స-న్దేవానాగ్ం సుమత్యా యజ్ఞియానామ్ ॥ ఆరాచ్ఛత్రు-మపబాధస్వ దూరమ్ । ఉగ్రో య-శ్శమ్బః పురుహూత తేన । అస్మే ధేహి యవమద్గోమదిన్ద్ర । కృధీ ధియ-ఞ్జరిత్రే వాజరత్నామ్ ॥ ఆవేధస-న్నీలపృష్ఠ-మ్బృహన్తమ్ । బృహస్పతిగ్ం సదనే సాదయధ్వమ్ । సాదద్యోని-న్దమ ఆదీదివాగ్ంసమ్ । హిరణ్యవర్ణమరుషగ్ం సపేమ ॥ స హి శుచిః ॥ బృహస్పతిః ప్రథమ-ఞ్జాయమానః । మహో జ్యోతిషః పరమే వ్యోమన్న్ । సప్తాస్యస్తువిజాతో రవేణ । వి సప్తరశ్మిరధమత్తమాగ్ంసి ॥ 13 ॥
బృహస్పతి-స్సమజయ-ద్వసూని । మహో వ్రజా-న్గోమతో దేవ ఏషః । అప-స్సిషాసన్-థ్సువర ప్రతీత్తః । బృహస్పతిరఃఅన్త్యమిత్ర-మర్కైః ॥ బృహస్పతే పరి దీయా రథేన రక్షోహా ఽమిత్రాగ్ం అప బాధమానః । ప్రభఞ్జన్-థ్సేనాః ప్రమృణో యుధా జయన్నస్మాక-మేధ్యవితా రథానామ్ ॥ ఏవా పిత్రే విశ్వదేవాయ వృష్ణే యజ్ఞైర్విధేమ నమసా హవిర్భిః । బృహస్పతే సుప్రజా వీరవన్తో వయగ్గ్ స్యామ పతయో రయీణామ్ ॥ ॥ ఆ నో దివో బృహతః పర్వతాదా సరస్వతీ యజతా గన్తు యజ్ఞమ్ । హవ-న్దేవీ జుజుషాణా ఘృతాచీ శగ్మా-న్నో వాచముశతీ శృణోతు ॥పావీరవీ కన్యా చిత్రాయు-స్సరస్వతీ వీరపత్నీ ధియ-న్ధాత్ । గ్నాభిరచ్ఛిద్రగ్ం శరణగ్ం సజోషా దురాధర్ష-ఙ్గృణతే శర్మ యగ్ంసత్ ॥ । ఇమా జుహ్వానా యుష్మదా నమోభిః । ప్రతి స్తోమగ్ం సరస్వతి జుషస్వ । తవ శర్మ-న్ప్రియతమే దధానాః । ఉపస్థేయామ శరణ-న్న వృక్షమ్ ॥ యస్తే స్తనశ్శశయ ఇత్యాహ । స్తౌత్యేవైనామ్ । ఉస్ర ఘర్మగ్ం శిగ్ంషోస్ర ఘర్మ-మ్పాహి ఘర్మాయ శిగ్ంషేత్యాహ । యథా బ్రూయాదముష్మై దేహీతి । తాదృగేవ తత్ । బృహస్పతిస్త్వోప సీదత్విత్యాహ । । సరస్వత్యభి నో నేషి వస్యః । మా పస్ఫరీః పయసా మా న ఆ ధక్ । జుషస్వ న-స్సఖ్యా వేశ్యా చ । మా త్వత్క్షేత్రా-ణ్యరణాని గన్మ ॥ ॥ ఇయగ్ం శుష్మేభిర్బిసఖా ఇవారుజత్ । సాను గిరీణా-న్తవిషేభిరూర్మిభిః । పారావదఘ్నీమవసే సువృక్తిభిః । సరస్వతీ-మావివాసేమ ధీతిభిః ॥ 14 ॥
(దేవయానై--ర్ దేవాః - సుపూతంయఁజత్ర-హస్త-మస్తి-తమాగ్-స్యూర్మిభి-ర్ద్వే చ) (అ. 2)
అనువాకం 3 - సౌమ్యాదీనాం సూక్తాని
అనువాకం 3 - సౌమ్యాదీనాం సూక్తాని
సోమో ధేనుగ్ం సోమో అర్వన్తమాశుమ్ । సోమో వీర-ఙ్కర్మణ్య-న్దదాతు । సాదన్యం-విఁదథ్యగ్ం సభేయమ్ । పితు-శ్శ్రవణం-యోఁ దదాశదస్మై ॥ అషాఢం-యుఁథ్సు పృతనాసు పప్రిమ్ । సువర్షామఫ్స్వాం-వృఁజనస్య గోపామ్ । భరేషుజాగ్ం సుక్షితిగ్ం సుశ్రవసమ్ । జయన్త-న్త్వామను మదేమ సోమ ॥ త్వగ్ం సోమ క్రతుభిః ॥ యా తే ధామాని హవిషా యజన్తి తా తే విశ్వా పరిభూరస్తు యజ్ఞ-ఙ్గయస్ఫానః ప్రతరణ-స్సువీరో-ఽవీరహా ప్రచరా సోమ దుర్యాన॥ త్వమిమా ఓషధీ-స్సోమ విశ్వాః । త్వమపో అజనయస్త్వ-ఙ్గాః । త్వమాతతన్థోర్వన్తరిక్షమ్ । త్వ-ఞ్జ్యోతిషా వితమో వవర్థ ॥ 15 ॥
యా తే ధామాని దివి యా పృథివ్యామ్ । యా పర్వతేష్వోషధీష్వఫ్సు । తేభిర్నో విశ్వై-స్సుమనా అహేడన్న్ । రాజన్-థ్సోమ ప్రతి హవ్యా గృభాయ ॥ విష్ణోర్నుకం-వీఁర్యాణి ప్ర వోచం-యః ఁపార్థివాని విమమే రజాగ్ంసి యో అస్కభాయదుత్తరగ్ం సధస్థం-విఁచక్రమాణ స్త్రేధోరుగాయో విష్ణో రరాటమసి విష్ణోః పృష్ఠమసి విష్ణో-శ్శ్న్యప్త్రే స్థో విష్ణో-స్స్యూరసి విష్ణో-ర్ధ్రువమసి వైష్ణవమసి విష్ణవే త్వా ॥ తదస్య ప్రియమభి పాథో అశ్యామ్ । నరో యత్ర దేవయవో మదన్తి । ఉరుక్రమస్య స హి బన్ధురిత్థా । విష్ణోః పదే పరమే మధ్వ ఉథ్సః ॥ । ప్రత-ద్విష్ణుః స్తవతే వీర్యాయ । మృగో న భీమః కుచరో గిరిష్ఠాః । యస్యోరుషు త్రిషు విక్రమణేషు । అధిక్షియన్తి భువనాని విశ్వా ॥ ॥ పరో మాత్రయా తనువా వృధాన । న తే మహిత్వ-మన్వశ్నువన్తి । ఉభే తే విద్మ రజసీ పృథివ్యా విష్ణో దేవ త్వమ్ । పరమస్య విథ్సే ॥ 16 ॥
విచక్రమే పృథివీమేష ఏతామ్ । క్షేత్రాయ విష్ణు-ర్మనుషే దశస్యన్న్ । ధ్రువాసో అస్య కీరయో జనాసః । ఉరుక్షితిగ్ం సుజనిమా చకార ॥ త్రిర్దేవః పృథివీమేష ఏతామ్ । విచక్రమే శతర్చస-మ్మహిత్వా । ప్ర విష్ణు-రస్తు తవసస్త వీయాన్ । త్వేషగ్గ్ హ్యస్య స్థవిరస్య నామ ॥ ॥ ఆ తే మహ ఇన్ద్రోత్యుగ్ర సమన్యవో య-థ్సమరన్త సేనాః । పతాతి దిద్యున్నర్యస్య బాహువోర్మా తే మనో విష్వద్రియగ్వి చారీత్ ॥ యో జాత ఏవ ప్రథమో మనస్వా-న్దేవో దేవాన్ క్రతునా పర్యభూషత్ । యస్య శుష్మాద్రోదసీ అభ్యసేతా-న్నృమ్ణస్య మహ్నా స జనాస ఇన్ద్రః ॥ । అభి గోత్రాణి సహసా గాహమానో-ఽదాయో వీర-శ్శతమన్యురిన్ద్రః । దుశ్చ్యవనః పృతనాషాడ యుధ్యో-స్మాకగ్ం సేనా అవతు ప్ర యుథ్సు ॥ ॥ ఆభి-స్స్పృధో మిథతీ- రరిషణ్యన్న్ । అమిత్రస్య వ్యథయా మన్యుమిన్ద్ర । ఆభిర్విశ్వా అభియుజో విషూచీః । ఆర్యాయ విశో-ఽవతారీర్దాసీః ॥ అయగ్ం శృణ్వే అధ జయన్నుత ఘ్నన్న్ । అయముత ప్రకృణుతే యుధా గాః । యదా సత్య-ఙ్కృణుతే మన్యుమిన్ద్రః ॥ 17 ॥
విశ్వ-న్దృఢ-మ్భయత ఏజదస్మాత్ ॥ అను స్వధా-మక్షరన్నాపో అస్య । అవర్ధత మద్ధ్య ఆ నావ్యానామ్ । సద్ధ్రీచీనేన మనసా తమిన్ద్ర ఓజిష్ఠేన । హన్మనా-ఽహన్నభిద్యూన్ ॥ మరుత్వన్తం-వృఁషభం-వాఁవృధానమ్ । అకవారి-న్దివ్యగ్ం శాసమిన్ద్రమ్ । విశ్వాసాహమవసే నూతనాయ । ఉగ్రగ్ం సహోదామిహ తగ్ం హువేమ ॥ జనిష్ఠా ఉగ్ర-స్సహసే తురాయ ॥ 18 ॥
మన్ద్ర ఓజిష్ఠో బహులాభిమానః । అవర్ధన్నిన్ద్ర-మ్మరుతశ్చిదత్ర । మాతా య-ద్వీర-న్దధనద్ధనిష్ఠా ॥ క్వ స్యా వో మరుత-స్స్వధా-ఽఽసీత్ । య-న్మామేకగ్ం సమధత్తాహిహత్యే । అహగ్గ్ హ్యుగ్రస్తవిష-స్తువిష్మాన్ । విశ్వస్య శత్రోరనమం-వఁధస్నైః ॥ వృత్రస్య త్వా శ్వసథాదీషమాణాః । విశ్వే దేవా అజహుర్యే సఖాయః । మరుద్భిరిన్ద్ర సఖ్య-న్తే అస్తు ॥ 19 ॥
అథేమా విశ్వాః పృతనా జయాసి ॥ వధీం-వృఁత్ర-మ్మరుత ఇన్ద్రియేణ । స్వేన భామేన తవిషో బభూవాన్ । అహమేతా మనవే విశ్వశ్చన్ద్రాః । సుగా అపశ్చకర వజ్రబాహుః ॥ స యో వృషా వృష్ణియేభి-స్సమోకాః । మహో దివః పృథివ్యాశ్చ సమ్రాట్ । సతీనసత్త్వా హవ్యో భరేషు । మరుత్వాన్నో భవత్విన్ద్ర ఊతీ ॥ ఇన్ద్రో వృత్రమతర-ద్వృత్రతూర్యే ॥ 20 ॥
అనాధృష్యో మఘవా శూర ఇన్ద్రః । అన్వేనం-విఁశో అమదన్త పూర్వీః । అయగ్ం రాజా జగతశ్చర్షణీనామ్ ॥ స ఏవ వీర-స్స ఉ వీర్యావాన్ । స ఏకరాజో జగతః పరస్పాః । యదా వృత్రమతరచ్ఛూర ఇన్ద్రః । అథా భవద్దమితా-ఽభిక్రతూనామ్ ॥ ఇన్ద్రో యజ్ఞం-వఁర్ధయన్ విశ్వవేదాః । పురోడాశస్య జుషతాగ్ం హవిర్నః । వృత్ర-న్తీర్త్వా దానవం-వఁజ్రబాహుః ॥ 21 ॥
దిశో-ఽదృగ్ం హద్దృగ్ంహితా దృగ్ంహణేన ॥ ఇమం-యఁజ్ఞం-వఁర్ధయన్ విశ్వవేదాః । పురోడాశ-మ్ప్రతిగృభ్ణాత్విన్ద్రః । యదా వృత్రమతరచ్ఛూర ఇన్ద్రః । అథైకరాజో అభవజ్జనానామ్ ॥ ఇన్ద్రో దేవాఞ్ఛమ్బరహత్య ఆవత్ । ఇన్ద్రో దేవానా- మభవ-త్పురోగాః । ఇన్ద్రో యజ్ఞే హవిషా వావృధానః । వృత్రతూర్ణో అభయగ్ం శర్మ యగ్ంసత్ ॥ య-స్సప్త సిన్ధూగ్ం రదధాత్-పృథివ్యామ్ । య-స్సప్త లోకానకృణో-ద్దిశశ్చ । ఇన్ద్రో హవిష్మాన్-థ్సగణో మరుద్భిః । వృత్రతూర్ణో యజ్ఞమిహోపయాసత్ ॥ 22 ॥
యా తే ధామాని దివి యా పృథివ్యామ్ । యా పర్వతేష్వోషధీష్వఫ్సు । తేభిర్నో విశ్వై-స్సుమనా అహేడన్న్ । రాజన్-థ్సోమ ప్రతి హవ్యా గృభాయ ॥ విష్ణోర్నుకం-వీఁర్యాణి ప్ర వోచం-యః ఁపార్థివాని విమమే రజాగ్ంసి యో అస్కభాయదుత్తరగ్ం సధస్థం-విఁచక్రమాణ స్త్రేధోరుగాయో విష్ణో రరాటమసి విష్ణోః పృష్ఠమసి విష్ణో-శ్శ్న్యప్త్రే స్థో విష్ణో-స్స్యూరసి విష్ణో-ర్ధ్రువమసి వైష్ణవమసి విష్ణవే త్వా ॥ తదస్య ప్రియమభి పాథో అశ్యామ్ । నరో యత్ర దేవయవో మదన్తి । ఉరుక్రమస్య స హి బన్ధురిత్థా । విష్ణోః పదే పరమే మధ్వ ఉథ్సః ॥ । ప్రత-ద్విష్ణుః స్తవతే వీర్యాయ । మృగో న భీమః కుచరో గిరిష్ఠాః । యస్యోరుషు త్రిషు విక్రమణేషు । అధిక్షియన్తి భువనాని విశ్వా ॥ ॥ పరో మాత్రయా తనువా వృధాన । న తే మహిత్వ-మన్వశ్నువన్తి । ఉభే తే విద్మ రజసీ పృథివ్యా విష్ణో దేవ త్వమ్ । పరమస్య విథ్సే ॥ 16 ॥
