Lord Surya

3.10 - sāvitracayanam - kṛṣṇa yajurveda taittirīya brāhmaṇa kāṭha praśnaḥ pāṭhaḥ - sañjñānaṃ vijñānaṃ

(Savitrachayanam in English (IAST))

From Taittiriya Brahmana, Krishna Yajurveda

Savitrachayanam is a profound Vedic ritual text originating from the Kathaka Prashna of the Krishna Yajurveda. It focuses on the symbolic construction of the sacred fire altar dedicated to Savitr, the solar deity who represents the illuminator and creator. Chanting these mantras is considered highly auspicious for spiritual purification, clarity of intellect, and alignment with cosmic order. The text serves as a meditative journey into the nature of consciousness, reality, and the manifestation of divine light. Practicing this recitation fosters deep inner focus, mental discipline, and the attainment of higher knowledge and spiritual prosperity.

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe kāṭhake prathamaḥ praśnaḥ - sāvitracayanam
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | hariḥ om ||
anuvākaṃ 1 - anuvākeṣu navasu lekhāsu nābhyā-ñceṣṭakopadhānaṃ svayamātṛṇṇopadhāna-ñcocyate
sañjñānaṃ̭-vi~jñāna̭-mprajñāna̭-ñjānada̭bhijānat | sakaṃlpa~̭māna-mprakalpa̭māna-mupakalpa̭māna-mupa̭klṛpta-ṅklṛptam |
śreyo vasī̭ya āyathsambhṷ̄ta-mbhūtam ||
citraḥ ketuḥ prabhānābhān-thsabhānn |
jyoti̭ṣmāg-steja̭svānātapagg-stapa̭nnabhitapanṋ |
rocano roca̭mānaḥ-śobhanaḥ-śobha̭mānaḥ kalyāṇaḥ̭ || darśā̭ dṛṣṭā da̭rśatā viśvarṷ̄pā sudarśanā | āpyāya̭mānā pyāya̭mānā-pyāyā̭ sūnṛterā |
āpūrya̭māṇā pūrya̭māṇā pūraya̭ntī pūrṇā paurṇamāsī || dātā pra̭dātā-''nando modaḥ̭ pramodaḥ || 1 ||
āveśaya̭-nniveśayanthsaṃve~śa̭na-ssaggśānta-śśāntaḥ | ābhava̭-nprabhavan-thsabhaṃva~n-thsambhṷ̄to bhūtaḥ ||
prastṷtaṃ-vi~ṣṭṷtagṃ saggstṷta-ṅkalyāṇaṃ̭-vi~śvarṷ̄pam | śukramamṛta̭-ntejasvi teja-ssami̭ddham | aruṇa-mbhā̭numa-nmarī̭cimadabhitapa-ttapa̭svat || savitā pra̭savitā dīpto dīpaya-ndīpya̭mānaḥ | jvala̭-ñjvalitā tapa̭n vitapan-thsantapanṋ | rocano roca̭māna-śśubhūṃ-śśumbha̭māno vāmaḥ ||
sutā sṷnvatī prasṷtā sūyamā̭nā 'bhiṣūyamā̭ṇā | pītī prapā sapā-ntṛpti̭-starpaya̭ntī || 2 ||
kāntā kāmyā kāmajātā ''yṷṣmatī kāmadughā || abhiśāstā 'nṷmantā-''nando modaḥ̭ pramodaḥ | āsādaya̭-nniṣādayan-thsagṃsāda̭na-ssagṃsa̭nna-ssannaḥ |
ābhū rvibhūḥ prabhū-śśabhūṃ rbhuvaḥ̭ ||
pavitra̭-mpavayiṣya-npūto meddhyaḥ̭ |
yaśo yaśa̭svā-nāyuramṛtaḥ̭ | jīvo jī̭viṣya-nthsvargo lokaḥ || saha̭svā-nthsahī̭yā-noja̭svā-nthsaha̭mānaḥ | jaya̭nna-bhijayan-thsudravi̭ṇo draviṇodāḥ | ārdrapa̭vitro hari̭keśo modaḥ̭ pramodaḥ || 3 ||
