3.3 - দৰ্.শপূৰ্ণমাসেষ্টিব্ৰাহ্মণম্ - কৃষ্ণ যজুৰ্ৱেদ তৈত্তিৰীয ব্ৰাহ্মণ পাঠঃ - প্ৰত্যুষ্টং ৰক্ষঃ

কৃষ্ণ যজুৰ্ৱেদীয তৈত্তিৰীয ব্ৰাহ্মণে তৃতীযাষ্টকে তৃতীযঃ প্ৰপাঠকঃ - দৰ্.শপূৰ্ণমাসেষ্টিব্ৰাহ্মণম্
ও-ন্নমঃ পৰমাত্মনে, শ্ৰী মহাগণপতযে নমঃ,
শ্ৰী গুৰুভ্যো নমঃ । হৰিঃ ওম্ ॥
অনুৱাকং 1 - স্ত্ৰুখ্সম্মাৰ্গঃ
প্ৰত্যুষ্টগ্ং ৰক্ষঃ প্ৰত্যুষ্টা অৰাতয ইত্যাহ । ৰক্ষসা-মপহত্যৈ । অগ্নেৰ্ৱস্তেজিষ্ঠেন তেজসা নিষ্টপামীত্যাহ মেদ্ধ্যত্ৱায ।
স্ৰুচ-স্সম্মাৰ্ষ্টি । স্ৰুৱমগ্ৰে । পুমাগ্ং সমেৱাভ্য-স্সগ্গ্শ্যতি মিথুনত্ৱায । অথ জুহূম্ । অথোপভৃতম্ । অথ ধ্ৰুৱাম্ । অসৌ ৱৈ জুহূঃ ॥ 1 ॥

অন্তৰিক্ষমুপভৃত্ । পৃথিৱী ধ্ৰুৱা ।
ইমে ৱৈ লোকা-স্স্ৰুচঃ । ৱৃষ্টিঃ সমাংৰ্জনানি । ৱৃষ্টিৰ্ৱা ইমান্ ঁলোকাননুপূৰ্ৱ-ঙ্কল্পযতি ।
তে ততঃ ক্লৃপ্তা-স্সমেধন্তে ।
সমেধন্তে-ঽস্মা ইমে লোকাঃ প্ৰজযা পশুভিঃ ।
য এৱং-ৱেঁদ ॥ যদি কামযেত ৱৰ্ষুকঃ পৰ্জন্যঃ স্যাদিতি । অগ্ৰত-স্সম্মৃজ্যাত্ ॥ 2 ॥

ৱৃষ্টিমেৱ নিযচ্ছতি । অৱাচীনাগ্ৰা হি ৱৃষ্টিঃ ।
যদি কামযেতাৱৰ্ষুক-স্স্যাদিতি । মূলত-স্সম্মৃজ্যাত্ । ৱৃষ্টিমেৱোদ্যচ্ছতি । তদু ৱা আহুঃ । অগ্ৰত এৱোপৰিষ্টা-থ্সম্মৃজ্যাত্ ।
মূলতো-ঽধস্তাত্ । তদনুপূৰ্ৱ-ঙ্কল্পতে ।
ৱৰ্ষুকো ভৱতীতি ॥ 3 ॥

প্ৰাচীমভ্যাকাৰম্ । অগ্ৰৈৰন্তৰতঃ । এৱমিৱ হ্যন্নমদ্যতে । অথো অগ্ৰাদ্ৱা ওষধীনামূৰ্জ-ম্প্ৰজা উপজীৱন্তি । ঊৰ্জ এৱা-ন্নাদ্যস্যাৱৰুদ্ধ্যৈ । অধস্তা-ত্প্ৰতীচীম্ । দণ্ডমুত্তমতঃ ।
মূলেন মূল-ম্প্ৰতিষ্ঠিত্যৈ । তস্মাদৰত্নৌ প্ৰাঞ্চ্যুপৰিষ্টা-ল্লোমানি । প্ৰত্যঞ্চ্যধস্তাত্ ॥ 4 ॥

স্ৰুগ্ঘ্যেষা ॥ প্ৰাণো ৱৈ স্ৰুৱঃ । জুহূৰ্দক্ষিণো হস্তঃ । উপভৃথ্সৱ্যঃ । আত্মা ধ্ৰুৱা । অন্নগ্ং সমাংৰ্জনানি । মুখতো ৱৈ প্ৰাণো-ঽপানো ভূত্ৱা ।
আত্মানমন্ন-ম্প্ৰৱিশ্য । বাহ্যতস্তনুৱগ্ং শুভযতি । তস্মা-থ্স্ৰুৱমেৱাগ্ৰে সম্মাৰ্ষ্টি ॥ মুখতো হি প্ৰাণো-ঽপানো ভূত্ৱা ।
আত্মানমন্ন-মাৱিশতি । তৌ প্ৰাণাপানৌ ।
অৱ্যৰ্ধুকঃ প্ৰাণাপানাভ্যা-ম্ভৱতি । য এৱং-ৱেঁদ ॥ 5 ॥

(জুহু--ৰ্ মৃজ্যা-দ্- ভৱতীতি - প্ৰত্যঞ্চ্যধস্তান্ - মাৰ্ষ্টি পঞ্চ চ) (অ. 1)
3.3.2 আনুৱাকং 2 - সম্মাৰ্জনানামগ্নৌ প্ৰহৰণম্
দিৱ-শ্শিল্পমৱততম্ । পৃথিৱ্যাঃ ককুভি শ্ৰিতম্ ।
তেন ৱযগ্ং সহস্ৰৱল্শেন ।
সপত্ন-ন্নাশযামসি স্ৱাহেতি স্ৰুখ্সমাংৰ্জনান্যগ্নৌ প্ৰহৰতি ।
আপো ৱৈ দৰ্ভাঃ । ৰূপমেৱৈষামেত-ন্মহিমানং-ৱ্যাঁচষ্টে ॥ অনুষ্টুভৰ্চা । আনুষ্টুভঃ প্ৰজাপতিঃ । প্ৰাজাপত্যো ৱেদঃ ।
ৱেদস্যাগ্ৰগ্গ্ স্ৰুখ্সমাংৰ্জনানি ॥ 6 ॥

স্ৱেনৈৱৈনানি ছন্দসা । স্ৱযা দেৱতযা সমৰ্ধযতি । অথো ঋগ্ৱাৱ যোষা । দৰ্ভো
ৱৃষা । তন্মিথুনম্ । মিথুনমেৱাস্য ত-দ্যজ্ঞে কৰোতি প্ৰজননায । প্ৰজাযতে প্ৰজযা পশুভি-ৰ্যজমানঃ ॥ তান্যেকে ৱৃথৈৱাপাস্যন্তি ।
তত্তথা ন কাৰ্যম্ । আৰব্ধস্য যজ্ঞিযস্য কৰ্মণ-স্স ৱিদোহঃ ॥ 7 ॥

যদ্যেনানি পশৱো-ঽভিতিষ্ঠেযুঃ ।
ন ত-ত্পশুভ্যঃ কম্ । অদ্ভিৰ্মা-ৰ্জযিত্ৱোত্কৰে ন্যস্যেত্ ।
যদ্ৱৈ যজ্ঞিযস্য কৰ্মণো-ঽন্যত্ৰাহুতীভ্য-স্সন্তিষ্ঠতে । উত্কৰো ৱাৱ তস্য প্ৰতিষ্ঠা । এতাগ্ং হি তস্মৈ প্ৰতিষ্ঠা-ন্দেৱা-স্সমভৰন্ন্ ।
যদদ্ভিৰ্মাৰ্জযতি । তেন শান্তম্ । যদুত্কৰে ন্যস্যতি । প্ৰতিষ্ঠামেৱৈনানি ত-দ্গমযতি ॥ 8 ॥

প্ৰতিতিষ্ঠতি প্ৰজযা পশুভিৰ্যজমানঃ ॥
অথো স্তম্বস্য ৱা এত-দ্ৰূপম্ । য-থ্স্ৰুখ্সমাংৰ্জনানি । স্তম্বশো ৱা ওষধযঃ ।
তাসা-ঞ্জৰত্কক্ষে পশৱো ন ৰমন্তে । অপ্ৰিযো হ্যেষা-ঞ্জৰত্কক্ষঃ । যাৱদপ্ৰিযো হ ৱৈ জৰত্কক্ষঃ পশূনাম্ । তাৱদপ্ৰিযঃ পশূনা-ম্ভৱতি । যস্যৈতান্যন্যত্ৰাগ্নে-ৰ্দধতি ।
নৱদাৱ্যাসু ৱা ওষধীষু পশৱো ৰমন্তে ॥ 9 ॥