విచక్రమే పృథివీమేష ఏతామ్ । క్షేత్రాయ విష్ణు-ర్మనుషే దశస్యన్న్ । ధ్రువాసో అస్య కీరయో జనాసః । ఉరుక్షితిగ్ం సుజనిమా చకార ॥ త్రిర్దేవః పృథివీమేష ఏతామ్ । విచక్రమే శతర్చస-మ్మహిత్వా । ప్ర విష్ణు-రస్తు తవసస్త వీయాన్ । త్వేషగ్గ్ హ్యస్య స్థవిరస్య నామ ॥ ॥ ఆ తే మహ ఇన్ద్రోత్యుగ్ర సమన్యవో య-థ్సమరన్త సేనాః । పతాతి దిద్యున్నర్యస్య బాహువోర్మా తే మనో విష్వద్రియగ్వి చారీత్ ॥ యో జాత ఏవ ప్రథమో మనస్వా-న్దేవో దేవాన్ క్రతునా పర్యభూషత్ । యస్య శుష్మాద్రోదసీ అభ్యసేతా-న్నృమ్ణస్య మహ్నా స జనాస ఇన్ద్రః ॥ । అభి గోత్రాణి సహసా గాహమానో-ఽదాయో వీర-శ్శతమన్యురిన్ద్రః । దుశ్చ్యవనః పృతనాషాడ యుధ్యో-స్మాకగ్ం సేనా అవతు ప్ర యుథ్సు ॥ ॥ ఆభి-స్స్పృధో మిథతీ- రరిషణ్యన్న్ । అమిత్రస్య వ్యథయా మన్యుమిన్ద్ర । ఆభిర్విశ్వా అభియుజో విషూచీః । ఆర్యాయ విశో-ఽవతారీర్దాసీః ॥ అయగ్ం శృణ్వే అధ జయన్నుత ఘ్నన్న్ । అయముత ప్రకృణుతే యుధా గాః । యదా సత్య-ఙ్కృణుతే మన్యుమిన్ద్రః ॥ 17 ॥
విశ్వ-న్దృఢ-మ్భయత ఏజదస్మాత్ ॥ అను స్వధా-మక్షరన్నాపో అస్య । అవర్ధత మద్ధ్య ఆ నావ్యానామ్ । సద్ధ్రీచీనేన మనసా తమిన్ద్ర ఓజిష్ఠేన । హన్మనా-ఽహన్నభిద్యూన్ ॥ మరుత్వన్తం-వృఁషభం-వాఁవృధానమ్ । అకవారి-న్దివ్యగ్ం శాసమిన్ద్రమ్ । విశ్వాసాహమవసే నూతనాయ । ఉగ్రగ్ం సహోదామిహ తగ్ం హువేమ ॥ జనిష్ఠా ఉగ్ర-స్సహసే తురాయ ॥ 18 ॥
మన్ద్ర ఓజిష్ఠో బహులాభిమానః । అవర్ధన్నిన్ద్ర-మ్మరుతశ్చిదత్ర । మాతా య-ద్వీర-న్దధనద్ధనిష్ఠా ॥ క్వ స్యా వో మరుత-స్స్వధా-ఽఽసీత్ । య-న్మామేకగ్ం సమధత్తాహిహత్యే । అహగ్గ్ హ్యుగ్రస్తవిష-స్తువిష్మాన్ । విశ్వస్య శత్రోరనమం-వఁధస్నైః ॥ వృత్రస్య త్వా శ్వసథాదీషమాణాః । విశ్వే దేవా అజహుర్యే సఖాయః । మరుద్భిరిన్ద్ర సఖ్య-న్తే అస్తు ॥ 19 ॥
అథేమా విశ్వాః పృతనా జయాసి ॥ వధీం-వృఁత్ర-మ్మరుత ఇన్ద్రియేణ । స్వేన భామేన తవిషో బభూవాన్ । అహమేతా మనవే విశ్వశ్చన్ద్రాః । సుగా అపశ్చకర వజ్రబాహుః ॥ స యో వృషా వృష్ణియేభి-స్సమోకాః । మహో దివః పృథివ్యాశ్చ సమ్రాట్ । సతీనసత్త్వా హవ్యో భరేషు । మరుత్వాన్నో భవత్విన్ద్ర ఊతీ ॥ ఇన్ద్రో వృత్రమతర-ద్వృత్రతూర్యే ॥ 20 ॥
అనాధృష్యో మఘవా శూర ఇన్ద్రః । అన్వేనం-విఁశో అమదన్త పూర్వీః । అయగ్ం రాజా జగతశ్చర్షణీనామ్ ॥ స ఏవ వీర-స్స ఉ వీర్యావాన్ । స ఏకరాజో జగతః పరస్పాః । యదా వృత్రమతరచ్ఛూర ఇన్ద్రః । అథా భవద్దమితా-ఽభిక్రతూనామ్ ॥ ఇన్ద్రో యజ్ఞం-వఁర్ధయన్ విశ్వవేదాః । పురోడాశస్య జుషతాగ్ం హవిర్నః । వృత్ర-న్తీర్త్వా దానవం-వఁజ్రబాహుః ॥ 21 ॥
దిశో-ఽదృగ్ం హద్దృగ్ంహితా దృగ్ంహణేన ॥ ఇమం-యఁజ్ఞం-వఁర్ధయన్ విశ్వవేదాః । పురోడాశ-మ్ప్రతిగృభ్ణాత్విన్ద్రః । యదా వృత్రమతరచ్ఛూర ఇన్ద్రః । అథైకరాజో అభవజ్జనానామ్ ॥ ఇన్ద్రో దేవాఞ్ఛమ్బరహత్య ఆవత్ । ఇన్ద్రో దేవానా- మభవ-త్పురోగాః । ఇన్ద్రో యజ్ఞే హవిషా వావృధానః । వృత్రతూర్ణో అభయగ్ం శర్మ యగ్ంసత్ ॥ య-స్సప్త సిన్ధూగ్ం రదధాత్-పృథివ్యామ్ । య-స్సప్త లోకానకృణో-ద్దిశశ్చ । ఇన్ద్రో హవిష్మాన్-థ్సగణో మరుద్భిః । వృత్రతూర్ణో యజ్ఞమిహోపయాసత్ ॥ 22 ॥
(వవర్థ - విథ్స - ఇన్ద్ర - స్తురా - యాస్తు - వృత్రతూర్యే - వజ్రబాహుః - పృథివ్యా-న్త్రీణి చ) (అ. 3)
అనువాకం 4 - అభిమాతిహైన్ద్రాదిపశూనాం సూక్తాని
అనువాకం 4 - అభిమాతిహైన్ద్రాదిపశూనాం సూక్తాని
ఇన్ద్ర-స్తరస్వా-నభిమాతిహోగ్రః । హిరణ్యవాశీ-రిషిర-స్సువర.షాః । తస్య వయగ్ం సుమతౌ యజ్ఞియస్య । అపి భద్రే సౌమనసే స్యామ ॥ హిరణ్యవర్ణో అభయ-ఙ్కృణోతు । అభిమాతిహేన్ద్రః పృతనాసు జిష్ణుః । స న-శ్శర్మ త్రివరూథం-విఁయగ్ంసత్ । యూయ-మ్పాత స్వస్తిభి-స్సదా నః ॥ ఇన్ద్రగ్గ్ స్తుహి వజ్రిణగ్గ్ స్తోమపృష్ఠమ్ । పురోడాశస్య జుషతాగ్ం హవిర్నః ॥ 23 ॥
హత్వా-ఽభిమాతీః పృతనా-స్సహస్వాన్ । అథాభయ-ఙ్కృణుహి విశ్వతో నః ॥ స్తుహి శూరం-వఁజ్రిణ-మప్రతీతమ్ (మప్రతీత్తమ్) । అభిమాతిహన-మ్పురుహూతమిన్ద్రమ్ । య ఏక ఇచ్ఛతపతిర్జనేషు । తస్మా ఇన్ద్రాయ హవిరాజుహోత ॥ ఇన్ద్రో దేవానామధిపాః పురోహితః । దిశా-మ్పతిరభవ-ద్వాజినీవాన్ । అభిమాతిహా తవిషస్తువిష్మాన్ । అస్మభ్య-ఞ్చిత్రం-వృఁషణగ్ం రయి-న్దాత్ ॥ 24 ॥
య ఇమే ద్యావాపృథివీ మహిత్వా । బలేనాదృగ్ంహదభిమాతిహేన్ద్రః । స నో హవిః ప్రతిగృభ్ణాతు రాతయే । దేవానా-న్దేవో నిధిపా నో అవ్యాత్ ॥ అనవస్తే రథమశ్వాయ తక్షన్-త్వష్టా వజ్ర-మ్పురుహూత ద్యుమన్తమ్ । బ్రహ్మాణ ఇన్ద్ర-మ్మహయన్తో అర్కైరవర్ధయన్నహయే హన్త వా ఉ ॥ వృష్ణే య-త్తే వృషణో అర్కమర్చానిన్ద్ర గ్రావాణో అదితి-స్సజోషాః । అనశ్వాసో యే పవయో-ఽరథా ఇన్ద్రేషితా అభ్యవర్తన్త దస్యూన్ ॥ । ఇన్ద్రస్య ను వీర్యాణి ప్రవోచమ్ । యాని చకార ప్రథమాని వజ్రీ ॥ అహ-న్నహిమన్వపస్తతర్ద । ప్ర వక్షణా అభిన-త్పర్వతానామ్ ॥ ॥ ఇన్ద్రో యాతో-ఽవసితస్య రాజా । శమస్య చ శృఙ్గిణో వజ్రబాహుః । సేదు రాజా క్షేతి చర్షణీనామ్ । అరాన్న నేమిః పరితా బభూవ ॥ 25 ॥
అభి సిద్ధ్మో అజిగాదస్య శత్రూన్ । వి తిగ్మేన వృషభేణా పురో-ఽభేత్ । సం-వఁజ్రేణాసృజ-ద్వృత్రమిన్ద్రః । ప్ర స్వా-మ్మతిమతిరచ్ఛాశదానః ॥ విష్ణు-న్దేవం-వఁరుణమూతయే భగమ్ । మేదసా దేవా వపయా యజద్ధ్వమ్ । తా నో యజ్ఞమాగతం-విఁశ్వధేనా । ప్రజావదస్మే ద్రవిణేహ ధత్తమ్ ॥ మేదసా దేవా వపయా యజద్ధ్వమ్ । విష్ణు-ఞ్చ దేవం-వఁరుణ-ఞ్చ రాతిమ్ ॥ 26 ॥
తా నో అమీవా అపబాధమానౌ । ఇమం-యఁజ్ఞ-ఞ్జుషమాణావుపేతమ్ ॥ విష్ణూవరుణా యువమద్ధ్వరాయ నః । విశే జనాయ మహి శర్మ యచ్ఛతమ్ । దీర్ఘప్రయజ్యూ హవిషా వృధానా । జ్యోతిషా-ఽరాతీర్దహత-న్తమాగ్ంసి ॥ యయోరోజసా స్కభితా రజాగ్ంసి । వీర్యేభి-ర్వీరతమా శవిష్ఠా । యా పత్యేతే అప్రతీత్తా సహోభిః । విష్ణూ అగన్వరుణా పూర్వహూతౌ ॥ 27 ॥
విష్ణూవరుణా వభిశస్తిపా వామ్ । దేవా యజన్త హవిషా ఘృతేన । అపామీవాగ్ం సేధతగ్ం రక్షసశ్చ । అథా ధత్తం-యఁజమానాయ శం-యోః ఁ॥ అగ్ంహోముచా వృషభా సుప్రతూర్తీ । దేవానా-న్దేవతమా శచిష్ఠా । విష్ణూవరుణా ప్రతిహర్యత-న్నః । ఇద-న్నరా ప్రయతమూతయే హవిః ॥ మహీ ను ద్యావాపృథివీ ఇహ జ్యేష్ఠే । రుచా భవతాగ్ం శుచయద్భి-రర్కైః ॥ 28 ॥
యథ్సీం-వఁరిష్ఠే బృహతీ విమిన్వన్న్ । నృవద్భ్యో-ఽక్షా పప్రథానేభిరేవైః ॥ ప్ర పూర్వజే పితరా నవ్యసీభిః । గీర్భిః కృణుద్ధ్వగ్ం సదనే ఋతస్య । ఆ నో ద్యావాపృథివీ దైవ్యేన । జనేన యాత-మ్మహి వాం-వఁరూథమ్ ॥ స ఇథ్స్వపా భువనేష్వాస । య ఇమే ద్యావాపృథివీ జజాన । ఉర్వీ గభీరే రజసీ సుమేకే । అవగ్ంశే ధీర-శ్శచ్యా సమైరత్ ॥ 29 ॥
భూరి-న్ద్వే అచరన్తీ చరన్తమ్ । పద్వన్త-ఙ్గర్భమపదీ దధాతే । నిత్య-న్న సూను-మ్పిత్రోరుపస్థే । త-మ్పిపృతగ్ం రోదసీ సత్యవాచమ్ ॥ ఇద-న్ద్యావాపృథివీ సత్యమస్తు । పిత-ర్మాత-ర్యదిహోపబ్రువే వామ్ । భూత-న్దేవానామవమే అవోభిః । విద్యామేషం-వృఁజన-ఞ్జీరదానుమ్ ॥ ఉర్వీ పృథ్వీ బహులే దూరే అన్తే । ఉపబ్రువే నమసా యజ్ఞే అస్మిన్న్ । దధాతే యే సుభగే సుప్రతూర్తీ । ద్యావా రక్షత-మ్పృథివీ నో అభ్వాత్ ॥ యా జాతా ఓషధయో దేవేభ్యస్త్రియుగ-మ్పురా । మన్దామి బభ్రూణామహగ్ం శత-న్ధామాని సప్త చ ॥, అతి విశ్వాః పరిష్ఠా-స్స్తేన ఇవ వ్రజమక్రముః । ఓషధయః ప్రాచుచ్యవు ర్య-త్కి-ఞ్చ తనువాగ్ం రపః ॥ । యా ఓషధయ-స్సోమరాజ్ఞీః ప్రవిష్టాః పృథివీమను । తాసా-న్త్వమస్యుత్తమా ప్రణో జీవాత-వేసువ ॥ అశ్వావతీగ్ం సోమవతీ మూర్జయన్తీ ముదోజసమ్ । ఆ విథ్సి సర్వా ఓషధీరస్మా అరిష్టతాతయే ॥ । ఓషధీరితి మాతర-స్తద్వో దేవీ-రుప బ్రువే । రపాగ్ంసి విఘ్నతీరిత రపశ్చాతయమానాః ॥ అన్యా వో అన్యామవ-త్వన్యా-ఽన్యస్యా ఉపావత । తా-స్సర్వా ఓషధయ-స్సంవిఁదానా ఇద-మ్మే ప్రావతా వచః ॥ ॥ 30 ॥
హత్వా-ఽభిమాతీః పృతనా-స్సహస్వాన్ । అథాభయ-ఙ్కృణుహి విశ్వతో నః ॥ స్తుహి శూరం-వఁజ్రిణ-మప్రతీతమ్ (మప్రతీత్తమ్) । అభిమాతిహన-మ్పురుహూతమిన్ద్రమ్ । య ఏక ఇచ్ఛతపతిర్జనేషు । తస్మా ఇన్ద్రాయ హవిరాజుహోత ॥ ఇన్ద్రో దేవానామధిపాః పురోహితః । దిశా-మ్పతిరభవ-ద్వాజినీవాన్ । అభిమాతిహా తవిషస్తువిష్మాన్ । అస్మభ్య-ఞ్చిత్రం-వృఁషణగ్ం రయి-న్దాత్ ॥ 24 ॥
య ఇమే ద్యావాపృథివీ మహిత్వా । బలేనాదృగ్ంహదభిమాతిహేన్ద్రః । స నో హవిః ప్రతిగృభ్ణాతు రాతయే । దేవానా-న్దేవో నిధిపా నో అవ్యాత్ ॥ అనవస్తే రథమశ్వాయ తక్షన్-త్వష్టా వజ్ర-మ్పురుహూత ద్యుమన్తమ్ । బ్రహ్మాణ ఇన్ద్ర-మ్మహయన్తో అర్కైరవర్ధయన్నహయే హన్త వా ఉ ॥ వృష్ణే య-త్తే వృషణో అర్కమర్చానిన్ద్ర గ్రావాణో అదితి-స్సజోషాః । అనశ్వాసో యే పవయో-ఽరథా ఇన్ద్రేషితా అభ్యవర్తన్త దస్యూన్ ॥ । ఇన్ద్రస్య ను వీర్యాణి ప్రవోచమ్ । యాని చకార ప్రథమాని వజ్రీ ॥ అహ-న్నహిమన్వపస్తతర్ద । ప్ర వక్షణా అభిన-త్పర్వతానామ్ ॥ ॥ ఇన్ద్రో యాతో-ఽవసితస్య రాజా । శమస్య చ శృఙ్గిణో వజ్రబాహుః । సేదు రాజా క్షేతి చర్షణీనామ్ । అరాన్న నేమిః పరితా బభూవ ॥ 25 ॥