aruṇo̭ 'ruṇara̭jāḥ puṇḍarī̭ko viśvajida̭-bhijit | ārdraḥ pinva̭māno 'nna̭vān-rasa̭vā-nirā̭vān |
sarvauṣadha-ssa̭bhaṃro maha̭svān || ejatkā jo̭vatkāḥ | kṣullakā-śśi̭piviṣṭakāḥ |
saristrarā-ssuśera̭vaḥ | ajirāso̭ gamiṣṇavaḥ̭ || idānī-ntadānī̭-metarhi̭ kṣiprama̭jiram | āśu rni̭meṣaḥ phaṇo drava̭nnati-dravanṋ | tvaragg stvara̭māṇa āśurāśī̭yāñjavaḥ {āśurāśī̭yān javaḥ} ||
agniṣṭoma ukthyo̭ 'tirātro dvi̭rātra-stri̭rātra-śca̭tūrātraḥ | agnir-ṛtu-ssūrya̭ ṛtuścandramā̭ ṛtuḥ || prajāpa̭ti-ssaṃva~thsaro mahānkaḥ || 4 ||
(pramoda - starpaya̭ntī - pramodo - javastrīṇi̭ ca) (a. 1)
anuvākaṃ 2 - anuvākeṣu navasu lekhāsu nābhyā-ñceṣṭakopadhānaṃ
svayamātṛṇṇopadhāna-ñcocyate
bhūragni-ñca̭ pṛthivī-ñca mā-ñca̭ |
trīgśca̭ lokā-nthsaṃ̭va~thsara-ñca̭ |
prajāpa̭tistvā sādayatu | tayā̭ devata̭yā 'ṅgirasva-ddhruvā sī̭da ||
bhuvo̭ vāyu-ñcāntari̭kṣa-ñca mā-ñca̭ | trīgśca̭ lokā-nthsaṃ̭va~thsara-ñca̭ |
prajāpa̭tistvā sādayatu | tayā̭ devata̭yā-' ṅgiṃrasva-ddhruvā sī̭da | sva̭rāditya-ñca diva̭-ñca mā-ñca̭ | trīgśca̭ lokā-nthsaṃ̭va~thsara-ñca̭ | prajāpa̭tistvā sādayatu | tayā̭ devata̭yā 'ṅgiṃrasva-ddhruvā sī̭da | bhūrbhuva-ssva̭-ścandrama̭sa-ñca diśa̭śca mā-ñca̭ |
trīgśca̭ lokā-nthsa̭vanthsara-ñca̭ | prajāpa̭tistvā sādayatu | tayā̭ devata̭yā 'ṅgirasva-ddhruvā sī̭da || 5 ||
(saṃva~thsara-ñca ṣaṭ ca̭)(ā2)
anuvākaṃ 3 - anuvākeṣu navasu lekhāsu nābhyā-ñceṣṭakopadhānaṃ svayamātṛṇṇopadhāna-ñcocyate
tvameva tvāṃ-ve~ttha yo̭-'si so-'si̭ | tvameva tvāma̭caiṣīḥ | citaścāsi sañci̭ta-ścāsyagne | etāvāgścāsi bhūyāg̭ścāsyagne |
yattḙ agne nyṷ̄naṃ-ya~du te-'ti̭riktam | ādityā-stadaṃṅgi̭rasa-ścinvantu |
viśvḙ te devāściti-māpṷ̄rayantu | citaścāsi sañci̭ta-ścāsyagne | etāvāgścāsi bhūyāg̭ścāsyagne | mā tḙ agne 'cayena mā-'ti̭ ca yenāyurāvṛ̭kṣi | sava̭rṣā-ñjyoti̭ṣā-ñjyoti ryadadāvudeti̭ | tapa̭so jātamani̭-bhṛṣṭamojaḥ̭ | tatte jyoti̭riṣṭake | tena̭ me tapa | tena̭ me jvala | tena̭ me dīdihi |
yāva̭ddevāḥ | yāvadasā̭ti sūryaḥ̭ | yāva̭dutāpi brahma̭ || 6 ||
(āvṛ̭kṣi nava̭ ca) (a. 3)
anuvākaṃ 4 - anuvākeṣu navasu lekhāsu nābhyā-ñceṣṭakopadhānaṃ svayamātṛṇṇopadhāna-ñcocyate
saṃva~thsaro̭-'si parivathsaro̭-'si | idāvathsaro̭-'sī-duvathsaro̭-'si |
idvathsaro̭-'si vathsaro̭-'si | tasya̭ te vasanta-śśiraḥ̭ | grīṣmo dakṣi̭ṇaḥ pakṣaḥ | vara.ṣāḥ puccham | śaradutta̭raḥ pakṣaḥ |
hemanto maddhyam | pūrvapakṣāścita̭yaḥ | aparapakṣāḥ purī̭ṣam || 7 ||
