3.10 - સાવિત્રચયનમ્ - કૃષ્ણ યજુર્વેદ તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણ કાઠ પ્રશ્નઃ પાઠઃ - સઞ્જ્ઞાનં વિજ્ઞાનં

કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે કાઠકે પ્રથમઃ પ્રશ્નઃ - સાવિત્રચયનમ્
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
અનુવાકં 1 - અનુવાકેષુ નવસુ લેખાસુ નાભ્યા-ઞ્ચેષ્ટકોપધાનં સ્વયમાતૃણ્ણોપધાન-ઞ્ચોચ્યતે
સઞ્જ્ઞાનં-વિઁજ્ઞાન-મ્પ્રજ્ઞાન-ઞ્જાનદભિજાનત્ । સકંલ્પઁમાન-મ્પ્રકલ્પમાન-મુપકલ્પમાન-મુપક્લૃપ્ત-ઙ્ક્લૃપ્તમ્ ।
શ્રેયો વસીય આયથ્સમ્ભૂત-મ્ભૂતમ્ ॥
ચિત્રઃ કેતુઃ પ્રભાનાભાન્-થ્સભાન્ન્ ।
જ્યોતિષ્માગ્-સ્તેજસ્વાનાતપગ્ગ્-સ્તપન્નભિતપન્ન્ ।
રોચનો રોચમાનઃ-શોભનઃ-શોભમાનઃ કલ્યાણઃ ॥ દર્શા દૃષ્ટા દર્શતા વિશ્વરૂપા સુદર્શના । આપ્યાયમાના પ્યાયમાના-પ્યાયા સૂનૃતેરા ।
આપૂર્યમાણા પૂર્યમાણા પૂરયન્તી પૂર્ણા પૌર્ણમાસી ॥ દાતા પ્રદાતા-ઽઽનન્દો મોદઃ પ્રમોદઃ ॥ 1 ॥

આવેશય-ન્નિવેશયન્થ્સંવેઁશન-સ્સગ્ગ્શાન્ત-શ્શાન્તઃ । આભવ-ન્પ્રભવન્-થ્સભંવઁન્-થ્સમ્ભૂતો ભૂતઃ ॥
પ્રસ્તુતં-વિઁષ્ટુતગ્ં સગ્ગ્સ્તુત-ઙ્કલ્યાણં-વિઁશ્વરૂપમ્ । શુક્રમમૃત-ન્તેજસ્વિ તેજ-સ્સમિદ્ધમ્ । અરુણ-મ્ભાનુમ-ન્મરીચિમદભિતપ-ત્તપસ્વત્ ॥ સવિતા પ્રસવિતા દીપ્તો દીપય-ન્દીપ્યમાનઃ । જ્વલ-ઞ્જ્વલિતા તપન્ વિતપન્-થ્સન્તપન્ન્ । રોચનો રોચમાન-શ્શુભૂં-શ્શુમ્ભમાનો વામઃ ॥
સુતા સુન્વતી પ્રસુતા સૂયમાના ઽભિષૂયમાણા । પીતી પ્રપા સપા-ન્તૃપ્તિ-સ્તર્પયન્તી ॥ 2 ॥

કાન્તા કામ્યા કામજાતા ઽઽયુષ્મતી કામદુઘા ॥ અભિશાસ્તા ઽનુમન્તા-ઽઽનન્દો મોદઃ પ્રમોદઃ । આસાદય-ન્નિષાદયન્-થ્સગ્ંસાદન-સ્સગ્ંસન્ન-સ્સન્નઃ ।
આભૂ ર્વિભૂઃ પ્રભૂ-શ્શભૂં ર્ભુવઃ ॥
પવિત્ર-મ્પવયિષ્ય-ન્પૂતો મેદ્ધ્યઃ ।
યશો યશસ્વા-નાયુરમૃતઃ । જીવો જીવિષ્ય-ન્થ્સ્વર્ગો લોકઃ ॥ સહસ્વા-ન્થ્સહીયા-નોજસ્વા-ન્થ્સહમાનઃ । જયન્ન-ભિજયન્-થ્સુદ્રવિણો દ્રવિણોદાઃ । આર્દ્રપવિત્રો હરિકેશો મોદઃ પ્રમોદઃ ॥ 3 ॥

અરુણો ઽરુણરજાઃ પુણ્ડરીકો વિશ્વજિદ-ભિજિત્ । આર્દ્રઃ પિન્વમાનો ઽન્નવાન્-રસવા-નિરાવાન્ ।
સર્વૌષધ-સ્સભંરો મહસ્વાન્ ॥ એજત્કા જોવત્કાઃ । ક્ષુલ્લકા-શ્શિપિવિષ્ટકાઃ ।
સરિસ્ત્રરા-સ્સુશેરવઃ । અજિરાસો ગમિષ્ણવઃ ॥ ઇદાની-ન્તદાની-મેતર્હિ ક્ષિપ્રમજિરમ્ । આશુ ર્નિમેષઃ ફણો દ્રવન્નતિ-દ્રવન્ન્ । ત્વરગ્ગ્ સ્ત્વરમાણ આશુરાશીયાઞ્જવઃ {આશુરાશીયાન્ જવઃ} ॥
અગ્નિષ્ટોમ ઉક્થ્યો ઽતિરાત્રો દ્વિરાત્ર-સ્ત્રિરાત્ર-શ્ચતૂરાત્રઃ । અગ્નિર્-ઋતુ-સ્સૂર્ય ઋતુશ્ચન્દ્રમા ઋતુઃ ॥ પ્રજાપતિ-સ્સંવઁથ્સરો મહાન્કઃ ॥ 4 ॥

