Lord Agni

3.3 - dar.śapūrṇamāseṣṭibrāhmaṇam - kṛṣṇa yajurveda taittirīya brāhmaṇa pāṭhaḥ - pratyuṣṭaṃ rakṣaḥ

(Darshapurnamasa Ishti Brahmana in English (IAST))

From Krishna Yajurveda Taittiriya Brahmana

This text originates from the third ashtaka, third prapathaka of the Taittiriya Brahmana, belonging to the Krishna Yajurveda. It specifically details the Darshapurnamasa Ishti, a foundational Vedic ritual performed during the new moon and full moon phases. The opening mantra, Pratyushtam Rakshah, invokes Lord Agni to drive away negativity and ensure the ritual sanctity of the sacrificial ladles. Chanting this section is considered essential for those seeking to understand the technical and spiritual intricacies of Vedic sacrificial rites, promoting inner purity, cosmic order, and the successful completion of holy vows through divine protection.

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe tṛtīyāṣṭake tṛtīyaḥ prapāṭhakaḥ - dar.śapūrṇamāseṣṭibrāhmaṇam
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
anuvākaṃ 1 - strukhsammārgaḥ
pratyṷṣṭa॒gṃ॒ rakṣaḥ॒ pratyṷṣṭā॒ arā̭taya॒ ityā̭ha | rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyai | a॒gnerva॒steji̭ṣṭhena॒ teja̭sā॒ niṣṭa̭pā॒mītyā̭ha meddhya॒tvāya̭ |
sruca॒-ssammā᳚r​ṣṭi | sru॒vamagre᳚ | pumāgṃ̭ same॒vābhya॒-ssagg​śya̭ti mithuna॒tvāya̭ | atha̭ ju॒hūm | atho̭pa॒bhṛta᳚m | atha̭ dhru॒vām | a॒sau vai ju॒hūḥ || 1 ||
a॒ntari̭kṣamupa॒bhṛt | pṛ॒thi॒vī dhru॒vā |
i॒me vai lo॒kā-ssrucaḥ̭ | vṛṣṭiḥ̭ sa॒māṃrja̭nāni | vṛṣṭi॒rvā i॒mān ~lo॒kāna̭nupū॒rva-ṅka̭lpayati |
te tataḥ̭ klṛ॒ptā-ssamḙdhante |
samḙdhante-'smā i॒me lo॒kāḥ pra॒jayā̭ pa॒śubhiḥ̭ |
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || yadi̭ kā॒mayḙta॒ var​ṣṷkaḥ pa॒rjanyaḥ̭ syā॒diti̭ | a॒gra॒ta-ssammṛ̭jyāt || 2 ||
vṛṣṭi̭me॒va niya̭cchati | a॒vā॒cīnā᳚grā॒ hi vṛṣṭiḥ̭ |
yadi̭ kā॒maye॒tāva̭r​ṣuka-ssyā॒diti̭ | mū॒la॒ta-ssammṛ̭jyāt | vṛṣṭi̭me॒vodya̭cchati | tadu॒ vā ā̭huḥ | a॒gra॒ta e॒vopari̭ṣṭā॒-thsammṛ̭jyāt |
mū॒la॒to̭-'dhastā᳚t | tada̭nupū॒rva-ṅka̭lpate |
var​ṣṷko bhava॒tīti̭ || 3 ||
prācī̭mabhyā॒kāra᳚m | agrai̭rantara॒taḥ | e॒vami̭va॒ hyanna̭ma॒dyate᳚ | atho॒ agrā॒dvā oṣa̭dhīnā॒mūrja̭-mpra॒jā upa̭jīvanti | ū॒rja e॒vā-nnādya॒syāva̭ruddhyai | a॒dhastā᳚-tpra॒tīcī᳚m | da॒ṇḍamṷttama॒taḥ |
mūlḙna॒ mūla॒-mprati̭ṣṭhityai | tasmā̭dara॒tnau prāñcyu॒pari̭ṣṭā॒-llomā̭ni | pra॒tyañcya॒dhastā᳚t || 4 ||
srugghyḙṣā || prā॒ṇo vai sru॒vaḥ | ju॒hūrdakṣi̭ṇo॒ hastaḥ̭ | u॒pa॒bhṛthsa॒vyaḥ | ā॒tmā dhru॒vā | annagṃ̭ sa॒māṃrja̭nāni | mu॒kha॒to vai prā॒ṇo̭-'pā॒no bhū॒tvā |
ā॒tmāna॒manna̭-mpra॒viśya̭ | bā॒hya॒tasta॒nuvagṃ̭ śubhayati | tasmā᳚-thsru॒vame॒vāgre॒ sammā᳚r​ṣṭi || mu॒kha॒to hi prā॒ṇo̭-'pā॒no bhū॒tvā |
ā॒tmāna॒manna̭-māvi॒śati̭ | tau prā̭ṇāpā॒nau |
avya̭rdhukaḥ prāṇāpā॒nābhyā᳚-mbhavati | ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 5 ||
(ju॒hu--r mṛ̭jyā-d- bhava॒tīti̭ - pra॒tyañcya॒dhastā᳚n - mār​ṣṭi॒ pañca̭ ca) (a. 1)
3.3.2 ānuvākaṃ 2 - sammārjanānāmagnau praharaṇam
di॒va-śśilpa॒mava̭tatam | pṛ॒thi॒vyāḥ ka॒kubhi̭ śri॒tam |
tena̭ va॒yagṃ sa॒hasra̭val​śena |
sa॒patna̭-nnāśayāmasi॒ svāheti̭ srukhsa॒māṃrja̭nānya॒gnau praha̭rati |
āpo॒ vai da॒rbhāḥ | rū॒pame॒vaiṣā̭me॒ta-nma̭hi॒mānaṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe || a॒nu॒ṣṭubha॒rcā | ānṷṣṭubhaḥ pra॒jāpa̭tiḥ | prā॒jā॒pa॒tyo ve॒daḥ |
ve॒dasyāgragg̭ srukhsa॒māṃrja̭nāni || 6 ||
svenai॒vainā̭ni॒ chanda̭sā | svayā̭ de॒vata̭yā॒ sama̭rdhayati | atho॒ ṛgvāva yoṣā᳚ | da॒rbho
vṛṣā᳚ | tanmi̭thu॒nam | mi॒thu॒name॒vāsya॒ ta-dya॒jñe ka̭roti pra॒jana̭nāya | prajā̭yate pra॒jayā̭ pa॒śubhi॒-ryaja̭mānaḥ || tānyeke॒ vṛthai॒vāpā᳚syanti |
tattathā॒ na kā॒rya᳚m | āra̭bdhasya ya॒jñiya̭sya॒ karma̭ṇa॒-ssa vi̭do॒haḥ || 7 ||
yadyḙnāni pa॒śavo̭-'bhi॒tiṣṭhḙyuḥ |
na ta-tpa॒śubhyaḥ॒ kam | a॒dbhirmā᳚-rjayi॒tvotka॒re nya̭syet |
yadvai ya॒jñiya̭sya॒ karma̭ṇo॒-'nyatrāhṷtībhya-ssa॒ntiṣṭha̭te | u॒tka॒ro vāva tasya̭ prati॒ṣṭhā | e॒tāgṃ hi tasmai᳚ prati॒ṣṭhā-nde॒vā-ssa॒mabha̭rann |