ahorātrā-ṇīṣṭa̭kāḥ | ṛṣabho̭-'si svargo lokaḥ | yasyā-ndiśi mahīya̭se | tato̭ no maha āva̭ha | vāyu rbhūtvā sarvā diśa āvā̭hi | sarvā diśo-'nu vivā̭hi | sarvā diśo-'nu saṃvā~̭hi | cittyā citi-māpṛ̭ṇa | aci̭ttyā citi-māpṛ̭ṇa | cida̭si samudrayo̭niḥ || 8 ||
indu rdakṣaḥ̭ śyena ṛtāvā | hira̭ṇyapakṣa-śśakuno bhṷraṇyuḥ | mahā-nthsadhasthe dhruva āniṣa̭ttaḥ | nama̭ste astu mā mā̭ higṃsīḥ | eti preti vīti samityuditi̭ | diva̭-mme yaccha | antari̭kṣa-mme yaccha | pṛthivī-mmḙ yaccha |
pṛthivī-mmḙ yaccha | antari̭kṣa-mme yaccha | diva̭-mme yaccha | ahnā prasā̭raya | rātryā sama̭ca | rātryā prasā̭raya | ahnā sama̭ca |
kāma-mprasā̭raya | kāmagṃ sama̭ca || 9 ||
(purī̭ṣagṃ - samudrayo̭niḥ - pṛthivī-mmḙ yacchāntari̭kṣa-mme yaccha sapta ca̭) (a. 4)
anuvākaṃ 5 - anuvākeṣu navasu lekhāsu nābhyā-ñceṣṭakopadhānaṃ
svayamātṛṇṇopadhāna-ñcocyate
bhūrbhuva-ssvaḥ̭ | ojo balam | brahma̭ kṣatram | yaśo̭ mahat | satya-ntapo nāma̭ | rūpa-mamṛtam | cakṣu-śśrotram | mana āyuḥ̭ |
viśvaṃ-ya~śo̭ mahaḥ | sama-ntapo haro bhāḥ | jātavḙdā yadi̭ vā pāvako-'si̭ | vaiśvānaro yadi̭ vā vaidyuto-'si̭ | śa-mprajābhyo yaja̭mānāya lokam | ūrja-mpuṣṭi-ndada̭-dabhyāva̭vṛthsva || 10 ||
(bhāścatvāri̭ ca) (a. 5)
anuvākaṃ 6 - anuvākeṣu navasu lekhāsu nābhyā-ñceṣṭakopadhānaṃ
svayamātṛṇṇopadhāna-ñcocyate
rājñī̭ virājñī | samrājñī svarājñī | arci-śśociḥ | tapo haro bhāḥ | agni-rindro bṛhaspatiḥ̭ | viśvḙ devā bhuva̭nasya gopāḥ |
te mā sarve yaśa̭sā sagṃsṛ̭jantu || 11 ||
(rājñīndro̭ mā sapta (a. 6)
anuvākaṃ 7 - anuvākeṣu navasu lekhāsu nābhyā-ñceṣṭakopadhānaṃ svayamātṛṇṇopadhāna-ñcocyate
asa̭ve svāhā vasa̭ve svāhā | vibhṷve svāhā viva̭svate svāhā | abhibhuve svāhā-'dhi̭pataye svāhā | divāmpata̭ye svāhā 'gṃ̭haspatyāya svāhā | cākṣuṣmatyāya svāhā jyotiṣmatyāya svāhā | rājñe svāhā̭ virājñe svāhā | samrājñe svāhā svarājñe svāhā |
śūṣā̭ya svāhā sūryā̭ya svāhā | candrama̭se svāhā jyoti̭ṣe svāhā |
sagṃsarpā̭ya svāhā̭ kalyāṇā̭ya svāhā |
arjṷnāya svāhā || 12 ||
(kalyāṇā̭ya svāhaika̭-ñca) (a. 7)
anuvākaṃ 8 - anuvākeṣu navasu lekhāsu nābhyā-ñceṣṭakopadhānaṃ svayamātṛṇṇopadhāna-ñcocyate
vipaścite pava̭mānāya gāyata | mahī na dhārā 'tyandho̭ arṣati | ahi̭rha jīrṇāmati̭sarpati tvacam | atyo na krīḍa̭nna saradvṛṣā hariḥ̭ |
upayāmagṛ̭hīto-'si mṛtyave tvā juṣṭa̭-ṅgṛhṇāmi | eṣa te yoni̭rmṛtyave tvā || apa̭ mṛtyu-mapakṣudham | apeta-śśapatha̭-ñjahi |
adhā̭ no agna āva̭ha | rāyaspoṣagṃ̭ sahasriṇam || 13 ||
ye tḙ sahasra̭mayuta-mpāśāḥ | mṛtyo martyā̭ya hanta̭ve | tān. yajñasya̭ māyayā | sarvānava̭ yajāmahe || bhakṣo 'syamṛta bhakṣaḥ | tasya̭ te mṛtyu-pī̭tasyā-mṛta̭vataḥ |
