o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | hariḥ om ||
anuvākaṃ 1 - strukhsammārgaḥ
pratyṷṣṭagṃ rakṣaḥ pratyṷṣṭā arā̭taya ityā̭ha | rakṣa̭sā-mapa̭hatyai | agnervasteji̭ṣṭhena teja̭sā niṣṭa̭pāmītyā̭ha meddhyatvāya̭ |
sruca-ssammārṣṭi | sruvamagre | pumāgṃ̭ samevābhya-ssaggśya̭ti mithunatvāya̭ | atha̭ juhūm | atho̭pabhṛtam | atha̭ dhruvām | asau vai juhūḥ || 1 ||
ime vai lokā-ssrucaḥ̭ | vṛṣṭiḥ̭ samāṃrja̭nāni | vṛṣṭirvā imān ~lokāna̭nupūrva-ṅka̭lpayati |
te tataḥ̭ klṛptā-ssamḙdhante |
samḙdhante-'smā ime lokāḥ prajayā̭ paśubhiḥ̭ |
ya evaṃ-ve~da̭ || yadi̭ kāmayḙta varṣṷkaḥ parjanyaḥ̭ syāditi̭ | agrata-ssammṛ̭jyāt || 2 ||
yadi̭ kāmayetāva̭rṣuka-ssyāditi̭ | mūlata-ssammṛ̭jyāt | vṛṣṭi̭mevodya̭cchati | tadu vā ā̭huḥ | agrata evopari̭ṣṭā-thsammṛ̭jyāt |
mūlato̭-'dhastāt | tada̭nupūrva-ṅka̭lpate |
varṣṷko bhavatīti̭ || 3 ||
mūlḙna mūla-mprati̭ṣṭhityai | tasmā̭daratnau prāñcyupari̭ṣṭā-llomā̭ni | pratyañcyadhastāt || 4 ||
ātmānamanna̭-mpraviśya̭ | bāhyatastanuvagṃ̭ śubhayati | tasmā-thsruvamevāgre sammārṣṭi || mukhato hi prāṇo̭-'pāno bhūtvā |
ātmānamanna̭-māviśati̭ | tau prā̭ṇāpānau |
avya̭rdhukaḥ prāṇāpānābhyā-mbhavati | ya evaṃ-ve~da̭ || 5 ||
3.3.2 ānuvākaṃ 2 - sammārjanānāmagnau praharaṇam
diva-śśilpamava̭tatam | pṛthivyāḥ kakubhi̭ śritam |
tena̭ vayagṃ sahasra̭valśena |
sapatna̭-nnāśayāmasi svāheti̭ srukhsamāṃrja̭nānyagnau praha̭rati |
āpo vai darbhāḥ | rūpamevaiṣā̭meta-nma̭himānaṃ-vyā~ca̭ṣṭe || anuṣṭubharcā | ānṷṣṭubhaḥ prajāpa̭tiḥ | prājāpatyo vedaḥ |
vedasyāgragg̭ srukhsamāṃrja̭nāni || 6 ||
vṛṣā | tanmi̭thunam | mithunamevāsya ta-dyajñe ka̭roti prajana̭nāya | prajā̭yate prajayā̭ paśubhi-ryaja̭mānaḥ || tānyeke vṛthaivāpāsyanti |
tattathā na kāryam | āra̭bdhasya yajñiya̭sya karma̭ṇa-ssa vi̭dohaḥ || 7 ||
na ta-tpaśubhyaḥ kam | adbhirmā-rjayitvotkare nya̭syet |
yadvai yajñiya̭sya karma̭ṇo-'nyatrāhṷtībhya-ssantiṣṭha̭te | utkaro vāva tasya̭ pratiṣṭhā | etāgṃ hi tasmai pratiṣṭhā-ndevā-ssamabha̭rann |
yadadbhirmārjaya̭ti | tena̭ śāntam | yadṷtkare nyasyati̭ | pratiṣṭhāmevainā̭ni ta-dga̭mayati || 8 ||
atho stambasya vā eta-drūpam | ya-thsrṷkhsamāṃrja̭nāni | stambaśo vā oṣa̭dhayaḥ |