yada॒dbhirmā॒rjaya̭ti | tena̭ śā॒ntam | yadṷtka॒re nya॒syati̭ | pra॒ti॒ṣṭhāme॒vainā̭ni॒ ta-dga̭mayati || 8 ||
prati̭tiṣṭhati pra॒jayā̭ pa॒śubhi॒ryaja̭mānaḥ ||
atho᳚ sta॒mbasya॒ vā e॒ta-drū॒pam | ya-thsrṷkhsa॒māṃrja̭nāni | sta॒mba॒śo vā oṣa̭dhayaḥ |
tāsā᳚-ñjaratka॒kṣe pa॒śavo॒ na ra̭mante | apri̭yo॒ hyḙṣā-ñjaratka॒kṣaḥ | yāva̭dapriyo ha॒ vai ja̭ratka॒kṣaḥ pa̭śū॒nām | tāva̭dapriyaḥ paśū॒nā-mbha̭vati | yasyai॒tānya॒nyatrā॒gne-rdadha̭ti |
na॒va॒dāvyā̭su॒ vā oṣa̭dhīṣu pa॒śavo̭ ramante || 9 ||
na॒va॒dā॒vo hyḙṣā-mpri॒yaḥ | yāva̭tpriyo ha॒ vai na̭vadā॒vaḥ pa̭śū॒nām | tāva̭tpriyaḥ paśū॒nā-mbha̭vati | yasyai॒tānya॒gnau pra॒hara̭nti | tasmā̭de॒tānya॒gnāve॒va praha̭ret | ya॒ta॒rasmin᳚-thsammṛ॒jyāt |
pa॒śū॒nā-ndhṛtyai᳚ || yo bhū॒tānā॒madhi̭patiḥ | ru॒drasta̭ntica॒ro vṛṣā᳚ | pa॒śūna॒smāka॒-mmā higṃ̭sīḥ | e॒tada̭stu hu॒ta-ntava॒ svāhetya̭gni sa॒māṃrja̭nānya॒gnau praha̭rati | e॒ṣā vā e॒teṣāṃ॒-yo~niḥ̭ | e॒ṣā pra̭ti॒ṣṭhā | svāme॒vainā̭ni॒ yoni᳚m |
svā-mpra̭ti॒ṣṭhā-ṅga̭mayati | prati̭tiṣṭhati pra॒jayā̭ pa॒śubhi॒ryaja̭mānaḥ || 10 ||
(ve॒dasyāgragg̭ srukhsa॒māṃrja̭nāni - vido॒ho - ga̭mayati - pa॒śavo̭ ramante - higṃsī॒-ṣṣaṭca̭) (a. 2)
anuvākaṃ 3 - patnīsannahanam
aya̭jño॒ vā e॒ṣaḥ | yo̭-'pa॒tnīkaḥ̭ | na pra॒jāḥ prajā̭yerann | patnyanvā᳚ste | ya॒jñame॒vākaḥ̭ | pra॒jānā᳚-mpra॒jana̭nāya | ya-ttiṣṭha̭ntī sa॒naṃhyḙta |
pri॒ya-ñjñā॒tigṃ rṷndhyāt | āsī̭nā॒ sanna̭hyate |
āsī̭nā॒ hyḙṣā vī॒rya̭-ṅka॒roti̭ || 11 ||
ya-tpa॒ścāt-prācya॒nvāsī̭ta | a॒nayā̭ sa॒mada̭-ndadhīta |
de॒vānā॒-mpatni̭yā sa॒mada̭-ndadhīta | deśā᳚-ddakṣiṇa॒ta udī॒cyanvā᳚ste | ā॒tmano̭ gopī॒thāya̭ || ā॒śāsā̭nā saumana॒samityā̭ha | meddhyā̭me॒vainā॒-ṅkeva̭lī-ṅkṛ॒tvā | ā॒śiṣā॒ sama̭rdhayati |
a॒gneranṷvratā bhū॒tvā sanna̭hye sukṛ॒tāya॒ kamityā̭ha | e॒tadvai patni̭yai vratopa॒naya̭nam || 12 ||
tenai॒vaināṃ᳚-vra~॒tamupa̭nayati | tasmā̭dāhuḥ |
yaścai॒vaṃ-ve~da॒ yaśca॒na | yoktra̭me॒va yṷte | yama॒nvāste᳚ | tasyā॒muṣmi̭n ~lo॒ke bha̭va॒tīti॒ yoktrḙṇa | ya-dyoktra᳚m | sa yogaḥ̭ | yadāste᳚ | sa kṣemaḥ̭ || 13 ||
yo॒ga॒kṣe॒masya॒ klṛptyai᳚ || yu॒kta-ṅkri̭yātā ā॒śīḥ kāmḙ yujyātā॒ iti̭ | ā॒śiṣa॒-ssamṛ̭ddhyai | gra॒nthi-ṅgra̭thnāti | ā॒śiṣa̭ e॒vāsyā॒-mpari̭gṛhṇāti |
pumā॒n॒. vai gra॒nthiḥ | strī patnī᳚ | ta-nmi̭thu॒nam |
mi॒thu॒name॒vāsya॒ ta-dya॒jñe ka̭roti pra॒jana̭nāya |
prajā̭yate pra॒jayā̭ pa॒śubhi॒-ryaja̭mānaḥ || 14 ||
atho̭ a॒rdho vā e॒ṣa ā॒tmanaḥ̭ | ya-tpatnī᳚ |
ya॒jñasya॒ dhṛtyā॒ aśi̭thilambhāvāya ||
su॒pra॒jasa̭stvā va॒yagṃ su॒patnī॒rupa̭sedi॒metyā̭ha |
ya॒jñame॒va ta-nmi̭thu॒nī ka̭roti | ū॒ne-'ti̭rikta-ndhīyātā॒ iti॒ prajā᳚tyai || ma॒hī॒nā-mpayo॒-'syoṣa̭dhīnā॒gṃ॒ rasa॒ ityā̭ha | rū॒pame॒vāsyai॒-tanma̭hi॒mānaṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe | tasya॒ te-'kṣī̭yamāṇasya॒ nirva̭pāmi devaya॒jyāyā॒ ityā̭ha | ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste || 15 ||
(ka॒roti̭ - vratopa॒naya̭naṃ॒ - kṣemo॒ - yaja̭mānaḥ - śāste) (a. 3)
anuvākaṃ 4 - ājyotpavanam
ghṛ॒ta-ñca॒ vai madhṷ ca pra॒jāpa̭tirāsīt | yato॒ maddhvā̭sīt | tataḥ̭ pra॒jā a̭sṛjata |
tasmā॒-nmadhṷṣi pra॒jana̭namivāsti |
tasmā॒-nmadhṷṣā॒ na praca̭ranti | yā॒tayā̭ma॒ hi | ājyḙna॒ praca̭ranti | ya॒jño vā ājya᳚m | ya॒jñenai॒va ya॒jña-mpraca̭ra॒ntyayā̭tayāmatvāya |
patnyave᳚kṣate || 16 ||
mi॒thu॒na॒tvāya॒ prajā᳚tyai | yadvai patnī̭ ya॒jñasya̭ ka॒roti̭ | mi॒thu॒na-ntat | atho॒ patni̭yā e॒vaiṣa ya॒jñasyā᳚nvāra॒mbho-'na̭vacchittyai ||
a॒me॒ddhyaṃ-vā~ e॒ta-tka̭roti | ya-tpatnya॒vekṣa̭te |
gār​ha̭pa॒tye 'dhi̭śrayati meddhya॒tvāya̭ | ā॒ha॒va॒nīya̭-ma॒bhyuddra̭vati | ya॒jñasya॒ santa̭tyai | tejo̭-'si॒ tejo-'nu॒ prehītyā̭ha || 17 ||
tejo॒ vā a॒gniḥ | teja॒ ājya᳚m | teja̭sai॒va teja॒-ssama̭rdhayati | a॒gniste॒ tejo॒ mā vinai॒dityā॒hāhigṃ̭sāyai | sphyasya॒ vartman᳚th
sādayati | ya॒jñasya॒ santa̭tyai | a॒gnerji॒hvā-'si̭ su॒bhūrde॒vānā॒mityā̭ha | ya॒thā॒ ya॒jure॒vaitat | dhāmnḙdhāmne de॒vebhyo॒ yajṷṣeyajuṣe bha॒vetyā̭ha | ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste || 18 ||