svagā-kṛ̭tasya madhṷmataḥ |
upa̭hūtasyo-pa̭hūto bhakṣayāmi ||
mandrā 'bhibhṷ̄tiḥ ketu ryajñānāṃ-vā~k | asāvehi̭ || 14 ||
andho jāgṛ̭viḥ prāṇa | asāvehi̭ | badhira ākrandayita-rapāna | asāvehi̭ | ahastostvā cakṣuḥ̭ | asāvehi̭ | apādāśo manaḥ̭ |
asāvehi̭ | kave vipra̭citte śrotra̭ | asāvehi̭ || 15 ||
suhasta-ssṷvāsāḥ | śūṣo nāmāsya-mṛto martyḙṣu | tantvā-'ha-ntathā veda̭ | asāvehi̭ | agnirmḙ vāci śritaḥ | vāghṛda̭ye | hṛda̭ya-mmayi̭ | ahamamṛte | amṛta-mbrahma̭ṇi | vāyurme prāṇe śritaḥ || 16 ||
prāṇo hṛda̭ye | hṛda̭ya-mmayi̭ | ahamamṛte | amṛta-mbrahma̭ṇi |
sūryo̭ me cakṣṷṣi śritaḥ |
cakṣur hṛda̭ye | hṛda̭ya-mmayi̭ | ahamamṛte | amṛta-mbrahma̭ṇi |
candramā̭ me mana̭si śritaḥ || 17 ||
mano hṛda̭ye | hṛda̭ya-mmayi̭ | ahamamṛte | amṛta-mbrahma̭ṇi |
diśo̭ me śrotre śritāḥ | śrotragṃ hṛda̭ye | hṛda̭ya-mmayi̭ | ahamamṛte |
amṛta-mbrahma̭ṇi | āpo̭ me reta̭si śritāḥ || 18 ||
reto hṛda̭ye | hṛda̭ya-mmayi̭ |
ahamamṛte | amṛta-mbrahma̭ṇi |
pṛthivī me śarī̭re śritā |
śarī̭ragṃ hṛda̭ye | hṛda̭ya-mmayi̭ | ahamamṛte | amṛta-mbrahma̭ṇi | oṣadhivanaspatayo̭ me loma̭su śritāḥ || 19 ||
lomā̭ni hṛda̭ye | hṛda̭ya-mmayi̭ | ahamamṛte | amṛta-mbrahma̭ṇi |
indro̭ me bale śritaḥ | balagṃ hṛda̭ye | hṛda̭ya-mmayi̭ | ahamamṛte |
amṛta-mbrahma̭ṇi | parjanyo̭ me mūrdhni śritaḥ || 20 ||
mūdrdhā hṛda̭ye | hṛda̭ya-mmayi̭ | ahamamṛte | amṛta-mbrahma̭ṇi |
īśā̭no me manyau śritaḥ | manyur-hṛda̭ye | hṛda̭ya-mmayi̭ | ahamamṛte |
amṛta-mbrahma̭ṇi |
ātmā ma̭ ātmani̭ śritaḥ( ) || 21 ||
ātmā hṛda̭ye | hṛda̭ya-mmayi̭ | ahamamṛte | amṛta-mbrahma̭ṇi |
puna̭rma ātmā punarāyurāgāt | punaḥ̭ prāṇaḥ punarākṷ̄ta-māgāt |
vaiśvānaro raśmibhi̭ rvāvṛdhānaḥ | antasti̭ṣṭhatvamṛta̭sya gopāḥ || 22 ||
(sahasriṇa̭ - mihi - śrotrāsāvehi̭ - prāṇe śrito - mana̭si śrito - reta̭si śritā - loma̭su śritā - mūrdhni śrita - ātmani̭ śrito - +-'ṣṭau ca̭) (a. 8)
(agni-rvāyu-ssūrya̭ ścandramā diśa āpaḥ̭ pṛthi vyo̭ṣadhivanaspataya indraḥ̭ parjanya īśā̭na ātmā puna̭rme trayo̭daśa)
anuvākaṃ 9 - anuvākeṣu navasu lekhāsu nābhyā-ñceṣṭakopadhānaṃ svayamātṛṇṇopadhāna-ñcocyate
prajāpa̭ti rdevāna̭sṛjata | te pāpmanā sandi̭tā ajāyanta | tān vya̭dyat | ya-dvyadyat | tasmā-dvidyut | tama̭vṛścat | yadavṛ̭ścat | tasmā-dvṛṣṭiḥ̭ | tasmā-dyatraite devatḙ abhiprāpnṷtaḥ |
vica̭ haivāsya tatra̭ pāpmānandyataḥ̭ || 23 ||
vṛścata̭śca || saiṣā mī̭māgṃsā-'gni̭hotra eva sa̭pannnā | atho̭ āhuḥ |
sarvḙṣu yajñakratuṣviti̭ ||
hoṣya̭nnapa upa̭spṛśet |