అభి సిద్ధ్మో అజిగాదస్య శత్రూన్ । వి తిగ్మేన వృషభేణా పురో-ఽభేత్ । సం-వఁజ్రేణాసృజ-ద్వృత్రమిన్ద్రః । ప్ర స్వా-మ్మతిమతిరచ్ఛాశదానః ॥ విష్ణు-న్దేవం-వఁరుణమూతయే భగమ్ । మేదసా దేవా వపయా యజద్ధ్వమ్ । తా నో యజ్ఞమాగతం-విఁశ్వధేనా । ప్రజావదస్మే ద్రవిణేహ ధత్తమ్ ॥ మేదసా దేవా వపయా యజద్ధ్వమ్ । విష్ణు-ఞ్చ దేవం-వఁరుణ-ఞ్చ రాతిమ్ ॥ 26 ॥
తా నో అమీవా అపబాధమానౌ । ఇమం-యఁజ్ఞ-ఞ్జుషమాణావుపేతమ్ ॥ విష్ణూవరుణా యువమద్ధ్వరాయ నః । విశే జనాయ మహి శర్మ యచ్ఛతమ్ । దీర్ఘప్రయజ్యూ హవిషా వృధానా । జ్యోతిషా-ఽరాతీర్దహత-న్తమాగ్ంసి ॥ యయోరోజసా స్కభితా రజాగ్ంసి । వీర్యేభి-ర్వీరతమా శవిష్ఠా । యా పత్యేతే అప్రతీత్తా సహోభిః । విష్ణూ అగన్వరుణా పూర్వహూతౌ ॥ 27 ॥
విష్ణూవరుణా వభిశస్తిపా వామ్ । దేవా యజన్త హవిషా ఘృతేన । అపామీవాగ్ం సేధతగ్ం రక్షసశ్చ । అథా ధత్తం-యఁజమానాయ శం-యోః ఁ॥ అగ్ంహోముచా వృషభా సుప్రతూర్తీ । దేవానా-న్దేవతమా శచిష్ఠా । విష్ణూవరుణా ప్రతిహర్యత-న్నః । ఇద-న్నరా ప్రయతమూతయే హవిః ॥ మహీ ను ద్యావాపృథివీ ఇహ జ్యేష్ఠే । రుచా భవతాగ్ం శుచయద్భి-రర్కైః ॥ 28 ॥
యథ్సీం-వఁరిష్ఠే బృహతీ విమిన్వన్న్ । నృవద్భ్యో-ఽక్షా పప్రథానేభిరేవైః ॥ ప్ర పూర్వజే పితరా నవ్యసీభిః । గీర్భిః కృణుద్ధ్వగ్ం సదనే ఋతస్య । ఆ నో ద్యావాపృథివీ దైవ్యేన । జనేన యాత-మ్మహి వాం-వఁరూథమ్ ॥ స ఇథ్స్వపా భువనేష్వాస । య ఇమే ద్యావాపృథివీ జజాన । ఉర్వీ గభీరే రజసీ సుమేకే । అవగ్ంశే ధీర-శ్శచ్యా సమైరత్ ॥ 29 ॥
భూరి-న్ద్వే అచరన్తీ చరన్తమ్ । పద్వన్త-ఙ్గర్భమపదీ దధాతే । నిత్య-న్న సూను-మ్పిత్రోరుపస్థే । త-మ్పిపృతగ్ం రోదసీ సత్యవాచమ్ ॥ ఇద-న్ద్యావాపృథివీ సత్యమస్తు । పిత-ర్మాత-ర్యదిహోపబ్రువే వామ్ । భూత-న్దేవానామవమే అవోభిః । విద్యామేషం-వృఁజన-ఞ్జీరదానుమ్ ॥ ఉర్వీ పృథ్వీ బహులే దూరే అన్తే । ఉపబ్రువే నమసా యజ్ఞే అస్మిన్న్ । దధాతే యే సుభగే సుప్రతూర్తీ । ద్యావా రక్షత-మ్పృథివీ నో అభ్వాత్ ॥ యా జాతా ఓషధయో దేవేభ్యస్త్రియుగ-మ్పురా । మన్దామి బభ్రూణామహగ్ం శత-న్ధామాని సప్త చ ॥, అతి విశ్వాః పరిష్ఠా-స్స్తేన ఇవ వ్రజమక్రముః । ఓషధయః ప్రాచుచ్యవు ర్య-త్కి-ఞ్చ తనువాగ్ం రపః ॥ । యా ఓషధయ-స్సోమరాజ్ఞీః ప్రవిష్టాః పృథివీమను । తాసా-న్త్వమస్యుత్తమా ప్రణో జీవాత-వేసువ ॥ అశ్వావతీగ్ం సోమవతీ మూర్జయన్తీ ముదోజసమ్ । ఆ విథ్సి సర్వా ఓషధీరస్మా అరిష్టతాతయే ॥ । ఓషధీరితి మాతర-స్తద్వో దేవీ-రుప బ్రువే । రపాగ్ంసి విఘ్నతీరిత రపశ్చాతయమానాః ॥ అన్యా వో అన్యామవ-త్వన్యా-ఽన్యస్యా ఉపావత । తా-స్సర్వా ఓషధయ-స్సంవిఁదానా ఇద-మ్మే ప్రావతా వచః ॥ ॥ 30 ॥
(హవిర్నో - దా-ద్- బభూవ - రాతిం - పూర్వహూతా - వర్కై - రైర - దస్మి-న్పఞ్చ చ) (అ. 4)
అనువాకం 5 - ఐన్ద్రాగ్నపశ్వాదీనాం సూక్తాని
అనువాకం 5 - ఐన్ద్రాగ్నపశ్వాదీనాం సూక్తాని
శుచి-న్ను స్తోమ-న్నవజాత-మద్యేన్ద్రాగ్నీ వృత్రహణా జుషేథామ్ । ఉభా హి వాగ్ం సుహవా జోహవీమి తా వాజగ్ం సద్య ఉశతే ధేష్ఠా ॥, శ్నథ-ద్వృత్రముత సనోతి వాజమిన్ద్రా యో అగ్నీ సహురీ సపర్యాత్ । ఇరజ్యన్తా వసవ్యస్య భూరే-స్సహస్తమా సహసా వాజయన్తా ॥ । ఉభా వామిన్ద్రాగ్నీ ఆహువధ్యా ఉభా రాధస-స్సహ మాదయధ్యై । ఉభా దాతారావిషాగ్ం రయీణాముభా వాజస్య సాతయే హువే వామ్ ॥,ప్ర చర్షణిభ్యః పృతనా హవేషు ప్ర పృథివ్యా రిరిచాథే దివశ్చ । ప్ర సిన్ధుభ్యః ప్రగిరిభ్యో మహిత్వా ప్రేన్ద్రాగ్నీ విశ్వా భువనా-ఽత్యన్యా ॥ । ఆ వృత్రహణా వృత్రహభి-శ్శుష్మైః । ఇన్ద్ర యాత-న్నమోభిరగ్నే అర్వాక్ । యువగ్ం రాధోభిరకవేభిరిన్ద్ర । అగ్నే అస్మే భవతముత్తమేభిః ॥ గీర్భి-ర్విప్రః ప్రమతిమిచ్ఛమానః । ఈ రయిం-యఁశస-మ్పూర్వభాజమ్ । ఇన్ద్రాగ్నీ వృత్రహణా సువజ్రా । ప్రణో నవ్యేభిస్తిరత-న్దేష్ణైః ॥ ॥ బ్రహ్మణస్పతే త్వమస్య యన్తా । సూక్తస్య బోధి తనయ-ఞ్చ జిన్వ । విశ్వ-న్త-ద్భద్రం-యఁదవన్తి దేవాః । బృహద్వదేమ విదథే సువీరాః ॥ స ఈగ్ం సత్యేభి-స్సఖిభి-శ్శుచద్భిః । గోధాయసంవిఁ ధనసైరతర్దత్ । బ్రహ్మణస్పతి-ర్వృషభిర్వరాహైః ॥ 31 ॥
ఘర్మస్వేదేభి-ర్ద్రవిణం-వ్యాఁనట్ ॥ బ్రహ్మణస్పతే-రభవద్యథా వశమ్ । సత్యో మన్యుర్మహి కర్మా కరిష్యతః । యో గా ఉదాజథ్స దివే వి చాభజత్ । మహీవ రీతి-శ్శవసా సర-త్పృథక్ ॥ ఇన్ధానో అగ్నిం-వఁనవద్వనుష్యతః । కృతబ్రహ్మా శూశువ-ద్రాతహవ్య ఇత్ । జాతేన జాతమతి సృ-త్ప్రసృగ్ంసతే । యం-యఁం-యుఁజ-ఙ్కృణుతే బ్రహ్మణస్పతిః ॥ బ్రహ్మణస్పతే సుయమస్య విశ్వహా ॥ 32 ॥
రాయ-స్స్యామ రథ్యో వివస్వతః । వీరేషు వీరాగ్ం ఉపపృఙ్గ్ధి నస్త్వమ్ । యదీశానో బ్రహ్మణా వేషి మే హవమ్ ॥ స ఇజ్జనేన స విశా స జన్మనా । స పుత్రైర్వాజ-మ్భరతే ధనా నృభిః । దేవానాం-యః ఁపితరమావివాసతి । శ్రద్ధామనా హవిషా బ్రహ్మణస్పతిమ్ ॥ యాస్తే పూషన్నావో అన్త-స్సముద్రే । హిరణ్యయీరన్తరిక్షే చరన్తి । యాభిర్యాసి దూత్యాగ్ం సూర్యస్య । కామేన కృత-శ్శ్రవ ఇచ్ఛమానః ॥ । శుక్ర-న్తే అన్యద్యజత-న్తే అన్యద్విషురూపే అహనీ ద్యౌరివాసి । విశ్వా హి మాయా అవసి స్వధావో భద్రా తే పూషన్నిహ రాతిరస్తు ॥, పూషేమా ఆశా అనువేద సర్వా-స్సో అస్మాగ్ం అభయతమేన నేషత్ । స్వస్తిదా అఘృణి-స్సర్వవీరః । అప్రయుచ్ఛ-న్పుర ఏతు ప్రజానన్న్ ॥ ॥ ప్రపథే పథామజనిష్ట పూషా ॥ 33 ॥
ప్రపథే దివః ప్రపథే పృథివ్యాః । ఉభే అభి ప్రియతమే సధస్థే । ఆ చ పరా చ చరతి ప్రజానన్న్ ॥ పూషా సుబన్ధుర్దివ ఆ పృథివ్యాః । ఇడస్పతి-ర్మఘవా దస్మవర్చాః । త-న్దేవాసో అదదు-స్సూర్యాయై । కామేన కృత-న్తవసగ్గ్ స్వఞ్చమ్ ॥ అజాశ్వః పశుపా వాజవస్త్యః । ధియజిన్న్వో విశ్వే భువనే అర్పితః । అష్ట్రా-మ్పూషా శిథిరాముద్వరీవృజత్ ॥ 34 ॥
సచఙ్క్షాణో భువనా దేవ ఈయతే ॥ శుచీ వో హవ్యా మరుత-శ్శుచీనామ్ । శుచిగ్ం హినోమ్యద్ధ్వరగ్ం శుచిభ్యః । ఋతేన సత్యమృతసాప ఆయన్న్ । శుచిజన్మాన-శ్శుచయః పావకాః ॥ ప్ర చిత్రమర్క-ఙ్గృణతే తురాయ । మారుతాయ స్వతవసే భరద్ధ్వమ్ । యే సహాగ్ంసి సహసా సహన్తే । రేజతే అగ్నే పృథివీ మఖేభ్యః ॥ అగ్ంసేష్వా మరుతః ఖాదయో వః ॥ 35 ॥
వక్షఃసు రుక్మా ఉపశిశ్రియాణాః । వి విద్యుతో న వృష్టిభీ రుచానాః । అను స్వధామాయుధై-ర్యచ్ఛమానాః ॥ యా వ-శ్శర్మ శశమానాయ సన్తి । త్రిధాతూని దాశుషే యచ్ఛతాధి । అస్మభ్య-న్తాని మరుతో వియన్త । రయి-న్నో ధత్త వృషణ-స్సువీరమ్ ॥ ఇమే తుర-మ్మరుతో రామయన్తి । ఇమే సహ-స్సహస ఆనమన్తి । ఇమే శగ్ంసం-వఁనుష్యతో నిపాన్తి ॥ 36 ॥
గురుద్వేషో అరరుషే దధన్తి ॥ అరా ఇవేదచరమా అహేవ । ప్ర ప్రజాయన్తే అకవా మహోభిః । పృశ్నేః పుత్రా ఉపమాసో రభిష్ఠాః । స్వయా మత్యా మరుత-స్సమ్మిమిక్షుః ॥ అను తే దాయి మహ ఇన్ద్రియాయ । సత్రా తే విశ్వమను వృత్రహత్యే । అను క్షత్రమను సహో యజత్ర । ఇన్ద్ర దేవేభిరను తే నృషహ్యే ॥ య ఇన్ద్ర శుష్మో మఘవన్తే అస్తి ॥ 37 ॥
శిక్షా సఖిభ్యః పురుహూత నృభ్యః । త్వగ్ం హి దృఢా మఘవన్ విచేతాః । అపావృధి పరివృతి-న్న రాధః ॥ ఇన్ద్రో రాజా జగతశ్చర్షణీనామ్ । అధిక్షమి విషురూపం-యఁదస్తి । తతో దదాతు దాశుషే వసూని । చోదద్రాధ ఉపస్తుతశ్చిదర్వాక్ ॥ తము ష్టుహి యో అభిభూత్యోజాః । వన్వన్నవాతః పురుహూత ఇన్ద్రః । అషాఢముగ్రగ్ం సహమానమాభిః ॥ 38 ॥
గీర్భిర్వర్ధ వృషభ-ఞ్చర్షణీనామ్ ॥ స్థూరస్య రాయో బృహతో య ఈశే । తము ష్టవామ విదథేష్విన్ద్రమ్ । యో వాయునా జయతి గోమతీషు । ప్ర ధృష్ణుయా నయతి వస్యో అచ్ఛ ॥ ఆ తే శుష్మో వృషభ ఏతు పశ్చాత్ । ఓత్తరాదధరాగా పురస్తాత్ । ఆ విశ్వతో అభి సమేత్వర్వామ్ । ఇన్ద్ర ద్యుమ్నగ్ం సువర్వద్ధేహ్యస్మే ॥ 39 ॥
ఘర్మస్వేదేభి-ర్ద్రవిణం-వ్యాఁనట్ ॥ బ్రహ్మణస్పతే-రభవద్యథా వశమ్ । సత్యో మన్యుర్మహి కర్మా కరిష్యతః । యో గా ఉదాజథ్స దివే వి చాభజత్ । మహీవ రీతి-శ్శవసా సర-త్పృథక్ ॥ ఇన్ధానో అగ్నిం-వఁనవద్వనుష్యతః । కృతబ్రహ్మా శూశువ-ద్రాతహవ్య ఇత్ । జాతేన జాతమతి సృ-త్ప్రసృగ్ంసతే । యం-యఁం-యుఁజ-ఙ్కృణుతే బ్రహ్మణస్పతిః ॥ బ్రహ్మణస్పతే సుయమస్య విశ్వహా ॥ 32 ॥