tadvā ataḥ̭ pa॒vitrā᳚bhyāme॒vo-tpṷnāti | yaja̭māno॒ vā ājya᳚m | prā॒ṇā॒pā॒nau pa॒vitre᳚ | yaja̭māna e॒va prā̭ṇāpā॒nau da̭dhāti | pu॒na॒rā॒hāra᳚m |
e॒vami̭va॒ hi prā̭ṇāpā॒nau sa॒caṃra̭taḥ |
śu॒krama̭si॒ jyoti̭rasi॒ tejo॒-'sītyā̭ha |
rū॒pame॒vāsyai॒ ta-nma̭hi॒mānaṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe | triryajṷṣā | traya̭ i॒me lo॒kāḥ || 19 ||
e॒ṣāṃ-lo~॒kānā॒māptyai᳚ | triḥ | tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jñaḥ |
atho̭ meddhya॒tvāya̭ | athājya̭vatībhyāma॒paḥ | rū॒pame॒vāsā̭me॒ta-dvarṇa̭-ndadhāti |
api॒ vā u॒tāhuḥ̭ | yathā̭ ha॒ vai yoṣā̭ su॒varṇa॒gṃ॒ hira̭ṇya-mpeśa॒la-mbibhra̭tī rū॒pāṇyāste᳚ |
e॒vame॒tā e॒tar​hīti̭ | āpo॒ vai sarvā̭ de॒vatāḥ᳚ || 20 ||
e॒ṣā hi viśvḙṣā-nde॒vānā᳚-nta॒nūḥ | yadājya᳚m || tatro॒bhayo᳚rmīmā॒gṃ॒sā | jā॒mi syāt | ya-dyaju॒ṣā-''jyaṃ॒-ya~jṷṣā॒-'pa ṷtpunī॒yāt |
chanda̭sā॒-'pa utpṷnā॒tyajā̭mitvāya | atho̭ mithuna॒tvāya̭ | sā॒vi॒tri॒yarcā | sa॒vi॒tṛpra̭sūta-mme॒ karmā̭sa॒diti̭ | sa॒vi॒tṛpra̭sūtame॒vāsya॒ karma̭ bhavati | pa॒ccho gā̭yatri॒yā triḥ̭ ṣamṛddha॒tvāya̭ | a॒dbhire॒vauṣa̭dhī॒-ssanna̭yati | oṣa̭dhībhiḥ pa॒śūn | pa॒śubhi॒ryaja̭mānam | śu॒kra-ntvā̭ śu॒krāyā॒-ñjyoti̭stvā॒ jyoti̭ṣya॒rcistvā॒ 'rciṣītyā̭ha
sarva॒tvāya̭ | paryā᳚ptyā॒ ana̭ntarāyāya || 21 ||
(ī॒kṣa॒ta॒- ā॒ha॒-śā॒ste॒-lo॒kā - de॒vatā̭ - bhavati॒ ṣaṭca̭) (a. 4)
anuvākaṃ 5 - ājyagrahaṇam
de॒vā॒su॒rā-ssaṃ​ya~̭ttā āsann |
sa e॒tamindra॒ ājya̭syāvakā॒śa-ma̭paśyat |
tenāvai᳚kṣata | tato̭ de॒vā abha̭vann | parā-'sṷrāḥ |
ya e॒vaṃ-vi~॒dvānājya̭-ma॒vekṣa̭te |
bhava̭tyā॒tmanā᳚ | parā᳚-'sya॒ bhrātṛ̭vyo bhavati | bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti |
yadājyḙnā॒nyāni̭ ha॒vīg​ṣya̭-bhighā॒raya̭ti || 22 ||
atha॒ kenājya॒miti̭ | sa॒tyeneti̭ brūyāt | cakṣu॒rvai sa॒tyam | sa॒tyenai॒vaina̭da॒-bhighā̭rayati | ī॒śva॒ro vā e॒ṣo᳚-'ndho bhavi̭toḥ | yaścakṣu॒ṣā ''jya̭ma॒vekṣa̭te | ni॒mīlyāve᳚kṣeta | dā॒dhārā॒tmañcakṣuḥ̭ | a॒bhyājya̭-ṅghārayati || ājya̭-ṅgṛhṇāti || 23 ||
chandāgṃ̭si॒ vā ājya᳚m | chandāg̭sye॒va prī̭ṇāti | ca॒turju॒hvā-ṅgṛ̭hṇāti | catṷṣpādaḥ pa॒śavaḥ̭ | pa॒śūne॒vāva̭rundhe | a॒ṣṭāvṷpa॒bhṛti̭ |
a॒ṣṭākṣa̭rā gāya॒trī | gā॒ya॒traḥ prā॒ṇaḥ | prā॒ṇame॒va pa॒śuṣṷ dadhāti |
ca॒turdhru॒vāyā᳚m || 24 ||
catṷṣpādaḥ pa॒śavaḥ̭ | pa॒śuṣve॒-vopari̭ṣṭā॒t-prati̭tiṣṭhati | ya॒ja॒mā॒na॒de॒va॒tyā̭ vai ju॒hūḥ | bhrā॒tṛ॒vya॒de॒va॒tyo̭pa॒bhṛt |
ca॒turju॒hvā-ṅgṛ॒hṇanbhūyo̭ gṛhṇīyāt | a॒ṣṭāvṷpa॒bhṛti̭ gṛ॒hṇan kanī̭yaḥ |
yaja̭mānāyai॒va bhrātṛ̭vya॒mupa̭sti-ṅkaroti ||
gaurvai srucaḥ̭ | ca॒turju॒hvā-ṅgṛ̭hṇāti | tasmā॒ccatṷṣpadī || 25 ||
a॒ṣṭāvṷpa॒bhṛti̭ | tasmā̭da॒ṣṭāśa̭phā | ca॒turdhru॒vāyā᳚m | tasmā॒ccatuḥ̭ stanā |
gāme॒va ta-thsagg​ska̭roti | sā-'smai॒ sagg​skṛ॒teṣa॒mūrja̭-nduhe |
yajju॒hvā-ṅgṛ॒hṇāti̭ | pra॒yā॒jebhya॒stat |
yadṷpa॒bhṛti̭ | pra॒yā॒jā॒nū॒yā॒jebhya॒stat | sarva̭smai॒ vā e॒ta-dya॒jñāya̭ gṛhyate |
yaddhru॒vāyā॒mājya᳚m || 26 ||
(a॒bhi॒ghā॒raya̭ti - gṛhṇāti - dhru॒vāyāṃ॒ - catṷṣpadī॒ - prayājānūyā॒jebhya॒sta-ddve॒ ca̭) (a. 5)
anuvākaṃ 6 - strukhsādanam
āpo̭ devīragrepuvo agreguva॒ ityā̭ha | rū॒pame॒vāsā̭me॒ta-nma̭hi॒mānaṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe |
agra̭ i॒maṃ-ya~॒jña-nna̭ya॒tāgrḙ ya॒jñapa̭ti॒mityā̭ha | agra̭ e॒va ya॒jña-nna̭yanti | agrḙ ya॒jñapa̭tim |
yu॒ṣmānindro̭-'vṛṇīta vṛtra॒tūryḙ yū॒yamindra̭mavṛṇīddhvaṃ-vṛ~tra॒tūrya॒ ityā̭ha |
vṛ॒tragṃ ha̭ hani॒ṣyannindra॒ āpo̭ vavre | āpo॒ hendraṃ̭-va~vrire | sa॒jñāṃ-me॒vāsā̭-me॒ta-thsāmā̭naṃ॒-vyā~ca̭ṣṭe | prokṣi̭tā॒-ssthetyā̭ha || 27 ||
tenāpaḥ॒ prokṣi̭tāḥ || a॒gni-rde॒vebhyo॒ nilā̭yata | kṛṣṇo̭ rū॒pa-ṅkṛ॒tvā | sa vana॒spatī॒-nprāvi̭śat | kṛṣṇo᳚-'syākhare॒ṣṭho᳚-'gnaye᳚ tvā॒ svāhetyā̭ha |
a॒gnaya̭ e॒vaina॒-ñjuṣṭa̭-ṅkaroti | atho̭ a॒gnere॒va medha॒mava̭rundhe || vedi̭rasi ba॒r॒hiṣe᳚ tvā॒ svāhetyā̭ha | pra॒jā vai ba॒r॒hiḥ | pṛ॒thi॒vī vediḥ̭ || 28 ||
pra॒jā e॒va pṛ̭thi॒vyā-mprati̭ṣṭhāpayati |
ba॒r॒hira̭si sru॒gbhyastvā॒ svāhetyā̭ha |