নৱদাৱো হ্যেষা-ম্প্ৰিযঃ । যাৱত্প্ৰিযো হ ৱৈ নৱদাৱঃ পশূনাম্ । তাৱত্প্ৰিযঃ পশূনা-ম্ভৱতি । যস্যৈতান্যগ্নৌ প্ৰহৰন্তি । তস্মাদেতান্যগ্নাৱেৱ প্ৰহৰেত্ । যতৰস্মিন্-থ্সম্মৃজ্যাত্ ।
পশূনা-ন্ধৃত্যৈ ॥ যো ভূতানামধিপতিঃ । ৰুদ্ৰস্তন্তিচৰো ৱৃষা । পশূনস্মাক-ম্মা হিগ্ংসীঃ । এতদস্তু হুত-ন্তৱ স্ৱাহেত্যগ্নি সমাংৰ্জনান্যগ্নৌ প্ৰহৰতি । এষা ৱা এতেষাং-যোঁনিঃ । এষা প্ৰতিষ্ঠা । স্ৱামেৱৈনানি যোনিম্ ।
স্ৱা-ম্প্ৰতিষ্ঠা-ঙ্গমযতি । প্ৰতিতিষ্ঠতি প্ৰজযা পশুভিৰ্যজমানঃ ॥ 10 ॥

(ৱেদস্যাগ্ৰগ্গ্ স্ৰুখ্সমাংৰ্জনানি - ৱিদোহো - গমযতি - পশৱো ৰমন্তে - হিগ্ংসী-ষ্ষট্চ) (অ. 2)
অনুৱাকং 3 - পত্নীসন্নহনম্
অযজ্ঞো ৱা এষঃ । যো-ঽপত্নীকঃ । ন প্ৰজাঃ প্ৰজাযেৰন্ন্ । পত্ন্যন্ৱাস্তে । যজ্ঞমেৱাকঃ । প্ৰজানা-ম্প্ৰজননায । য-ত্তিষ্ঠন্তী সনংহ্যেত ।
প্ৰিয-ঞ্জ্ঞাতিগ্ং ৰুন্ধ্যাত্ । আসীনা সন্নহ্যতে ।
আসীনা হ্যেষা ৱীৰ্য-ঙ্কৰোতি ॥ 11 ॥

য-ত্পশ্চাত্-প্ৰাচ্যন্ৱাসীত । অনযা সমদ-ন্দধীত ।
দেৱানা-ম্পত্নিযা সমদ-ন্দধীত । দেশা-দ্দক্ষিণত উদীচ্যন্ৱাস্তে । আত্মনো গোপীথায ॥ আশাসানা সৌমনসমিত্যাহ । মেদ্ধ্যামেৱৈনা-ঙ্কেৱলী-ঙ্কৃত্ৱা । আশিষা সমৰ্ধযতি ।
অগ্নেৰনুৱ্ৰতা ভূত্ৱা সন্নহ্যে সুকৃতায কমিত্যাহ । এতদ্ৱৈ পত্নিযৈ ৱ্ৰতোপনযনম্ ॥ 12 ॥

তেনৈৱৈনাং-ৱ্ৰঁতমুপনযতি । তস্মাদাহুঃ ।
যশ্চৈৱং-ৱেঁদ যশ্চন । যোক্ত্ৰমেৱ যুতে । যমন্ৱাস্তে । তস্যামুষ্মিন্ ঁলোকে ভৱতীতি যোক্ত্ৰেণ । য-দ্যোক্ত্ৰম্ । স যোগঃ । যদাস্তে । স ক্ষেমঃ ॥ 13 ॥

যোগক্ষেমস্য ক্লৃপ্ত্যৈ ॥ যুক্ত-ঙ্ক্ৰিযাতা আশীঃ কামে যুজ্যাতা ইতি । আশিষ-স্সমৃদ্ধ্যৈ । গ্ৰন্থি-ঙ্গ্ৰথ্নাতি । আশিষ এৱাস্যা-ম্পৰিগৃহ্ণাতি ।
পুমান্. ৱৈ গ্ৰন্থিঃ । স্ত্ৰী পত্নী । ত-ন্মিথুনম্ ।
মিথুনমেৱাস্য ত-দ্যজ্ঞে কৰোতি প্ৰজননায ।
প্ৰজাযতে প্ৰজযা পশুভি-ৰ্যজমানঃ ॥ 14 ॥

অথো অৰ্ধো ৱা এষ আত্মনঃ । য-ত্পত্নী ।
যজ্ঞস্য ধৃত্যা অশিথিলম্ভাৱায ॥
সুপ্ৰজসস্ত্ৱা ৱযগ্ং সুপত্নীৰুপসেদিমেত্যাহ ।
যজ্ঞমেৱ ত-ন্মিথুনী কৰোতি । ঊনে-ঽতিৰিক্ত-ন্ধীযাতা ইতি প্ৰজাত্যৈ ॥ মহীনা-ম্পযো-ঽস্যোষধীনাগ্ং ৰস ইত্যাহ । ৰূপমেৱাস্যৈ-তন্মহিমানং-ৱ্যাঁচষ্টে । তস্য তে-ঽক্ষীযমাণস্য নিৰ্ৱপামি দেৱযজ্যাযা ইত্যাহ । আশিষমেৱৈতামাশাস্তে ॥ 15 ॥

(কৰোতি - ৱ্ৰতোপনযনং - ক্ষেমো - যজমানঃ - শাস্তে) (অ. 3)
অনুৱাকং 4 - আজ্যোত্পৱনম্
ঘৃত-ঞ্চ ৱৈ মধু চ প্ৰজাপতিৰাসীত্ । যতো মদ্ধ্ৱাসীত্ । ততঃ প্ৰজা অসৃজত ।
তস্মা-ন্মধুষি প্ৰজননমিৱাস্তি ।
তস্মা-ন্মধুষা ন প্ৰচৰন্তি । যাতযাম হি । আজ্যেন প্ৰচৰন্তি । যজ্ঞো ৱা আজ্যম্ । যজ্ঞেনৈৱ যজ্ঞ-ম্প্ৰচৰন্ত্যযাতযামত্ৱায ।
পত্ন্যৱেক্ষতে ॥ 16 ॥

মিথুনত্ৱায প্ৰজাত্যৈ । যদ্ৱৈ পত্নী যজ্ঞস্য কৰোতি । মিথুন-ন্তত্ । অথো পত্নিযা এৱৈষ যজ্ঞস্যান্ৱাৰম্ভো-ঽনৱচ্ছিত্ত্যৈ ॥
অমেদ্ধ্যং-ৱাঁ এত-ত্কৰোতি । য-ত্পত্ন্যৱেক্ষতে ।
গাৰ্হপত্যে ঽধিশ্ৰযতি মেদ্ধ্যত্ৱায । আহৱনীয-মভ্যুদ্দ্ৰৱতি । যজ্ঞস্য সন্তত্যৈ । তেজো-ঽসি তেজো-ঽনু প্ৰেহীত্যাহ ॥ 17 ॥

তেজো ৱা অগ্নিঃ । তেজ আজ্যম্ । তেজসৈৱ তেজ-স্সমৰ্ধযতি । অগ্নিস্তে তেজো মা ৱিনৈদিত্যাহাহিগ্ংসাযৈ । স্ফ্যস্য ৱৰ্ত্মন্থ্
সাদযতি । যজ্ঞস্য সন্তত্যৈ । অগ্নেৰ্জিহ্ৱা-ঽসি সুভূৰ্দেৱানামিত্যাহ । যথা যজুৰেৱৈতত্ । ধাম্নেধাম্নে দেৱেভ্যো যজুষেযজুষে ভৱেত্যাহ । আশিষমেৱৈতামাশাস্তে ॥ 18 ॥

তদ্ৱা অতঃ পৱিত্ৰাভ্যামেৱো-ত্পুনাতি । যজমানো ৱা আজ্যম্ । প্ৰাণাপানৌ পৱিত্ৰে । যজমান এৱ প্ৰাণাপানৌ দধাতি । পুনৰাহাৰম্ ।
এৱমিৱ হি প্ৰাণাপানৌ সচংৰতঃ ।
শুক্ৰমসি জ্যোতিৰসি তেজো-ঽসীত্যাহ ।
ৰূপমেৱাস্যৈ ত-ন্মহিমানং-ৱ্যাঁচষ্টে । ত্ৰিৰ্যজুষা । ত্ৰয ইমে লোকাঃ ॥ 19 ॥

এষাং-লোঁকানামাপ্ত্যৈ । ত্ৰিঃ । ত্ৰ্যাৱৃদ্ধি যজ্ঞঃ ।
অথো মেদ্ধ্যত্ৱায । অথাজ্যৱতীভ্যামপঃ । ৰূপমেৱাসামেত-দ্ৱৰ্ণ-ন্দধাতি ।
অপি ৱা উতাহুঃ । যথা হ ৱৈ যোষা সুৱৰ্ণগ্ং হিৰণ্য-ম্পেশল-ম্বিভ্ৰতী ৰূপাণ্যাস্তে ।
এৱমেতা এতৰ্হীতি । আপো ৱৈ সৰ্ৱা দেৱতাঃ ॥ 20 ॥