(પ્રમોદ - સ્તર્પયન્તી - પ્રમોદો - જવસ્ત્રીણિ ચ) (અ. 1)
અનુવાકં 2 - અનુવાકેષુ નવસુ લેખાસુ નાભ્યા-ઞ્ચેષ્ટકોપધાનં
સ્વયમાતૃણ્ણોપધાન-ઞ્ચોચ્યતે
ભૂરગ્નિ-ઞ્ચ પૃથિવી-ઞ્ચ મા-ઞ્ચ ।
ત્રીગ્શ્ચ લોકા-ન્થ્સંવઁથ્સર-ઞ્ચ ।
પ્રજાપતિસ્ત્વા સાદયતુ । તયા દેવતયા ઽઙ્ગિરસ્વ-દ્ધ્રુવા સીદ ॥
ભુવો વાયુ-ઞ્ચાન્તરિક્ષ-ઞ્ચ મા-ઞ્ચ । ત્રીગ્શ્ચ લોકા-ન્થ્સંવઁથ્સર-ઞ્ચ ।
પ્રજાપતિસ્ત્વા સાદયતુ । તયા દેવતયા-ઽ ઙ્ગિંરસ્વ-દ્ધ્રુવા સીદ । સ્વરાદિત્ય-ઞ્ચ દિવ-ઞ્ચ મા-ઞ્ચ । ત્રીગ્શ્ચ લોકા-ન્થ્સંવઁથ્સર-ઞ્ચ । પ્રજાપતિસ્ત્વા સાદયતુ । તયા દેવતયા ઽઙ્ગિંરસ્વ-દ્ધ્રુવા સીદ । ભૂર્ભુવ-સ્સ્વ-શ્ચન્દ્રમસ-ઞ્ચ દિશશ્ચ મા-ઞ્ચ ।
ત્રીગ્શ્ચ લોકા-ન્થ્સવન્થ્સર-ઞ્ચ । પ્રજાપતિસ્ત્વા સાદયતુ । તયા દેવતયા ઽઙ્ગિરસ્વ-દ્ધ્રુવા સીદ ॥ 5 ॥

(સંવઁથ્સર-ઞ્ચ ષટ્ ચ)(આ2)
અનુવાકં 3 - અનુવાકેષુ નવસુ લેખાસુ નાભ્યા-ઞ્ચેષ્ટકોપધાનં સ્વયમાતૃણ્ણોપધાન-ઞ્ચોચ્યતે
ત્વમેવ ત્વાં-વેઁત્થ યો-ઽસિ સો-ઽસિ । ત્વમેવ ત્વામચૈષીઃ । ચિતશ્ચાસિ સઞ્ચિત-શ્ચાસ્યગ્ને । એતાવાગ્શ્ચાસિ ભૂયાગ્શ્ચાસ્યગ્ને ।
યત્તે અગ્ને ન્યૂનં-યઁદુ તે-ઽતિરિક્તમ્ । આદિત્યા-સ્તદંઙ્ગિરસ-શ્ચિન્વન્તુ ।
વિશ્વે તે દેવાશ્ચિતિ-માપૂરયન્તુ । ચિતશ્ચાસિ સઞ્ચિત-શ્ચાસ્યગ્ને । એતાવાગ્શ્ચાસિ ભૂયાગ્શ્ચાસ્યગ્ને । મા તે અગ્ને ઽચયેન મા-ઽતિ ચ યેનાયુરાવૃક્ષિ । સવર્ષા-ઞ્જ્યોતિષા-ઞ્જ્યોતિ ર્યદદાવુદેતિ । તપસો જાતમનિ-ભૃષ્ટમોજઃ । તત્તે જ્યોતિરિષ્ટકે । તેન મે તપ । તેન મે જ્વલ । તેન મે દીદિહિ ।
યાવદ્દેવાઃ । યાવદસાતિ સૂર્યઃ । યાવદુતાપિ બ્રહ્મ ॥ 6 ॥

(આવૃક્ષિ નવ ચ) (અ. 3)
અનુવાકં 4 - અનુવાકેષુ નવસુ લેખાસુ નાભ્યા-ઞ્ચેષ્ટકોપધાનં સ્વયમાતૃણ્ણોપધાન-ઞ્ચોચ્યતે
સંવઁથ્સરો-ઽસિ પરિવથ્સરો-ઽસિ । ઇદાવથ્સરો-ઽસી-દુવથ્સરો-ઽસિ ।
ઇદ્વથ્સરો-ઽસિ વથ્સરો-ઽસિ । તસ્ય તે વસન્ત-શ્શિરઃ । ગ્રીષ્મો દક્ષિણઃ પક્ષઃ । વર.ષાઃ પુચ્છમ્ । શરદુત્તરઃ પક્ષઃ ।
હેમન્તો મદ્ધ્યમ્ । પૂર્વપક્ષાશ્ચિતયઃ । અપરપક્ષાઃ પુરીષમ્ ॥ 7 ॥

અહોરાત્રા-ણીષ્ટકાઃ । ઋષભો-ઽસિ સ્વર્ગો લોકઃ । યસ્યા-ન્દિશિ મહીયસે । તતો નો મહ આવહ । વાયુ ર્ભૂત્વા સર્વા દિશ આવાહિ । સર્વા દિશો-ઽનુ વિવાહિ । સર્વા દિશો-ઽનુ સંવાઁહિ । ચિત્ત્યા ચિતિ-માપૃણ । અચિત્ત્યા ચિતિ-માપૃણ । ચિદસિ સમુદ્રયોનિઃ ॥ 8 ॥

ઇન્દુ ર્દક્ષઃ શ્યેન ઋતાવા । હિરણ્યપક્ષ-શ્શકુનો ભુરણ્યુઃ । મહા-ન્થ્સધસ્થે ધ્રુવ આનિષત્તઃ । નમસ્તે અસ્તુ મા મા હિગ્ંસીઃ । એતિ પ્રેતિ વીતિ સમિત્યુદિતિ । દિવ-મ્મે યચ્છ । અન્તરિક્ષ-મ્મે યચ્છ । પૃથિવી-મ્મે યચ્છ ।
પૃથિવી-મ્મે યચ્છ । અન્તરિક્ષ-મ્મે યચ્છ । દિવ-મ્મે યચ્છ । અહ્ના પ્રસારય । રાત્ર્યા સમચ । રાત્ર્યા પ્રસારય । અહ્ના સમચ ।
કામ-મ્પ્રસારય । કામગ્ં સમચ ॥ 9 ॥