pra॒jā vai ba॒r॒hiḥ | yaja̭māna॒-ssrucaḥ̭ | yaja̭māname॒va pra॒jāsu॒ prati̭ṣṭhāpayati ||
di॒ve tvā॒-'ntari̭kṣāya tvā pṛthi॒vyai tveti̭ ba॒r॒hirā॒sādya॒ prokṣa̭ti | e॒bhya e॒vainaṃ̭-lo~॒kebhyaḥ॒ prokṣa̭ti | atha॒ tataḥ̭ sa॒ha sru॒cā pu॒rastā᳚-tpra॒tyañca̭-ṅgra॒nthi-mpratyṷkṣati |
pra॒jā vai ba॒r॒hiḥ | yathā॒ sūtyai̭ kā॒la āpaḥ̭
pu॒rastā॒-dyanti̭ || 29 ||
tā॒dṛge॒va tat || sva॒dhā pi॒tṛbhya॒ ityā̭ha | sva॒dhā॒kā॒ro hi pi̭tṛ॒ṇām | ūrgbha̭va bar​hi॒ṣadbhya॒ iti॒ dakṣi̭ṇāyai॒ śroṇe॒rotta̭rasyai॒ nina̭yati॒ santa̭tyai |
māsā॒ vai pi॒taro̭ bar​hi॒ṣadaḥ̭ | māsā̭ne॒va prī̭ṇāti |
māsā॒ vā oṣa̭dhī-rva॒rdhaya̭nti | māsāḥ᳚ pacanti॒ samṛ̭ddhyai | ana̭tiskandan. ha pa॒rjanyo̭ var​ṣati | yatrai॒tade॒va-ṅkri॒yate᳚ || 30 ||
ū॒rjā pṛ̭thi॒vī-ṅga̭ccha॒tetyā̭ha | pṛ॒thi॒vyāme॒vorja̭-ndadhāti |
tasmā᳚-tpṛthi॒vyā ū॒rjā bhṷñjate | gra॒nthiṃ-vi~sragṃ̭sayati | praja̭nayatye॒va tat | ū॒rdhva-mprāñca॒mudgṷ̄ḍha-mpra॒tyañca॒māya̭cchati |
tasmā᳚-tprā॒cīna॒gṃ॒ reto̭ dhīyate | pra॒tīcīḥ᳚ pra॒jā jā̭yante || viṣṇo॒-sstūpo॒-'sītyā̭ha |
ya॒jño vai viṣṇuḥ̭ || 31 ||
ya॒jñasya॒ dhṛtyai᳚ | pu॒rastā᳚-tprasta॒ra-ṅgṛ̭hṇāti | mukhya̭me॒vaina̭-ṅkaroti | iya̭nta-ṅgṛhṇāti | pra॒jāpa̭tinā yajñamu॒khena॒ sammi̭tam |
iya̭nta-ṅgṛhṇāti | ya॒jña॒pa॒ruṣā॒ sammi̭tam |
iya̭nta-ṅgṛhṇāti | e॒tāva॒dvai purṷṣe vī॒rya᳚m |
vī॒rya̭ sammitam || 32 ||
apa̭rimita-ṅgṛhṇāti | apa̭rimita॒syāva̭ruddhyai |
tasmi̭-npa॒vitre॒ api̭sṛjati | yaja̭māno॒ vai pra̭sta॒raḥ |
prā॒ṇā॒pā॒nau pa॒vitre᳚ | yaja̭māna e॒va prā̭ṇāpā॒nau da̭dhāti || ūrṇā᳚mradasa-ntvā stṛṇā॒mītyā̭ha | ya॒thā॒ya॒jure॒vai tat | svā॒sa॒stha-nde॒vebhya॒ ityā̭ha | de॒vebhya̭ e॒vaina̭-thsvāsa॒stha-ṅka̭roti || 33 ||
ba॒r॒॒hi-sstṛ̭ṇāti | pra॒jā vai ba॒r॒hiḥ | pṛ॒thi॒vī vediḥ̭ | pra॒jā e॒va pṛ̭thi॒vyā-mprati̭ṣṭhāpayati || ana̭tidṛṣṇagg​ stṛṇāti | pra॒jayai॒vaina̭-mpa॒śubhi॒rana̭tidṛṣṇa-ṅkaroti | dhā॒raya̭-nprasta॒ra-mpa̭ri॒dhī-npari̭ dadhāti | yaja̭māno॒ vai pra̭sta॒raḥ |
yaja̭māna e॒va ta-thsva॒ya-mpa̭ri॒dhī-npari̭ dadhāti ||
ga॒ndha॒rvo̭-'si vi॒śvāva̭su॒rityā̭ha || 34 ||
viśva̭me॒vāyu॒-ryaja̭māne dadhāti | indra̭sya bā॒hura̭si॒ dakṣi̭ṇa॒ ityā̭ha | i॒ndri॒yame॒va yaja̭māne dadhāti | mi॒trāvarṷṇau tvottara॒taḥ pari̭dhattā॒mityā̭ha |
prā॒ṇā॒pā॒nau mi॒trāvarṷṇau | prā॒ṇā॒pā॒nā-ve॒vāsmi̭-ndadhāti | sūrya̭stvā pu॒rastā᳚-tpā॒tvityā̭ha | rakṣa̭sā॒-mapa̭hatyai | kasyā᳚ścida॒bhiśa̭styā॒ ityā̭ha | apa̭rimitāde॒vaina̭-mpāti || 35 ||
vī॒tiho᳚tra-ntvā kava॒ ityā̭ha | a॒gnime॒va ho॒treṇa॒ sama̭rdhayati | dyu॒manta॒gṃ॒ sami̭dhīma॒hītyā̭ha॒ sami̭ddhyai | agnḙ bṛ॒hanta̭maddhva॒ra ityā̭ha॒ vṛddhyai᳚ | vi॒śo ya॒ntre stha॒ ityā̭ha | vi॒śāṃ-ya~tyai᳚ |
u॒dī॒cīnā᳚gre॒ nida̭dhāti॒ prati̭ṣṭhityai |
vasṷ̄nāgṃ ru॒drāṇā̭-mādi॒tyānā॒gṃ॒ sada̭si sī॒detyā̭ha | de॒vatā̭nāme॒va sada̭ne prasta॒ragṃ sā̭dayati || ju॒hūra̭si ghṛ॒tācī॒ nāmnetyā̭ha || 36 ||
a॒sau vai ju॒hūḥ | a॒ntari̭kṣamupa॒bhṛt | pṛ॒thi॒vī dhru॒vā | tāsā̭me॒tade॒va pri॒ya-nnāma̭ | ya-dghṛ॒tācīti̭ | ya-dghṛ॒tācītyāha̭ | pri॒yeṇai॒vainā॒ nāmnā̭ sādayati ||
e॒tā a̭sadan-thsukṛ॒tasya̭ lo॒ka ityā̭ha |
sa॒tyaṃ-vai~ sṷkṛ॒tasya̭ lo॒kaḥ |
sa॒tya e॒vainā᳚-ssukṛ॒tasya̭ lo॒ke sā̭dayati |
tā vi̭ṣṇo pā॒hītyā̭ha | ya॒jño vai viṣṇuḥ̭ | ya॒jñasya॒ dhṛtyai᳚ | pā॒hi ya॒jña-mpā॒hi ya॒jñapa̭ti-mpā॒hi māṃ-ya~̭jña॒niya॒mityā̭ha | ya॒jñāya॒ yaja̭mānāyā॒tmane᳚ | tebhya̭ e॒vāśiṣa॒māśā॒ste-'nā᳚rtyai || 37 ||
(sthetyā̭ha - pṛthi॒vī vedi॒--r yanti̭ - kri॒yate॒ - viṣṇṷ--r vī॒rya̭sammitaṃ - karo - tyāha - pāti॒ - nāmnetyā̭ha - lo॒ke sā̭dayati॒ ṣaṭca̭) (a. 6)
anuvākaṃ 7 - āghāraḥ
a॒gninā॒ vai hotrā᳚ | de॒vā asṷrā-na॒bhya̭bhavann |
a॒gnayḙ sami॒ddhyamā̭nā॒yā-nṷbrū॒hītyā̭ha॒ bhrātṛ̭vyābhibhūtyai | eka̭vigṃśati-middhmadā॒rūṇi̭ bhavanti | e॒ka॒vi॒gṃ॒śo vai purṷṣaḥ |
purṷṣa॒syāptyai᳚ |
pañca̭daśeddhmadā॒rūṇya॒-bhyāda̭dhāti |
pañca̭daśa॒ vā a̭rdhamā॒sasya॒ rātra̭yaḥ |
a॒rdha॒mā॒sa॒śa-ssaṃ̭​va~thsa॒ra ā᳚pyate |
trīn-pa̭ri॒dhīn-pari̭-dadhāti || 38 ||
ū॒rdhve sa॒midhā॒vāda̭dhāti | a॒nū॒yā॒jebhyaḥ̭ sa॒midha॒mati̭śinaṣṭi | ṣaṭthsa-mpa̭dyante | ṣaḍvā ṛ॒tavaḥ̭ | ṛ॒tūne॒va prī̭ṇāti | ve॒denopa̭vājayati |