రాయ-స్స్యామ రథ్యో వివస్వతః । వీరేషు వీరాగ్ం ఉపపృఙ్గ్ధి నస్త్వమ్ । యదీశానో బ్రహ్మణా వేషి మే హవమ్ ॥ స ఇజ్జనేన స విశా స జన్మనా । స పుత్రైర్వాజ-మ్భరతే ధనా నృభిః । దేవానాం-యః ఁపితరమావివాసతి । శ్రద్ధామనా హవిషా బ్రహ్మణస్పతిమ్ ॥ యాస్తే పూషన్నావో అన్త-స్సముద్రే । హిరణ్యయీరన్తరిక్షే చరన్తి । యాభిర్యాసి దూత్యాగ్ం సూర్యస్య । కామేన కృత-శ్శ్రవ ఇచ్ఛమానః ॥ । శుక్ర-న్తే అన్యద్యజత-న్తే అన్యద్విషురూపే అహనీ ద్యౌరివాసి । విశ్వా హి మాయా అవసి స్వధావో భద్రా తే పూషన్నిహ రాతిరస్తు ॥, పూషేమా ఆశా అనువేద సర్వా-స్సో అస్మాగ్ం అభయతమేన నేషత్ । స్వస్తిదా అఘృణి-స్సర్వవీరః । అప్రయుచ్ఛ-న్పుర ఏతు ప్రజానన్న్ ॥ ॥ ప్రపథే పథామజనిష్ట పూషా ॥ 33 ॥
ప్రపథే దివః ప్రపథే పృథివ్యాః । ఉభే అభి ప్రియతమే సధస్థే । ఆ చ పరా చ చరతి ప్రజానన్న్ ॥ పూషా సుబన్ధుర్దివ ఆ పృథివ్యాః । ఇడస్పతి-ర్మఘవా దస్మవర్చాః । త-న్దేవాసో అదదు-స్సూర్యాయై । కామేన కృత-న్తవసగ్గ్ స్వఞ్చమ్ ॥ అజాశ్వః పశుపా వాజవస్త్యః । ధియజిన్న్వో విశ్వే భువనే అర్పితః । అష్ట్రా-మ్పూషా శిథిరాముద్వరీవృజత్ ॥ 34 ॥
సచఙ్క్షాణో భువనా దేవ ఈయతే ॥ శుచీ వో హవ్యా మరుత-శ్శుచీనామ్ । శుచిగ్ం హినోమ్యద్ధ్వరగ్ం శుచిభ్యః । ఋతేన సత్యమృతసాప ఆయన్న్ । శుచిజన్మాన-శ్శుచయః పావకాః ॥ ప్ర చిత్రమర్క-ఙ్గృణతే తురాయ । మారుతాయ స్వతవసే భరద్ధ్వమ్ । యే సహాగ్ంసి సహసా సహన్తే । రేజతే అగ్నే పృథివీ మఖేభ్యః ॥ అగ్ంసేష్వా మరుతః ఖాదయో వః ॥ 35 ॥
వక్షఃసు రుక్మా ఉపశిశ్రియాణాః । వి విద్యుతో న వృష్టిభీ రుచానాః । అను స్వధామాయుధై-ర్యచ్ఛమానాః ॥ యా వ-శ్శర్మ శశమానాయ సన్తి । త్రిధాతూని దాశుషే యచ్ఛతాధి । అస్మభ్య-న్తాని మరుతో వియన్త । రయి-న్నో ధత్త వృషణ-స్సువీరమ్ ॥ ఇమే తుర-మ్మరుతో రామయన్తి । ఇమే సహ-స్సహస ఆనమన్తి । ఇమే శగ్ంసం-వఁనుష్యతో నిపాన్తి ॥ 36 ॥
గురుద్వేషో అరరుషే దధన్తి ॥ అరా ఇవేదచరమా అహేవ । ప్ర ప్రజాయన్తే అకవా మహోభిః । పృశ్నేః పుత్రా ఉపమాసో రభిష్ఠాః । స్వయా మత్యా మరుత-స్సమ్మిమిక్షుః ॥ అను తే దాయి మహ ఇన్ద్రియాయ । సత్రా తే విశ్వమను వృత్రహత్యే । అను క్షత్రమను సహో యజత్ర । ఇన్ద్ర దేవేభిరను తే నృషహ్యే ॥ య ఇన్ద్ర శుష్మో మఘవన్తే అస్తి ॥ 37 ॥
శిక్షా సఖిభ్యః పురుహూత నృభ్యః । త్వగ్ం హి దృఢా మఘవన్ విచేతాః । అపావృధి పరివృతి-న్న రాధః ॥ ఇన్ద్రో రాజా జగతశ్చర్షణీనామ్ । అధిక్షమి విషురూపం-యఁదస్తి । తతో దదాతు దాశుషే వసూని । చోదద్రాధ ఉపస్తుతశ్చిదర్వాక్ ॥ తము ష్టుహి యో అభిభూత్యోజాః । వన్వన్నవాతః పురుహూత ఇన్ద్రః । అషాఢముగ్రగ్ం సహమానమాభిః ॥ 38 ॥
గీర్భిర్వర్ధ వృషభ-ఞ్చర్షణీనామ్ ॥ స్థూరస్య రాయో బృహతో య ఈశే । తము ష్టవామ విదథేష్విన్ద్రమ్ । యో వాయునా జయతి గోమతీషు । ప్ర ధృష్ణుయా నయతి వస్యో అచ్ఛ ॥ ఆ తే శుష్మో వృషభ ఏతు పశ్చాత్ । ఓత్తరాదధరాగా పురస్తాత్ । ఆ విశ్వతో అభి సమేత్వర్వామ్ । ఇన్ద్ర ద్యుమ్నగ్ం సువర్వద్ధేహ్యస్మే ॥ 39 ॥
(వరాహై--ర్ విశ్వహా - ఽజనిష్ట పూషో - ద్వరీవృజత్ - ఖాదయో వః - పాన్ - త్యస్త - యాభి--ర్ + నవ చ) (అ. 5)
అనువాకం 6 - సావిత్రాదిపశూనాం సూక్తాని
అనువాకం 6 - సావిత్రాదిపశూనాం సూక్తాని
ఆ దేవో యాతు సవితా సురత్నః । అన్తరిక్షప్రా వహమానో అశ్వైః । హస్తే దధానో నర్యా పురూణి । నివేశయన్ చ ప్రసువన్ చ భూమ ॥ అభీవృత-ఙ్కృశనై-ర్విశ్వరూపమ్ ।
హిరణ్యశమ్యం-యఁజతో బృహన్తమ్ । ఆస్థా-ద్రథగ్ం సవితా చిత్రభానుః । కృష్ణా రజాగ్ంసి తవిషీ-న్దధానః ॥ సఘా నో దేవ-స్సవితా సవాయ । ఆసావిష-ద్వసుపతి-ర్వసూని ॥ 40 ॥
విశ్రయమాణో అమతిమురూచీమ్ । మర్తభోజనమధ రాసతే న ॥ వి జనాఞ్ఛ్యావా-శ్శితిపాదో అఖ్యన్న్ । రథగ్ం హిరణ్య ప్ర ఉగం-వఁహన్తః । శశ్వ-ద్దిశః సవితు-ర్దైవ్యస్య । ఉపస్థే విశ్వా భువనాని తస్థుః ॥ వి సుపర్ణో అన్తరిక్షాణ్యఖ్యత్ । గభీరవేపా అసుర-స్సునీథః । క్వేదానీగ్ం సూర్యః కశ్చికేత । కతమా-న్ద్యాగ్ం రశ్మిరస్యాతతాన ॥ 41 ॥
భగ-న్ధియం-వాఁజయన్తః పురన్ధిమ్ । నరాశగ్ంసో గ్నాస్పతిర్నో అవ్యాత్ । ఆ-ఽయే వామస్య సఙ్గథే రయీణామ్ । ప్రియా దేవస్య సవితు-స్స్యామ ॥ ఆ నో విశ్వే అస్క్రా గమన్తు దేవాః । మిత్రో అర్యమా వరుణ-స్సజోషాః । భువన్. యథా నో విశ్వే వృధాసః । కరన్-థ్సుషాహా విథుర-న్న శవః ॥ శ-న్నో దేవా విశ్వదేవా భవన్తు । శగ్ం సరస్వతీ సహ ధీభిరస్తు ॥ 42 ॥
శమభిషాచ-శ్శము రాతిషాచః । శ-న్నో దివ్యాః పార్థివా-శ్శ-న్నో అప్యాః ॥ యే సవితు-స్సత్యసవస్య విశ్వే । మిత్రస్య వ్రతే వరుణస్య దేవాః । తే సౌభగం-వీఁరవద్గోమదప్నః । దధాతన ద్రవిణ-ఞ్చిత్రమస్మే ॥ అగ్నే యాహి దూత్యం-వాఁరిషేణ్యః । దేవాగ్ం అచ్ఛా బ్రహ్మకృతా గణేన । సరస్వతీ-మ్మరుతో అశ్వినా-ఽపః । యక్షి దేవా-న్రత్నధేయాయ విశ్వాన్ ॥ 43 ॥
ద్యౌః పితః పృథివి మాతరద్ధ్రుక్ । అగ్నే భ్రాతర్వసవో మృడతా నః । విశ్వ ఆదిత్యా అదితే సజోషాః । అస్మభ్యగ్ం శర్మ బహులం-విఁయన్త ॥ విశ్వే దేవా-శ్శృణుతేమగ్ం హవ-మ్మే । యే అన్తరిక్షే య ఉప ద్యవి ష్ఠ । యే అగ్నిజిహ్వా ఉత వా యజత్రాః । ఆస-ద్యాస్మి-న్బర్హిషి మాదయద్ధ్వమ్ ॥ ఆ వా-మ్మిత్రావరుణా హవ్యజుష్టిమ్ । నమసా దేవా వవసా-ఽఽవవృత్యామ్ ॥ 44 ॥
అస్మాక-మ్బ్రహ్మ పృతనాసు సహ్యా అస్మాకమ్ । వృష్టి-ర్దివ్యా సుపారా ॥ యువం-వఁస్త్రాణి పీవసా వసాథే । యువోరచ్ఛిద్రా మన్తవో హ సర్గాః । అవాతిరతమనృతాని విశ్వా । ఋతేన మిత్రావరుణా సచేథే ॥ తథ్సు వా-మ్మిత్రావరుణా మహిత్వమ్ । ఈర్మా తస్థుషీరహభి-ర్దుదుహ్రే । విశ్వాః పిన్వథ స్వసరస్య ధేనాః । అను వామేకః పవిరావవర్తి ॥ 45 ॥
యద్బగ్ంహిష్ఠ-న్నాతివిదే సుదానూ । అచ్ఛిద్రగ్ం శర్మ భువనస్య గోపా । తతో నో మిత్రావరుణా-వవీష్టమ్ । సిషాసన్తో జీగివాగ్ంసః స్యామ ॥ ఆ నో మిత్రావరుణా హవ్యదాతిమ్ । ఘృతై-ర్గవ్యూతిముక్షతమిడాభిః । ప్రతి వామత్ర వరమా జనాయ । పృణీతముద్గో దివ్యస్య చారోః ॥ ప్ర బాహవా సిసృత-ఞ్జీవసే నః । ఆ నో గవ్యూతిముక్షత-ఙ్ఘృతేన ॥ 46 ॥
ఆ నో జనే శ్రవయతం-యుఁవానా । శ్రుత-మ్మే మిత్రావరుణా హవేమా ॥ ఇమా రుద్రాయ స్థిరధన్వనే గిరః । క్షిప్రేషవే దేవాయ స్వధామ్నే । అషాఢాయ సహమానాయ మీఢుషే । తిగ్మాయుధాయ భరతా శృణోతన ॥ త్వా దత్తేభీ రుద్ర శన్తమేభిః । శతగ్ం హిమా అశీయ భేషజేభిః । వ్యస్మద్ద్వేషో వితరం-వ్యఁగ్ంహః । వ్యమీవాగ్ శ్చాతయస్వా విషూచీః ॥ 47 ॥
అర్హన్బిభర్షి సాయకాని ధన్వ । అర్హన్నిష్కం-యఁజతం-విఁశ్వరూపమ్ । అర్హన్నిదన్దయసే విశ్వమబ్భువమ్ । న వా ఓజీయో రుద్ర త్వదస్తి ॥, మా నస్తోకే తనయే మా న ఆయుషి మా నో గోషు మా నో అశ్వేషు రీరిషః । వీరా-న్మానో రుద్ర భామితో వధీర్హవిష్మన్తో నమసా విధేమ తే ॥॥ ఆ తే పితర్మరుతాగ్ం సుమ్నమేతు । మా న-స్సూర్యస్య సదృంశో యుయోథాః । అభి నో వీరో అర్వతి క్షమేత । ప్రజాయేమహి రుద్ర ప్రజాభిః ॥ ఏవా బభ్రో వృషభ చేకితాన । యథా దేవ న హృణీషే న హగ్ంసి । హావనశ్రూర్నో రుద్రేహ బోధి । బృహద్వదేమ విదథే సువీరాః ॥ పరిణో రుద్రస్య హేతి ర్వృణక్తు పరిత్వేషస్య దుర్మతిరఘాయోః । అవ స్థిరా మఘవద్భ్య-స్తనుష్వ మీఢ్వస్తోకాయ తనయాయ మృడయ ॥, స్తుహి శ్రుత-ఙ్గర్తసదం-యుఁవాన-మ్మృగ-న్న భీమ-ముపహత్ను-ముగ్రమ్ । మృడా జరిత్రే రుద్ర స్తవానో అన్యన్తే అస్మన్నివపన్తు సేనాః ॥ । మీఢుష్టమ శివతమ శివో నః సుమనా భవ ।పరమే వృక్ష ఆయుధ-న్నిధాయ కృత్తిం-వఁసాన ఆచర పినాకమ్బిభ్రదాగహి ॥ అర్హన్బిభర్షి సాయకాని ధన్వ । అర్హన్నిష్కం-యఁజతం-విఁశ్వరూపమ్ । అర్హన్నిదన్దయసే విశ్వమబ్భువమ్ । న వా ఓజీయో రుద్ర త్వదస్తి ॥। త్వమగ్నే రుద్రో అసురో మహో దివస్త్వగ్ం శర్ధో మారుత-మ్పృక్ష ఈశిషే । త్వం-వాఁతైరరుణైర్యాసి శఙ్గయస్త్వ-మ్పూషా విధతః పాసి నుత్మనా ॥, ఆ వో రాజానమధ్వరస్య రుద్రగ్ం హోతారగ్ం సత్యయజగ్ం రోదస్యోః । అగ్ని-మ్పురా తనయిత్నో రచిత్తా-ద్ధిరణ్యరూపమవసే కృణుధ్వమ్ ॥ ॥ 48 ॥
విశ్రయమాణో అమతిమురూచీమ్ । మర్తభోజనమధ రాసతే న ॥ వి జనాఞ్ఛ్యావా-శ్శితిపాదో అఖ్యన్న్ । రథగ్ం హిరణ్య ప్ర ఉగం-వఁహన్తః । శశ్వ-ద్దిశః సవితు-ర్దైవ్యస్య । ఉపస్థే విశ్వా భువనాని తస్థుః ॥ వి సుపర్ణో అన్తరిక్షాణ్యఖ్యత్ । గభీరవేపా అసుర-స్సునీథః । క్వేదానీగ్ం సూర్యః కశ్చికేత । కతమా-న్ద్యాగ్ం రశ్మిరస్యాతతాన ॥ 41 ॥