(પુરીષગ્ં - સમુદ્રયોનિઃ - પૃથિવી-મ્મે યચ્છાન્તરિક્ષ-મ્મે યચ્છ સપ્ત ચ) (અ. 4)
અનુવાકં 5 - અનુવાકેષુ નવસુ લેખાસુ નાભ્યા-ઞ્ચેષ્ટકોપધાનં
સ્વયમાતૃણ્ણોપધાન-ઞ્ચોચ્યતે
ભૂર્ભુવ-સ્સ્વઃ । ઓજો બલમ્ । બ્રહ્મ ક્ષત્રમ્ । યશો મહત્ । સત્ય-ન્તપો નામ । રૂપ-મમૃતમ્ । ચક્ષુ-શ્શ્રોત્રમ્ । મન આયુઃ ।
વિશ્વં-યઁશો મહઃ । સમ-ન્તપો હરો ભાઃ । જાતવેદા યદિ વા પાવકો-ઽસિ । વૈશ્વાનરો યદિ વા વૈદ્યુતો-ઽસિ । શ-મ્પ્રજાભ્યો યજમાનાય લોકમ્ । ઊર્જ-મ્પુષ્ટિ-ન્દદ-દભ્યાવવૃથ્સ્વ ॥ 10 ॥

(ભાશ્ચત્વારિ ચ) (અ. 5)
અનુવાકં 6 - અનુવાકેષુ નવસુ લેખાસુ નાભ્યા-ઞ્ચેષ્ટકોપધાનં
સ્વયમાતૃણ્ણોપધાન-ઞ્ચોચ્યતે
રાજ્ઞી વિરાજ્ઞી । સમ્રાજ્ઞી સ્વરાજ્ઞી । અર્ચિ-શ્શોચિઃ । તપો હરો ભાઃ । અગ્નિ-રિન્દ્રો બૃહસ્પતિઃ । વિશ્વે દેવા ભુવનસ્ય ગોપાઃ ।
તે મા સર્વે યશસા સગ્ંસૃજન્તુ ॥ 11 ॥

(રાજ્ઞીન્દ્રો મા સપ્ત (અ. 6)
અનુવાકં 7 - અનુવાકેષુ નવસુ લેખાસુ નાભ્યા-ઞ્ચેષ્ટકોપધાનં સ્વયમાતૃણ્ણોપધાન-ઞ્ચોચ્યતે
અસવે સ્વાહા વસવે સ્વાહા । વિભુવે સ્વાહા વિવસ્વતે સ્વાહા । અભિભુવે સ્વાહા-ઽધિપતયે સ્વાહા । દિવામ્પતયે સ્વાહા ઽગ્ંહસ્પત્યાય સ્વાહા । ચાક્ષુષ્મત્યાય સ્વાહા જ્યોતિષ્મત્યાય સ્વાહા । રાજ્ઞે સ્વાહા વિરાજ્ઞે સ્વાહા । સમ્રાજ્ઞે સ્વાહા સ્વરાજ્ઞે સ્વાહા ।
શૂષાય સ્વાહા સૂર્યાય સ્વાહા । ચન્દ્રમસે સ્વાહા જ્યોતિષે સ્વાહા ।
સગ્ંસર્પાય સ્વાહા કલ્યાણાય સ્વાહા ।
અર્જુનાય સ્વાહા ॥ 12 ॥

(કલ્યાણાય સ્વાહૈક-ઞ્ચ) (અ. 7)
અનુવાકં 8 - અનુવાકેષુ નવસુ લેખાસુ નાભ્યા-ઞ્ચેષ્ટકોપધાનં સ્વયમાતૃણ્ણોપધાન-ઞ્ચોચ્યતે
વિપશ્ચિતે પવમાનાય ગાયત । મહી ન ધારા ઽત્યન્ધો અર્ષતિ । અહિર્હ જીર્ણામતિસર્પતિ ત્વચમ્ । અત્યો ન ક્રીડન્ન સરદ્વૃષા હરિઃ ।
ઉપયામગૃહીતો-ઽસિ મૃત્યવે ત્વા જુષ્ટ-ઙ્ગૃહ્ણામિ । એષ તે યોનિર્મૃત્યવે ત્વા ॥ અપ મૃત્યુ-મપક્ષુધમ્ । અપેત-શ્શપથ-ઞ્જહિ ।
અધા નો અગ્ન આવહ । રાયસ્પોષગ્ં સહસ્રિણમ્ ॥ 13 ॥

યે તે સહસ્રમયુત-મ્પાશાઃ । મૃત્યો મર્ત્યાય હન્તવે । તાન્. યજ્ઞસ્ય માયયા । સર્વાનવ યજામહે ॥ ભક્ષો ઽસ્યમૃત ભક્ષઃ । તસ્ય તે મૃત્યુ-પીતસ્યા-મૃતવતઃ ।
સ્વગા-કૃતસ્ય મધુમતઃ ।
ઉપહૂતસ્યો-પહૂતો ભક્ષયામિ ॥
મન્દ્રા ઽભિભૂતિઃ કેતુ ર્યજ્ઞાનાં-વાઁક્ । અસાવેહિ ॥ 14 ॥

અન્ધો જાગૃવિઃ પ્રાણ । અસાવેહિ । બધિર આક્રન્દયિત-રપાન । અસાવેહિ । અહસ્તોસ્ત્વા ચક્ષુઃ । અસાવેહિ । અપાદાશો મનઃ ।
અસાવેહિ । કવે વિપ્રચિત્તે શ્રોત્ર । અસાવેહિ ॥ 15 ॥