tāsā-ñjaratkakṣe paśavo na ra̭mante | apri̭yo hyḙṣā-ñjaratkakṣaḥ | yāva̭dapriyo ha vai ja̭ratkakṣaḥ pa̭śūnām | tāva̭dapriyaḥ paśūnā-mbha̭vati | yasyaitānyanyatrāgne-rdadha̭ti |
navadāvyā̭su vā oṣa̭dhīṣu paśavo̭ ramante || 9 ||
paśūnā-ndhṛtyai || yo bhūtānāmadhi̭patiḥ | rudrasta̭nticaro vṛṣā | paśūnasmāka-mmā higṃ̭sīḥ | etada̭stu huta-ntava svāhetya̭gni samāṃrja̭nānyagnau praha̭rati | eṣā vā eteṣāṃ-yo~niḥ̭ | eṣā pra̭tiṣṭhā | svāmevainā̭ni yonim |
svā-mpra̭tiṣṭhā-ṅga̭mayati | prati̭tiṣṭhati prajayā̭ paśubhiryaja̭mānaḥ || 10 ||
anuvākaṃ 3 - patnīsannahanam
aya̭jño vā eṣaḥ | yo̭-'patnīkaḥ̭ | na prajāḥ prajā̭yerann | patnyanvāste | yajñamevākaḥ̭ | prajānā-mprajana̭nāya | ya-ttiṣṭha̭ntī sanaṃhyḙta |
priya-ñjñātigṃ rṷndhyāt | āsī̭nā sanna̭hyate |
āsī̭nā hyḙṣā vīrya̭-ṅkaroti̭ || 11 ||
devānā-mpatni̭yā samada̭-ndadhīta | deśā-ddakṣiṇata udīcyanvāste | ātmano̭ gopīthāya̭ || āśāsā̭nā saumanasamityā̭ha | meddhyā̭mevainā-ṅkeva̭lī-ṅkṛtvā | āśiṣā sama̭rdhayati |
agneranṷvratā bhūtvā sanna̭hye sukṛtāya kamityā̭ha | etadvai patni̭yai vratopanaya̭nam || 12 ||
yaścaivaṃ-ve~da yaścana | yoktra̭meva yṷte | yamanvāste | tasyāmuṣmi̭n ~loke bha̭vatīti yoktrḙṇa | ya-dyoktram | sa yogaḥ̭ | yadāste | sa kṣemaḥ̭ || 13 ||
pumān. vai granthiḥ | strī patnī | ta-nmi̭thunam |
mithunamevāsya ta-dyajñe ka̭roti prajana̭nāya |
prajā̭yate prajayā̭ paśubhi-ryaja̭mānaḥ || 14 ||
yajñasya dhṛtyā aśi̭thilambhāvāya ||
suprajasa̭stvā vayagṃ supatnīrupa̭sedimetyā̭ha |
yajñameva ta-nmi̭thunī ka̭roti | ūne-'ti̭rikta-ndhīyātā iti prajātyai || mahīnā-mpayo-'syoṣa̭dhīnāgṃ rasa ityā̭ha | rūpamevāsyai-tanma̭himānaṃ-vyā~ca̭ṣṭe | tasya te-'kṣī̭yamāṇasya nirva̭pāmi devayajyāyā ityā̭ha | āśiṣa̭mevaitāmāśāste || 15 ||
anuvākaṃ 4 - ājyotpavanam
ghṛta-ñca vai madhṷ ca prajāpa̭tirāsīt | yato maddhvā̭sīt | tataḥ̭ prajā a̭sṛjata |
tasmā-nmadhṷṣi prajana̭namivāsti |
tasmā-nmadhṷṣā na praca̭ranti | yātayā̭ma hi | ājyḙna praca̭ranti | yajño vā ājyam | yajñenaiva yajña-mpraca̭rantyayā̭tayāmatvāya |
patnyavekṣate || 16 ||
ameddhyaṃ-vā~ eta-tka̭roti | ya-tpatnyavekṣa̭te |
gārha̭patye 'dhi̭śrayati meddhyatvāya̭ | āhavanīya̭-mabhyuddra̭vati | yajñasya santa̭tyai | tejo̭-'si tejo-'nu prehītyā̭ha || 17 ||