భగ-న్ధియం-వాఁజయన్తః పురన్ధిమ్ । నరాశగ్ంసో గ్నాస్పతిర్నో అవ్యాత్ । ఆ-ఽయే వామస్య సఙ్గథే రయీణామ్ । ప్రియా దేవస్య సవితు-స్స్యామ ॥ ఆ నో విశ్వే అస్క్రా గమన్తు దేవాః । మిత్రో అర్యమా వరుణ-స్సజోషాః । భువన్. యథా నో విశ్వే వృధాసః । కరన్-థ్సుషాహా విథుర-న్న శవః ॥ శ-న్నో దేవా విశ్వదేవా భవన్తు । శగ్ం సరస్వతీ సహ ధీభిరస్తు ॥ 42 ॥
శమభిషాచ-శ్శము రాతిషాచః । శ-న్నో దివ్యాః పార్థివా-శ్శ-న్నో అప్యాః ॥ యే సవితు-స్సత్యసవస్య విశ్వే । మిత్రస్య వ్రతే వరుణస్య దేవాః । తే సౌభగం-వీఁరవద్గోమదప్నః । దధాతన ద్రవిణ-ఞ్చిత్రమస్మే ॥ అగ్నే యాహి దూత్యం-వాఁరిషేణ్యః । దేవాగ్ం అచ్ఛా బ్రహ్మకృతా గణేన । సరస్వతీ-మ్మరుతో అశ్వినా-ఽపః । యక్షి దేవా-న్రత్నధేయాయ విశ్వాన్ ॥ 43 ॥
ద్యౌః పితః పృథివి మాతరద్ధ్రుక్ । అగ్నే భ్రాతర్వసవో మృడతా నః । విశ్వ ఆదిత్యా అదితే సజోషాః । అస్మభ్యగ్ం శర్మ బహులం-విఁయన్త ॥ విశ్వే దేవా-శ్శృణుతేమగ్ం హవ-మ్మే । యే అన్తరిక్షే య ఉప ద్యవి ష్ఠ । యే అగ్నిజిహ్వా ఉత వా యజత్రాః । ఆస-ద్యాస్మి-న్బర్హిషి మాదయద్ధ్వమ్ ॥ ఆ వా-మ్మిత్రావరుణా హవ్యజుష్టిమ్ । నమసా దేవా వవసా-ఽఽవవృత్యామ్ ॥ 44 ॥
అస్మాక-మ్బ్రహ్మ పృతనాసు సహ్యా అస్మాకమ్ । వృష్టి-ర్దివ్యా సుపారా ॥ యువం-వఁస్త్రాణి పీవసా వసాథే । యువోరచ్ఛిద్రా మన్తవో హ సర్గాః । అవాతిరతమనృతాని విశ్వా । ఋతేన మిత్రావరుణా సచేథే ॥ తథ్సు వా-మ్మిత్రావరుణా మహిత్వమ్ । ఈర్మా తస్థుషీరహభి-ర్దుదుహ్రే । విశ్వాః పిన్వథ స్వసరస్య ధేనాః । అను వామేకః పవిరావవర్తి ॥ 45 ॥
యద్బగ్ంహిష్ఠ-న్నాతివిదే సుదానూ । అచ్ఛిద్రగ్ం శర్మ భువనస్య గోపా । తతో నో మిత్రావరుణా-వవీష్టమ్ । సిషాసన్తో జీగివాగ్ంసః స్యామ ॥ ఆ నో మిత్రావరుణా హవ్యదాతిమ్ । ఘృతై-ర్గవ్యూతిముక్షతమిడాభిః । ప్రతి వామత్ర వరమా జనాయ । పృణీతముద్గో దివ్యస్య చారోః ॥ ప్ర బాహవా సిసృత-ఞ్జీవసే నః । ఆ నో గవ్యూతిముక్షత-ఙ్ఘృతేన ॥ 46 ॥
ఆ నో జనే శ్రవయతం-యుఁవానా । శ్రుత-మ్మే మిత్రావరుణా హవేమా ॥ ఇమా రుద్రాయ స్థిరధన్వనే గిరః । క్షిప్రేషవే దేవాయ స్వధామ్నే । అషాఢాయ సహమానాయ మీఢుషే । తిగ్మాయుధాయ భరతా శృణోతన ॥ త్వా దత్తేభీ రుద్ర శన్తమేభిః । శతగ్ం హిమా అశీయ భేషజేభిః । వ్యస్మద్ద్వేషో వితరం-వ్యఁగ్ంహః । వ్యమీవాగ్ శ్చాతయస్వా విషూచీః ॥ 47 ॥
అర్హన్బిభర్షి సాయకాని ధన్వ । అర్హన్నిష్కం-యఁజతం-విఁశ్వరూపమ్ । అర్హన్నిదన్దయసే విశ్వమబ్భువమ్ । న వా ఓజీయో రుద్ర త్వదస్తి ॥, మా నస్తోకే తనయే మా న ఆయుషి మా నో గోషు మా నో అశ్వేషు రీరిషః । వీరా-న్మానో రుద్ర భామితో వధీర్హవిష్మన్తో నమసా విధేమ తే ॥॥ ఆ తే పితర్మరుతాగ్ం సుమ్నమేతు । మా న-స్సూర్యస్య సదృంశో యుయోథాః । అభి నో వీరో అర్వతి క్షమేత । ప్రజాయేమహి రుద్ర ప్రజాభిః ॥ ఏవా బభ్రో వృషభ చేకితాన । యథా దేవ న హృణీషే న హగ్ంసి । హావనశ్రూర్నో రుద్రేహ బోధి । బృహద్వదేమ విదథే సువీరాః ॥ పరిణో రుద్రస్య హేతి ర్వృణక్తు పరిత్వేషస్య దుర్మతిరఘాయోః । అవ స్థిరా మఘవద్భ్య-స్తనుష్వ మీఢ్వస్తోకాయ తనయాయ మృడయ ॥, స్తుహి శ్రుత-ఙ్గర్తసదం-యుఁవాన-మ్మృగ-న్న భీమ-ముపహత్ను-ముగ్రమ్ । మృడా జరిత్రే రుద్ర స్తవానో అన్యన్తే అస్మన్నివపన్తు సేనాః ॥ । మీఢుష్టమ శివతమ శివో నః సుమనా భవ ।పరమే వృక్ష ఆయుధ-న్నిధాయ కృత్తిం-వఁసాన ఆచర పినాకమ్బిభ్రదాగహి ॥ అర్హన్బిభర్షి సాయకాని ధన్వ । అర్హన్నిష్కం-యఁజతం-విఁశ్వరూపమ్ । అర్హన్నిదన్దయసే విశ్వమబ్భువమ్ । న వా ఓజీయో రుద్ర త్వదస్తి ॥। త్వమగ్నే రుద్రో అసురో మహో దివస్త్వగ్ం శర్ధో మారుత-మ్పృక్ష ఈశిషే । త్వం-వాఁతైరరుణైర్యాసి శఙ్గయస్త్వ-మ్పూషా విధతః పాసి నుత్మనా ॥, ఆ వో రాజానమధ్వరస్య రుద్రగ్ం హోతారగ్ం సత్యయజగ్ం రోదస్యోః । అగ్ని-మ్పురా తనయిత్నో రచిత్తా-ద్ధిరణ్యరూపమవసే కృణుధ్వమ్ ॥ ॥ 48 ॥
(వసూని - తతా - నాస్తు - విశ్వాన్.-వవృత్యాంవఁవర్తి-ఘృతేన-విషూచీః-శ్రుత-న్ద్వే చ) (అ. 6)
అనువాకం 7 - సౌర్యాదిపశూనాం సూక్తాని
అనువాకం 7 - సౌర్యాదిపశూనాం సూక్తాని
సూర్యో దేవీముషసగ్ం రోచమానా మర్యః । న యోషామభ్యేతి పశ్చాత్ । యత్రా నరో దేవయన్తో యుగాని । వితన్వతే ప్రతి భద్రాయ భద్రమ్ ॥ భద్రా అశ్వా హరిత-స్సూర్యస్య । చిత్రా ఏదగ్వా అనుమాద్యాసః । నమస్యన్తో దివ ఆ పృష్ఠమస్థుః ।
పరి ద్యావాపృథివీ యన్తి సద్యః ॥ త-థ్సూర్యస్య దేవత్వ-న్త-న్మహిత్వమ్ । మద్ధ్యా కర్తో-ర్వితతగ్ం సఞ్జభార ॥ 49 ॥
యదేదయుక్త హరితః సధస్థాత్ । ఆద్రాత్రీ వాసస్తనుతే సిమస్మై ॥ త-న్మిత్రస్య వరుణస్యాభిచక్షే । సూర్యో రూప-ఙ్కృణుతే ద్యోరుపస్థే । అనన్తమన్య-ద్రుశదస్య పాజః । కృష్ణమన్యద్ధరిత-స్సమ్భరన్తి ॥ అద్యా దేవా ఉదితా సూర్యస్య । నిరగ్ంహసః పిపృతాన్నిరవద్యాత్ । తన్నో మిత్రో వరుణో మామహన్తామ్ । అదితి-స్సిన్ధుః పృథివీ ఉత ద్యౌః ॥ 50 ॥
దివో రుక్మ ఉరుచక్షా ఉదేతి । దూరే అర్థస్తరణి-ర్భ్రాజమానః । నూన-ఞ్జనా-స్సూర్యేణ ప్రసూతాః । ఆయన్నర్థాని కృణవన్నపాగ్ంసి ॥ శ-న్నో భవ చక్షసా శ-న్నో అహ్నా । శ-మ్భానునా శగ్ం హిమా శ-ఙ్ఘృణేన । యథా శమస్మై శమస-ద్దురోణే । త-థ్సూర్య ద్రవిణ-న్ధేహి చిత్రమ్ ॥ చిత్ర-న్దేవానా-ముదగాదనీకమ్ । చక్షుర్మిత్రస్య వరుణస్యాగ్నేః ॥ 51 ॥
ఆ-ఽప్రా ద్యావాపృథివీ అన్తరిక్షమ్ । సూర్య ఆత్మా జగతస్తస్థుషశ్చ ॥ త్వష్టా దధదిన్ద్రాయ శుష్మమ్ । అపాకో-ఽచిష్టుర్యశసే పురూణి । వృషా యజన్ వృషణ-మ్భూరిరేతాః । మూర్ధన్. యజ్ఞస్య సమనక్తు దేవాన్ ॥, తన్నస్తురీపమధ పోషయిత్ను దేవ త్వష్టర్వి రరాణ-స్స్యస్వ । యతో వీరః కర్మణ్యః సుదక్షో యుక్తగ్రావా జాయతే దేవకామః ॥ । త్వష్టా వీర-న్దేవకామ-ఞ్జజాన త్వష్టురర్వా జాయత ఆశురశ్వః । త్వష్టేదం-విఁశ్వ-మ్భువన-ఞ్జజాన బహోః కర్తారమిహ యక్షి హోతః ॥ పిశఙ్గరూప-స్సుభరో వయోధా-శ్శ్రుష్టీ వీరో జాయతే దేవకామః । ప్రజా-న్త్వష్టా విష్యతు నాభిమస్మే అథా దేవానామప్యేతు పాథః ॥ ॥ దశేమ-న్త్వష్టుర్జనయన్త గర్భమ్ । అతన్ద్రాసో యువతయో బిభర్త్రమ్ । తిగ్మానీకగ్గ్ స్వయశస-ఞ్జనేషు । విరోచమాన-మ్పరిషీ-న్నయన్తి ॥ ఆవిష్ట్యో వర్ధతే చారురాసు । జిహ్మానామూర్ధ్వ-స్స్వయశా ఉపస్థే ॥ 52 ॥
ఉభే త్వష్టుర్బిభ్యతు-ర్జాయమానాత్ । ప్రతీచీ సిగ్ంహ-మ్ప్రతిజోషయేతే ॥ మిత్రో జనాన్ యాతయతి ప్రజాన-న్మిత్రో దాధార పృథివీముత ద్యామ్ । మిత్రః కృష్టీరనిమిషా-ఽభి చష్టే సత్యాయ హవ్య-ఙ్ఘృతవ-ద్విధేమ ॥, ప్ర స మిత్ర మర్తో అస్తు ప్రయస్వాన్ యస్త ఆదిత్య శిక్షతి వ్రతేన । న హన్యతే న జీయతే త్వోతో నైనమగ్ంహో అశ్నోత్యన్తితో న దూరాత్ ॥ ॥ అయ-మ్మిత్రో నమస్యః సుశేవః । రాజా సుక్షత్రో అజనిష్ట వేధాః । తస్య వయగ్ం సుమతౌ యజ్ఞియస్య । అపి భద్రే సౌమనసే స్యామ ॥ అనమీవాస ఇడయా మదన్తః । మితజ్మవో వరిమన్నా పృథివ్యాః । ఆదిత్యస్య వ్రతముపక్ష్యన్తః ॥ 53 ॥
వయ-మ్మిత్రస్య సుమతౌ స్యామ ॥ మిత్ర-న్న ఈగ్ం శిమ్యా గోషు గవ్యవత్ । స్వాధియో విదథే అఫ్స్వజీజనన్న్ । అరేజయతాగ్ం రోదసీ పాజసా గిరా । ప్రతి ప్రియం-యఁజత-ఞ్జనుషామవః ॥ మహాగ్ం ఆదిత్యో నమసోపసద్యః । యాతయజ్జనో గృణతే సుశేవః । తస్మా ఏత-త్పన్యతమాయ జుష్టమ్ । అగ్నౌ మిత్రాయ హవిరాజుహోత ॥ ఆవాగ్ం రథో రోదసీ బద్బధానః ॥ 54 ॥
హిరణ్యయో వృషభిర్యాత్వశ్వైః । ఘృతవర్తనిః పవిభీ రుచానః । ఇషాం-వోఁఢా నృపతిర్వాజినీవాన్ ॥ స పప్రథానో అభి పఞ్చ భూమ । త్రివన్ధురో మనసా-ఽఽయాతు యుక్తః । విశో యేన గచ్ఛథో దేవయన్తీః । కుత్రా చిద్యామమశ్వినా దధానా ॥ స్వశ్వా యశసా-ఽఽయాతమర్వాక్ । దస్రా నిధి-మ్మధుమన్త-మ్పిబాథః । వి వాగ్ం రథో వద్ధ్వా యాదమానః ॥ 55 ॥
అన్తా-న్దివో బాధతే వర్తనిభ్యామ్ ॥ యువో-శ్శ్రియ-మ్పరి యోషా వృణీత । సూరో దుహితా పరితక్మియాయామ్ । య-ద్దేవయన్తమవథ-శ్శచీభిః । పరిఘ్రగ్ంస వా-మ్మనా వాం-వఁయో గామ్ ॥ యో హ స్య వాగ్ం రథిరా వస్త ఉస్రాః । రథో యుజానః పరియాతి వర్తిః । తేన న-శ్శం-యోఁరుషసో వ్యుష్టౌ । న్యశ్వినా వహతం-యఁజ్ఞే అస్మిన్న్ ॥ యువ-మ్భుజ్యుమవవిద్ధగ్ం సముద్రే ॥ 56 ॥