સુહસ્ત-સ્સુવાસાઃ । શૂષો નામાસ્ય-મૃતો મર્ત્યેષુ । તન્ત્વા-ઽહ-ન્તથા વેદ । અસાવેહિ । અગ્નિર્મે વાચિ શ્રિતઃ । વાઘૃદયે । હૃદય-મ્મયિ । અહમમૃતે । અમૃત-મ્બ્રહ્મણિ । વાયુર્મે પ્રાણે શ્રિતઃ ॥ 16 ॥

પ્રાણો હૃદયે । હૃદય-મ્મયિ । અહમમૃતે । અમૃત-મ્બ્રહ્મણિ ।
સૂર્યો મે ચક્ષુષિ શ્રિતઃ ।
ચક્ષુર્ હૃદયે । હૃદય-મ્મયિ । અહમમૃતે । અમૃત-મ્બ્રહ્મણિ ।
ચન્દ્રમા મે મનસિ શ્રિતઃ ॥ 17 ॥

મનો હૃદયે । હૃદય-મ્મયિ । અહમમૃતે । અમૃત-મ્બ્રહ્મણિ ।
દિશો મે શ્રોત્રે શ્રિતાઃ । શ્રોત્રગ્ં હૃદયે । હૃદય-મ્મયિ । અહમમૃતે ।
અમૃત-મ્બ્રહ્મણિ । આપો મે રેતસિ શ્રિતાઃ ॥ 18 ॥

રેતો હૃદયે । હૃદય-મ્મયિ ।
અહમમૃતે । અમૃત-મ્બ્રહ્મણિ ।
પૃથિવી મે શરીરે શ્રિતા ।
શરીરગ્ં હૃદયે । હૃદય-મ્મયિ । અહમમૃતે । અમૃત-મ્બ્રહ્મણિ । ઓષધિવનસ્પતયો મે લોમસુ શ્રિતાઃ ॥ 19 ॥

લોમાનિ હૃદયે । હૃદય-મ્મયિ । અહમમૃતે । અમૃત-મ્બ્રહ્મણિ ।
ઇન્દ્રો મે બલે શ્રિતઃ । બલગ્ં હૃદયે । હૃદય-મ્મયિ । અહમમૃતે ।
અમૃત-મ્બ્રહ્મણિ । પર્જન્યો મે મૂર્ધ્નિ શ્રિતઃ ॥ 20 ॥

મૂદ્ર્ધા હૃદયે । હૃદય-મ્મયિ । અહમમૃતે । અમૃત-મ્બ્રહ્મણિ ।
ઈશાનો મે મન્યૌ શ્રિતઃ । મન્યુર્-હૃદયે । હૃદય-મ્મયિ । અહમમૃતે ।
અમૃત-મ્બ્રહ્મણિ ।
આત્મા મ આત્મનિ શ્રિતઃ( ) ॥ 21 ॥

આત્મા હૃદયે । હૃદય-મ્મયિ । અહમમૃતે । અમૃત-મ્બ્રહ્મણિ ।
પુનર્મ આત્મા પુનરાયુરાગાત્ । પુનઃ પ્રાણઃ પુનરાકૂત-માગાત્ ।
વૈશ્વાનરો રશ્મિભિ ર્વાવૃધાનઃ । અન્તસ્તિષ્ઠત્વમૃતસ્ય ગોપાઃ ॥ 22 ॥

(સહસ્રિણ - મિહિ - શ્રોત્રાસાવેહિ - પ્રાણે શ્રિતો - મનસિ શ્રિતો - રેતસિ શ્રિતા - લોમસુ શ્રિતા - મૂર્ધ્નિ શ્રિત - આત્મનિ શ્રિતો - +-ઽષ્ટૌ ચ) (અ. 8)
(અગ્નિ-ર્વાયુ-સ્સૂર્ય શ્ચન્દ્રમા દિશ આપઃ પૃથિ વ્યોષધિવનસ્પતય ઇન્દ્રઃ પર્જન્ય ઈશાન આત્મા પુનર્મે ત્રયોદશ)
અનુવાકં 9 - અનુવાકેષુ નવસુ લેખાસુ નાભ્યા-ઞ્ચેષ્ટકોપધાનં સ્વયમાતૃણ્ણોપધાન-ઞ્ચોચ્યતે
પ્રજાપતિ ર્દેવાનસૃજત । તે પાપ્મના સન્દિતા અજાયન્ત । તાન્ વ્યદ્યત્ । ય-દ્વ્યદ્યત્ । તસ્મા-દ્વિદ્યુત્ । તમવૃશ્ચત્ । યદવૃશ્ચત્ । તસ્મા-દ્વૃષ્ટિઃ । તસ્મા-દ્યત્રૈતે દેવતે અભિપ્રાપ્નુતઃ ।
વિચ હૈવાસ્ય તત્ર પાપ્માનન્દ્યતઃ ॥ 23 ॥

વૃશ્ચતશ્ચ ॥ સૈષા મીમાગ્ંસા-ઽગ્નિહોત્ર એવ સપન્ન્ના । અથો આહુઃ ।
સર્વેષુ યજ્ઞક્રતુષ્વિતિ ॥
હોષ્યન્નપ ઉપસ્પૃશેત્ ।
વિદ્યુદસિ વિદ્યમે પાપ્માનમિતિ ।
અથ હુત્વોપસ્પૃશેત્ ।
વૃષ્ટિરસિ વૃશ્ચ મે પાપ્માનમિતિ ।
યક્ષ્યમાણો વેષ્ટ્વા વા । વિ ચ હૈવાસ્યૈતે દેવતે પાપ્માન-ન્દ્યતઃ ॥ 24 ॥