sādayati | yajñasya santa̭tyai | agnerjihvā-'si̭ subhūrdevānāmityā̭ha | yathā yajurevaitat | dhāmnḙdhāmne devebhyo yajṷṣeyajuṣe bhavetyā̭ha | āśiṣa̭mevaitāmāśāste || 18 ||
evami̭va hi prā̭ṇāpānau sacaṃra̭taḥ |
śukrama̭si jyoti̭rasi tejo-'sītyā̭ha |
rūpamevāsyai ta-nma̭himānaṃ-vyā~ca̭ṣṭe | triryajṷṣā | traya̭ ime lokāḥ || 19 ||
atho̭ meddhyatvāya̭ | athājya̭vatībhyāmapaḥ | rūpamevāsā̭meta-dvarṇa̭-ndadhāti |
api vā utāhuḥ̭ | yathā̭ ha vai yoṣā̭ suvarṇagṃ hira̭ṇya-mpeśala-mbibhra̭tī rūpāṇyāste |
evametā etarhīti̭ | āpo vai sarvā̭ devatāḥ || 20 ||
chanda̭sā-'pa utpṷnātyajā̭mitvāya | atho̭ mithunatvāya̭ | sāvitriyarcā | savitṛpra̭sūta-mme karmā̭saditi̭ | savitṛpra̭sūtamevāsya karma̭ bhavati | paccho gā̭yatriyā triḥ̭ ṣamṛddhatvāya̭ | adbhirevauṣa̭dhī-ssanna̭yati | oṣa̭dhībhiḥ paśūn | paśubhiryaja̭mānam | śukra-ntvā̭ śukrāyā-ñjyoti̭stvā jyoti̭ṣyarcistvā 'rciṣītyā̭ha
sarvatvāya̭ | paryāptyā ana̭ntarāyāya || 21 ||
anuvākaṃ 5 - ājyagrahaṇam
devāsurā-ssaṃya~̭ttā āsann |
sa etamindra ājya̭syāvakāśa-ma̭paśyat |
tenāvaikṣata | tato̭ devā abha̭vann | parā-'sṷrāḥ |
ya evaṃ-vi~dvānājya̭-mavekṣa̭te |
bhava̭tyātmanā | parā-'sya bhrātṛ̭vyo bhavati | brahmavādino̭ vadanti |
yadājyḙnānyāni̭ havīgṣya̭-bhighāraya̭ti || 22 ||
aṣṭākṣa̭rā gāyatrī | gāyatraḥ prāṇaḥ | prāṇameva paśuṣṷ dadhāti |
caturdhruvāyām || 24 ||
caturjuhvā-ṅgṛhṇanbhūyo̭ gṛhṇīyāt | aṣṭāvṷpabhṛti̭ gṛhṇan kanī̭yaḥ |
yaja̭mānāyaiva bhrātṛ̭vyamupa̭sti-ṅkaroti ||
gaurvai srucaḥ̭ | caturjuhvā-ṅgṛ̭hṇāti | tasmāccatṷṣpadī || 25 ||
gāmeva ta-thsaggska̭roti | sā-'smai saggskṛteṣamūrja̭-nduhe |
yajjuhvā-ṅgṛhṇāti̭ | prayājebhyastat |
yadṷpabhṛti̭ | prayājānūyājebhyastat | sarva̭smai vā eta-dyajñāya̭ gṛhyate |
yaddhruvāyāmājyam || 26 ||
anuvākaṃ 6 - strukhsādanam
āpo̭ devīragrepuvo agreguva ityā̭ha | rūpamevāsā̭meta-nma̭himānaṃ-vyā~ca̭ṣṭe |
agra̭ imaṃ-ya~jña-nna̭yatāgrḙ yajñapa̭timityā̭ha | agra̭ eva yajña-nna̭yanti | agrḙ yajñapa̭tim |
yuṣmānindro̭-'vṛṇīta vṛtratūryḙ yūyamindra̭mavṛṇīddhvaṃ-vṛ~tratūrya ityā̭ha |
vṛtragṃ ha̭ haniṣyannindra āpo̭ vavre | āpo hendraṃ̭-va~vrire | sajñāṃ-mevāsā̭-meta-thsāmā̭naṃ-vyā~ca̭ṣṭe | prokṣi̭tā-ssthetyā̭ha || 27 ||