ఉదూహథురర్ణసో అస్రిధానైః । పతత్రిభి-రశ్రమై-రవ్యథిభిః । దగ్ంసనాభిరశ్వినా పారయన్తా ॥ అగ్నీషోమా యో అద్య వామ్ । ఇదం-వఁచః సపర్యతి । తస్మై ధత్తగ్ం సువీర్యమ్ । గవా-మ్పోషగ్గ్ స్వశ్వియమ్ ॥ యో అగ్నీషోమా హవిషా సపర్యాత్ । దేవద్రీచా మనసా యో ఘృతేన । తస్య వ్రతగ్ం రక్షత-మ్పాతమగ్ంహసః ॥ 57 ॥
విశే జనాయ మహి శర్మ యచ్ఛతమ్ ॥ అగ్నీషోమా య ఆహుతిమ్ । యో వా-న్దాశాద్ధవిష్కృతిమ్ । స ప్రజయా సువీర్యమ్ । విశ్వమాయు-ర్వ్యశ్నవత్ ॥ అగ్నీషోమా చేతి త-ద్వీర్యం-వాఁమ్ । యదముష్ణీతమవస-మ్పణి-ఙ్గోః । అవాతిరత-మ్ప్రథయస్య శేషః । అవిన్దత-ఞ్జ్యోతిరేక-మ్బహుభ్యః ॥ అగ్నీషోమా విమగ్ం సు మే శృణుతం-వృఁషణా హవమ్ । ప్రతి సూక్తాని హర్యత-మ్భవత-న్దాశుషే మయః ॥ అగ్నీషోమా హవిషః ప్రస్థితస్య వీతగ్ంహర్యతం-వృఁషణా జుషేథామ్ । సుశర్మాణా స్వవసా హి భూతమథా ధత్తం-యఁజమానాయ శం-యోః ఁ॥ ॥ 58 ॥
యదేదయుక్త హరితః సధస్థాత్ । ఆద్రాత్రీ వాసస్తనుతే సిమస్మై ॥ త-న్మిత్రస్య వరుణస్యాభిచక్షే । సూర్యో రూప-ఙ్కృణుతే ద్యోరుపస్థే । అనన్తమన్య-ద్రుశదస్య పాజః । కృష్ణమన్యద్ధరిత-స్సమ్భరన్తి ॥ అద్యా దేవా ఉదితా సూర్యస్య । నిరగ్ంహసః పిపృతాన్నిరవద్యాత్ । తన్నో మిత్రో వరుణో మామహన్తామ్ । అదితి-స్సిన్ధుః పృథివీ ఉత ద్యౌః ॥ 50 ॥
దివో రుక్మ ఉరుచక్షా ఉదేతి । దూరే అర్థస్తరణి-ర్భ్రాజమానః । నూన-ఞ్జనా-స్సూర్యేణ ప్రసూతాః । ఆయన్నర్థాని కృణవన్నపాగ్ంసి ॥ శ-న్నో భవ చక్షసా శ-న్నో అహ్నా । శ-మ్భానునా శగ్ం హిమా శ-ఙ్ఘృణేన । యథా శమస్మై శమస-ద్దురోణే । త-థ్సూర్య ద్రవిణ-న్ధేహి చిత్రమ్ ॥ చిత్ర-న్దేవానా-ముదగాదనీకమ్ । చక్షుర్మిత్రస్య వరుణస్యాగ్నేః ॥ 51 ॥
ఆ-ఽప్రా ద్యావాపృథివీ అన్తరిక్షమ్ । సూర్య ఆత్మా జగతస్తస్థుషశ్చ ॥ త్వష్టా దధదిన్ద్రాయ శుష్మమ్ । అపాకో-ఽచిష్టుర్యశసే పురూణి । వృషా యజన్ వృషణ-మ్భూరిరేతాః । మూర్ధన్. యజ్ఞస్య సమనక్తు దేవాన్ ॥, తన్నస్తురీపమధ పోషయిత్ను దేవ త్వష్టర్వి రరాణ-స్స్యస్వ । యతో వీరః కర్మణ్యః సుదక్షో యుక్తగ్రావా జాయతే దేవకామః ॥ । త్వష్టా వీర-న్దేవకామ-ఞ్జజాన త్వష్టురర్వా జాయత ఆశురశ్వః । త్వష్టేదం-విఁశ్వ-మ్భువన-ఞ్జజాన బహోః కర్తారమిహ యక్షి హోతః ॥ పిశఙ్గరూప-స్సుభరో వయోధా-శ్శ్రుష్టీ వీరో జాయతే దేవకామః । ప్రజా-న్త్వష్టా విష్యతు నాభిమస్మే అథా దేవానామప్యేతు పాథః ॥ ॥ దశేమ-న్త్వష్టుర్జనయన్త గర్భమ్ । అతన్ద్రాసో యువతయో బిభర్త్రమ్ । తిగ్మానీకగ్గ్ స్వయశస-ఞ్జనేషు । విరోచమాన-మ్పరిషీ-న్నయన్తి ॥ ఆవిష్ట్యో వర్ధతే చారురాసు । జిహ్మానామూర్ధ్వ-స్స్వయశా ఉపస్థే ॥ 52 ॥
ఉభే త్వష్టుర్బిభ్యతు-ర్జాయమానాత్ । ప్రతీచీ సిగ్ంహ-మ్ప్రతిజోషయేతే ॥ మిత్రో జనాన్ యాతయతి ప్రజాన-న్మిత్రో దాధార పృథివీముత ద్యామ్ । మిత్రః కృష్టీరనిమిషా-ఽభి చష్టే సత్యాయ హవ్య-ఙ్ఘృతవ-ద్విధేమ ॥, ప్ర స మిత్ర మర్తో అస్తు ప్రయస్వాన్ యస్త ఆదిత్య శిక్షతి వ్రతేన । న హన్యతే న జీయతే త్వోతో నైనమగ్ంహో అశ్నోత్యన్తితో న దూరాత్ ॥ ॥ అయ-మ్మిత్రో నమస్యః సుశేవః । రాజా సుక్షత్రో అజనిష్ట వేధాః । తస్య వయగ్ం సుమతౌ యజ్ఞియస్య । అపి భద్రే సౌమనసే స్యామ ॥ అనమీవాస ఇడయా మదన్తః । మితజ్మవో వరిమన్నా పృథివ్యాః । ఆదిత్యస్య వ్రతముపక్ష్యన్తః ॥ 53 ॥
వయ-మ్మిత్రస్య సుమతౌ స్యామ ॥ మిత్ర-న్న ఈగ్ం శిమ్యా గోషు గవ్యవత్ । స్వాధియో విదథే అఫ్స్వజీజనన్న్ । అరేజయతాగ్ం రోదసీ పాజసా గిరా । ప్రతి ప్రియం-యఁజత-ఞ్జనుషామవః ॥ మహాగ్ం ఆదిత్యో నమసోపసద్యః । యాతయజ్జనో గృణతే సుశేవః । తస్మా ఏత-త్పన్యతమాయ జుష్టమ్ । అగ్నౌ మిత్రాయ హవిరాజుహోత ॥ ఆవాగ్ం రథో రోదసీ బద్బధానః ॥ 54 ॥
హిరణ్యయో వృషభిర్యాత్వశ్వైః । ఘృతవర్తనిః పవిభీ రుచానః । ఇషాం-వోఁఢా నృపతిర్వాజినీవాన్ ॥ స పప్రథానో అభి పఞ్చ భూమ । త్రివన్ధురో మనసా-ఽఽయాతు యుక్తః । విశో యేన గచ్ఛథో దేవయన్తీః । కుత్రా చిద్యామమశ్వినా దధానా ॥ స్వశ్వా యశసా-ఽఽయాతమర్వాక్ । దస్రా నిధి-మ్మధుమన్త-మ్పిబాథః । వి వాగ్ం రథో వద్ధ్వా యాదమానః ॥ 55 ॥
అన్తా-న్దివో బాధతే వర్తనిభ్యామ్ ॥ యువో-శ్శ్రియ-మ్పరి యోషా వృణీత । సూరో దుహితా పరితక్మియాయామ్ । య-ద్దేవయన్తమవథ-శ్శచీభిః । పరిఘ్రగ్ంస వా-మ్మనా వాం-వఁయో గామ్ ॥ యో హ స్య వాగ్ం రథిరా వస్త ఉస్రాః । రథో యుజానః పరియాతి వర్తిః । తేన న-శ్శం-యోఁరుషసో వ్యుష్టౌ । న్యశ్వినా వహతం-యఁజ్ఞే అస్మిన్న్ ॥ యువ-మ్భుజ్యుమవవిద్ధగ్ం సముద్రే ॥ 56 ॥
ఉదూహథురర్ణసో అస్రిధానైః । పతత్రిభి-రశ్రమై-రవ్యథిభిః । దగ్ంసనాభిరశ్వినా పారయన్తా ॥ అగ్నీషోమా యో అద్య వామ్ । ఇదం-వఁచః సపర్యతి । తస్మై ధత్తగ్ం సువీర్యమ్ । గవా-మ్పోషగ్గ్ స్వశ్వియమ్ ॥ యో అగ్నీషోమా హవిషా సపర్యాత్ । దేవద్రీచా మనసా యో ఘృతేన । తస్య వ్రతగ్ం రక్షత-మ్పాతమగ్ంహసః ॥ 57 ॥
విశే జనాయ మహి శర్మ యచ్ఛతమ్ ॥ అగ్నీషోమా య ఆహుతిమ్ । యో వా-న్దాశాద్ధవిష్కృతిమ్ । స ప్రజయా సువీర్యమ్ । విశ్వమాయు-ర్వ్యశ్నవత్ ॥ అగ్నీషోమా చేతి త-ద్వీర్యం-వాఁమ్ । యదముష్ణీతమవస-మ్పణి-ఙ్గోః । అవాతిరత-మ్ప్రథయస్య శేషః । అవిన్దత-ఞ్జ్యోతిరేక-మ్బహుభ్యః ॥ అగ్నీషోమా విమగ్ం సు మే శృణుతం-వృఁషణా హవమ్ । ప్రతి సూక్తాని హర్యత-మ్భవత-న్దాశుషే మయః ॥ అగ్నీషోమా హవిషః ప్రస్థితస్య వీతగ్ంహర్యతం-వృఁషణా జుషేథామ్ । సుశర్మాణా స్వవసా హి భూతమథా ధత్తం-యఁజమానాయ శం-యోః ఁ॥ ॥ 58 ॥
(జభార - ద్యౌ - రగ్నే - రుపస్థ - ఉపక్ష్యన్తో - బద్బధానో-యాదమానః - సముద్రే - ఽగ్ంహసః - ప్రస్థితస్య) (అ. 7)
అనువాకం 8 - వేహదాదిపశూనాం సూక్తాని
అనువాకం 8 - వేహదాదిపశూనాం సూక్తాని
అహమస్మి ప్రథమజా ఋతస్య । పూర్వ-న్దేవేభ్యో అమృతస్య నాభిః । యో మా దదాతి స ఇదేవ మా వాః । అహ-మన్న-మన్న-మదన్తమద్మి ॥ పూర్వ-మగ్నేరపి దహత్యన్నమ్ । యత్తౌ హా-ఽఽసాతే అహముత్తరేషు । వ్యాత్తమస్య పశవః సుజమ్భమ్ । పశ్యన్తి ధీరాః ప్రచరన్తి పాకాః ॥ జహామ్యన్య-న్న జహామ్యన్యమ్ । అహమన్నం-వఁశమిచ్చరామి ॥ 59 ॥
సమానమర్థ-మ్పర్యేమి భుఞ్జత్ । కో మామన్న-మ్మనుష్యో దయేత ॥ పరాకే అన్న-న్నిహితం-లోఁక ఏతత్ । విశ్వై-ర్దేవైః పితృభి-ర్గుప్తమన్నమ్ । యదద్యతే లుప్యతే య-త్పరోప్యతే । శతతమీ సా తనూర్మే బభూవ ॥ మహాన్తౌ చరూ సకృ-ద్దుగ్ధేన పప్రౌ । దివఞ్చ పృశ్ఞి పృథివీ-ఞ్చ సాకమ్ । త-థ్సమ్పిబన్తో న మినన్తి వేధసః । నైత-ద్భూయో భవతి నో కనీయః ॥ 60 ॥
అన్న-మ్ప్రాణ-మన్న-మపాన-మాహుః । అన్న-మ్మృత్యు-న్తము జీవాతుమాహుః । అన్న-మ్బ్రహ్మాణో జరసం-వఁదన్తి । అన్నమాహుః ప్రజనన-మ్ప్రజానామ్ ॥ మోఘమన్నం-విఁన్దతే అప్రచేతాః । సత్య-మ్బ్రవీమి వధ ఇథ్స తస్య । నార్యమణ-మ్పుష్యతి నో సఖాయమ్ । కేవలాఘో భవతి కేవలాదీ ॥ అహ-మ్మేఘ-స్స్తనయన్. వర్షన్నస్మి । మామదన్త్యహమద్మ్యన్యాన్ ॥ 61 ॥
అహగ్ం సదమృతో భవామి । మదాదిత్యా అధి సర్వే తపన్తి ॥ సా నో మన్ద్రేషమూర్జ-న్దుహానా । ధేనుర్వాగస్మానుప సుష్టుతైతు ॥, య-ద్వాగ్వదన్త్య-విచేతనాని । రాష్ట్రీ దేవానా-న్నిషసాద మన్ద్రా । చతస్ర ఊర్జ-న్దుదుహే పయాగ్ంసి । క్వ స్వి దస్యాః పరమ-ఞ్జగామ ॥ ॥ అనన్తా-మన్తాదధి నిర్మితా-మ్మహీమ్ । యస్యా-న్దేవా అదధు-ర్భోజనాని । ఏకాక్షరా-న్ద్విపదాగ్ం షట్పదాఞ్చ । వాచ-న్దేవా ఉపజీవన్తి విశ్వే ॥ వాచ-న్దేవా ఉపజీవన్తి విశ్వే । వాచ-ఙ్గన్ధర్వాః పశవో మనుష్యాః । వాచీమా విశ్వా భువనాన్యర్పితా ॥ 62 ॥
సా నో హవ-ఞ్జుషతా-మిన్ద్రపత్నీ ॥ వాగక్షర-మ్ప్రథమజా ఋతస్య । వేదానా-మ్మాతా-ఽమృతస్య నాభిః । సా నో జుషాణోప యజ్ఞమాగాత్ । అవన్తీ దేవీ సుహవా మే అస్తు ॥ యా మృషయో మన్త్రకృతో మనీషిణః । అన్వైచ్ఛ-న్దేవా-స్తపసా శ్రమేణ । తా-న్దేవీం-వాఁచగ్ం హవిషా యజామహే । సా నో దధాతు సుకృతస్య లోకే ॥ చత్వారి వా-క్పరిమితా పదాని ॥ 63 ॥
తాని విదు-ర్బ్రాహ్మణా యే మనీషిణః । గుహా త్రీణి నిహితా నేఙ్గయన్తి । తురీయం-వాఁచో మనుష్యా వదన్తి ॥ శ్రద్ధయా-ఽగ్ని-స్సమిద్ధ్యతే । శ్రద్ధయా విన్దతే హవిః । శ్రద్ధా-మ్భగస్య మూర్ధని । వచసా ఽఽవేదయామసి ॥ ప్రియగ్గ్ శ్రద్ధే దదతః । ప్రియగ్గ్ శ్రద్ధే దిదాసతః । ప్రియ-మ్భోజేషు యజ్వసు ॥ 64 ॥