વૃશ્ચતશ્ચ ॥ અત્યગ્ંહો હારુણિઃ । બ્રહ્મચારિણે પ્રશ્ના-ન્પ્રોચ્ય પ્રજિઘાય ।
પરેહિ । પ્લક્ષ-ન્દૈયાં (દૈય્યાં) પાતિ-મ્પૃચ્છ । વેત્થ સાવિત્રાં(3) ન વેત્થા(3) ઇતિ ।
તમાગત્ય પપ્રચ્છ । આચાર્યો મા પ્રાહૈષીત્ ।
વેત્થ સાવિત્રાં(3) ન વેત્થા(3) ઇતિ । સહોવાચ વેદેતિ ॥ 25 ॥

સ કસ્મિ-ન્પ્રતિષ્ઠિત ઇતિ । પરોરજસીતિ ।
કસ્તદ્ય-ત્પરોરજા ઇતિ । એષ વાવ સ પરોરજા ઇતિ હોવાચ । ય એષ તપતિ ।
એષો ઽર્વાગ્રજા ઇતિ । સ કસ્મિ-ન્ત્વેષ ઇતિ । સત્ય ઇતિ । કિ-ન્તથ્સત્યમિતિ । તપ ઇતિ ॥ 26 ॥

કસ્મિન્નુ તપ ઇતિ । બલ ઇતિ ।
કિ-ન્ત-દ્બલમિતિ । પ્રાણ ઇતિ ।
માસ્મ પ્રાણમતિ પૃચ્છ ઇતિ મા-ઽઽચાર્યો ઽબ્રવીદિતિ હોવાચ બ્રહ્મચારી ॥
સહોવાચ પ્લક્ષો દૈયાં (દૈય્યાં) પાતિઃ ।
યદ્વૈ બ્રહ્મચારિ-ન્પ્રાણમત્યપ્રક્ષ્યઃ । મૂદ્ર્ધા તે વ્યપતિષ્યત્ ।
અહમુત આચાર્યા-ચ્છ્રેયા-ન્ભવિષ્યામિ ।
યો મા સાવિત્રે સમવાદિષ્ટેતિ ॥ 27 ॥

તસ્મા-થ્સાવિત્રે ન સંવઁદેત ॥
સ યો હવૈ સાવિત્રં-વિઁદુષા સાવિત્રે સંવઁદતે । સહાસ્મિ-ઞ્છ્રિય-ન્દધાતિ ।
અનુ હવા અસ્મા અસૌ તપઞ્છ્રિય-મ્મન્યતે ।
અન્વસ્મૈ શ્રીસ્તપો મન્યતે । અન્વસ્મૈ તપો બલ-મ્મન્યતે । અન્વસ્મૈ બલ-મ્પ્રાણ-મ્મન્યતે ॥ સ યદાહ ।
સજ્ઞાન્નં-વિઁજ્ઞાન-ન્દર્શા દૃષ્ટેતિ । એષ એવ તત્ ॥ 28 ॥

અથ યદાહ । પ્રસ્તુતં-વિઁષ્ટુતગ્ં સુતા સુન્વતીતિ । એષ એવ તત્ ॥ એષ હ્યેવ તાન્યહાનિ । એષ રાત્રયઃ ॥ અથ યદાહ ।
ચિત્રઃ કેતુ ર્દાતા પ્રદાતા સવિતા પ્રસવિતા ઽભિશાસ્તા ઽનુમન્તેતિ । એષ એવ તત્ । એષ હ્યેવ તે-ઽહ્નો મુહૂર્તાઃ । એષ રાત્રેઃ ॥ 29 ॥

અથ યદાહ । પવિત્ર-મ્પવયિષ્યન્-થ્સહસ્વાન્-થ્સહીયાનરુણો
-ઽરુણરજા ઇતિ । એષ એવ તત્ । એષ હ્યેવ તે ઽદ્ર્ધમાસાઃ । એષ માસાઃ ॥ અથ યદાહ ।
અગ્નિષ્ટોમ ઉક્થ્યો-ઽગ્નિર્-ઋતુઃ પ્રજાપતિ-સ્સંવઁથ્સર ઇતિ । એષ એવ તત્ । એષ હ્યેવ તે યજ્ઞક્રતવઃ । એષ ઋતવઃ ॥ 30 ॥

એષ સંવઁથ્સરઃ ॥ અથ યદાહ । ઇદાની-ન્તદાનીમિતિ । એષ એવ તત્ । એષ હ્યેવ તે મુહૂર્તાના-મ્મુહૂર્તાઃ ॥ જનકો હ વૈ દેહઃ । અહોરાત્રૈ-સ્સમાજગામ । તગ્ં હોચુઃ । યો વા અસ્માન્. વેદ । વિજહત્-પાપ્માનમેતિ ॥ 31 ॥

સર્વ-માયુરેતિ । અભિ સ્વર્ગં-લોઁક-ઞ્જયતિ ।
નાસ્યા-મુષ્મિન્ ઁલોકે-ઽન્ન-ઙ્ક્ષીયત ઇતિ ॥ વિજહદ્ધ વૈ પાપ્માનમેતિ ।
સર્વમાયુરેતિ । અભિ સ્વર્ગં-લોઁક-ઞ્જયતિ ।
નાસ્યા-મુષ્મિન્ ઁલોકે ઽન્ન-ઙ્ક્ષીયતે ।
ય એવં-વેઁદ ॥ અહીના હાશ્વત્થ્યઃ । સાવિત્રં-વિઁદા-ઞ્ચકાર ॥ 32 ॥

સ હ હગ્ંસો હિરણ્મયો ભૂત્વા । સ્વર્ગં-લોઁકમિયાય । આદિત્યસ્ય સાયુજ્યમ્ ॥ હગ્ંસો હવૈ હિરણ્મયો ભૂત્વા ।
સ્વર્ગં-લોઁકમેતિ । આદિત્યસ્ય સાયુજ્યમ્ । ય એવં-વેઁદ ॥ દેવભાગો હ શ્રૌતર્ષઃ । સાવિત્રં-વિઁદા-ઞ્ચકાર ।
તગ્ં હ વાગદૃશ્યમાના ઽભ્યુવાચ ॥ 33 ॥