vidyṷdasi vidya̭me pāpmānamiti̭ |
atha̭ hutvopa̭spṛśet |
vṛṣṭi̭rasi vṛśca̭ me pāpmānamiti̭ |
yakṣyamā̭ṇo veṣṭvā vā | vi ca̭ haivāsyaite devatḙ pāpmāna-ndyataḥ̭ || 24 ||
vṛścata̭śca || atyagṃho hārṷṇiḥ | brahmacāriṇe praśnā-nprocya praji̭ghāya |
parḙhi | plakṣa-ndaiyāṃ (daiyyāṃ) pāti-mpṛccha | vettha̭ sāvitrāṃ(3) na vetthā(3) iti̭ |
tamāgatya̭ papraccha | ācāryo̭ mā prāhai̭ṣīt |
vettha̭ sāvitrāṃ(3) na vetthā(3) iti̭ | saho̭vāca vedeti̭ || 25 ||
sa kasmi-nprati̭ṣṭhita iti̭ | parora̭jasīti̭ |
kastadya-tparora̭jā iti̭ | eṣa vāva sa parora̭jā iti̭ hovāca | ya eṣa tapa̭ti |
eṣo 'rvāgra̭jā iti̭ | sa kasmi̭-ntveṣa iti̭ | satya iti̭ | ki-ntathsatyamiti̭ | tapa iti̭ || 26 ||
kasminnu tapa iti̭ | bala iti̭ |
ki-nta-dbalamiti̭ | prāṇa iti̭ |
māsma̭ prāṇamati̭ pṛccha iti̭ mā-''cāryo 'bravīditi̭ hovāca brahmacārī ||
saho̭vāca plakṣo daiyāṃ (daiyyāṃ) pātiḥ |
yadvai bra̭hmacāri-nprāṇamatya̭prakṣyaḥ | mūdrdhā te vyapa̭tiṣyat |
ahamṷta ācāryā-cchreyā-nbhaviṣyāmi |
yo mā̭ sāvitre samavā̭diṣṭeti̭ || 27 ||
tasmā-thsāvitre na saṃva~̭deta ||
sa yo havai sā̭vitraṃ-vi~duṣā̭ sāvitre saṃva~da̭te | sahāsmi-ñchriya̭-ndadhāti |
anṷ havā a̭smā asau tapañchriya̭-mmanyate |
anva̭smai śrīstapo̭ manyate | anva̭smai tapo bala̭-mmanyate | anva̭smai bala̭-mprāṇa-mma̭nyate || sa yadāha̭ |
sajñānnaṃ̭-vi~jñāna-ndarśā̭ dṛṣṭeti̭ | eṣa eva tat || 28 ||
atha yadāha̭ | prastṷtaṃ-vi~ṣṭṷtagṃ sutā sṷnvatīti̭ | eṣa eva tat || eṣa hyḙva tānyahā̭ni | eṣa rātra̭yaḥ || atha yadāha̭ |
citraḥ ketu rdātā pra̭dātā sa̭vitā pra̭savitā 'bhi̭śāstā 'nṷmanteti̭ | eṣa eva tat | eṣa hyḙva te-'hno̭ muhūrtāḥ | eṣa rātreḥ || 29 ||
atha yadāha̭ | pavitra̭-mpavayiṣyan-thsaha̭svān-thsahī̭yānaruṇo̭
-'ruṇara̭jā iti̭ | eṣa eva tat | eṣa hyḙva te 'drdhamāsāḥ | eṣa māsāḥ || atha yadāha̭ |
agniṣṭoma ukthyo-'gnir-ṛtuḥ prajāpa̭ti-ssaṃva~thsara iti̭ | eṣa eva tat | eṣa hyḙva te ya̭jñakratavaḥ̭ | eṣa ṛtavaḥ̭ || 30 ||
eṣa saṃ̭va~thsaraḥ || atha yadāha̭ | idānī-ntadānīmiti̭ | eṣa eva tat | eṣa hyḙva te mṷhūrtānā-mmuhūrtāḥ || janako ha vai dḙhaḥ | ahorātrai-ssamāja̭gāma | tagṃ ho̭cuḥ | yo vā asmān. veda̭ | vijaha̭t-pāpmāna̭meti || 31 ||
sarva-māyṷreti | abhi svargaṃ-lo~ka-ñja̭yati |
nāsyā-muṣmi̭n ~loke-'nna̭-ṅkṣīyata iti̭ || vijaha̭ddha vai pāpmāna̭meti |
sarvamāyṷreti | abhi svargaṃ-lo~ka-ñja̭yati |
nāsyā-muṣmi̭n ~loke 'nna̭-ṅkṣīyate |
ya evaṃ-ve~da̭ || ahī̭nā hāśva̭tthyaḥ | sāvitraṃ-vi~dā-ñca̭kāra || 32 ||
sa ha̭ hagṃso hi̭raṇmayo̭ bhūtvā | svargaṃ-lo~kami̭yāya | ādityasya sāyṷjyam || hagṃso havai hi̭raṇmayo̭ bhūtvā |