ఇద-మ్మ ఉదిత-ఙ్కృధి ॥ యథా దేవా అసురేషు । శ్రద్ధా-ముగ్రేషు చక్రిరే । ఏవ-మ్భోజేషు యజ్వసు । అస్మాక-ముదిత-ఙ్కృధి ॥ శ్రద్ధా-న్దేవా యజమానాః । వాయుగోపా ఉపాసతే । శ్రద్ధాగ్ం హృదయ్యయా-ఽఽకూత్యా । శ్రద్ధయా హూయతే హవిః ॥ శ్రద్ధా-మ్ప్రాతర్-హవామహే ॥ 65 ॥
శ్రద్ధా-మ్మద్ధ్యన్దిన-మ్పరి । శ్రద్ధాగ్ం సూర్యస్య నిమ్రుచి । శ్రద్ధే శ్రద్ధాపయేహ మా ॥ శ్రద్ధా దేవా-నధివస్తే । శ్రద్ధా విశ్వమిద-ఞ్జగత్ । శ్రద్ధా-ఙ్కామస్య మాతరమ్ । హవిషా వర్ధయామసి ॥ బ్రహ్మజజ్ఞాన-మ్ప్రథమ-మ్పురస్తాత్ । వి సీమత-స్సురుచో వేన ఆవః । స బుద్ధ్నియా ఉపమా అస్య విష్ఠాః ॥ 66 ॥
సతశ్చ యోని-మసతశ్చ వివః ॥ పితా విరాజామృషభో రయీణామ్ । అన్తరిక్షం-విఁశ్వరూప ఆవివేశ । తమర్కై-రభ్యర్చన్తి వథ్సమ్ । బ్రహ్మ సన్త-మ్బ్రహ్మణా వర్ధయన్తః ॥ బ్రహ్మ దేవానజనయత్ । బ్రహ్మ విశ్వమిద-ఞ్జగత్ । బ్రహ్మణః, క్షత్ర-న్నిర్మితమ్ । బ్రహ్మ బ్రాహ్మణ ఆత్మనా ॥ అన్తరస్మి-న్నిమే లోకాః ॥ 67 ॥
అన్త-ర్విశ్వమిద-ఞ్జగత్ । బ్రహ్మైవ భూతానా-ఞ్జ్యేష్ఠమ్ । తేన కో-ఽర్హతి స్పర్ధితుమ్ ॥ బ్రహ్మ-న్దేవా-స్త్రయస్త్రిగ్ంశత్ । బ్రహ్మన్నిన్ద్ర ప్రజాపతీ । బ్రహ్మన్. హ విశ్వా భూతాని । నావీ వాన్త-స్సమాహితా ॥ చతస్ర ఆశాః ప్రచరన్త్వ-గ్నయః । ఇమన్నో యజ్ఞ-న్నయతు ప్రజానన్న్ । ఘృత-మ్పిన్వన్నజరగ్ం సువీరమ్ ॥ 68 ॥
బ్రహ్మ సమి-ద్భవత్యాహుతీనామ్ ॥ ఆ గావో అగ్మన్నుత భద్రమక్రన్న్ । సీదన్తు గోష్ఠే రణయన్త్వస్మే । ప్రజావతీః పురురూపా ఇహ స్యుః । ఇన్ద్రాయ పూర్వీ రుషసో దుహానాః ॥ ఇన్ద్రో యజ్వనే పృణతే చ శిక్షతి । ఉపేద్దదాతి న స్వ-మ్ముషాయతి । భూయో భూయో రయిమిదస్య వర్ధయన్న్ । అభిన్నే ఖిల్లే నిదధాతి దేవయుమ్ ॥ న తా నశన్తి న దభాతి తస్కరః । నైనా అమిత్రో వ్యథిరాదధర్షతి । దేవాగ్శ్చ యాభి-ర్యజతే దదాతి చ । జ్యోగిత్తాభిః సచతే గోపతి-స్సహ ॥, న తా అర్వా రేణుకకాటో అశ్నుతే । న సగ్గ్ స్కృతత్ర-ముపయన్తి తా అభి । ఉరుగాయమభయ-న్తస్య తా అను । గావో మర్త్యస్య విచరన్తి యజ్వనః ॥ ॥ 69 ॥
గావో భగో గావ ఇన్ద్రో మే అచ్ఛాత్ । గావ-స్సోమస్య ప్రథమస్య భక్షః । ఇమా యా గావ-స్సజనాస ఇన్ద్రః । ఇచ్ఛామీద్ధృదా మనసా చిదిన్ద్రమ్ ॥ యూయ-ఙ్గావో మేదయథా కృశ-ఞ్చిత్ । అశ్లీల-ఞ్చి-త్కృణుథా సుప్రతీకమ్ । భద్ర-ఙ్గృహ-ఙ్కృణుథ భద్రవాచః । బృహద్వో వయ ఉచ్యతే సభాసు ॥ ప్రజావతీ-స్సూయవసగ్ం రిశన్తీః (రుశన్తీః) । శుద్ధా అప-స్సుప్రపాణే పిబన్తీః । మా వః స్తేన ఈశత మా-ఽఘశగ్ంసః । పరివో హేతీ రుద్రస్య వృఞ్జ్యాత్ ॥ ఉపేద-ముపపర్చనమ్ । ఆసు గోషూపపృచ్యతామ్ । ఉపర్షభస్య రేతసి । ఉపేన్ద్ర తవ వీర్యే ॥ 70 ॥
సమానమర్థ-మ్పర్యేమి భుఞ్జత్ । కో మామన్న-మ్మనుష్యో దయేత ॥ పరాకే అన్న-న్నిహితం-లోఁక ఏతత్ । విశ్వై-ర్దేవైః పితృభి-ర్గుప్తమన్నమ్ । యదద్యతే లుప్యతే య-త్పరోప్యతే । శతతమీ సా తనూర్మే బభూవ ॥ మహాన్తౌ చరూ సకృ-ద్దుగ్ధేన పప్రౌ । దివఞ్చ పృశ్ఞి పృథివీ-ఞ్చ సాకమ్ । త-థ్సమ్పిబన్తో న మినన్తి వేధసః । నైత-ద్భూయో భవతి నో కనీయః ॥ 60 ॥
అన్న-మ్ప్రాణ-మన్న-మపాన-మాహుః । అన్న-మ్మృత్యు-న్తము జీవాతుమాహుః । అన్న-మ్బ్రహ్మాణో జరసం-వఁదన్తి । అన్నమాహుః ప్రజనన-మ్ప్రజానామ్ ॥ మోఘమన్నం-విఁన్దతే అప్రచేతాః । సత్య-మ్బ్రవీమి వధ ఇథ్స తస్య । నార్యమణ-మ్పుష్యతి నో సఖాయమ్ । కేవలాఘో భవతి కేవలాదీ ॥ అహ-మ్మేఘ-స్స్తనయన్. వర్షన్నస్మి । మామదన్త్యహమద్మ్యన్యాన్ ॥ 61 ॥
అహగ్ం సదమృతో భవామి । మదాదిత్యా అధి సర్వే తపన్తి ॥ సా నో మన్ద్రేషమూర్జ-న్దుహానా । ధేనుర్వాగస్మానుప సుష్టుతైతు ॥, య-ద్వాగ్వదన్త్య-విచేతనాని । రాష్ట్రీ దేవానా-న్నిషసాద మన్ద్రా । చతస్ర ఊర్జ-న్దుదుహే పయాగ్ంసి । క్వ స్వి దస్యాః పరమ-ఞ్జగామ ॥ ॥ అనన్తా-మన్తాదధి నిర్మితా-మ్మహీమ్ । యస్యా-న్దేవా అదధు-ర్భోజనాని । ఏకాక్షరా-న్ద్విపదాగ్ం షట్పదాఞ్చ । వాచ-న్దేవా ఉపజీవన్తి విశ్వే ॥ వాచ-న్దేవా ఉపజీవన్తి విశ్వే । వాచ-ఙ్గన్ధర్వాః పశవో మనుష్యాః । వాచీమా విశ్వా భువనాన్యర్పితా ॥ 62 ॥
సా నో హవ-ఞ్జుషతా-మిన్ద్రపత్నీ ॥ వాగక్షర-మ్ప్రథమజా ఋతస్య । వేదానా-మ్మాతా-ఽమృతస్య నాభిః । సా నో జుషాణోప యజ్ఞమాగాత్ । అవన్తీ దేవీ సుహవా మే అస్తు ॥ యా మృషయో మన్త్రకృతో మనీషిణః । అన్వైచ్ఛ-న్దేవా-స్తపసా శ్రమేణ । తా-న్దేవీం-వాఁచగ్ం హవిషా యజామహే । సా నో దధాతు సుకృతస్య లోకే ॥ చత్వారి వా-క్పరిమితా పదాని ॥ 63 ॥
తాని విదు-ర్బ్రాహ్మణా యే మనీషిణః । గుహా త్రీణి నిహితా నేఙ్గయన్తి । తురీయం-వాఁచో మనుష్యా వదన్తి ॥ శ్రద్ధయా-ఽగ్ని-స్సమిద్ధ్యతే । శ్రద్ధయా విన్దతే హవిః । శ్రద్ధా-మ్భగస్య మూర్ధని । వచసా ఽఽవేదయామసి ॥ ప్రియగ్గ్ శ్రద్ధే దదతః । ప్రియగ్గ్ శ్రద్ధే దిదాసతః । ప్రియ-మ్భోజేషు యజ్వసు ॥ 64 ॥
ఇద-మ్మ ఉదిత-ఙ్కృధి ॥ యథా దేవా అసురేషు । శ్రద్ధా-ముగ్రేషు చక్రిరే । ఏవ-మ్భోజేషు యజ్వసు । అస్మాక-ముదిత-ఙ్కృధి ॥ శ్రద్ధా-న్దేవా యజమానాః । వాయుగోపా ఉపాసతే । శ్రద్ధాగ్ం హృదయ్యయా-ఽఽకూత్యా । శ్రద్ధయా హూయతే హవిః ॥ శ్రద్ధా-మ్ప్రాతర్-హవామహే ॥ 65 ॥
శ్రద్ధా-మ్మద్ధ్యన్దిన-మ్పరి । శ్రద్ధాగ్ం సూర్యస్య నిమ్రుచి । శ్రద్ధే శ్రద్ధాపయేహ మా ॥ శ్రద్ధా దేవా-నధివస్తే । శ్రద్ధా విశ్వమిద-ఞ్జగత్ । శ్రద్ధా-ఙ్కామస్య మాతరమ్ । హవిషా వర్ధయామసి ॥ బ్రహ్మజజ్ఞాన-మ్ప్రథమ-మ్పురస్తాత్ । వి సీమత-స్సురుచో వేన ఆవః । స బుద్ధ్నియా ఉపమా అస్య విష్ఠాః ॥ 66 ॥
సతశ్చ యోని-మసతశ్చ వివః ॥ పితా విరాజామృషభో రయీణామ్ । అన్తరిక్షం-విఁశ్వరూప ఆవివేశ । తమర్కై-రభ్యర్చన్తి వథ్సమ్ । బ్రహ్మ సన్త-మ్బ్రహ్మణా వర్ధయన్తః ॥ బ్రహ్మ దేవానజనయత్ । బ్రహ్మ విశ్వమిద-ఞ్జగత్ । బ్రహ్మణః, క్షత్ర-న్నిర్మితమ్ । బ్రహ్మ బ్రాహ్మణ ఆత్మనా ॥ అన్తరస్మి-న్నిమే లోకాః ॥ 67 ॥
అన్త-ర్విశ్వమిద-ఞ్జగత్ । బ్రహ్మైవ భూతానా-ఞ్జ్యేష్ఠమ్ । తేన కో-ఽర్హతి స్పర్ధితుమ్ ॥ బ్రహ్మ-న్దేవా-స్త్రయస్త్రిగ్ంశత్ । బ్రహ్మన్నిన్ద్ర ప్రజాపతీ । బ్రహ్మన్. హ విశ్వా భూతాని । నావీ వాన్త-స్సమాహితా ॥ చతస్ర ఆశాః ప్రచరన్త్వ-గ్నయః । ఇమన్నో యజ్ఞ-న్నయతు ప్రజానన్న్ । ఘృత-మ్పిన్వన్నజరగ్ం సువీరమ్ ॥ 68 ॥
బ్రహ్మ సమి-ద్భవత్యాహుతీనామ్ ॥ ఆ గావో అగ్మన్నుత భద్రమక్రన్న్ । సీదన్తు గోష్ఠే రణయన్త్వస్మే । ప్రజావతీః పురురూపా ఇహ స్యుః । ఇన్ద్రాయ పూర్వీ రుషసో దుహానాః ॥ ఇన్ద్రో యజ్వనే పృణతే చ శిక్షతి । ఉపేద్దదాతి న స్వ-మ్ముషాయతి । భూయో భూయో రయిమిదస్య వర్ధయన్న్ । అభిన్నే ఖిల్లే నిదధాతి దేవయుమ్ ॥ న తా నశన్తి న దభాతి తస్కరః । నైనా అమిత్రో వ్యథిరాదధర్షతి । దేవాగ్శ్చ యాభి-ర్యజతే దదాతి చ । జ్యోగిత్తాభిః సచతే గోపతి-స్సహ ॥, న తా అర్వా రేణుకకాటో అశ్నుతే । న సగ్గ్ స్కృతత్ర-ముపయన్తి తా అభి । ఉరుగాయమభయ-న్తస్య తా అను । గావో మర్త్యస్య విచరన్తి యజ్వనః ॥ ॥ 69 ॥
గావో భగో గావ ఇన్ద్రో మే అచ్ఛాత్ । గావ-స్సోమస్య ప్రథమస్య భక్షః । ఇమా యా గావ-స్సజనాస ఇన్ద్రః । ఇచ్ఛామీద్ధృదా మనసా చిదిన్ద్రమ్ ॥ యూయ-ఙ్గావో మేదయథా కృశ-ఞ్చిత్ । అశ్లీల-ఞ్చి-త్కృణుథా సుప్రతీకమ్ । భద్ర-ఙ్గృహ-ఙ్కృణుథ భద్రవాచః । బృహద్వో వయ ఉచ్యతే సభాసు ॥ ప్రజావతీ-స్సూయవసగ్ం రిశన్తీః (రుశన్తీః) । శుద్ధా అప-స్సుప్రపాణే పిబన్తీః । మా వః స్తేన ఈశత మా-ఽఘశగ్ంసః । పరివో హేతీ రుద్రస్య వృఞ్జ్యాత్ ॥ ఉపేద-ముపపర్చనమ్ । ఆసు గోషూపపృచ్యతామ్ । ఉపర్షభస్య రేతసి । ఉపేన్ద్ర తవ వీర్యే ॥ 70 ॥
(చరామి - కనీయో - ఽన్యా - నర్పితా - పదాని - యజ్వసు - హవామహే - విష్ఠా - లోకాః - సువీర - మర్వా - పిబన్తీ-ష్షట్చ) (అ. 8)
అనువాకం 9 - శుక్లకృష్ణపశ్వాదీనాం సూక్తాని
అనువాకం 9 - శుక్లకృష్ణపశ్వాదీనాం సూక్తాని
తా సూర్యా చన్ద్రమసా విశ్వభృత్తమా మహత్ । తేజో వసుమ-ద్రాజతో దివి । సామాత్మానా చరత-స్సామచారిణా । యయోర్వ్రత-న్న మమే జాతు దేవయోః ॥ ఉభావన్తౌ పరియాత అర్మ్యా । దివో న రశ్మీగ్ స్తనుతో-వ్యర్ణవే । ఉభా భువన్తీ భువనా కవిక్రతూ । సూర్యా న చన్ద్రా చరతో హతామతీ ॥ పతీ ద్యుమ-ద్విశ్వవిదా ఉభా దివః । సూర్యా ఉభా చన్ద్రమసా విచక్షణా ॥ 71 ॥