સર્વમ્બત ગૌતમો વેદ । ય-સ્સાવિત્રં-વેઁદેતિ । સ હોવાચ । કૈષા વાગસીતિ । અયમહગ્ં સાવિત્રઃ । દેવાના-મુત્તમો લોકઃ । ગુહ્ય-મ્મહો બિભ્રદિતિ । એતાવતિ હ ગૌતમઃ ।
યજ્ઞોપવીત-ઙ્કૃત્વા-ઽધો નિપપાત ।
નમો નમ ઇતિ ॥ 34 ॥

સ હોવાચ । મા ભૈષી ર્ગૌતમ । જિતો વૈ તે લોક ઇતિ ॥ તસ્માદ્યે કે ચ સાવિત્રં-વિઁદુઃ । સર્વે તે જિતલોકાઃ ॥ સ યો હવૈ સાવિત્ર-સ્યાષ્ટાક્ષર-મ્પદગ્ગ્ શ્રિયા ઽભિષિક્તં-વેઁદ । શ્રિયા હૈવાભિષિચ્યતે । ઘૃણિરિતિ દ્વે અક્ષરે । સૂર્ય ઇતિ ત્રીણિ । આદિત્ય ઇતિ ત્રીણિ ॥ 35 ॥

એતદ્વૈ સાવિત્ર-સ્યાષ્ટાક્ષર-મ્પદગ્ગ્ શ્રિયાભિષિક્તમ્ । ય એવં-વેઁદ ।
શ્રિયા હૈવાભિષિચ્યતે ॥ તદે-તદૃચા-ઽભ્યુક્તમ્ । ઋચો અક્ષરે પરમે વ્યોમન્ન્ ।
યસ્મિ-ન્દેવા અધિ વિશ્વે નિષેદુઃ ।
યસ્તન્ન વેદ કિમૃચા કરિષ્યતિ । ય ઇ-ત્તદ્વિદુસ્ત ઇમે સમાસત ઇતિ ॥ ન હવા એતસ્યર્ચા ન યજુષા ન સામ્ના-ઽર્થો-ઽસ્તિ ।
ય-સ્સાવિત્રં-વેઁદ ॥ 36 ॥

તદેત-ત્પરિ યદ્દેવચક્રમ્ ।
આર્દ્ર-મ્પિન્વમાનગ્ગ્ સ્વર્ગે લોક એતિ ।
વિજહ-દ્વિશ્વા ભૂતાનિ સપંશ્યત્ ॥
આર્દ્રો હ વૈ પિન્વમાન-સ્સ્વર્ગે લોક એતિ ।
વિજહન્ વિશ્વા ભૂતાનિ સપંશ્યન્ન્ । ય એવં-વેઁદ ॥ શૂષો હવૈ વાર્ષ્ણેયઃ । આદિત્યેન સમાજગામ । તગ્ં હોવાચ ।
એહિ સાવિત્રં-વિઁદ્ધિ । અયં-વૈઁ સ્વર્ગ્યો-ઽગ્નિઃ પારયિષ્ણુ-રમૃતા-થ્સમ્ભૂત ઇતિ । એષ વાવ સ સાવિત્રઃ ।
ય એષ તપતિ । એહિ માં-વિઁદ્ધિ । ઇતિ હૈવૈન-ન્તદુવાચ ॥ 37 ॥

(દ્યતો - દ્યતો - વેદેતિ - તપ ઇતિ - સમવાદિષ્ટેતિ - ત-દ્- રાત્રેર્. - ઋતવઃ - એતિ - ચકારો - વાચ - નમ ઇત્યા - દિત્ય ઇતિ ત્રીણિ - સાવિત્રં-વેઁદ - વિદ્ધિ પઞ્ચ ચ) (અ. 9)
(પ્રજાપતિર્દેવાન્ સજ્ઞાન્ન-મ્પ્રસ્તુત-ન્તાન્યહાન્યેષ રાત્રયાસ્ચિત્ર કેતુસ્તે-ઽહ્નો મુહૂર્તો રાત્રેઃ પવિત્ર-ન્તે-ઽર્ધ માસા અગ્નિષ્ટોમો યજ્ઞક્રતવ ઇદાની-મ્મુહૂર્તાના-ઞ્જનકો-ઽહીના દેવભાગઃ કૈષા વામ્મ શૂષો હ વૈ ષોડશ)
અનુવાકં 10 - અનુવાકેષુ નવસુ લેખાસુ નાભ્યા-ઞ્ચેષ્ટકોપધાનં સ્વયમાતૃણ્ણોપધાન-ઞ્ચોચ્યતે
ઇયં-વાઁવ સરઘા । તસ્યા અગ્નિરેવ સારઘ-મ્મધુ । યા એતાઃ પૂર્વપક્ષા-પરપક્ષયો રાત્રયઃ । તા મધુકૃતઃ ।
યાન્યહાનિ । તે મધુવૃષાઃ ।
સ યો હ વા એતા મધુકૃતશ્ચ મધુવૃષાગ્શ્ચ વેદ ।
કુર્વન્તિ હાસ્યૈતા અગ્નૌ મધુ । નાસ્યેષ્ટાપૂર્ત-ન્ધયન્તિ ॥
અથ યો ન વેદ ॥ 38 ॥

ન હાસ્યૈતા અગ્નૌ મધુ કુર્વન્તિ । ધયન્ત્યસ્યેષ્ટાપૂર્તમ્ ॥
યો હ વા અહોરાત્રાણા-ન્નામધેયાનિ વેદ ।
નાહોરાત્રેષ્વા-ર્તિમાર્ચ્છતિ । સજ્ઞાન્નં-વિઁજ્ઞાન-ન્દર્શા દૃષ્ટેતિ ।
એતા-વનુવાકૌ પૂર્વપક્ષસ્યા-હોરાત્રાણા-ન્નામધેયાનિ । પ્રસ્તુતં-વિઁષ્ટુતગ્ં સુતા સુન્વતીતિ । એતાવનુ-વાકાવ-પરપક્ષસ્યા-હોરાત્રાણા-ન્નામધેયાનિ ।
નાહોરાત્રેષ્વા-ર્તિમાર્ચ્છતિ । ય એવં-વેઁદ ॥ 39 ॥