agnaya̭ evaina-ñjuṣṭa̭-ṅkaroti | atho̭ agnereva medhamava̭rundhe || vedi̭rasi barhiṣe tvā svāhetyā̭ha | prajā vai barhiḥ | pṛthivī vediḥ̭ || 28 ||
barhira̭si srugbhyastvā svāhetyā̭ha |
prajā vai barhiḥ | yaja̭māna-ssrucaḥ̭ | yaja̭mānameva prajāsu prati̭ṣṭhāpayati ||
dive tvā-'ntari̭kṣāya tvā pṛthivyai tveti̭ barhirāsādya prokṣa̭ti | ebhya evainaṃ̭-lo~kebhyaḥ prokṣa̭ti | atha tataḥ̭ saha srucā purastā-tpratyañca̭-ṅgranthi-mpratyṷkṣati |
prajā vai barhiḥ | yathā sūtyai̭ kāla āpaḥ̭
purastā-dyanti̭ || 29 ||
māsā vai pitaro̭ barhiṣadaḥ̭ | māsā̭neva prī̭ṇāti |
māsā vā oṣa̭dhī-rvardhaya̭nti | māsāḥ pacanti samṛ̭ddhyai | ana̭tiskandan. ha parjanyo̭ varṣati | yatraitadeva-ṅkriyate || 30 ||
tasmā-tpṛthivyā ūrjā bhṷñjate | granthiṃ-vi~sragṃ̭sayati | praja̭nayatyeva tat | ūrdhva-mprāñcamudgṷ̄ḍha-mpratyañcamāya̭cchati |
tasmā-tprācīnagṃ reto̭ dhīyate | pratīcīḥ prajā jā̭yante || viṣṇo-sstūpo-'sītyā̭ha |
yajño vai viṣṇuḥ̭ || 31 ||
iya̭nta-ṅgṛhṇāti | yajñaparuṣā sammi̭tam |
iya̭nta-ṅgṛhṇāti | etāvadvai purṷṣe vīryam |
vīrya̭ sammitam || 32 ||
tasmi̭-npavitre api̭sṛjati | yaja̭māno vai pra̭staraḥ |
prāṇāpānau pavitre | yaja̭māna eva prā̭ṇāpānau da̭dhāti || ūrṇāmradasa-ntvā stṛṇāmītyā̭ha | yathāyajurevai tat | svāsastha-ndevebhya ityā̭ha | devebhya̭ evaina̭-thsvāsastha-ṅka̭roti || 33 ||
yaja̭māna eva ta-thsvaya-mpa̭ridhī-npari̭ dadhāti ||
gandharvo̭-'si viśvāva̭surityā̭ha || 34 ||
prāṇāpānau mitrāvarṷṇau | prāṇāpānā-vevāsmi̭-ndadhāti | sūrya̭stvā purastā-tpātvityā̭ha | rakṣa̭sā-mapa̭hatyai | kasyāścidabhiśa̭styā ityā̭ha | apa̭rimitādevaina̭-mpāti || 35 ||
udīcīnāgre nida̭dhāti prati̭ṣṭhityai |
vasṷ̄nāgṃ rudrāṇā̭-mādityānāgṃ sada̭si sīdetyā̭ha | devatā̭nāmeva sada̭ne prastaragṃ sā̭dayati || juhūra̭si ghṛtācī nāmnetyā̭ha || 36 ||
etā a̭sadan-thsukṛtasya̭ loka ityā̭ha |
satyaṃ-vai~ sṷkṛtasya̭ lokaḥ |
satya evainā-ssukṛtasya̭ loke sā̭dayati |
tā vi̭ṣṇo pāhītyā̭ha | yajño vai viṣṇuḥ̭ | yajñasya dhṛtyai | pāhi yajña-mpāhi yajñapa̭ti-mpāhi māṃ-ya~̭jñaniyamityā̭ha | yajñāya yaja̭mānāyātmane | tebhya̭ evāśiṣamāśāste-'nārtyai || 37 ||
anuvākaṃ 7 - āghāraḥ
agninā vai hotrā | devā asṷrā-nabhya̭bhavann |