svargaṃ-lo~kamḙti | ādityasya sāyṷjyam | ya evaṃ-ve~da̭ || devabhāgo ha̭ śrautarṣaḥ | sāvitraṃ-vi~dā-ñca̭kāra |
tagṃ ha vāgadṛ̭śyamānā 'bhyṷvāca || 33 ||
sarva̭mbata gautamo vḙda | ya-ssā̭vitraṃ-ve~deti̭ | sa ho̭vāca | kaiṣā vāgasīti̭ | ayamahagṃ sā̭vitraḥ | devānā̭-muttamo lokaḥ | guhya-mmaho bibhraditi̭ | etāva̭ti ha gautamaḥ |
yajñopavīta-ṅkṛtvā-'dho nipa̭pāta |
namo nama iti̭ || 34 ||
sa ho̭vāca | mā bhai̭ṣī rgautama | jito vai tḙ loka iti̭ || tasmādye ke ca̭ sāvitraṃ-vi~duḥ | sarve te jitalo̭kāḥ || sa yo havai sā̭vitra-syāṣṭākṣa̭ra-mpadagg śriyā 'bhiṣi̭ktaṃ-ve~da̭ | śriyā haivābhiṣi̭cyate | ghṛṇiriti dve akṣare | sūrya iti trīṇi̭ | āditya iti trīṇi̭ || 35 ||
etadvai sā̭vitra-syāṣṭākṣa̭ra-mpadagg śriyābhiṣi̭ktam | ya evaṃ-ve~da̭ |
śriyā haivābhiṣi̭cyate || tade-tadṛcā-'bhyṷktam | ṛco akṣarḙ parame vyo̭mann |
yasmi̭-ndevā adhi viśvḙ niṣeduḥ |
yastanna veda kimṛcā ka̭riṣyati | ya i-ttadvidusta ime samā̭sata iti̭ || na havā etasyarcā na yajṷṣā na sāmnā-'rtho-'sti |
ya-ssā̭vitraṃ-ve~da̭ || 36 ||
tadeta-tpa̭ri yaddḙvacakram |
ārdra-mpinva̭mānagg svarge loka ḙti |
vijaha-dviśvā̭ bhūtāni̭ sapaṃśya̭t ||
ārdro ha vai pinva̭māna-ssvarge loka ḙti |
vijahan viśvā̭ bhūtāni̭ sapaṃśyanṋ | ya evaṃ-ve~da̭ || śūṣo havai vārṣṇeyaḥ | ādityena̭ samāja̭gāma | tagṃ ho̭vāca |
ehi̭ sāvitraṃ-vi~̭ddhi | ayaṃ-vai~ svargyo-'gniḥ pā̭rayiṣṇu-ramṛtā-thsambhṷ̄ta iti̭ | eṣa vāva sa sā̭vitraḥ |
ya eṣa tapa̭ti | ehi māṃ-vi~̭ddhi | iti̭ haivaina-ntadṷvāca || 37 ||
(dyato - dyato - vedeti - tapa iti̭ - samavā̭diṣṭeti - ta-d- rātrer̭. - ṛtavaḥ̭ - eti - cakāro - vāca - nama ityā̭ - ditya iti trīṇi̭ - sāvitraṃ-ve~da̭ - viddhi pañca̭ ca) (a. 9)
(prajāpa̭tirdevān sajñānna-mprastṷta-ntānyahānyeṣa rātra̭yāscitra ketuste-'hno̭ muhūrto rātreḥ pavitra-nte-'rdha māsā a̭gniṣṭomo ya̭jñakratava̭ idānī-mmuhūrtānā-ñjanako-'hī̭nā devabhāgaḥ kaiṣā vāmma śūṣo ha vai ṣoḍa̭śa)
anuvākaṃ 10 - anuvākeṣu navasu lekhāsu nābhyā-ñceṣṭakopadhānaṃ svayamātṛṇṇopadhāna-ñcocyate
iyaṃ-vā~va saraghā | tasyā̭ agnireva sā̭ragha-mmadhṷ | yā etāḥ pūrvapakṣā-parapakṣayo rātra̭yaḥ | tā ma̭dhukṛtaḥ̭ |
yānyahā̭ni | te ma̭dhuvṛṣāḥ |
sa yo ha vā etā ma̭dhukṛta̭śca madhuvṛṣāgśca veda̭ |
kurvanti̭ hāsyaitā agnau madhṷ | nāsyeṣṭāpūrta-ndha̭yanti ||
atha yo na veda̭ || 38 ||
na hāsyaitā agnau madhṷ kurvanti | dhaya̭ntyasyeṣṭāpūrtam ||
yo ha vā a̭horātrāṇā-nnāmadheyā̭ni veda̭ |
nāho̭rātreṣvā-rtimārccha̭ti | sajñānnaṃ̭-vi~jñāna-ndarśā̭ dṛṣṭeti̭ |