এষা হি ৱিশ্ৱেষা-ন্দেৱানা-ন্তনূঃ । যদাজ্যম্ ॥ তত্ৰোভযোৰ্মীমাগ্ংসা । জামি স্যাত্ । য-দ্যজুষা-ঽঽজ্যং-যঁজুষা-ঽপ উত্পুনীযাত্ ।
ছন্দসা-ঽপ উত্পুনাত্যজামিত্ৱায । অথো মিথুনত্ৱায । সাৱিত্ৰিযৰ্চা । সৱিতৃপ্ৰসূত-ম্মে কৰ্মাসদিতি । সৱিতৃপ্ৰসূতমেৱাস্য কৰ্ম ভৱতি । পচ্ছো গাযত্ৰিযা ত্ৰিঃ ষমৃদ্ধত্ৱায । অদ্ভিৰেৱৌষধী-স্সন্নযতি । ওষধীভিঃ পশূন্ । পশুভিৰ্যজমানম্ । শুক্ৰ-ন্ত্ৱা শুক্ৰাযা-ঞ্জ্যোতিস্ত্ৱা জ্যোতিষ্যৰ্চিস্ত্ৱা ঽৰ্চিষীত্যাহ
সৰ্ৱত্ৱায । পৰ্যাপ্ত্যা অনন্তৰাযায ॥ 21 ॥

(ঈক্ষত- আহ-শাস্তে-লোকা - দেৱতা - ভৱতি ষট্চ) (অ. 4)
অনুৱাকং 5 - আজ্যগ্ৰহণম্
দেৱাসুৰা-স্সংযঁত্তা আসন্ন্ ।
স এতমিন্দ্ৰ আজ্যস্যাৱকাশ-মপশ্যত্ ।
তেনাৱৈক্ষত । ততো দেৱা অভৱন্ন্ । পৰা-ঽসুৰাঃ ।
য এৱং-ৱিঁদ্ৱানাজ্য-মৱেক্ষতে ।
ভৱত্যাত্মনা । পৰা-ঽস্য ভ্ৰাতৃৱ্যো ভৱতি । ব্ৰহ্মৱাদিনো ৱদন্তি ।
যদাজ্যেনান্যানি হৱীগ্ষ্য-ভিঘাৰযতি ॥ 22 ॥

অথ কেনাজ্যমিতি । সত্যেনেতি ব্ৰূযাত্ । চক্ষুৰ্ৱৈ সত্যম্ । সত্যেনৈৱৈনদ-ভিঘাৰযতি । ঈশ্ৱৰো ৱা এষো-ঽন্ধো ভৱিতোঃ । যশ্চক্ষুষা ঽঽজ্যমৱেক্ষতে । নিমীল্যাৱেক্ষেত । দাধাৰাত্মঞ্চক্ষুঃ । অভ্যাজ্য-ঙ্ঘাৰযতি ॥ আজ্য-ঙ্গৃহ্ণাতি ॥ 23 ॥

ছন্দাগ্ংসি ৱা আজ্যম্ । ছন্দাগ্স্যেৱ প্ৰীণাতি । চতুৰ্জুহ্ৱা-ঙ্গৃহ্ণাতি । চতুষ্পাদঃ পশৱঃ । পশূনেৱাৱৰুন্ধে । অষ্টাৱুপভৃতি ।
অষ্টাক্ষৰা গাযত্ৰী । গাযত্ৰঃ প্ৰাণঃ । প্ৰাণমেৱ পশুষু দধাতি ।
চতুৰ্ধ্ৰুৱাযাম্ ॥ 24 ॥

চতুষ্পাদঃ পশৱঃ । পশুষ্ৱে-ৱোপৰিষ্টাত্-প্ৰতিতিষ্ঠতি । যজমানদেৱত্যা ৱৈ জুহূঃ । ভ্ৰাতৃৱ্যদেৱত্যোপভৃত্ ।
চতুৰ্জুহ্ৱা-ঙ্গৃহ্ণন্ভূযো গৃহ্ণীযাত্ । অষ্টাৱুপভৃতি গৃহ্ণন্ কনীযঃ ।
যজমানাযৈৱ ভ্ৰাতৃৱ্যমুপস্তি-ঙ্কৰোতি ॥
গৌৰ্ৱৈ স্ৰুচঃ । চতুৰ্জুহ্ৱা-ঙ্গৃহ্ণাতি । তস্মাচ্চতুষ্পদী ॥ 25 ॥

অষ্টাৱুপভৃতি । তস্মাদষ্টাশফা । চতুৰ্ধ্ৰুৱাযাম্ । তস্মাচ্চতুঃ স্তনা ।
গামেৱ ত-থ্সগ্গ্স্কৰোতি । সা-ঽস্মৈ সগ্গ্স্কৃতেষমূৰ্জ-ন্দুহে ।
যজ্জুহ্ৱা-ঙ্গৃহ্ণাতি । প্ৰযাজেভ্যস্তত্ ।
যদুপভৃতি । প্ৰযাজানূযাজেভ্যস্তত্ । সৰ্ৱস্মৈ ৱা এত-দ্যজ্ঞায গৃহ্যতে ।
যদ্ধ্ৰুৱাযামাজ্যম্ ॥ 26 ॥

(অভিঘাৰযতি - গৃহ্ণাতি - ধ্ৰুৱাযাং - চতুষ্পদী - প্ৰযাজানূযাজেভ্যস্ত-দ্দ্ৱে চ) (অ. 5)
অনুৱাকং 6 - স্ত্ৰুখ্সাদনম্
আপো দেৱীৰগ্ৰেপুৱো অগ্ৰেগুৱ ইত্যাহ । ৰূপমেৱাসামেত-ন্মহিমানং-ৱ্যাঁচষ্টে ।
অগ্ৰ ইমং-যঁজ্ঞ-ন্নযতাগ্ৰে যজ্ঞপতিমিত্যাহ । অগ্ৰ এৱ যজ্ঞ-ন্নযন্তি । অগ্ৰে যজ্ঞপতিম্ ।
যুষ্মানিন্দ্ৰো-ঽৱৃণীত ৱৃত্ৰতূৰ্যে যূযমিন্দ্ৰমৱৃণীদ্ধ্ৱং-ৱৃঁত্ৰতূৰ্য ইত্যাহ ।
ৱৃত্ৰগ্ং হ হনিষ্যন্নিন্দ্ৰ আপো ৱৱ্ৰে । আপো হেন্দ্ৰং-ৱঁৱ্ৰিৰে । সজ্ঞাং-মেৱাসা-মেত-থ্সামানং-ৱ্যাঁচষ্টে । প্ৰোক্ষিতা-স্স্থেত্যাহ ॥ 27 ॥

তেনাপঃ প্ৰোক্ষিতাঃ ॥ অগ্নি-ৰ্দেৱেভ্যো নিলাযত । কৃষ্ণো ৰূপ-ঙ্কৃত্ৱা । স ৱনস্পতী-ন্প্ৰাৱিশত্ । কৃষ্ণো-ঽস্যাখৰেষ্ঠো-ঽগ্নযে ত্ৱা স্ৱাহেত্যাহ ।
অগ্নয এৱৈন-ঞ্জুষ্ট-ঙ্কৰোতি । অথো অগ্নেৰেৱ মেধমৱৰুন্ধে ॥ ৱেদিৰসি বৰ্হিষে ত্ৱা স্ৱাহেত্যাহ । প্ৰজা ৱৈ বৰ্হিঃ । পৃথিৱী ৱেদিঃ ॥ 28 ॥

প্ৰজা এৱ পৃথিৱ্যা-ম্প্ৰতিষ্ঠাপযতি ।
বৰ্হিৰসি স্ৰুগ্ভ্যস্ত্ৱা স্ৱাহেত্যাহ ।
প্ৰজা ৱৈ বৰ্হিঃ । যজমান-স্স্ৰুচঃ । যজমানমেৱ প্ৰজাসু প্ৰতিষ্ঠাপযতি ॥
দিৱে ত্ৱা-ঽন্তৰিক্ষায ত্ৱা পৃথিৱ্যৈ ত্ৱেতি বৰ্হিৰাসাদ্য প্ৰোক্ষতি । এভ্য এৱৈনং-লোঁকেভ্যঃ প্ৰোক্ষতি । অথ ততঃ সহ স্ৰুচা পুৰস্তা-ত্প্ৰত্যঞ্চ-ঙ্গ্ৰন্থি-ম্প্ৰত্যুক্ষতি ।
প্ৰজা ৱৈ বৰ্হিঃ । যথা সূত্যৈ কাল আপঃ
পুৰস্তা-দ্যন্তি ॥ 29 ॥

তাদৃগেৱ তত্ ॥ স্ৱধা পিতৃভ্য ইত্যাহ । স্ৱধাকাৰো হি পিতৃণাম্ । ঊৰ্গ্ভৱ বৰ্হিষদ্ভ্য ইতি দক্ষিণাযৈ শ্ৰোণেৰোত্তৰস্যৈ নিনযতি সন্তত্যৈ ।
মাসা ৱৈ পিতৰো বৰ্হিষদঃ । মাসানেৱ প্ৰীণাতি ।
মাসা ৱা ওষধী-ৰ্ৱৰ্ধযন্তি । মাসাঃ পচন্তি সমৃদ্ধ্যৈ । অনতিস্কন্দন্. হ পৰ্জন্যো ৱৰ্ষতি । যত্ৰৈতদেৱ-ঙ্ক্ৰিযতে ॥ 30 ॥