agnayḙ samiddhyamā̭nāyā-nṷbrūhītyā̭ha bhrātṛ̭vyābhibhūtyai | eka̭vigṃśati-middhmadārūṇi̭ bhavanti | ekavigṃśo vai purṷṣaḥ |
purṷṣasyāptyai |
pañca̭daśeddhmadārūṇya-bhyāda̭dhāti |
pañca̭daśa vā a̭rdhamāsasya rātra̭yaḥ |
ardhamāsaśa-ssaṃ̭va~thsara āpyate |
trīn-pa̭ridhīn-pari̭-dadhāti || 38 ||
prājāpatyo vai vedaḥ | prājāpatyaḥ prāṇaḥ | yaja̭māna āhavanīyaḥ̭ | yaja̭māna eva prāṇa-nda̭dhāti || 39 ||
atho prajāpa̭ti-ssarvā̭ devatāḥ | sarvā̭ eva devatāḥ prīṇāti || agnima̭gnī-ttristri-ssammṛḍḍhītyā̭ha | tryā̭vṛddhi yajñaḥ || 40 ||
suvargasya̭ lokasya sama̭ṣṭyai |
āsī̭no-'nya-mā̭ghāra-māghā̭rayati || 41 ||
evameva tada̭ddhvaryu-ryajñaṃ-yu~̭nakti |
suvargasya̭ lokasyābhyūḍhyai |
vaha̭ntyena-ṅgrāmyāḥ paśavaḥ̭ |
ya evaṃ-ve~da̭ || bhuva̭namasi vipra̭thasvetyā̭ha | yajño vai bhuva̭nam | yajña eva yaja̭māna-mprajayā̭ paśubhiḥ̭ prathayati | agne yaṣṭa̭rida-nnama ityā̭ha || 42 ||
juhvehyagnistvā hvayati devayajyāyā upa̭bhṛdehi̭ devastvā̭ savitā hva̭yati devayajyāyā ityā̭ha |
āgneyī vai juhūḥ | sāvitryṷpabhṛt | tābhyā̭mevaine prasṷ̄ta āda̭tte || agnā̭viṣṇū mā vāmava̭kramiṣamityā̭ha |
agniḥ purastāt | viṣṇṷryajñaḥ paścāt || 43 ||
viji̭hāthā-mmā mā santāptamityāhāhigṃ̭sāyai |
loka-mmḙ lokakṛtau kṛṇutamityā̭ha |
āśiṣa̭mevaitāmāśāste || viṣṇo-ssthāna̭masītyā̭ha | yajño vai viṣṇuḥ̭ | eta-tkhalu vai devānā-mapa̭rājita-māyata̭nam | ya-dyajñaḥ |
devānā̭mevāpa̭rājita āyata̭ne tiṣṭhati ||
ita indro̭ akṛṇo-dvīryā̭ṇītyā̭ha || 44 ||
samārabhyordhvo a̭ddhvaro di̭vispṛśamityā̭ha vṛddhyai | āghāra-mā̭ghāryamā̭ṇamanṷ samārabhya̭ | etasmi̭n kāle devā-ssṷvargaṃ-lo~kamā̭yann | sākṣādeva yaja̭māna-ssuvargaṃ-lo~kamḙti | atho samṛ̭ddhenaiva yajñena yaja̭māna-ssuvargaṃ-lo~kamḙti |
ahrṷto yajño yajñapa̭terityāhānārtyai |
indrā̭vān-thsvāhetyā̭ha | indriyameva yaja̭māne dadhāti | bṛhadbhā ityā̭ha || 45 ||
ya-thsagg̭sparśayet | bhrātṛ̭vye-'sya prāṇa-nda̭ddhyāt | asagg̭sparśayannatyākrā̭mati | yaja̭māna eva prāṇa-nda̭dhāti | pāhimā-'gne duśca̭ritādā mā suca̭rite bhajetyā̭ha || 46 ||
ṛjukarmagṃ satyagṃ suca̭ritam |
agnirevainaṃ̭-vṛ~jināda-nṛ̭tā-dduśca̭ritātpāti |
ṛjukarme satye suca̭rite bhajati | tasmā̭devamāśāste | ātmano̭ gopīthāya̭ || śiro vā eta-dyajñasya̭ | yadā̭ghāraḥ | ātmā dhruvā || 47 ||