విశ్వవారా వరివోభా వరేణ్యా । తా నో-ఽవత-మ్మతిమన్తా మహివ్రతా ॥ విశ్వవపరీ ప్రతరణా తరన్తా । సువర్విదా దృశయే భూరిరశ్మీ । సూర్యా హి చన్ద్రా వసుత్వేష-దర్శతా । మనస్వినోభా-ఽను చరతో ను స-న్దివమ్ ॥ అస్య శ్రవో నద్యః సప్త బిభ్రతి । ద్యావా క్షామా పృథివీ దర్శతం-వఁపుః । అస్మే సూర్యా చన్ద్రమసా-ఽభిచక్షే । శ్రద్ధే కమిన్ద్ర చరతో విచర్తురమ్ ॥ 72 ॥
పూర్వాపర-ఞ్చరతో మాయ యైతౌ । శిశూ క్రీడన్తౌ పరియాతో అద్ధ్వరమ్ । విశ్వాన్యన్యో భువనా ఽభిచష్టే । ఋతూనన్యో విదధజ్జాయతే పునః ॥ హిరణ్యవర్ణా-శ్శుచయః పావకా యాసు జాతః కశ్యపో యాస్విన్ద్రః । అగ్నిం-యాఁ గర్భ-న్దధిరే విరూపాస్తా న ఆప-శ్శగ్గ్ స్యోనా భవన్తు ॥,
విశ్వవారా వరివోభా వరేణ్యా । తా నో-ఽవత-మ్మతిమన్తా మహివ్రతా ॥ విశ్వవపరీ ప్రతరణా తరన్తా । సువర్విదా దృశయే భూరిరశ్మీ । సూర్యా హి చన్ద్రా వసుత్వేష-దర్శతా । మనస్వినోభా-ఽను చరతో ను స-న్దివమ్ ॥ అస్య శ్రవో నద్యః సప్త బిభ్రతి । ద్యావా క్షామా పృథివీ దర్శతం-వఁపుః । అస్మే సూర్యా చన్ద్రమసా-ఽభిచక్షే । శ్రద్ధే కమిన్ద్ర చరతో విచర్తురమ్ ॥ 72 ॥
పూర్వాపర-ఞ్చరతో మాయ యైతౌ । శిశూ క్రీడన్తౌ పరియాతో అద్ధ్వరమ్ । విశ్వాన్యన్యో భువనా ఽభిచష్టే । ఋతూనన్యో విదధజ్జాయతే పునః ॥ హిరణ్యవర్ణా-శ్శుచయః పావకా యాసు జాతః కశ్యపో యాస్విన్ద్రః । అగ్నిం-యాఁ గర్భ-న్దధిరే విరూపాస్తా న ఆప-శ్శగ్గ్ స్యోనా భవన్తు ॥,
యాసాగ్ం రాజా వరుణో యాతి మధ్యే సత్యానృతే అవపశ్యన్ జనానామ్ । మధుశ్చుత-శ్శుచయో యాః పావకాస్తా న ఆప-శ్శగ్గ్ స్యోనా భవన్తు ॥ । యాసా-న్దేవా దివి కృణ్వన్తి భక్షం-యాఁ అన్తరిక్షే బహుధా భవన్తి । యాః పృథివీ-మ్పయసోన్దన్తిశుక్రాస్తా న ఆప-శ్శగ్గ్ స్యోనా భవన్తు ॥, శివేన మా చక్షుషా పశ్యతా-ఽఽప-శ్శివయా తనువోప స్పృశత త్వచ-మ్మే । సర్వాగ్ం అగ్నీగ్ం రఫ్సుషదో హువే వో మయి వర్చో బలమోజో ని ధత్త ॥ । ఆపో భద్రా ఘృతమిదాప ఆసురగ్నీ-షోమౌ బిభ్రత్యాప ఇ-త్తాః । తీవ్రో రసో మధుపృచా -మరఙ్గమ ఆ మా ప్రాణేన సహ వర్చసా గన్న్ ॥, ఆది-త్పశ్యామ్యుత వా శృణోమ్యా మా ఘోషో గచ్ఛతి వాన్న ఆసామ్ । మన్యే భేజానో అమృతస్య తర్హి హిరణ్యవర్ణా అతృపం-యఁదా వః ॥ ॥ నాసదాసీన్నో సదాసీ-త్తదానీమ్ । నాసీ-ద్రజో నో వ్యోమాపరో యత్ । కిమావరీవః కుహ కస్య శర్మన్న్ ॥ 73 ॥
అమ్భః కిమాసీ-ద్గహన-ఙ్గభీరమ్ ॥ న మృత్యురమృత-న్తర్హి న । రాత్రియా అహ్న ఆసీ-త్ప్రకేతః । ఆనీదవాతగ్గ్ స్వధయా తదేకమ్ । తస్మా-ద్ధాన్య-న్న పరః (పరం) కిఞ్చ నాస ॥ తమ ఆసీ-త్తమసా గూఢమగ్రే ప్రకేతమ్ । సలిలగ్ం సర్వమా ఇదమ్ । తుచ్ఛే నాభ్వపిహితQం-యఁదాసీత్ । తమస స్తన్మహినా జాయతైకమ్ ॥ కామస్తదగ్రే సమవర్తతాధి ॥ 74 ॥
మనసో రేతః ప్రథమం-యఁదాసీత్ । స తో బన్ధుమసతి నిరవిన్దన్న్ (నిరవిదన్న్) । హృది ప్రతీష్యా కవయో మనీషా ॥ తిరశ్చీనో వితతో రశ్మిరేషామ్ । అధ-స్స్విదాసీ(3) దుపరి స్విదాసీ(3)త్ । రేతోధా ఆస-న్మహిమాన ఆసన్న్ । స్వధా అవస్తా-త్ప్రయతిః పరస్తాత్ ॥ కో అద్ధా వేద క ఇహ ప్రవోచత్ । కుత ఆజాతా కుత ఇయం-విఁసృష్టిః । అర్వాగ్దేవా అస్య విసర్జనాయ ॥ 75 ॥
అథా కో వేద యత ఆబభూవ ॥ ఇయం-విఁసృష్టి-ర్యత ఆబభూవ । యది వా దధే యది వా న । యో అస్యాద్ధ్యక్షః పరమే వ్యోమన్న్ । సో అఙ్గ వేద యది వా న వేద ॥ కిగ్గ్స్విద్వన-ఙ్క ఉ స వృక్ష ఆసీత్ । యతో ద్యావాపృథివీ నిష్టతక్షుః । మనీషిణో మనసా పృచ్ఛతేదు తత్ । యదద్ధ్యతిష్ఠ-ద్భువనాని ధారయన్న్ ॥ బ్రహ్మ వన-మ్బ్రహ్మ స వృక్ష ఆసీత్ ॥ 76 ॥
యతో ద్యావాపృథివీ నిష్టతక్షుః । మనీషిణో మనసా విబ్రవీమి వః । బ్రహ్మాద్ధ్యతిష్ఠ-ద్భువనాని ధారయన్న్ ॥ ప్రాతరగ్ని-మ్ప్రాతరిన్ద్రగ్ం హవామహే । ప్రాత ర్మిత్రావరుణా ప్రాతరశ్వినా । ప్రాత ర్భగ-మ్పూషణ-మ్బ్రహ్మణస్పతిమ్ । ప్రాతస్సోమముత రుద్రగ్ం హువేమ ॥ ప్రాతర్జిత-మ్భగముగ్రగ్ం హువేమ । వయ-మ్పుత్రమదితేర్యో విధర్తా । ఆద్ధ్రశ్చిద్య-మ్మన్యమాన-స్తురశ్చిత్ ॥ 77 ॥
రాజా చిద్య-మ్భగ-మ్భక్షీత్యాహ ॥ భగ ప్రణేతర్భగ సత్యరాధః । భగేమా-న్ధియముదవ దదన్నః । భగ ప్రణో జనయ గోభిరశ్వైః । భగ ప్రనృభి-ర్నృవన్తః స్యామ । ఉతేదానీ-మ్భగవన్త-స్స్యామ ॥ ఉత ప్రపిత్వ ఉత మద్ధ్యే అహ్నామ్ । ఉతోదితా మఘవన్-థ్సూర్యస్య । వయ-న్దేవానాగ్ం సుమతౌ స్యామ ॥ భగ ఏవ భగవాగ్ం అస్తు దేవాః ॥ 78 ॥
తేన వయ-మ్భగవన్త-స్స్యామ । త-న్త్వా భగ సర్వ ఇజ్జోహవీమి । స నో భగ పుర ఏతా భవేహ ॥ సమద్ధ్వరాయోషసో నమన్త । దధిక్రావేవ శుచయే పదాయ । అర్వాచీనం-వఁసువిద-మ్భగన్నః । రథమివాశ్వా వాజిన ఆవహన్తు ॥ అశ్వావతీ-ర్గోమతీ-ర్న ఉషాసః । వీరవతీ-స్సదముచ్ఛన్తు భద్రాః । ఘృత-న్దుహానా విశ్వతః ప్రపీనాః । యూయ-మ్పాత స్వస్తిభి-స్సదా నః ॥ 79 ॥
అమ్భః కిమాసీ-ద్గహన-ఙ్గభీరమ్ ॥ న మృత్యురమృత-న్తర్హి న । రాత్రియా అహ్న ఆసీ-త్ప్రకేతః । ఆనీదవాతగ్గ్ స్వధయా తదేకమ్ । తస్మా-ద్ధాన్య-న్న పరః (పరం) కిఞ్చ నాస ॥ తమ ఆసీ-త్తమసా గూఢమగ్రే ప్రకేతమ్ । సలిలగ్ం సర్వమా ఇదమ్ । తుచ్ఛే నాభ్వపిహితQం-యఁదాసీత్ । తమస స్తన్మహినా జాయతైకమ్ ॥ కామస్తదగ్రే సమవర్తతాధి ॥ 74 ॥
మనసో రేతః ప్రథమం-యఁదాసీత్ । స తో బన్ధుమసతి నిరవిన్దన్న్ (నిరవిదన్న్) । హృది ప్రతీష్యా కవయో మనీషా ॥ తిరశ్చీనో వితతో రశ్మిరేషామ్ । అధ-స్స్విదాసీ(3) దుపరి స్విదాసీ(3)త్ । రేతోధా ఆస-న్మహిమాన ఆసన్న్ । స్వధా అవస్తా-త్ప్రయతిః పరస్తాత్ ॥ కో అద్ధా వేద క ఇహ ప్రవోచత్ । కుత ఆజాతా కుత ఇయం-విఁసృష్టిః । అర్వాగ్దేవా అస్య విసర్జనాయ ॥ 75 ॥
అథా కో వేద యత ఆబభూవ ॥ ఇయం-విఁసృష్టి-ర్యత ఆబభూవ । యది వా దధే యది వా న । యో అస్యాద్ధ్యక్షః పరమే వ్యోమన్న్ । సో అఙ్గ వేద యది వా న వేద ॥ కిగ్గ్స్విద్వన-ఙ్క ఉ స వృక్ష ఆసీత్ । యతో ద్యావాపృథివీ నిష్టతక్షుః । మనీషిణో మనసా పృచ్ఛతేదు తత్ । యదద్ధ్యతిష్ఠ-ద్భువనాని ధారయన్న్ ॥ బ్రహ్మ వన-మ్బ్రహ్మ స వృక్ష ఆసీత్ ॥ 76 ॥
యతో ద్యావాపృథివీ నిష్టతక్షుః । మనీషిణో మనసా విబ్రవీమి వః । బ్రహ్మాద్ధ్యతిష్ఠ-ద్భువనాని ధారయన్న్ ॥ ప్రాతరగ్ని-మ్ప్రాతరిన్ద్రగ్ం హవామహే । ప్రాత ర్మిత్రావరుణా ప్రాతరశ్వినా । ప్రాత ర్భగ-మ్పూషణ-మ్బ్రహ్మణస్పతిమ్ । ప్రాతస్సోమముత రుద్రగ్ం హువేమ ॥ ప్రాతర్జిత-మ్భగముగ్రగ్ం హువేమ । వయ-మ్పుత్రమదితేర్యో విధర్తా । ఆద్ధ్రశ్చిద్య-మ్మన్యమాన-స్తురశ్చిత్ ॥ 77 ॥
రాజా చిద్య-మ్భగ-మ్భక్షీత్యాహ ॥ భగ ప్రణేతర్భగ సత్యరాధః । భగేమా-న్ధియముదవ దదన్నః । భగ ప్రణో జనయ గోభిరశ్వైః । భగ ప్రనృభి-ర్నృవన్తః స్యామ । ఉతేదానీ-మ్భగవన్త-స్స్యామ ॥ ఉత ప్రపిత్వ ఉత మద్ధ్యే అహ్నామ్ । ఉతోదితా మఘవన్-థ్సూర్యస్య । వయ-న్దేవానాగ్ం సుమతౌ స్యామ ॥ భగ ఏవ భగవాగ్ం అస్తు దేవాః ॥ 78 ॥
తేన వయ-మ్భగవన్త-స్స్యామ । త-న్త్వా భగ సర్వ ఇజ్జోహవీమి । స నో భగ పుర ఏతా భవేహ ॥ సమద్ధ్వరాయోషసో నమన్త । దధిక్రావేవ శుచయే పదాయ । అర్వాచీనం-వఁసువిద-మ్భగన్నః । రథమివాశ్వా వాజిన ఆవహన్తు ॥ అశ్వావతీ-ర్గోమతీ-ర్న ఉషాసః । వీరవతీ-స్సదముచ్ఛన్తు భద్రాః । ఘృత-న్దుహానా విశ్వతః ప్రపీనాః । యూయ-మ్పాత స్వస్తిభి-స్సదా నః ॥ 79 ॥
(విచక్షణా - విచర్తురగ్ం - శర్మ - న్నధి - విసర్జనాయ - బ్రహ్మ వన-మ్బ్రహ్మ స వృక్ష ఆసీత్- తురశ్చి-ద్- దేవాః - ప్రపీనా ఏక-ఞ్చ) (అ. 9)
(పీవో-ఽన్నా - మగ్నే త్వ-మ్పార - యానాఘృష్యః - శుచి-న్ను స్తోమం - ఁవిశ్రయమాణో - దివో రుక్మో - ఽన్న-మ్ప్రాణం - తా సూర్యాచన్ద్రమసా నవసప్తతిః)
(పీవోన్నా - ఁయూయ-మ్పాత స్వస్తిభి-స్సదానః)
॥ హరిః ఓమ్ ॥
॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణే ద్వితీయాష్టకే అష్టమః ప్రపాఠక-స్సమాప్తః ॥
॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణే ద్వితీయాష్టకం
(పీవో-ఽన్నా - మగ్నే త్వ-మ్పార - యానాఘృష్యః - శుచి-న్ను స్తోమం - ఁవిశ్రయమాణో - దివో రుక్మో - ఽన్న-మ్ప్రాణం - తా సూర్యాచన్ద్రమసా నవసప్తతిః)
(పీవోన్నా - ఁయూయ-మ్పాత స్వస్తిభి-స్సదానః)
॥ హరిః ఓమ్ ॥
॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణే ద్వితీయాష్టకే అష్టమః ప్రపాఠక-స్సమాప్తః ॥
॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణే ద్వితీయాష్టకం
సమాప్తమ్ ॥