ঊৰ্জা পৃথিৱী-ঙ্গচ্ছতেত্যাহ । পৃথিৱ্যামেৱোৰ্জ-ন্দধাতি ।
তস্মা-ত্পৃথিৱ্যা ঊৰ্জা ভুঞ্জতে । গ্ৰন্থিং-ৱিঁস্ৰগ্ংসযতি । প্ৰজনযত্যেৱ তত্ । ঊৰ্ধ্ৱ-ম্প্ৰাঞ্চমুদ্গূঢ-ম্প্ৰত্যঞ্চমাযচ্ছতি ।
তস্মা-ত্প্ৰাচীনগ্ং ৰেতো ধীযতে । প্ৰতীচীঃ প্ৰজা জাযন্তে ॥ ৱিষ্ণো-স্স্তূপো-ঽসীত্যাহ ।
যজ্ঞো ৱৈ ৱিষ্ণুঃ ॥ 31 ॥

যজ্ঞস্য ধৃত্যৈ । পুৰস্তা-ত্প্ৰস্তৰ-ঙ্গৃহ্ণাতি । মুখ্যমেৱৈন-ঙ্কৰোতি । ইযন্ত-ঙ্গৃহ্ণাতি । প্ৰজাপতিনা যজ্ঞমুখেন সম্মিতম্ ।
ইযন্ত-ঙ্গৃহ্ণাতি । যজ্ঞপৰুষা সম্মিতম্ ।
ইযন্ত-ঙ্গৃহ্ণাতি । এতাৱদ্ৱৈ পুৰুষে ৱীৰ্যম্ ।
ৱীৰ্য সম্মিতম্ ॥ 32 ॥

অপৰিমিত-ঙ্গৃহ্ণাতি । অপৰিমিতস্যাৱৰুদ্ধ্যৈ ।
তস্মি-ন্পৱিত্ৰে অপিসৃজতি । যজমানো ৱৈ প্ৰস্তৰঃ ।
প্ৰাণাপানৌ পৱিত্ৰে । যজমান এৱ প্ৰাণাপানৌ দধাতি ॥ ঊৰ্ণাম্ৰদস-ন্ত্ৱা স্তৃণামীত্যাহ । যথাযজুৰেৱৈ তত্ । স্ৱাসস্থ-ন্দেৱেভ্য ইত্যাহ । দেৱেভ্য এৱৈন-থ্স্ৱাসস্থ-ঙ্কৰোতি ॥ 33 ॥

বৰ্হি-স্স্তৃণাতি । প্ৰজা ৱৈ বৰ্হিঃ । পৃথিৱী ৱেদিঃ । প্ৰজা এৱ পৃথিৱ্যা-ম্প্ৰতিষ্ঠাপযতি ॥ অনতিদৃষ্ণগ্গ্ স্তৃণাতি । প্ৰজযৈৱৈন-ম্পশুভিৰনতিদৃষ্ণ-ঙ্কৰোতি । ধাৰয-ন্প্ৰস্তৰ-ম্পৰিধী-ন্পৰি দধাতি । যজমানো ৱৈ প্ৰস্তৰঃ ।
যজমান এৱ ত-থ্স্ৱয-ম্পৰিধী-ন্পৰি দধাতি ॥
গন্ধৰ্ৱো-ঽসি ৱিশ্ৱাৱসুৰিত্যাহ ॥ 34 ॥

ৱিশ্ৱমেৱাযু-ৰ্যজমানে দধাতি । ইন্দ্ৰস্য বাহুৰসি দক্ষিণ ইত্যাহ । ইন্দ্ৰিযমেৱ যজমানে দধাতি । মিত্ৰাৱৰুণৌ ত্ৱোত্তৰতঃ পৰিধত্তামিত্যাহ ।
প্ৰাণাপানৌ মিত্ৰাৱৰুণৌ । প্ৰাণাপানা-ৱেৱাস্মি-ন্দধাতি । সূৰ্যস্ত্ৱা পুৰস্তা-ত্পাত্ৱিত্যাহ । ৰক্ষসা-মপহত্যৈ । কস্যাশ্চিদভিশস্ত্যা ইত্যাহ । অপৰিমিতাদেৱৈন-ম্পাতি ॥ 35 ॥

ৱীতিহোত্ৰ-ন্ত্ৱা কৱ ইত্যাহ । অগ্নিমেৱ হোত্ৰেণ সমৰ্ধযতি । দ্যুমন্তগ্ং সমিধীমহীত্যাহ সমিদ্ধ্যৈ । অগ্নে বৃহন্তমদ্ধ্ৱৰ ইত্যাহ ৱৃদ্ধ্যৈ । ৱিশো যন্ত্ৰে স্থ ইত্যাহ । ৱিশাং-যঁত্যৈ ।
উদীচীনাগ্ৰে নিদধাতি প্ৰতিষ্ঠিত্যৈ ।
ৱসূনাগ্ং ৰুদ্ৰাণা-মাদিত্যানাগ্ং সদসি সীদেত্যাহ । দেৱতানামেৱ সদনে প্ৰস্তৰগ্ং সাদযতি ॥ জুহূৰসি ঘৃতাচী নাম্নেত্যাহ ॥ 36 ॥

অসৌ ৱৈ জুহূঃ । অন্তৰিক্ষমুপভৃত্ । পৃথিৱী ধ্ৰুৱা । তাসামেতদেৱ প্ৰিয-ন্নাম । য-দ্ঘৃতাচীতি । য-দ্ঘৃতাচীত্যাহ । প্ৰিযেণৈৱৈনা নাম্না সাদযতি ॥
এতা অসদন্-থ্সুকৃতস্য লোক ইত্যাহ ।
সত্যং-ৱৈঁ সুকৃতস্য লোকঃ ।
সত্য এৱৈনা-স্সুকৃতস্য লোকে সাদযতি ।
তা ৱিষ্ণো পাহীত্যাহ । যজ্ঞো ৱৈ ৱিষ্ণুঃ । যজ্ঞস্য ধৃত্যৈ । পাহি যজ্ঞ-ম্পাহি যজ্ঞপতি-ম্পাহি মাং-যঁজ্ঞনিযমিত্যাহ । যজ্ঞায যজমানাযাত্মনে । তেভ্য এৱাশিষমাশাস্তে-ঽনাৰ্ত্যৈ ॥ 37 ॥

(স্থেত্যাহ - পৃথিৱী ৱেদি--ৰ্ যন্তি - ক্ৰিযতে - ৱিষ্ণু--ৰ্ ৱীৰ্যসম্মিতং - কৰো - ত্যাহ - পাতি - নাম্নেত্যাহ - লোকে সাদযতি ষট্চ) (অ. 6)
অনুৱাকং 7 - আঘাৰঃ
অগ্নিনা ৱৈ হোত্ৰা । দেৱা অসুৰা-নভ্যভৱন্ন্ ।
অগ্নযে সমিদ্ধ্যমানাযা-নুব্ৰূহীত্যাহ ভ্ৰাতৃৱ্যাভিভূত্যৈ । একৱিগ্ংশতি-মিদ্ধ্মদাৰূণি ভৱন্তি । একৱিগ্ংশো ৱৈ পুৰুষঃ ।
পুৰুষস্যাপ্ত্যৈ ।
পঞ্চদশেদ্ধ্মদাৰূণ্য-ভ্যাদধাতি ।
পঞ্চদশ ৱা অৰ্ধমাসস্য ৰাত্ৰযঃ ।
অৰ্ধমাসশ-স্সংৱঁথ্সৰ আপ্যতে ।
ত্ৰীন্-পৰিধীন্-পৰি-দধাতি ॥ 38 ॥

ঊৰ্ধ্ৱে সমিধাৱাদধাতি । অনূযাজেভ্যঃ সমিধমতিশিনষ্টি । ষট্থ্স-ম্পদ্যন্তে । ষড্ৱা ঋতৱঃ । ঋতূনেৱ প্ৰীণাতি । ৱেদেনোপৱাজযতি ।
প্ৰাজাপত্যো ৱৈ ৱেদঃ । প্ৰাজাপত্যঃ প্ৰাণঃ । যজমান আহৱনীযঃ । যজমান এৱ প্ৰাণ-ন্দধাতি ॥ 39 ॥