યો હ વૈ મુહૂર્તાના-ન્નામધેયાનિ વેદ । ન મુહૂર્તેષ્વા-ર્તિમાર્ચ્છતિ । ચિત્રઃ કેતુ ર્દાતા પ્રદાતા સવિતા પ્રસવિતા ઽભિશાસ્તા ઽનુમન્તેતિ । એતે-ઽનુવાકા મુહૂર્તાના-ન્નામધેયાનિ । ન મુહૂર્તેષ્વા-ર્તિમાર્ચ્છતિ । ય એવં-વેઁદ ॥ યો હ વા અદ્ર્ધમાસા-નાઞ્ચ માસાનાઞ્ચ નામધેયાનિ વેદ ।
નાદ્ર્ધમાસેષુ ન માસેષ્વા-ર્તિમાર્ચ્છતિ ।
પવિત્ર-મ્પવયિષ્યન્-થ્સહસ્વાન્-થ્સહીયાનરુણો ઽરુણરજા ઇતિ ।
એતે-ઽનુવાકા અદ્ર્ધમાસાનાઞ્ચ માસાનાઞ્ચ નામધેયાનિ ॥ 40 ॥

નાદ્ર્ધમસેષુ ન માસેષ્વા-ર્તિમાર્ચ્છતિ । ય એવં-વેઁદ ॥
યો હ વૈ યજ્ઞક્રતૂના-ઞ્ચર્તૂના-ઞ્ચ સંવઁથ્સરસ્ય ચ નામધેયાનિ વેદ ।
ન યજ્ઞક્રતુષુ નર્તુષુ ન સંવઁથ્સર આર્તિમાર્ચ્છતિ । અગ્નિષ્ટોમ ઉક્થ્યો-ઽગ્નિર્-ઋતુઃ પ્રજાપતિ-સ્સંવઁથ્સર ઇતિ ।
એતે ઽનુવાકા યજ્ઞક્રતૂના-ઞ્ચર્તૂના-ઞ્ચ સંવઁથ્સરસ્ય ચ નામધેયાનિ ।
ન યજ્ઞક્રતુષુ નર્તુષુ ન સંવઁથ્સર આર્તિમાર્ચ્છતિ । ય એવં-વેઁદ ॥
યો હ વૈ મુહૂર્તાના-મ્મુહૂર્તાન્. વેદ ।
ન મુહૂર્તાના-મ્મુહૂર્તેષ્વાર્તિ માર્ચ્છતિ ॥ 41 ॥

ઇદાની-ન્તદાનીમિતિ । એતે વૈ મુહૂર્તાના-મ્મુહૂર્તાઃ । ન મુહૂર્તાના-મ્મુહૂર્તેષ્વાર્તિ-માર્ચ્છતિ । ય એવં-વેઁદ ॥
અથો યથા ક્ષેત્રજ્ઞો ભૂત્વા ઽનુ પ્રવિશ્યાન્ન-મત્તિ । એવમેવૈતાન્ ક્ષેત્રજ્ઞો ભૂત્વા ઽનુ પ્રવિશ્યા-ન્નમત્તિ । સ એતેષામેવ સલોકતાગ્ં સાયુજ્ય-મશ્નુતે ।
અપ પુનર્મૃત્યુ-ઞ્જયતિ । ય એવં-વેઁદ ॥ 42 ॥

(ન વેદૈ - વં-વેઁદા - નુવાકા અદ્ર્ધમાસાના-ઞ્ચ મસાના-ઞ્ચ નામધેયાનિ - મુહૂર્તેષ્વાર્તિમાર્ચ્છતિ - +નવ ચ) (અ. 10)
(ઇયમહોરાત્રાણાગ્ં સજ્ઞાન્ન-મ્પૂર્વપક્ષસ્ય પ્રસ્તુતમપરપક્ષસ્ય મુહૂર્તાના-ઞ્ચિત્રઃ કેતુરદ્ર્ધમાસાના-મ્પવિત્રં-યઁજ્ઞક્રતૂનામગ્નિષ્ટોમો યજ્ઞક્રતૂનામિદાની-મ્મુહૂર્તાના-મ્મુહૂર્તાન્. વેદેદાનીમથો દ્વાદશ)
અનુવાકં 11 - અનુવાકેષુ નવસુ લેખાસુ નાભ્યા-ઞ્ચેષ્ટકોપધાનં સ્વયમાતૃણ્ણોપધાન-ઞ્ચોચ્યતે
કશ્ચિદ્ધવા અસ્મા-લ્લોકા-ત્પ્રેત્ય । આત્માનં-વેઁદ । અય-મહ-મસ્મીતિ । કશ્ચિથ્સ્વં-લોઁક-ન્ન પ્રતિ પ્રજાનાતિ ॥ અગ્નિમુગ્ધો હૈવ ધુમતાન્તઃ । સ્વં-લોઁક-ન્ન પ્રતિ પ્રજાનાતિ ।
અથ યો હૈવૈત-મગ્નિગ્ં સાવિત્રં-વેઁદ ।
સ એવાસ્મા લ્લોકા-ત્પ્રેત્ય । આત્માનં-વેઁદ ।
અય-મહ-મસ્મીતિ ॥ 43 ॥