etā-va̭nuvākau pūrvapakṣasyā̭-horātrāṇā-nnāmadheyā̭ni | prastṷtaṃ-vi~ṣṭṷtagṃ sutā sṷnvatīti̭ | etāva̭nu-vākāva̭-parapakṣasyā̭-horātrāṇā-nnāmadheyā̭ni |
nāho̭rātreṣvā-rtimārccha̭ti | ya evaṃ-ve~da̭ || 39 ||
yo ha vai mṷhūrtānā-nnāmadheyā̭ni veda̭ | na mṷhūrteṣvā-rtimārccha̭ti | citraḥ ketu rdātā pra̭dātā sa̭vitā pra̭savitā 'bhi̭śāstā 'nṷmanteti̭ | etḙ-'nuvākā mṷhūrtānā-nnāmadheyā̭ni | na mṷhūrteṣvā-rtimārccha̭ti | ya evaṃ-ve~da̭ || yo ha vā a̭drdhamāsā-nāñca māsā̭nāñca nāmadheyā̭ni veda̭ |
nādrdha̭māseṣu na māseṣvā-rtimārccha̭ti |
pavitra̭-mpavayiṣyan-thsaha̭svān-thsahī̭yānaruṇo̭ 'ruṇara̭jā iti̭ |
etḙ-'nuvākā a̭drdhamāsānāñca māsā̭nāñca nāmadheyā̭ni || 40 ||
nādrdha̭maseṣu na māseṣvā-rtimārccha̭ti | ya evaṃ-ve~da̭ ||
yo ha vai ya̭jñakratūnā-ñca̭rtūnā-ñca̭ saṃva~thsarasya̭ ca nāmadheyā̭ni veda̭ |
na ya̭jñakratuṣu nartuṣu na saṃ̭va~thsara ārtimārccha̭ti | agniṣṭoma ukthyo-'gnir-ṛtuḥ prajāpa̭ti-ssaṃva~thsara iti̭ |
etḙ 'nuvākā ya̭jñakratūnā-ñca̭rtūnā-ñca̭ saṃva~thsarasya̭ ca nāmadheyā̭ni |
na ya̭jñakratuṣu nartuṣu na saṃ̭va~thsara ārtimārccha̭ti | ya evaṃ-ve~da̭ ||
yo ha vai mṷhūrtānā-mmuhūrtān. veda̭ |
na mṷhūrtānā-mmuhūrteṣvārti mārccha̭ti || 41 ||
idānī-ntadānīmiti̭ | ete vai mṷhūrtānā-mmuhūrtāḥ | na mṷhūrtānā-mmuhūrteṣvārti-mārccha̭ti | ya evaṃ-ve~da̭ ||
atho yathā kṣetrajño bhūtvā 'nṷ praviśyānna-matti̭ | evamevaitān kṣetrajño bhūtvā 'nṷ praviśyā-nna̭matti | sa eteṣā̭meva sa̭lokatāgṃ sāyṷjya-maśnute |
apa̭ punarmṛtyu-ñja̭yati | ya evaṃ-ve~da̭ || 42 ||
(na vedai - vaṃ-ve~dā̭ - nuvākā a̭drdhamāsānā-ñca masā̭nā-ñca nāmadheyā̭ni - muhūrteṣvārtimārccha̭ti - +nava̭ ca) (a. 10)
(iyama̭horātrāṇāgṃ̭ sajñānna̭-mpūrvapakṣasya prastṷtamaparapakṣasya̭ muhūrtānā-ñcitraḥ ketura̭drdhamāsānā-mpavitraṃ̭-ya~jñakratūnāma̭gniṣṭomo ya̭jñakratūnāmidānī-mmuhūrtānā-mmuhūrtān. vededānīmatho dvāda̭śa)
anuvākaṃ 11 - anuvākeṣu navasu lekhāsu nābhyā-ñceṣṭakopadhānaṃ svayamātṛṇṇopadhāna-ñcocyate
kaści̭ddhavā asmā-llokā-tpretya̭ | ātmānaṃ̭-ve~da | aya-maha-masmīti̭ | kaścithsvaṃ-lo~ka-nna prati prajā̭nāti || agnimṷgdho haiva dhumatāntaḥ | svaṃ-lo~ka-nna prati prajā̭nāti |
atha yo haivaita-magnigṃ sā̭vitraṃ-ve~da̭ |
sa evāsmā llokā-tpretya̭ | ātmānaṃ̭-ve~da |
aya-maha-masmīti̭ || 43 ||
sa svaṃ-lo~ka-mprati prajā̭nāti || eṣa ṷ vevaina-ntathsā̭vitraḥ | svargaṃ-lo~ka-mabhiva̭hati || ahorātrai rvā idagṃ sayugbhiḥ̭ kriyate | iti rātrāyā̭ dīkṣiṣata | iti rātrāya̭ vrata-mupā̭guriti̭ | tāni hānḙvaṃ-vi~duṣaḥ̭ | amuṣmi̭n ~loke śḙvadhi-ndha̭yanti |