ত্ৰিৰুপৱাজযতি । ত্ৰযো ৱৈ প্ৰাণাঃ । প্ৰাণানেৱাস্মি-ন্দধাতি । ৱেদেনোপযত্য স্ৰুৱেণ প্ৰাজাপত্য-মাঘাৰ-মাঘাৰযতি । যজ্ঞো ৱৈ প্ৰজাপতিঃ । যজ্ঞমেৱ প্ৰজাপতি-ম্মুখত আৰভতে ।
অথো প্ৰজাপতি-স্সৰ্ৱা দেৱতাঃ । সৰ্ৱা এৱ দেৱতাঃ প্ৰীণাতি ॥ অগ্নিমগ্নী-ত্ত্ৰিস্ত্ৰি-স্সম্মৃড্ঢীত্যাহ । ত্ৰ্যাৱৃদ্ধি যজ্ঞঃ ॥ 40 ॥

অথো ৰক্ষসামপহত্যৈ । পৰিধীন্-থ্সম্মাৰ্ষ্টি । পুনাত্যেৱৈনান্ । ত্ৰিস্ত্ৰি-স্সম্মাৰ্ষ্টি । ত্ৰ্যাৱৃদ্ধি যজ্ঞঃ । অথো মেদ্ধ্যত্ৱায । অথো এতে ৱৈ দেৱাশ্ৱাঃ । দেৱাশ্ৱানেৱ ত-থ্সম্মাৰ্ষ্টি ।
সুৱৰ্গস্য লোকস্য সমষ্ট্যৈ ।
আসীনো-ঽন্য-মাঘাৰ-মাঘাৰযতি ॥ 41 ॥

তিষ্ঠন্নন্যম্ । যথা-ঽনো ৱা ৰথংৱাঁ যুঞ্জ্যাত্ ।
এৱমেৱ তদদ্ধ্ৱৰ্যু-ৰ্যজ্ঞং-যুঁনক্তি ।
সুৱৰ্গস্য লোকস্যাভ্যূঢ্যৈ ।
ৱহন্ত্যেন-ঙ্গ্ৰাম্যাঃ পশৱঃ ।
য এৱং-ৱেঁদ ॥ ভুৱনমসি ৱিপ্ৰথস্ৱেত্যাহ । যজ্ঞো ৱৈ ভুৱনম্ । যজ্ঞ এৱ যজমান-ম্প্ৰজযা পশুভিঃ প্ৰথযতি । অগ্নে যষ্টৰিদ-ন্নম ইত্যাহ ॥ 42 ॥

অগ্নিৰ্ৱৈ দেৱানাং-যঁষ্টা । য এৱ দেৱানাং-যঁষ্টা । তস্মা এৱ নমস্কৰোতি ॥
জুহ্ৱেহ্যগ্নিস্ত্ৱা হ্ৱযতি দেৱযজ্যাযা উপভৃদেহি দেৱস্ত্ৱা সৱিতা হ্ৱযতি দেৱযজ্যাযা ইত্যাহ ।
আগ্নেযী ৱৈ জুহূঃ । সাৱিত্ৰ্যুপভৃত্ । তাভ্যামেৱৈনে প্ৰসূত আদত্তে ॥ অগ্নাৱিষ্ণূ মা ৱামৱক্ৰমিষমিত্যাহ ।
অগ্নিঃ পুৰস্তাত্ । ৱিষ্ণুৰ্যজ্ঞঃ পশ্চাত্ ॥ 43 ॥

তাভ্যামেৱ প্ৰতি প্ৰোচ্যাত্যাক্ৰামতি ।
ৱিজিহাথা-ম্মা মা সন্তাপ্তমিত্যাহাহিগ্ংসাযৈ ।
লোক-ম্মে লোককৃতৌ কৃণুতমিত্যাহ ।
আশিষমেৱৈতামাশাস্তে ॥ ৱিষ্ণো-স্স্থানমসীত্যাহ । যজ্ঞো ৱৈ ৱিষ্ণুঃ । এত-ত্খলু ৱৈ দেৱানা-মপৰাজিত-মাযতনম্ । য-দ্যজ্ঞঃ ।
দেৱানামেৱাপৰাজিত আযতনে তিষ্ঠতি ॥
ইত ইন্দ্ৰো অকৃণো-দ্ৱীৰ্যাণীত্যাহ ॥ 44 ॥

ইন্দ্ৰিযমেৱ যজমানে দধাতি ।
সমাৰভ্যোৰ্ধ্ৱো অদ্ধ্ৱৰো দিৱিস্পৃশমিত্যাহ ৱৃদ্ধ্যৈ । আঘাৰ-মাঘাৰ্যমাণমনু সমাৰভ্য । এতস্মিন্ কালে দেৱা-স্সুৱৰ্গং-লোঁকমাযন্ন্ । সাক্ষাদেৱ যজমান-স্সুৱৰ্গং-লোঁকমেতি । অথো সমৃদ্ধেনৈৱ যজ্ঞেন যজমান-স্সুৱৰ্গং-লোঁকমেতি ।
অহ্ৰুতো যজ্ঞো যজ্ঞপতেৰিত্যাহানাৰ্ত্যৈ ।
ইন্দ্ৰাৱান্-থ্স্ৱাহেত্যাহ । ইন্দ্ৰিযমেৱ যজমানে দধাতি । বৃহদ্ভা ইত্যাহ ॥ 45 ॥

সুৱৰ্গো ৱৈ লোকো বৃহদ্ভাঃ । সুৱৰ্গস্য লোকস্য সমষ্ট্যৈ ॥ যজমানদেৱত্যা ৱৈ জুহূঃ । ভ্ৰাতৃৱ্যদেৱত্যোপভৃত্ । প্ৰাণ আঘাৰঃ ।
য-থ্সগ্গ্স্পৰ্শযেত্ । ভ্ৰাতৃৱ্যে-ঽস্য প্ৰাণ-ন্দদ্ধ্যাত্ । অসগ্গ্স্পৰ্শযন্নত্যাক্ৰামতি । যজমান এৱ প্ৰাণ-ন্দধাতি । পাহিমা-ঽগ্নে দুশ্চৰিতাদা মা সুচৰিতে ভজেত্যাহ ॥ 46 ॥

অগ্নিৰ্ৱাৱ পৱিত্ৰম্ । ৱৃজিনমনৃত-ন্দুশ্চৰিতম্ ।
ঋজুকৰ্মগ্ং সত্যগ্ং সুচৰিতম্ ।
অগ্নিৰেৱৈনং-ৱৃঁজিনাদ-নৃতা-দ্দুশ্চৰিতাত্পাতি ।
ঋজুকৰ্মে সত্যে সুচৰিতে ভজতি । তস্মাদেৱমাশাস্তে । আত্মনো গোপীথায ॥ শিৰো ৱা এত-দ্যজ্ঞস্য । যদাঘাৰঃ । আত্মা ধ্ৰুৱা ॥ 47 ॥

আঘাৰ-মাঘাৰ্য ধ্ৰুৱাগ্ং সমনক্তি ।
আত্মন্নেৱ যজ্ঞস্য শিৰঃ প্ৰতিদধাতি ।
দ্ৱি-স্সমনক্তি । দ্ৱৌ হি প্ৰাণাপানৌ । তদাহুঃ ।
ত্ৰিৰেৱ সমঞ্জ্যাত্ । ত্ৰিধাতু হি শিৰ ইতি । শিৰ ইৱৈত-দ্যজ্ঞস্য । অথো ত্ৰযো ৱৈ প্ৰাণাঃ ।
প্ৰাণানেৱাস্মি-ন্দধাতি ॥
মখস্য শিৰো-ঽসি সঞ্জ্যোতিষা জ্যোতিৰঙ্ক্তামিত্যাহ ।
জ্যোতিৰেৱাস্মা উপৰিষ্টা-দ্দধাতি ।
সুৱৰ্গস্য লোকস্যানুখ্যাত্যৈ ॥ 48 ॥

(পৰিদধাতি - প্ৰাণ-ন্দধাতি - হি যজ্ঞো - ঘাৰযতি - নম ইত্যাহ - পশ্চা-দ্- ৱীৰ্যাণীত্যাহ - ভা ইত্যাহ - ভজেত্যাহ - ধ্ৰু - ৱৈৱাস্মি-ন্দধাতি ত্ৰীণি চ) (অ. 7)
অনুৱাকং 8 - ইডাভক্ষণম্
ধিষ্ণিযা ৱা এতে ন্যুপ্যন্তে । যদ্ব্ৰহ্মা । যদ্ধোতা । যদদ্ধ্ৱৰ্যুঃ । যদগ্নীত্ । য-দ্যজমানঃ । তান্. যদন্তৰেযাত্ । যজমানস্য প্ৰাণান্-থ্সঙ্কৰ্ষেত্ । প্ৰমাযুক-স্স্যাত্ । পুৰোডাশমপগৃহ্য সঞ্চৰত্যদ্ধ্ৱৰ্যুঃ ॥ 49 ॥