ātmanneva yajñasya śiraḥ prati̭dadhāti |
dvi-ssama̭nakti | dvau hi prā̭ṇāpānau | tadā̭huḥ |
trireva sama̭ñjyāt | tridhā̭tu hi śira iti̭ | śira̭ ivaita-dyajñasya̭ | atho trayo vai prāṇāḥ |
prāṇānevāsmi̭-ndadhāti ||
makhasya śiro̭-'si sañjyoti̭ṣā jyoti̭raṅktāmityā̭ha |
jyoti̭revāsmā̭ upari̭ṣṭā-ddadhāti |
suvargasya̭ lokasyānṷkhyātyai || 48 ||
anuvākaṃ 8 - iḍābhakṣaṇam
dhiṣṇi̭yā vā ete nyṷpyante | yadbrahmā | yaddhotā | yada̭ddhvaryuḥ | yadagnīt | ya-dyaja̭mānaḥ | tān. yada̭ntareyāt | yaja̭mānasya prāṇān-thsaṅka̭rṣet | pramāyṷka-ssyāt | puroḍāśa̭mapagṛhya sañca̭ratyaddhvaryuḥ || 49 ||
nāsya̭ prāṇān-thsaṅka̭rṣati | na pramāyṷko bhavati | purastā-tpratyaṅṅāsī̭naḥ | iḍā̭yā iḍāmāda̭dhāti |
hastyāgṃ hotre | paśavo vā iḍā | paśavaḥ purṷṣaḥ | paśuṣveva paśū-nprati̭ṣṭhāpayati | iḍā̭yai vā eṣā prajā̭tiḥ || 50 ||
dvipā-dyaja̭mānaḥ prati̭ṣṭhityai | sakṛdupa̭stṛṇāti | dvirāda̭dhāti | sakṛdabhighā̭rayati | catu-ssampa̭dyate | catvāri vai paśoḥ pra̭tiṣṭhānā̭ni |
yāvā̭neva paśuḥ | tamupa̭hvayate || 51 ||
tasmā-thsā-'nvārabhyā | addhvaryuṇā̭ ca yaja̭mānena ca | upa̭hūtaḥ paśumāna̭sānītyā̭ha |
upa hyḙnau hvaya̭te hotā | iḍā̭yai devatā̭nā-mupahave | upa̭hūtaḥ paśumā-nbha̭vati |
ya evaṃ-ve~da̭ || 52 ||
atha vā etarhyupa̭hūtāyāmiḍā̭yām |
puroḍāśa̭syaiva ba̭rhiṣado̭ mīmāgṃsā | yaja̭māna-ndevā a̭bruvann | havirno nirvapeti̭ | nāhama̭bhāgo nirva̭phsyāmītya̭bravīt || 53 ||
nāhama̭bhāgā pṷro-'nuvākyā̭ bhaviṣyāmīti̭ puro-'nuvākyā | nāhama̭bhāgā yājyā̭ bhaviṣyāmīti̭
yājyā | na mayā̭-'bhāgena vaṣa̭ṭkariṣyatheti̭ vaṣaṭkāraḥ | ya-dya̭jamānabhāga-nnidhāya̭ puroḍāśa̭-mbarhiṣada̭-ṅkaroti̭ |
tāneva ta-dbhāginaḥ̭ karoti | caturdhā ka̭roti | cata̭sro diśaḥ̭ | dikṣvḙva prati̭tiṣṭhati | barhiṣada̭-ṅkaroti || 54 ||
yaja̭mānameva prajāsu prati̭ṣṭhāpayati |
tasmā̭dasthnā-'nyāḥ prajāḥ pra̭titiṣṭha̭nti | māgṃsenānyāḥ | atho khalvā̭huḥ | dakṣi̭ṇā vā etā ha̭vi-ryajñasyāntarvedyava̭ruddhyante |
ya-tpṷroḍāśa̭-mbarhiṣada̭-ṅkarotīti̭ | caturdhā ka̭roti | catvāro hyḙte ha̭vi-ryajñasyartvijaḥ̭ || 55 ||
ādeśa̭mṛtvigbhyo dakṣi̭ṇā nīyante | tādṛgeva tat | agnīdhe prathamāyāda̭dhāti || 56 ||