prā॒jā॒pa॒tyo vai ve॒daḥ | prā॒jā॒pa॒tyaḥ prā॒ṇaḥ | yaja̭māna āhava॒nīyaḥ̭ | yaja̭māna e॒va prā॒ṇa-nda̭dhāti || 39 ||
trirupa̭vājayati | trayo॒ vai prā॒ṇāḥ | prā॒ṇāne॒vāsmi̭-ndadhāti | ve॒deno̭pa॒yatya̭ sru॒veṇa̭ prājāpa॒tya-mā̭ghā॒ra-māghā̭rayati | ya॒jño vai pra॒jāpa̭tiḥ | ya॒jñame॒va pra॒jāpa̭ti-mmukha॒ta āra̭bhate |
atho᳚ pra॒jāpa̭ti॒-ssarvā̭ de॒vatāḥ᳚ | sarvā̭ e॒va de॒vatāḥ᳚ prīṇāti || a॒gnima̭gnī-ttristri॒-ssammṛ॒ḍḍhītyā̭ha | tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jñaḥ || 40 ||
atho॒ rakṣa̭sā॒mapa̭hatyai | pa॒ri॒dhīn-thsammā᳚r​ṣṭi | pu॒nātye॒vaināṋ | tristri॒-ssammā᳚r​ṣṭi | tryā̭vṛ॒ddhi ya॒jñaḥ | atho̭ meddhya॒tvāya̭ | atho̭ e॒te vai dḙvā॒śvāḥ | de॒vā॒śvāne॒va ta-thsammā᳚r​ṣṭi |
su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai |
āsī̭no॒-'nya-mā̭ghā॒ra-māghā̭rayati || 41 ||
tiṣṭha̭nna॒nyam | yathā-'no̭ vā॒ rathaṃ̭​vā~ yu॒ñjyāt |
e॒vame॒va tada̭ddhva॒ryu-rya॒jñaṃ-yu~̭nakti |
su॒va॒rgasya̭ lo॒kasyā॒bhyū᳚ḍhyai |
vaha̭ntyena-ṅgrā॒myāḥ pa॒śavaḥ̭ |
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || bhuva̭namasi॒ vipra̭tha॒svetyā̭ha | ya॒jño vai bhuva̭nam | ya॒jña e॒va yaja̭māna-mpra॒jayā̭ pa॒śubhiḥ̭ prathayati | agne॒ yaṣṭa̭ri॒da-nnama॒ ityā̭ha || 42 ||
a॒gnirvai de॒vānāṃ॒-ya~ṣṭā᳚ | ya e॒va de॒vānāṃ॒-ya~ṣṭā᳚ | tasmā̭ e॒va nama̭skaroti ||
juhvehya॒gnistvā᳚ hvayati devaya॒jyāyā॒ upa̭bhṛ॒dehi̭ de॒vastvā̭ savi॒tā hva̭yati devaya॒jyāyā॒ ityā̭ha |
ā॒gne॒yī vai ju॒hūḥ | sā॒vi॒tryṷpa॒bhṛt | tābhyā̭me॒vaine॒ prasṷ̄ta॒ āda̭tte || agnā̭viṣṇū॒ mā vā॒mava̭kramiṣa॒mityā̭ha |
a॒gniḥ pu॒rastā᳚t | viṣṇṷrya॒jñaḥ pa॒ścāt || 43 ||
tābhyā̭me॒va pra̭ti॒ procyā॒tyākrā̭mati |
viji̭hāthā॒-mmā mā॒ santā᳚pta॒mityā॒hāhigṃ̭sāyai |
lo॒ka-mmḙ lokakṛtau kṛṇuta॒mityā̭ha |
ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste || viṣṇo॒-ssthāna̭ma॒sītyā̭ha | ya॒jño vai viṣṇuḥ̭ | e॒ta-tkhalu॒ vai de॒vānā॒-mapa̭rājita-mā॒yata̭nam | ya-dya॒jñaḥ |
de॒vānā̭me॒vāpa̭rājita ā॒yata̭ne tiṣṭhati ||
i॒ta indro̭ akṛṇo-dvī॒ryā̭ṇītyā̭ha || 44 ||
i॒ndri॒yame॒va yaja̭māne dadhāti |
sa॒mā॒rabhyo॒rdhvo a̭ddhva॒ro di̭vi॒spṛśa॒mityā̭ha॒ vṛddhyai᳚ | ā॒ghā॒ra-mā̭ghā॒ryamā̭ṇa॒manṷ samā॒rabhya̭ | e॒tasmi̭n kā॒le de॒vā-ssṷva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭yann | sā॒kṣāde॒va yaja̭māna-ssuva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti | atho॒ samṛ̭ddhenai॒va ya॒jñena॒ yaja̭māna-ssuva॒rgaṃ-lo~॒kamḙti |
ahrṷto ya॒jño ya॒jñapa̭te॒rityā॒hānā᳚rtyai |
indrā̭vā॒n-thsvāhetyā̭ha | i॒ndri॒yame॒va yaja̭māne dadhāti | bṛ॒hadbhā ityā̭ha || 45 ||
su॒va॒rgo vai lo॒ko bṛ॒hadbhāḥ | su॒va॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai || ya॒ja॒mā॒na॒de॒va॒tyā̭ vai ju॒hūḥ | bhrā॒tṛ॒vya॒de॒va॒tyo̭pa॒bhṛt | prā॒ṇa ā̭ghā॒raḥ |
ya-thsagg̭spa॒r​śaye᳚t | bhrātṛ̭vye-'sya prā॒ṇa-nda̭ddhyāt | asagg̭spar​śayanna॒tyākrā̭mati | yaja̭māna e॒va prā॒ṇa-nda̭dhāti | pā॒himā᳚-'gne॒ duśca̭ritā॒dā mā॒ suca̭rite bha॒jetyā̭ha || 46 ||
a॒gnirvāva pa॒vitra᳚m | vṛ॒ji॒namanṛ̭ta॒-nduśca̭ritam |
ṛ॒ju॒ka॒rmagṃ sa॒tyagṃ suca̭ritam |
a॒gnire॒vainaṃ̭-vṛ~ji॒nāda-nṛ̭tā॒-dduśca̭ritātpāti |
ṛ॒ju॒ka॒rme sa॒tye suca̭rite bhajati | tasmā̭de॒vamāśā᳚ste | ā॒tmano̭ gopī॒thāya̭ || śiro॒ vā e॒ta-dya॒jñasya̭ | yadā̭ghā॒raḥ | ā॒tmā dhru॒vā || 47 ||
ā॒ghā॒ra-mā॒ghārya̭ dhru॒vāgṃ sama̭nakti |
ā॒tmanne॒va ya॒jñasya॒ śiraḥ॒ prati̭dadhāti |
dvi-ssama̭nakti | dvau hi prā̭ṇāpā॒nau | tadā̭huḥ |
trire॒va sama̭ñjyāt | tridhā̭tu॒ hi śira॒ iti̭ | śira̭ ivai॒ta-dya॒jñasya̭ | atho॒ trayo॒ vai prā॒ṇāḥ |
prā॒ṇāne॒vāsmi̭-ndadhāti ||
ma॒khasya॒ śiro̭-'si॒ sañjyoti̭ṣā॒ jyoti̭raṅktā॒mityā̭ha |
jyoti̭re॒vāsmā̭ u॒pari̭ṣṭā-ddadhāti |
su॒va॒rgasya̭ lo॒kasyānṷkhyātyai || 48 ||
(pari̭dadhāti - prā॒ṇa-nda̭dhāti॒ - hi ya॒jño - ghā̭rayati॒ - nama॒ ityā̭ha - pa॒ścā-d- vī॒ryā̭ṇītyā̭ha॒ - bhā ityā̭ha - bha॒jetyā̭ha - dhru॒ - vaivāsmi̭-ndadhāti॒ trīṇi̭ ca) (a. 7)
anuvākaṃ 8 - iḍābhakṣaṇam