যজমানাযৈৱ তল্লোকগ্ং শিগ্ংষতি ।
নাস্য প্ৰাণান্-থ্সঙ্কৰ্ষতি । ন প্ৰমাযুকো ভৱতি । পুৰস্তা-ত্প্ৰত্যঙ্ঙাসীনঃ । ইডাযা ইডামাদধাতি ।
হস্ত্যাগ্ং হোত্ৰে । পশৱো ৱা ইডা । পশৱঃ পুৰুষঃ । পশুষ্ৱেৱ পশূ-ন্প্ৰতিষ্ঠাপযতি । ইডাযৈ ৱা এষা প্ৰজাতিঃ ॥ 50 ॥

তা-ম্প্ৰজাতিং-যঁজমানো-ঽনু প্ৰজাযতে । দ্ৱিৰঙ্গুলাৱনক্তি পৰ্ৱণোঃ ।
দ্ৱিপা-দ্যজমানঃ প্ৰতিষ্ঠিত্যৈ । সকৃদুপস্তৃণাতি । দ্ৱিৰাদধাতি । সকৃদভিঘাৰযতি । চতু-স্সম্পদ্যতে । চত্ৱাৰি ৱৈ পশোঃ প্ৰতিষ্ঠানানি ।
যাৱানেৱ পশুঃ । তমুপহ্ৱযতে ॥ 51 ॥

মুখমিৱ প্ৰত্যুপহ্ৱযেত । সমুঙ্খানেৱ পশূনুপহ্ৱযতে । পশৱো ৱা ইডা ।
তস্মা-থ্সা-ঽন্ৱাৰভ্যা । অদ্ধ্ৱৰ্যুণা চ যজমানেন চ । উপহূতঃ পশুমানসানীত্যাহ ।
উপ হ্যেনৌ হ্ৱযতে হোতা । ইডাযৈ দেৱতানা-মুপহৱে । উপহূতঃ পশুমা-ন্ভৱতি ।
য এৱং-ৱেঁদ ॥ 52 ॥

যাং-ৱৈঁ হস্ত্যামিডামাদধাতি । ৱাচ-স্সা ভাগধেযম্ । যামুপহ্ৱযতে । প্ৰাণানাগ্ং সা । ৱাচ-ঞ্চৈৱ প্ৰাণাগ্শ্চাৱৰুন্ধে ॥
অথ ৱা এতৰ্হ্যুপহূতাযামিডাযাম্ ।
পুৰোডাশস্যৈৱ বৰ্হিষদো মীমাগ্ংসা । যজমান-ন্দেৱা অব্ৰুৱন্ন্ । হৱিৰ্নো নিৰ্ৱপেতি । নাহমভাগো নিৰ্ৱফ্স্যামীত্যব্ৰৱীত্ ॥ 53 ॥

ন মযা-ঽভাগযা ঽনুৱক্ষ্যথেতি ৱাগব্ৰৱীত্ ।
নাহমভাগা পুৰো-ঽনুৱাক্যা ভৱিষ্যামীতি পুৰো-ঽনুৱাক্যা । নাহমভাগা যাজ্যা ভৱিষ্যামীতি
যাজ্যা । ন মযা-ঽভাগেন ৱষট্কৰিষ্যথেতি ৱষট্কাৰঃ । য-দ্যজমানভাগ-ন্নিধায পুৰোডাশ-ম্বৰ্হিষদ-ঙ্কৰোতি ।
তানেৱ ত-দ্ভাগিনঃ কৰোতি । চতুৰ্ধা কৰোতি । চতস্ৰো দিশঃ । দিক্ষ্ৱেৱ প্ৰতিতিষ্ঠতি । বৰ্হিষদ-ঙ্কৰোতি ॥ 54 ॥

যজমানো ৱৈ পুৰোডাশঃ । প্ৰজা বৰ্হিঃ ।
যজমানমেৱ প্ৰজাসু প্ৰতিষ্ঠাপযতি ।
তস্মাদস্থ্না-ঽন্যাঃ প্ৰজাঃ প্ৰতিতিষ্ঠন্তি । মাগ্ংসেনান্যাঃ । অথো খল্ৱাহুঃ । দক্ষিণা ৱা এতা হৱি-ৰ্যজ্ঞস্যান্তৰ্ৱেদ্যৱৰুদ্ধ্যন্তে ।
য-ত্পুৰোডাশ-ম্বৰ্হিষদ-ঙ্কৰোতীতি । চতুৰ্ধা কৰোতি । চত্ৱাৰো হ্যেতে হৱি-ৰ্যজ্ঞস্যৰ্ত্ৱিজঃ ॥ 55 ॥

ব্ৰহ্মা হোতা-ঽদ্ধ্ৱৰ্যুৰগ্নীত্ । তমভিমৃশেত্ । ইদ-ম্ব্ৰহ্মণঃ । ইদগ্ং হোতুঃ । ইদমদ্ধ্ৱৰ্যোঃ । ইদমগ্নীধ ইতি । যথৈৱাদ-স্সৌম্যে-ঽদ্ধ্ৱৰে ।
আদেশমৃত্ৱিগ্ভ্যো দক্ষিণা নীযন্তে । তাদৃগেৱ তত্ । অগ্নীধে প্ৰথমাযাদধাতি ॥ 56 ॥

অগ্নিমুখা হ্যৃদ্ধিঃ । অগ্নিমুখামেৱৰ্ধিং-যঁজমান ঋদ্ধ্নোতি ॥ সকৃদুপস্তীৰ্য দ্ৱিৰাদধত্ । উপস্তীৰ্য দ্ৱিৰভিঘাৰযতি ।
ষট্-থ্সম্পদ্যন্তে । ষড্ৱা ঋতৱঃ । ঋতূনেৱ প্ৰীণাতি । ৱেদেন ব্ৰহ্মণে ব্ৰহ্মভাগ-ম্পৰিহৰতি । প্ৰাজাপত্যো ৱৈ ৱেদঃ । প্ৰাজাপত্যো ব্ৰহ্মা ॥ 57 ॥

সৱিতা যজ্ঞস্য প্ৰসূত্যৈ । অথ কামমন্যেন । ততো হোত্ৰে । মদ্ধ্যং-ৱাঁ এত-দ্যজ্ঞস্য । যদ্ধোতা । মদ্ধ্যত এৱ যজ্ঞ-ম্প্ৰীণাতি ।
অথাদ্ধ্ৱৰ্যৱে । প্ৰতিষ্ঠা ৱা এষা যজ্ঞস্য । যদদ্ধ্ৱৰ্যুঃ ।
তস্মাদ্ধৱি-ৰ্যজ্ঞস্যৈতামেৱাৱৃতমনু ॥ 58 ॥

অন্যা দক্ষিণা নীযন্তে । যজ্ঞস্য প্ৰতিষ্ঠিত্যৈ ।
অগ্নিমগ্নী-থ্সকৃ-থ্সকৃ-থ্সম্মৃড্ঢীত্যাহ ।
পৰাংইৱ হ্যেতৰ্হি যজ্ঞঃ ॥ ইষিতা দৈৱ্যা হোতাৰ ইত্যাহ । ইষিতগ্ং হি কৰ্ম ক্ৰিযতে ।
ভদ্ৰৱাচ্যায প্ৰেষিতো মানুষ-স্সূক্তৱাকায সূক্তা ব্ৰূহীত্যাহ । আশিষমেৱৈতামাশাস্তে ।
স্ৱগা দৈৱ্যা হোতৃভ্য ইত্যাহ । যজ্ঞমেৱ তথ্স্ৱগা কৰোতি । স্ৱস্তি-ৰ্মানুষেভ্য ইত্যাহ ।
আশিষমেৱৈতামাশাস্তে । শংযোঁ-ৰ্ব্ৰূহীত্যাহ ।
শংযুঁমেৱ বাৰ্হস্পত্য-ম্ভাগধেযেন সমৰ্ধযতি ॥ 59 ॥

(চৰত্যদ্ধ্ৱৰ্যুঃ - প্ৰজাতি--ৰ্ হ্ৱযতে - ৱেদা - ব্ৰৱী-দ্- বৰ্হিষদ-ঙ্কৰো-ত্যৃত্ৱিজো-দধাতি-ব্ৰহ্মা-ঽনু-কৰোতি চত্ৱাৰি চ) (অ. 8)
অনুৱাকং 9 - প্ৰস্তৰপ্ৰহাৰাদিকম্
অথ স্ৰুচাৱনুষ্টুগ্ভ্যাং-ৱাঁজৱতীভ্যাং-ৱ্যূঁহতি । প্ৰতিষ্ঠা ৱা অনুষ্টুক্ । অন্নং-ৱাঁজঃ প্ৰতিষ্ঠিত্যৈ । অন্নাদ্যস্যাৱৰুদ্ধ্যৈ । প্ৰাচী-ঞ্জুহূমূহতি । জাতানেৱ ভ্ৰাতৃৱ্যা-ন্প্ৰণুদতে । প্ৰতীচীমুপভৃতম্ ।
জনিষ্যমাণানেৱ প্ৰতিনুদতে ।
স ৱিষূচ এৱাপোহ্য সপত্নান্. যজমানঃ ।
অস্মিন্ ঁলোকে প্ৰতিতিষ্ঠতি ॥ 60 ॥