સ સ્વં-લોઁક-મ્પ્રતિ પ્રજાનાતિ ॥ એષ ઉ વેવૈન-ન્તથ્સાવિત્રઃ । સ્વર્ગં-લોઁક-મભિવહતિ ॥ અહોરાત્રૈ ર્વા ઇદગ્ં સયુગ્ભિઃ ક્રિયતે । ઇતિ રાત્રાયા દીક્ષિષત । ઇતિ રાત્રાય વ્રત-મુપાગુરિતિ । તાનિ હાનેવં-વિઁદુષઃ । અમુષ્મિન્ ઁલોકે શેવધિ-ન્ધયન્તિ ।
ધીતગ્ં હૈવ સ શેવધિ-મનુપરૈતિ ॥
અથ યો હૈવૈતમગ્નિગ્ં સાવિત્રં-વેઁદ ॥ 44 ॥

તસ્ય હૈવા-હોરાત્રાણિ । અમુષ્મિન્ ઁલોકે શેવધિ-ન્ન ધયન્તિ ।
અધીતગ્ં હૈવ સ શેવધિ-મનુપરૈતિ ॥
ભરદ્વાજો હ ત્રિભિરાયુર્ભિ ર્બ્રહ્મચર્યમુવાસ ।
તગ્ં હ જીર્ણિગ્ગ્ સ્થવિરગ્ં શયાનમ્ ।
ઇન્દ્ર ઉપવ્રજ્યો વાચ । ભરદ્વાજ । યત્તે ચતુર્થમાયુર્દદ્યામ્ । કિમેનેન કુર્યા ઇતિ । બ્રહ્મચર્યમેવૈનેન ચરેયમિતિ હોવાચ ॥ 45 ॥

તગ્ં હ ત્રી-ન્ગિરિ-રૂપાન વિજ્ઞાતાનિવ દર્શયા-ઞ્ચકાર । તેષાગ્ં હૈકૈકસ્મા-ન્મુષ્ટિના-ઽઽદદે । સ હોવાચ ।
ભરદ્વાજેત્યામન્ત્ર્ય । વેદા વા એતે । અનન્તા વૈ વેદાઃ । એતદ્વા એતૈ સ્ત્રિભિ-રાયુર્ભિ-રન્વવોચથાઃ । અથ ત ઇતર-દનનૂક્તમેવ । એહીમં-વિઁદ્ધિ । અયં-વૈઁ સર્વ વિદ્યેતિ ॥ 46 ॥

તસ્મૈ હૈતમગ્નિગ્ં સાવિત્રમુવાચ । તગ્ં સ વિદિત્વા । અમૃતો ભૂત્વા । સ્વર્ગં-લોઁકમિયાય । આદિત્યસ્ય સાયુજ્યમ્ ॥
અમૃતો હૈવ ભૂત્વા । સ્વર્ગં-લોઁકમેતિ । આદિત્યસ્ય સાયુજ્યમ્ । ય એવં-વેઁદ ॥ એષો એવ ત્રયી વિદ્યા ॥ 47 ॥

યાવન્તગ્ં હ વૈ ત્રય્યા વિદ્યયા લોક-ઞ્જયતિ । તાવન્તં-લોઁક-ઞ્જયતિ । ય એવં-વેઁદ ॥ અગ્ને ર્વા એતાનિ નામધેયાનિ ।
અગ્નેરેવ સાયુજ્યગ્ં સલોકતા-માપ્નોતિ ।
ય એવં-વેઁદ । વાયો ર્વા એતાનિ નામધેયાનિ । વાયોરેવ સાયુજ્યગ્ં સલોકતા-માપ્નોતિ । ય એવં-વેઁદ । ઇન્દ્રસ્ય વા એતાનિ નામધેયાનિ ॥ 48 ॥

ઇન્દ્રસ્યૈવ સાયુજ્યગ્ં સલોકતા-માપ્નોતિ । ય એવં-વેઁદ ।
બૃહસ્પતે ર્વા એતાનિ નામધેયાનિ ।
બૃહસ્પતેરેવ સાયુજ્યગ્ં સલોકતા-માપ્નોતિ ।
ય એવં-વેઁદ । પ્રજાપતે ર્વા એતાનિ નામધેયાનિ । પ્રજાપતેરેવ સાયુજ્યગ્ં સલોકતા-માપ્નોતિ । ય એવં-વેઁદ ।
બ્રહ્મણો વા એતાનિ નામધેયાનિ ।
બ્રહ્મણ એવ સાયુજ્યગ્ં સલોકતા-માપ્નોતિ ।
ય એવં-વેઁદ ॥ સ વા એષો-ઽગ્નિ-રપક્ષપુચ્છો વાયુરેવ ।
તસ્યાગ્નિ ર્મુખમ્ । અસાવાદિત્ય-શ્શિરઃ ।
સ યદેતે દેવતે અન્તરેણ ।
તથ્સર્વગ્ં સીવ્યતિ । તસ્મા-થ્સાવિત્રઃ ॥ 49 ॥
(અયમહમસ્મીતિ - વેદ - હોવાચ - સર્વવિદ્યેતિ - વિદ્યે - ન્દ્રસ્ય વા એતાનિ નામધેયાનિ - બ્રહ્મણ એવ સાયુજ્યગ્ં સલોકતામાપ્નોતિ સપ્ત ચ) । (અ. 11)
(અગ્નેર્વાયોરિન્દ્રસ્ય બૃહસ્પતેઃ પ્રજાપતે-ર્બ્રહ્મણ-સ્સ વૈ સપ્ત)
(સઞ્જ્ઞાનં - ભૂ - સ્ત્વમેવ - સંવઁથ્સરો-ઽસિ - ભૂ - રાજ્ઞ્ય - સવ-વિપશ્ચિતે - પ્રજાપતિ-ર્દેવા - નિયં-વાઁવ સરઘા - કશ્ચિદ્ધૈકાદશ)
(સઞ્જ્ઞાનગ્ં - રાજ્ઞી - મૂદ્ર્ધા હૃદય - એષ સંવઁથ્સરો - નાદ્ર્ધમાસેષુ નવચત્વારિગ્ંશત્)
(સઞ્જ્ઞાનગ્ં - સાવિત્રઃ)
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