dhiṣṇi̭yā॒ vā e॒te nyṷpyante | yadbra॒hmā | yaddhotā᳚ | yada̭ddhva॒ryuḥ | yada॒gnīt | ya-dyaja̭mānaḥ | tān. yada̭ntare॒yāt | yaja̭mānasya prā॒ṇān-thsaṅka̭r​ṣet | pra॒māyṷka-ssyāt | pu॒ro॒ḍāśa̭mapa॒gṛhya॒ sañca̭ratyaddhva॒ryuḥ || 49 ||
yaja̭mānāyai॒va tallo॒kagṃ śigṃ̭ṣati |
nāsya̭ prā॒ṇān-thsaṅka̭r​ṣati | na pra॒māyṷko bhavati | pu॒rastā᳚-tpra॒tyaṅṅāsī̭naḥ | iḍā̭yā॒ iḍā॒māda̭dhāti |
hastyā॒gṃ॒ hotre᳚ | pa॒śavo॒ vā iḍā᳚ | pa॒śavaḥ॒ purṷṣaḥ | pa॒śuṣve॒va pa॒śū-nprati̭ṣṭhāpayati | iḍā̭yai॒ vā e॒ṣā prajā̭tiḥ || 50 ||
tā-mprajā̭tiṃ॒-ya~ja̭mā॒no-'nu॒ prajā̭yate | dvira॒ṅgulā̭vanakti॒ parva̭ṇoḥ |
dvi॒pā-dyaja̭mānaḥ॒ prati̭ṣṭhityai | sa॒kṛdupa̭stṛṇāti | dvirāda̭dhāti | sa॒kṛda॒bhighā̭rayati | ca॒tu-ssampa̭dyate | ca॒tvāri॒ vai pa॒śoḥ pra̭ti॒ṣṭhānā̭ni |
yāvā̭ne॒va pa॒śuḥ | tamupa̭hvayate || 51 ||
mukha̭miva॒ pratyupa̭hvayeta | sa॒mu॒ṅkhāne॒va pa॒śūnupa̭hvayate | pa॒śavo॒ vā iḍā᳚ |
tasmā॒-thsā-'nvā॒rabhyā᳚ | a॒ddhva॒ryuṇā̭ ca॒ yaja̭mānena ca | upa̭hūtaḥ paśu॒māna̭sā॒nītyā̭ha |
upa॒ hyḙnau॒ hvaya̭te॒ hotā᳚ | iḍā̭yai de॒vatā̭nā-mupaha॒ve | upa̭hūtaḥ paśu॒mā-nbha̭vati |
ya e॒vaṃ-ve~da̭ || 52 ||
yāṃ-vai~ hastyā॒miḍā̭mā॒dadhā̭ti | vā॒ca-ssā bhā̭ga॒dheya᳚m | yāmṷpa॒hvaya̭te | prā॒ṇānā॒gṃ॒ sā | vāca̭-ñcai॒va prā॒ṇāg​ścāva̭rundhe ||
atha॒ vā e॒tar​hyupa̭hūtāyā॒miḍā̭yām |
pu॒ro॒ḍāśa̭syai॒va ba̭r​hi॒ṣado̭ mīmā॒gṃ॒sā | yaja̭māna-nde॒vā a̭bruvann | ha॒virno॒ nirva॒peti̭ | nāhama̭bhā॒go nirva̭phsyā॒mītya̭bravīt || 53 ||
na mayā̭-'bhā॒gayā 'nṷvakṣya॒theti॒ vāga̭bravīt |
nāhama̭bhā॒gā pṷro-'nuvā॒kyā̭ bhaviṣyā॒mīti̭ puro-'nuvā॒kyā᳚ | nāhama̭bhā॒gā yā॒jyā̭ bhaviṣyā॒mīti̭
yā॒jyā᳚ | na mayā̭-'bhā॒gena॒ vaṣa̭ṭkariṣya॒theti̭ vaṣaṭkā॒raḥ | ya-dya̭jamānabhā॒ga-nni॒dhāya̭ puro॒ḍāśa̭-mbar​hi॒ṣada̭-ṅka॒roti̭ |
tāne॒va ta-dbhā॒ginaḥ̭ karoti | ca॒tu॒rdhā ka̭roti | cata̭sro॒ diśaḥ̭ | di॒kṣvḙva prati̭tiṣṭhati | ba॒r॒hi॒ṣada̭-ṅkaroti || 54 ||
yaja̭māno॒ vai pṷro॒ḍāśaḥ̭ | pra॒jā ba॒r॒hiḥ |
yaja̭māname॒va pra॒jāsu॒ prati̭ṣṭhāpayati |
tasmā̭da॒sthnā-'nyāḥ pra॒jāḥ pra̭ti॒tiṣṭha̭nti | mā॒gṃ॒senā॒nyāḥ | atho॒ khalvā̭huḥ | dakṣi̭ṇā॒ vā e॒tā ha̭vi-rya॒jñasyā᳚ntarve॒dyava̭ruddhyante |
ya-tpṷro॒ḍāśa̭-mbar​hi॒ṣada̭-ṅka॒rotīti̭ | ca॒tu॒rdhā ka̭roti | ca॒tvāro॒ hyḙte ha̭vi-rya॒jñasya॒rtvijaḥ̭ || 55 ||
bra॒hmā hotā᳚-'ddhva॒ryura॒gnīt | tama॒bhimṛ̭śet | i॒da-mbra॒hmaṇaḥ̭ | i॒dagṃ hotuḥ̭ | i॒dama̭ddhva॒ryoḥ | i॒dama॒gnīdha॒ iti̭ | yathai॒vāda-ssau॒mye᳚-'ddhva॒re |
ā॒deśa̭mṛ॒tvigbhyo॒ dakṣi̭ṇā nī॒yante᳚ | tā॒dṛge॒va tat | a॒gnīdhe᳚ pratha॒māyāda̭dhāti || 56 ||
a॒gnimṷkhā॒ hyṛddhiḥ̭ | a॒gnimṷkhāme॒vardhiṃ॒-ya~ja̭māna ṛddhnoti || sa॒kṛdṷpa॒stīrya॒ dvirā॒dadha̭t | u॒pa॒stīrya॒ dvira॒bhighā̭rayati |
ṣaṭ-thsampa̭dyante | ṣaḍvā ṛ॒tavaḥ̭ | ṛ॒tūne॒va prī̭ṇāti | ve॒dena̭ bra॒hmaṇe᳚ brahmabhā॒ga-mpari̭harati | prā॒jā॒pa॒tyo vai ve॒daḥ | prā॒jā॒pa॒tyo bra॒hmā || 57 ||
sa॒vi॒tā ya॒jñasya॒ prasū᳚tyai | atha॒ kāma̭ma॒nyena̭ | tato॒ hotre᳚ | maddhyaṃ॒-vā~ e॒ta-dya॒jñasya̭ | yaddhotā᳚ | ma॒ddhya॒ta e॒va ya॒jña-mprī̭ṇāti |
athā᳚ddhva॒ryave᳚ | pra॒ti॒ṣṭhā vā e॒ṣā ya॒jñasya̭ | yada̭ddhva॒ryuḥ |
tasmā᳚ddhavi-rya॒jñasyai॒tāme॒vāvṛta॒manṷ || 58 ||
a॒nyā dakṣi̭ṇā nīyante | ya॒jñasya॒ prati̭ṣṭhityai |
a॒gnima̭gnī-thsa॒kṛ-thsa̭kṛ॒-thsammṛ॒ḍḍhītyā̭ha |
parāṃ̭iva॒ hyḙtar​hi̭ ya॒jñaḥ || i॒ṣi॒tā daivyā॒ hotā̭ra॒ ityā̭ha | i॒ṣi॒tagṃ hi karma̭ kri॒yate᳚ |
bha॒dra॒vācyā̭ya॒ preṣi̭to॒ mānṷṣa-ssūktavā॒kāya̭ sū॒ktā brū॒hītyā̭ha | ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste |
sva॒gā daivyā॒ hotṛ̭bhya॒ ityā̭ha | ya॒jñame॒va tathsva॒gā ka̭roti | sva॒sti-rmānṷṣebhya॒ ityā̭ha |
ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste | śaṃ॒​yo~-rbrū॒hītyā̭ha |
śaṃ॒​yu~me॒va bā̭r​haspa॒tya-mbhā̭ga॒dheyḙna॒ sama̭rdhayati || 59 ||
(ca॒ra॒tya॒ddhva॒ryuḥ - prajā̭ti--r hvayate॒ - vedā᳚ - bravī-d- bar​hi॒ṣada̭-ṅkaro-tyṛ॒tvijo̭-dadhāti-bra॒hmā-'nṷ-karoti ca॒tvāri̭ ca) (a. 8)
anuvākaṃ 9 - prastaraprahārādikam