দ্ৱাভ্যাম্ । দ্ৱিপ্ৰতিষ্ঠো হি ॥ ৱসুভ্যস্ত্ৱা ৰুদ্ৰেভ্যস্ত্ৱা-ঽঽদিত্যেভ্যস্ত্ৱেত্যাহ ।
যথাযজুৰেৱৈ তত্ । স্ৰুক্ষু প্ৰস্তৰমনক্তি ।
ইমে ৱৈ লোকা-স্স্ৰুচঃ । যজমানঃ প্ৰস্তৰঃ । যজমানমেৱ তেজসা-ঽনক্তি । ত্ৰেধা-ঽনক্তি ।
ত্ৰয ইমে লোকাঃ ॥ 61 ॥

এভ্য এৱৈনং-লোঁকেভ্যো-ঽনক্তি ।
অভিপূৰ্ৱমনক্তি । অভিপূৰ্ৱমেৱ যজমান-ন্তেজসা-ঽনক্তি ॥ অক্তগ্ং ৰিহাণা ইত্যাহ ।
তেজো ৱা আজ্যম্ । যজমানঃ প্ৰস্তৰঃ ।
যজমানমেৱ তেজসা-ঽনক্তি । ৱিযন্তু ৱয ইত্যাহ । ৱয এৱৈন-ঙ্কৃত্ৱা ।
সুৱৰ্গং-লোঁক-ঙ্গমযতি ॥ 62 ॥

প্ৰজাং-যোঁনি-ম্মা নিৰ্মৃক্ষমিত্যাহ । প্ৰজাযৈ গোপীথায ॥ আপ্যাযন্তামাপ ওষধয ইত্যাহ । আপ এৱৌষধীৰাপ্যাযযতি । মৰুতা-ম্পৃষতয-স্স্থেত্যাহ । মৰুতো ৱৈ ৱৃষ্ট্যা ঈশতে ।
ৱৃষ্টিমেৱাৱৰুন্ধে । দিৱ-ঙ্গচ্ছ ততো নো ৱৃষ্টিমেৰযেত্যাহ । ৱৃষ্টিৰ্ৱৈ দ্যৌঃ । ৱৃষ্টিমেৱাৱৰুন্ধে ॥ 63 ॥

যাৱদ্ৱা অদ্ধ্ৱৰ্যুঃ প্ৰস্তৰ-ম্প্ৰহৰতি । তাৱদস্যাযুৰ্মীযতে । আযুষ্পা অগ্নে-ঽস্যাযুৰ্মে পাহীত্যাহ । আযুৰেৱাত্মন্-ধত্তে ।
যাৱদ্ৱা অদ্ধ্ৱৰ্যুঃ প্ৰস্তৰ-ম্প্ৰহৰতি । তাৱদস্য চক্ষুৰ্মীযতে । চক্ষুষ্পা অগ্নে-ঽসি চক্ষুৰ্মে পাহীত্যাহ । চক্ষুৰেৱাত্মন্-ধত্তে ॥
ধ্ৰুৱা-ঽসীত্যাহ প্ৰতিষ্ঠিত্যৈ ॥
য-ম্পৰিধি-ম্পৰ্যধত্থা ইত্যাহ ॥ 64 ॥

যথাযজুৰেৱৈতত্ । অগ্নে দেৱ পণিভি-ৰ্ৱীযমাণ ইত্যাহ । অগ্নয এৱৈন-ঞ্জুষ্ট-ঙ্কৰোতি ।
ত-ন্ত এতমনু জোষ-ম্ভৰামীত্যাহ ।
সজাতানেৱাস্মা অনুকান্কৰোতি ।
নেদেষ ত্ৱদপচেতযাতা ইত্যাহানুখ্যাত্যৈ ॥ যজ্ঞস্য পাথ উপ সমিতমিত্যাহ ।
ভূমানমেৱোপৈতি । পৰিধীন্-প্ৰহৰতি ।
যজ্ঞস্য সমিষ্ট্যৈ ॥ 65 ॥

স্ৰুচৌ স-ম্প্ৰস্ৰাৱযতি । যদেৱ তত্ৰ ক্ৰূৰম্ ।
তত্-তেন শমযতি । জুহ্ৱামুপভৃতম্ । যজমানদেৱত্যা ৱৈ জুহূঃ ।
ভ্ৰাতৃৱ্যদেৱত্যোপভৃত্ ।
যজমানাযৈৱ ভ্ৰাতৃৱ্যমুপস্তি-ঙ্কৰোতি ॥
সগ্গ্স্ৰাৱভাগা-স্স্থেত্যাহ ।
ৱসৱো ৱৈ ৰুদ্ৰা আদিত্যা-স্সগ্গ্স্ৰাৱভাগাঃ ।
তেষা-ন্ত-দ্ভাগধেযম্ ॥ 66 ॥

তানেৱ তেন প্ৰীণাতি । ৱৈশ্ৱদেৱ্যৰ্চা । এতে হি ৱিশ্ৱে দেৱাঃ । ত্ৰিষ্টুগ্-ভৱতি । ইন্দ্ৰিযং-ৱৈঁ ত্ৰিষ্টুক্ । ইন্দ্ৰিযমেৱ যজমানে দধাতি ॥ অগ্নেৰ্ৱামপন্নগৃহস্য সদসি সাদযামীত্যাহ ।
ইযং-ৱাঁ অগ্নিৰপন্নগৃহঃ । অস্যা এৱৈনে সদনে সাদযতি । সুম্নায সুম্নিনী সুম্নে মা ধত্তমিত্যাহ ॥ 67 ॥

প্ৰজা ৱৈ পশৱঃ সুম্নম্ । প্ৰজামেৱ পশূনাত্মন্ধত্তে । ধুৰি ধুৰ্যৌ পাতমিত্যাহ । জাযাপত্যো-ৰ্গোপীথায ॥ অগ্নে-ঽদব্ধাযো-ঽশীততনো ইত্যাহ । যথাযজুৰেৱৈতত্ । পাহি মা-ঽদ্য দিৱঃ পাহি প্ৰসিত্যৈ পাহি দুৰিষ্ট্যৈ পাহি দুৰদ্মন্যৈ পাহি দুশ্চৰিতাদিত্যাহ । আশিষমেৱৈতামাশাস্তে ।
অৱিষ-ন্নঃ পিতু-ঙ্কৃণু সুষদা যোনিগ্গ্ স্ৱাহেতীদ্ধ্ম-সংৱৃঁশ্চনান্যন্ৱাহাৰ্যপচনে ঽভ্যাধায ফলীকৰণহোম-ঞ্জুহোতি ।
অতিৰিক্তানি ৱা ইদ্ধ্ম সংৱৃঁশ্চনানি ॥ 68 ॥

অতিৰিক্তাঃ ফলীকৰণাঃ । অতিৰিক্তমাজ্যোচ্ছেষণম্ ।
অতিৰিক্ত এৱাতিৰিক্ত-ন্দধাতি । অথো অতিৰিক্তে-নৈৱাতিৰিক্ত-মাপ্ত্ৱা-ঽৱৰুন্ধে ॥ ৱেদি-ৰ্দেৱেভ্যো নিলাযত । তাং-ৱেঁদেনান্ৱৱিন্দন্ন্ । ৱেদেন ৱেদিং-ৱিঁৱিদুঃ পৃথিৱীম্ । সা পপ্ৰথে পৃথিৱী পাৰ্থিৱানি ।
গৰ্ভ-ম্বিভৰ্তি ভুৱনেষ্ৱন্তঃ ।
ততো যজ্ঞো জাযতে ৱিশ্ৱদানিৰিতি পুৰস্তা-থ্স্তম্বযজুষো ৱেদেন ৱেদিগ্ং সম্মাষ্ট্ৰ্যনুৱিত্ত্যৈ ॥ 69 ॥

অথো য-দ্ৱেদশ্চ ৱেদিশ্চ ভৱতঃ । মিথুনত্ৱায প্ৰজাত্যৈ । প্ৰজাপতেৰ্ৱা এতানি শ্মশ্ৰূণি । য-দ্ৱেদঃ । পত্নিযা উপস্থ আস্যতি ।
মিথুনমেৱ কৰোতি । ৱিন্দতে প্ৰজাম্ ।
ৱেদগ্ং হোতা-ঽঽহৱনীযা-থ্স্তৃণন্নেতি ।
যজ্ঞমেৱ ত-থ্সন্তনোত্যোত্তৰস্মা-দৰ্ধমাসাত্ ।
তগ্ং সন্ততমুত্তৰে-ঽৰ্ধমাস আলভতে ॥ 70 ॥