dhītagṃ haiva sa śḙvadhi-manuparai̭ti ||
atha yo haivaitamagnigṃ sā̭vitraṃ-ve~da̭ || 44 ||
tasya̭ haivā-ho̭rātrāṇi̭ | amuṣmi̭n ~loke śḙvadhi-nna dha̭yanti |
adhī̭tagṃ haiva sa śḙvadhi-manuparai̭ti ||
bharadvā̭jo ha tribhirāyṷrbhi rbrahmacarya̭muvāsa |
tagṃ ha jīrṇigg sthavi̭ragṃ śayā̭nam |
indra̭ upavrajyo̭ vāca | bhara̭dvāja | yattḙ caturthamāyṷrdadyām | kimḙnena kuryā iti̭ | brahmacarya̭mevainḙna careyamiti̭ hovāca || 45 ||
tagṃ ha trī-ngiri-rṷ̄pāna vi̭jñātāniva darśayā-ñca̭kāra | teṣāgṃ haikai̭kasmā-nmuṣṭinā-''da̭de | sa ho̭vāca |
bhara̭dvājetyāmantrya̭ | vedā vā ete | anantā vai vedāḥ | etadvā etai stribhi-rāyṷrbhi-ranva̭vocathāḥ | atha̭ ta ita̭ra-dana̭nūktameva | ehīmaṃ-vi~̭ddhi | ayaṃ-vai~ sa̭rva vidyeti̭ || 46 ||
tasmai̭ haitamagnigṃ sā̭vitramṷvāca | tagṃ sa vi̭ditvā | amṛto̭ bhūtvā | svargaṃ-lo~kami̭yāya | ādityasya sāyṷjyam ||
amṛto̭ haiva bhūtvā | svargaṃ-lo~kamḙti | ādityasya sāyṷjyam | ya evaṃ-ve~da̭ || eṣo eva trayī̭ vidyā || 47 ||
yāva̭ntagṃ ha vai trayyā vidyayā̭ loka-ñja̭yati | tāva̭ntaṃ-lo~ka-ñja̭yati | ya evaṃ-ve~da̭ || agne rvā etāni̭ nāmadheyā̭ni |
agnereva sāyṷjyagṃ salokatā̭-māpnoti |
ya evaṃ-ve~da̭ | vāyo rvā etāni̭ nāmadheyā̭ni | vāyoreva sāyṷjyagṃ salokatā̭-māpnoti | ya evaṃ-ve~da̭ | indra̭sya vā etāni̭ nāmadheyā̭ni || 48 ||
indra̭syaiva sāyṷjyagṃ salokatā̭-māpnoti | ya evaṃ-ve~da̭ |
bṛhaspate rvā etāni̭ nāmadheyā̭ni |
bṛhaspatḙreva sāyṷjyagṃ salokatā̭-māpnoti |
ya evaṃ-ve~da̭ | prajāpa̭te rvā etāni̭ nāmadheyā̭ni | prajāpa̭tereva sāyṷjyagṃ salokatā̭-māpnoti | ya evaṃ-ve~da̭ |
brahma̭ṇo vā etāni̭ nāmadheyā̭ni |
brahma̭ṇa eva sāyṷjyagṃ salokatā̭-māpnoti |
ya evaṃ-ve~da̭ || sa vā eṣo-'gni-ra̭pakṣapuccho vāyureva |
tasyāgni rmukham | asāvā̭ditya-śśiraḥ̭ |
sa yadete devate anta̭reṇa |
tathsarvagṃ̭ sīvyati | tasmā-thsāvitraḥ || 49 ||
(ayamahamasmīti - veda̭ - hovāca - sarvavidyeti̭ - vidye - ndra̭sya vā etāni̭ nāmadheyā̭ni - brahma̭ṇa eva sāyṷjyagṃ salokatā̭māpnoti sapta ca̭) | (a. 11)
(agnervāyorindra̭sya bṛhaspateḥ prajāpa̭te-rbrahma̭ṇa-ssa vai sapta)
(sañjñānaṃ - bhū - stvameva - saṃ̭va~thsaro̭-'si - bhū - rājñya - sa̭va-vipaścite - prajāpa̭ti-rdevā - niyaṃ-vā~va saraghā - kaściddhaikā̭daśa)
(sañjñānagṃ - rājñī̭ - mūdrdhā hṛda̭ya - eṣa saṃ̭va~thsaro - nādrdha̭māseṣu nava̭catvārigṃśat)
(sañjñānagṃ̭ - sāvitraḥ)
|| hariḥ̭ om ||
|| iti taittarīya yajubrāhmaṇe kāṭhake prathamaḥ praśna-ssamāptaḥ || ++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++

Explore More