atha॒ srucā̭vanu॒ṣṭugbhyāṃ॒-vā~ja̭vatībhyāṃ॒-vyū~̭hati | pra॒ti॒ṣṭhā vā a̭nu॒ṣṭuk | annaṃ॒-vā~jaḥ॒ prati̭ṣṭhityai | a॒nnādya॒syāva̭ruddhyai | prācī᳚-ñju॒hūmṷ̄hati | jā॒tāne॒va bhrātṛ̭vyā॒-npraṇṷdate | pra॒tīcī̭mupa॒bhṛta᳚m |
ja॒ni॒ṣyamā̭ṇāne॒va prati̭nudate |
sa viṣṷ̄ca e॒vāpohya̭ sa॒patnā॒n॒. yaja̭mānaḥ |
a॒smin ~lo॒ke prati̭tiṣṭhati || 60 ||
dvābhyā᳚m | dvipra̭tiṣṭho॒ hi || vasṷbhyastvā ru॒drebhya̭stvā-''di॒tyebhya॒stvetyā̭ha |
ya॒thā॒ya॒jure॒vai tat | sru॒kṣu pra̭sta॒rama̭nakti |
i॒me vai lo॒kā-ssrucaḥ̭ | yaja̭mānaḥ prasta॒raḥ | yaja̭māname॒va teja̭sā-'nakti | tre॒dhā-'na̭kti |
traya̭ i॒me lo॒kāḥ || 61 ||
e॒bhya e॒vainaṃ̭-lo~॒kebhyo̭-'nakti |
a॒bhi॒pū॒rvama̭nakti | a॒bhi॒pū॒rvame॒va yaja̭māna॒-nteja̭sā-'nakti || a॒ktagṃ rihā̭ṇā॒ ityā̭ha |
tejo॒ vā ājya᳚m | yaja̭mānaḥ prasta॒raḥ |
yaja̭māname॒va teja̭sā-'nakti | vi॒yantu॒ vaya॒ ityā̭ha | vaya̭ e॒vaina̭-ṅkṛ॒tvā |
su॒va॒rgaṃ-lo~॒ka-ṅga̭mayati || 62 ||
pra॒jāṃ-yo~ni॒-mmā nirmṛ̭kṣa॒mityā̭ha | pra॒jāyai̭ gopī॒thāya̭ || āpyā̭yantā॒māpa॒ oṣa̭dhaya॒ ityā̭ha | āpa̭ e॒vauṣa̭dhī॒rāpyā̭yayati | ma॒rutā॒-mpṛṣa̭taya॒-ssthetyā̭ha | ma॒ruto॒ vai vṛṣṭyā̭ īśate |
vṛṣṭi̭me॒vāva̭rundhe | diva̭-ṅgaccha॒ tato̭ no॒ vṛṣṭi॒mera॒yetyā̭ha | vṛṣṭi॒rvai dyauḥ | vṛṣṭi̭me॒vāva̭rundhe || 63 ||
yāva॒dvā a̭ddhva॒ryuḥ pra̭sta॒ra-mpra॒hara̭ti | tāva̭da॒syāyṷrmīyate | ā॒yu॒ṣpā a̭gne॒-'syāyṷrme pā॒hītyā̭ha | āyṷre॒vātman-dha̭tte |
yāva॒dvā a̭ddhva॒ryuḥ pra̭sta॒ra-mpra॒hara̭ti | tāva̭dasya॒ cakṣṷrmīyate | ca॒kṣu॒ṣpā a̭gne-'si॒ cakṣṷrme pā॒hītyā̭ha | cakṣṷre॒vātman-dha̭tte ||
dhru॒vā-'sītyā̭ha॒ prati̭ṣṭhityai ||
ya-mpa̭ri॒dhi-mpa॒ryadha̭tthā॒ ityā̭ha || 64 ||
ya॒thā॒ya॒jure॒vaitat | agnḙ deva pa॒ṇibhi̭-rvī॒yamā̭ṇa॒ ityā̭ha | a॒gnaya̭ e॒vaina॒-ñjuṣṭa̭-ṅkaroti |
ta-nta̭ e॒tamanu॒ joṣa̭-mbharā॒mītyā̭ha |
sa॒jā॒tāne॒vāsmā॒ anṷkānkaroti |
nede॒ṣa tvada̭pace॒tayā̭tā॒ ityā॒hānṷkhyātyai || ya॒jñasya॒ pātha॒ upa॒ sami̭ta॒mityā̭ha |
bhū॒māna̭me॒vopai̭ti | pa॒ri॒dhīn-praha̭rati |
ya॒jñasya॒ sami̭ṣṭyai || 65 ||
srucau॒ sa-mprasrā̭vayati | yade॒va tatra̭ krū॒ram |
tat-tena̭ śamayati | ju॒hvāmṷpa॒bhṛta᳚m | ya॒ja॒mā॒na॒de॒va॒tyā̭ vai ju॒hūḥ |
bhrā॒tṛ॒vya॒de॒va॒tyo̭pa॒bhṛt |
yaja̭mānāyai॒va bhrātṛ̭vya॒mupa̭sti-ṅkaroti ||
sa॒gg॒srā॒vabhā̭gā॒-ssthetyā̭ha |
vasa̭vo॒ vai ru॒drā ā̭di॒tyā-ssagg̭srā॒vabhā̭gāḥ |
teṣā॒-nta-dbhā̭ga॒dheya᳚m || 66 ||
tāne॒va tena̭ prīṇāti | vai॒śva॒de॒vyarcā | e॒te hi viśvḙ de॒vāḥ | tri॒ṣṭug-bha̭vati | i॒ndri॒yaṃ-vai~ tri॒ṣṭuk | i॒ndri॒yame॒va yaja̭māne dadhāti || a॒gnervā॒mapa̭nnagṛhasya॒ sada̭si sādayā॒mītyā̭ha |
i॒yaṃ-vā~ a॒gnirapa̭nnagṛhaḥ | a॒syā e॒vaine॒ sada̭ne sādayati | su॒mnāya̭ sumninī su॒mne mā̭ dhatta॒mityā̭ha || 67 ||
pra॒jā vai pa॒śavaḥ̭ su॒mnam | pra॒jāme॒va pa॒śūnā॒tmandha̭tte | dhu॒ri dhu॒ryaṷ pāta॒mityā̭ha | jā॒yā॒pa॒tyo-rgo̭pī॒thāya̭ || agnḙ-'dabdhāyo-'śītatano॒ ityā̭ha | ya॒thā॒ya॒jure॒vaitat | pā॒hi mā॒-'dya di॒vaḥ pā॒hi prasi̭tyai pā॒hi duri̭ṣṭyai pā॒hi dṷradma॒nyai pā॒hi duśca̭ritā॒dityā̭ha | ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste |
avi̭ṣa-nnaḥ pi॒tu-ṅkṛ̭ṇu su॒ṣadā॒ yoni॒gg॒ svāhetī᳚ddhma-saṃ॒​vṛ~śca̭nānyanvāhārya॒paca̭ne 'bhyā॒dhāya̭ phalīkaraṇaho॒ma-ñjṷhoti |
ati̭riktāni॒ vā i̭ddhma saṃ॒​vṛ~śca̭nāni || 68 ||
ati̭riktāḥ phalī॒kara̭ṇāḥ | ati̭riktamājyoccheṣa॒ṇam |
ati̭rikta e॒vāti̭rikta-ndadhāti | atho॒ ati̭rikte-nai॒vāti̭rikta-mā॒ptvā-'va̭rundhe || vedi̭-rde॒vebhyo॒ nilā̭yata | tāṃ-ve~॒denānva̭vindann | ve॒dena॒ vediṃ̭-vi~viduḥ pṛthi॒vīm | sā pa̭prathe pṛthi॒vī pārthi̭vāni |
garbha̭-mbibharti॒ bhuva̭neṣva॒ntaḥ |
tato̭ ya॒jño jā̭yate viśva॒dāni॒riti̭ pu॒rastā᳚-thstambaya॒juṣo̭ ve॒dena॒ vedi॒gṃ॒ sammā॒ṣṭryanṷvittyai || 69 ||
atho॒ ya-dve॒daśca॒ vedi̭śca॒ bhava̭taḥ | mi॒thu॒na॒tvāya॒ prajā᳚tyai | pra॒jāpa̭te॒rvā e॒tāni॒ śmaśrṷ̄ṇi | ya-dve॒daḥ | patni̭yā u॒pastha॒ āsya̭ti |
mi॒thu॒name॒va ka̭roti | vi॒ndate᳚ pra॒jām |
ve॒dagṃ hotā-''ha̭va॒nīyā᳚-thstṛ॒ṇannḙti |
ya॒jñame॒va ta-thsanta̭no॒tyotta̭rasmā-dardhamā॒sāt |
tagṃ santa̭ta॒mutta̭re-'rdhamā॒sa āla̭bhate || 70 ||
ta-ṅkā॒lekā̭la॒ āga̭te yajate || bra॒hma॒vā॒dino̭ vadanti |