ত-ঙ্কালেকাল আগতে যজতে ॥ ব্ৰহ্মৱাদিনো ৱদন্তি ।
স ত্ৱা অদ্ধ্ৱৰ্যু-স্স্যাত্ । যো যতো যজ্ঞ-ম্প্ৰযুঙ্ক্তে ।
তদেন-ম্প্ৰতিষ্ঠাপযতীতি ।
ৱাতাদ্ৱা অদ্ধ্ৱৰ্যুৰ্যজ্ঞ-ম্প্ৰযুঙ্ক্তে ।
দেৱা গাতুৱিদো গাতুং-ৱিঁত্ৱা গাতুমিতেত্যাহ ।
যত এৱ যজ্ঞ-ম্প্ৰযুঙ্ক্তে ।
তদেন-ম্প্ৰতিষ্ঠাপযতি ।
প্ৰতিতিষ্ঠতি প্ৰজযা পশুভি-ৰ্যজমানঃ ॥ 71 ॥

(তিষ্ঠতী - মে লোকা - গমযতি - দ্যৌ-ৰ্ৱৃষ্টিমেৱাৱৰুন্ধে - পৰ্যধত্থা ইত্যাহ - সমিষ্ট্যৈ - ভাগধেযং - ধত্তমিত্যাহ - ৱা ইদ্ধ্ম সংৱৃঁশ্চনা - ন্যনুৱিত্ত্যৈ - লভতে - যজমানঃ) (অ. 9)
অনুৱাকং 10 - পত্নীযোক্ৰৱিমোকঃ
যো ৱা অযথাদেৱতং-যঁজ্ঞমুপচৰতি ।
আ দেৱতাভ্যো ৱৃশ্চ্যতে । পাপীযা-ন্ভৱতি । যো যথাদেৱতম্ । ন দেৱতাভ্য আৱৃশ্চ্যতে ।
ৱসীযা-ন্ভৱতি । ৱাৰুণো ৱৈ পাশঃ ।
ইমং-ৱিঁষ্যামি ৱৰুণস্য পাশমিত্যাহ ।
ৱৰুণপাশাদেৱৈনা-ম্মুঞ্চতি ।
সৱিতৃপ্ৰসূতো যথাদেৱতম্ ॥ 72 ॥

ন দেৱতাভ্য আৱৃশ্চ্যতে । ৱসীযা-ন্ভৱতি ।
ধাতুশ্চ যোনৌ সুকৃতস্য লোক ইত্যাহ । অগ্নিৰ্ৱৈ ধাতা । পুণ্য-ঙ্কৰ্ম সুকৃতস্য লোকঃ । অগ্নিৰেৱৈনা-ন্ধাতা । পুণ্যে কৰ্মণি সুকৃতস্য লোকে দধাতি । স্যোন-ম্মে সহ পত্যা কৰোমীত্যাহ ।
আত্মনশ্চ যজমানস্য চানাত্যৈ সত্ৱাংযঁ ॥
সমাযুষা সম্প্ৰজযেত্যাহ ॥ 73 ॥

আশিষমেৱৈতামাশাস্তে পূৰ্ণপাত্ৰে । অন্ততো-ঽনুষ্টুভা । চতুষ্পদ্ৱা এতচ্ছন্দঃ প্ৰতিষ্ঠিত-ম্পত্নিযৈ পূৰ্ণপাত্ৰে ভৱতি ।
অস্মিন্ ঁলোকে প্ৰতিতিষ্ঠানীতি ।
অস্মিন্নেৱ লোকে প্ৰতিতিষ্ঠতি । অথো ৱাগ্ৱা অনুষ্টুক্ । ৱাম্মিথুনম্ । আপো ৰেতঃ প্ৰজননম্ ।
এতস্মাদ্ৱৈ মিথুনাদ্ৱিদ্যোতমান-স্স্তনযন্ৱৰ্ষতি । ৰেতঃ সিঞ্চন্ন্ ॥ 74 ॥

প্ৰজাঃ প্ৰজনযন্ন্ ॥ যদ্ৱৈ যজ্ঞস্য ব্ৰহ্মণা যুজ্যতে । ব্ৰহ্মণা ৱৈ তস্য ৱিমোকঃ । অদ্ভি-শ্শান্তিঃ । ৱিমুক্তং-ৱাঁ এতৰ্হি যোক্ত্ৰ-ম্ব্ৰহ্মণা ।
আদাযৈনত্পত্নী সহাপ উপগৃহ্ণীতে শান্ত্যৈ ।
অঞ্জলৌ পূৰ্ণপাত্ৰমানযতি । ৰেত এৱাস্যা-ম্প্ৰজা-ন্দধাতি । প্ৰজযা হি মনুষ্যঃ পূৰ্ণঃ ।
মুখং-ৱিঁমৃষ্টে । অৱভৃথস্যৈৱ ৰূপ-ঙ্কৃত্ৱোত্তিষ্ঠতি ॥ 75 ॥

(সৱিতৃপ্ৰসূতো যথাদেৱতং-প্ৰজযেত্যাহ-সিঞ্চ-ন্মৃষ্ট এক-ঞ্চ) (অ. 10)
অনুৱাকং 11 - উপৱেষোপগূহনম্
পৰিৱেষো ৱা এষ ৱনস্পতীনাম্ । যদুপৱেষঃ । য এৱং-ৱেঁদ । ৱিন্দতে পৰিৱেষ্টাৰম্ । তমুত্কৰে ॥ য-ন্দেৱা মনুষ্যেষু ।
উপৱেষমধাৰযন্ন্ । যে অস্মদপচেতসঃ । তানস্মভ্য-মিহাকুৰু । উপৱেষোপৱিড্ঢি নঃ ॥ 76 ॥

প্ৰজা-ম্পুষ্টিমথো ধনম্ ।
দ্ৱিপদো নশ্চতুষ্পদঃ । ধ্ৰুৱান-নপগান্-কুৰ্ৱিতি পুৰস্তা-ত্প্ৰত্যঞ্চমুপগূহতি ।
তস্মা-ত্পুৰস্তা-ত্প্ৰত্যঞ্চঃ শূদ্ৰা অৱস্যন্তি । স্থৱিমত উপগূহতি । অপ্ৰতিৱাদিন এৱৈনান্ কুৰুতে ॥
ধৃষ্টিৰ্ৱা উপৱেষঃ ।
শুচৰ্তো ৱজ্ৰো ব্ৰহ্মণা সগ্ংশিতঃ ।
যোপৱেষে শুক্ । সা-ঽমুমৃচ্ছতু য-ন্দ্ৱিষ্ম ইতি ॥ 77 ॥

অথাস্মৈ নাম গৃহ্য প্ৰহৰতি । নিৰমু-ন্নুদ ওকসঃ । সপত্নো যঃ পৃতন্যতি । নিৰ্বাদ্ধ্যেন হৱিষা । ইন্দ্ৰ এণ-ম্পৰাশৰীত্ ।
ইহি তিস্ৰঃ পৰাৱতঃ । ইহি পঞ্চজনাগ্ং অতি ।
ইহি তিস্ৰো-ঽতি ৰোচনা যাৱত্ । সূৰ্যো অস-দ্দিৱি ।
পৰমা-ন্ত্ৱা পৰাৱতম্ ॥ 78 ॥

ইন্দ্ৰো নযতু ৱৃত্ৰহা । যতো ন পুনৰাযসি ।
শশ্ৱতীভ্য-স্সমাভ্য ইতি । ত্ৰিৱৃদ্ৱা এষ ৱজ্ৰো ব্ৰহ্মণা সগ্ংশিতঃ । শুচৈৱৈনং-ৱিঁদ্ধ্ৱা ।
এভ্যো লোকেভ্যো নিৰ্ণুদ্য । ৱজ্ৰেণ ব্ৰহ্মণা স্তৃণুতে । হতো ঽসাৱৱধিষ্মা-মুমিত্যাহ
স্তৃত্যৈ । য-ন্দ্ৱিষ্যাত্ত-ন্ধ্যাযেত্ ।
শুচৈৱৈন-মৰ্পযতি ॥ 79 ॥
(নো-দ্ৱিষ্ম ইতি-পৰাৱত-মৰ্পযতি) (অ. 11)
(প্ৰত্যুষ্টং - দিৱ-শ্শিল্প - মযজ্ঞো - ধৃত-ঞ্চ - দেৱাসুৰা-স্স এতমিন্দ্ৰ - আপো দেৱী - ৰগ্নিনা - ধিষ্ণিযা - অথ স্ৰুচৌ - যো ৱা অযথাদেৱতং - পৰিৱেষো ৱা একাদশ)
(প্ৰত্যুষ্ট - মযজ্ঞ - এষা হি ৱিশ্ৱেষা-ন্দেৱানা - মূৰ্জা পৃথিৱী - মথো ৰক্ষসাং - তা-ম্প্ৰজাতিং - দ্ৱাভ্যাং - ত-ঙ্কালেকালে নৱসপ্ততিঃ)
(প্ৰত্যুষ্টগ্ং - শুচৈৱৈনমৰ্পযতি)
॥ হৰিঃ ওম্ ॥
॥ কৃষ্ণ যজুৰ্ৱেদীয তৈত্তিৰীয ব্ৰাহ্মণে তৃতীযাষ্টকে তৃতীয প্ৰপাঠক-স্সমাপ্তঃ ॥