sa tvā a̭ddhva॒ryu-ssyā᳚t | yo yato̭ ya॒jña-mpra̭yu॒ṅkte |
tadḙna-mpratiṣṭhā॒paya॒tīti̭ |
vātā॒dvā a̭ddhva॒ryurya॒jña-mprayṷṅkte |
devā̭ gātuvido gā॒tuṃ-vi~॒tvā gā॒tumi॒tetyā̭ha |
yata̭ e॒va ya॒jña-mpra̭yu॒ṅkte |
tadḙna॒-mprati̭ṣṭhāpayati |
prati̭tiṣṭhati pra॒jayā̭ pa॒śubhi॒-ryaja̭mānaḥ || 71 ||
(ti॒ṣṭha॒tī॒ - me lo॒kā - ga̭mayati॒ - dyau-rvṛṣṭi̭me॒vāva̭rundhe - pa॒ryadha̭tthā॒ ityā̭ha॒ - sami̭ṣṭyai - bhāga॒dheyaṃ̭ - dhatta॒mityā̭ha॒ - vā i̭ddhma saṃ॒​vṛ~śca̭nā॒ - nyanṷvittyai - labhate॒ - yaja̭mānaḥ) (a. 9)
anuvākaṃ 10 - patnīyokravimokaḥ
yo vā aya̭thādevataṃ-ya~॒jñamṷpa॒cara̭ti |
ā de॒vatā᳚bhyo vṛścyate | pāpī̭yā-nbhavati | yo ya̭thādeva॒tam | na de॒vatā᳚bhya॒ āvṛ̭ścyate |
vasī̭yā-nbhavati | vā॒ru॒ṇo vai pāśaḥ̭ |
i॒maṃ-vi~ṣyā̭mi॒ varṷṇasya॒ pāśa॒mityā̭ha |
va॒ru॒ṇa॒pā॒śāde॒vainā᳚-mmuñcati |
sa॒vi॒tṛpra̭sūto yathādeva॒tam || 72 ||
na de॒vatā᳚bhya॒ āvṛ̭ścyate | vasī̭yā-nbhavati |
dhā॒tuśca॒ yonaṷ sukṛ॒tasya̭ lo॒ka ityā̭ha | a॒gnirvai dhā॒tā | puṇya॒-ṅkarma̭ sukṛ॒tasya̭ lo॒kaḥ | a॒gnire॒vainā᳚-ndhā॒tā | puṇye॒ karma̭ṇi sukṛ॒tasya̭ lo॒ke da̭dhāti | syo॒na-mmḙ sa॒ha patyā̭ karo॒mītyā̭ha |
ā॒tmana̭śca॒ yaja̭mānasya॒ cānā᳚tyai sa॒tvāṃ​ya~̭ ||
samāyṷṣā॒ sampra॒jayetyā̭ha || 73 ||
ā॒śiṣa̭me॒vaitāmāśā᳚ste pūrṇapā॒tre | a॒nta॒to̭-'nu॒ṣṭubhā᳚ | catṷṣpa॒dvā e॒tacchandaḥ॒ prati̭ṣṭhita॒-mpatni̭yai pūrṇapā॒tre bha̭vati |
a॒smin ~lo॒ke prati̭tiṣṭhā॒nīti̭ |
a॒sminne॒va lo॒ke prati̭tiṣṭhati | atho॒ vāgvā a̭nu॒ṣṭuk | vāmmi̭thu॒nam | āpo॒ retaḥ̭ pra॒jana̭nam |
e॒tasmā॒dvai mi̭thu॒nādvi॒dyota̭māna-ssta॒naya̭nvar​ṣati | retaḥ̭ si॒ñcann || 74 ||
pra॒jāḥ pra̭ja॒nayanṋ || yadvai ya॒jñasya॒ brahma̭ṇā yu॒jyate᳚ | brahma̭ṇā॒ vai tasya̭ vimo॒kaḥ | a॒dbhi-śśāntiḥ̭ | vimṷktaṃ॒-vā~ e॒tar​hi॒ yoktra॒-mbrahma̭ṇā |
ā॒dāyai̭na॒tpatnī̭ sa॒hāpa upa̭gṛhṇīte॒ śāntyai᳚ |
a॒ñja॒lau pū᳚rṇapā॒tramāna̭yati | reta̭ e॒vāsyā᳚-mpra॒jā-nda̭dhāti | pra॒jayā॒ hi ma̭nu॒ṣyaḥ̭ pū॒rṇaḥ |
mukhaṃ॒-vi~mṛ̭ṣṭe | a॒va॒bhṛ॒thasyai॒va rū॒pa-ṅkṛ॒tvotti̭ṣṭhati || 75 ||
(sa॒vi॒tṛpra̭sūto yathādeva॒taṃ-pra॒jayetyā̭ha-si॒ñca-nmṛ̭ṣṭa॒ eka̭-ñca) (a. 10)
anuvākaṃ 11 - upaveṣopagūhanam
pa॒ri॒ve॒ṣo vā e॒ṣa vana॒spatī̭nām | yadṷpave॒ṣaḥ | ya e॒vaṃ-ve~da̭ | vi॒ndatḙ parive॒ṣṭāra᳚m | tamṷtka॒re || ya-nde॒vā ma̭nu॒ṣyḙṣu |
u॒pa॒ve॒ṣamadhā̭rayann | ye a॒smadapa̭cetasaḥ | tāna॒smabhya̭-mi॒hākṷru | upa̭ve॒ṣopa̭viḍḍhi naḥ || 76 ||
pra॒jā-mpuṣṭi॒matho॒ dhana᳚m |
dvi॒pado̭ na॒ścatṷṣpadaḥ | dhru॒vāna-na̭pagān-ku॒rviti̭ pu॒rastā᳚-tpra॒tyañca॒mupa̭gūhati |
tasmā᳚-tpu॒rastā᳚-tpra॒tyañcaḥ̭ śū॒drā ava̭syanti | stha॒vi॒ma॒ta upa̭gūhati | apra̭tivādina e॒vainā᳚n kurute ||
dhṛṣṭi॒rvā ṷpave॒ṣaḥ |
śu॒carto vajro॒ brahma̭ṇā॒ sagṃśi̭taḥ |
yopa̭ve॒ṣe śuk | sā-'mumṛ̭cchatu॒ ya-ndvi॒ṣma iti̭ || 77 ||
athā᳚smai nāma॒ gṛhya॒ praha̭rati | nira॒mu-nnṷda॒ oka̭saḥ | sa॒patno॒ yaḥ pṛ̭ta॒nyati̭ | ni॒rbā॒ddhyḙna ha॒viṣā᳚ | indra̭ eṇa॒-mparā̭śarīt |
i॒hi ti॒sraḥ pa̭rā॒vataḥ̭ | i॒hi pañca॒janā॒gṃ॒ ati̭ |
i॒hi ti॒sro-'ti̭ roca॒nā yāva̭t | sūryo॒ asa̭-ddi॒vi |
pa॒ra॒mā-ntvā̭ parā॒vata᳚m || 78 ||
indro̭ nayatu vṛtra॒hā | yato॒ na puna॒rāya̭si |
śa॒śva॒tībhya॒-ssamā᳚bhya॒ iti̭ | tri॒vṛdvā e॒ṣa vajro॒ brahma̭ṇā॒ sagṃśi̭taḥ | śu॒caivainaṃ̭-vi~॒ddhvā |
e॒bhyo lo॒kebhyo̭ ni॒rṇudya̭ | vajrḙṇa॒ brahma̭ṇā stṛṇute | ha॒to̭ 'sāvava̭dhiṣmā॒-mumityā̭ha॒
stṛtyai᳚ | ya-ndvi॒ṣyātta-ndhyā̭yet |
śu॒caivaina̭-marpayati || 79 ||
(no॒-dvi॒ṣma iti̭-parā॒vata̭-marpayati) (a. 11)
(pratyṷṣṭaṃ - di॒va-śśilpa॒ - maya̭jño - dhṛ॒ta-ñca̭ - devāsu॒rā-ssa e॒tamindra॒ - āpo̭ devī - ra॒gninā॒ - dhiṣṇi̭yā॒ - atha॒ srucau॒ - yo vā aya̭thādevataṃ - parive॒ṣo vā ekā̭daśa)
(pratyṷṣṭa॒ - maya̭jña - e॒ṣā hi viśvḙṣā-nde॒vānā̭ - mū॒rjā pṛ̭thi॒vī - matho॒ rakṣa̭sāṃ॒ - tā-mprajā̭tiṃ॒ - dvābhyāṃ॒ - ta-ṅkā॒lekā̭le॒ nava̭saptatiḥ)
(pratyṷṣṭagṃ - śu॒caivaina̭marpayati)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe tṛtīyāṣṭake tṛtīya prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||

Explore More