ṣaṭ-thsampa̭dyante | ṣaḍvā ṛtavaḥ̭ | ṛtūneva prī̭ṇāti | vedena̭ brahmaṇe brahmabhāga-mpari̭harati | prājāpatyo vai vedaḥ | prājāpatyo brahmā || 57 ||
athāddhvaryave | pratiṣṭhā vā eṣā yajñasya̭ | yada̭ddhvaryuḥ |
tasmāddhavi-ryajñasyaitāmevāvṛtamanṷ || 58 ||
agnima̭gnī-thsakṛ-thsa̭kṛ-thsammṛḍḍhītyā̭ha |
parāṃ̭iva hyḙtarhi̭ yajñaḥ || iṣitā daivyā hotā̭ra ityā̭ha | iṣitagṃ hi karma̭ kriyate |
bhadravācyā̭ya preṣi̭to mānṷṣa-ssūktavākāya̭ sūktā brūhītyā̭ha | āśiṣa̭mevaitāmāśāste |
svagā daivyā hotṛ̭bhya ityā̭ha | yajñameva tathsvagā ka̭roti | svasti-rmānṷṣebhya ityā̭ha |
āśiṣa̭mevaitāmāśāste | śaṃyo~-rbrūhītyā̭ha |
śaṃyu~meva bā̭rhaspatya-mbhā̭gadheyḙna sama̭rdhayati || 59 ||
anuvākaṃ 9 - prastaraprahārādikam
atha srucā̭vanuṣṭugbhyāṃ-vā~ja̭vatībhyāṃ-vyū~̭hati | pratiṣṭhā vā a̭nuṣṭuk | annaṃ-vā~jaḥ prati̭ṣṭhityai | annādyasyāva̭ruddhyai | prācī-ñjuhūmṷ̄hati | jātāneva bhrātṛ̭vyā-npraṇṷdate | pratīcī̭mupabhṛtam |
janiṣyamā̭ṇāneva prati̭nudate |
sa viṣṷ̄ca evāpohya̭ sapatnān. yaja̭mānaḥ |
asmin ~loke prati̭tiṣṭhati || 60 ||
yathāyajurevai tat | srukṣu pra̭starama̭nakti |
ime vai lokā-ssrucaḥ̭ | yaja̭mānaḥ prastaraḥ | yaja̭mānameva teja̭sā-'nakti | tredhā-'na̭kti |
traya̭ ime lokāḥ || 61 ||
abhipūrvama̭nakti | abhipūrvameva yaja̭māna-nteja̭sā-'nakti || aktagṃ rihā̭ṇā ityā̭ha |
tejo vā ājyam | yaja̭mānaḥ prastaraḥ |
yaja̭mānameva teja̭sā-'nakti | viyantu vaya ityā̭ha | vaya̭ evaina̭-ṅkṛtvā |
suvargaṃ-lo~ka-ṅga̭mayati || 62 ||
vṛṣṭi̭mevāva̭rundhe | diva̭-ṅgaccha tato̭ no vṛṣṭimerayetyā̭ha | vṛṣṭirvai dyauḥ | vṛṣṭi̭mevāva̭rundhe || 63 ||
yāvadvā a̭ddhvaryuḥ pra̭stara-mprahara̭ti | tāva̭dasya cakṣṷrmīyate | cakṣuṣpā a̭gne-'si cakṣṷrme pāhītyā̭ha | cakṣṷrevātman-dha̭tte ||
dhruvā-'sītyā̭ha prati̭ṣṭhityai ||
ya-mpa̭ridhi-mparyadha̭tthā ityā̭ha || 64 ||
ta-nta̭ etamanu joṣa̭-mbharāmītyā̭ha |
sajātānevāsmā anṷkānkaroti |
nedeṣa tvada̭pacetayā̭tā ityāhānṷkhyātyai || yajñasya pātha upa sami̭tamityā̭ha |
bhūmāna̭mevopai̭ti | paridhīn-praha̭rati |
yajñasya sami̭ṣṭyai || 65 ||
tat-tena̭ śamayati | juhvāmṷpabhṛtam | yajamānadevatyā̭ vai juhūḥ |
bhrātṛvyadevatyo̭pabhṛt |
yaja̭mānāyaiva bhrātṛ̭vyamupa̭sti-ṅkaroti ||
saggsrāvabhā̭gā-ssthetyā̭ha |
vasa̭vo vai rudrā ā̭dityā-ssagg̭srāvabhā̭gāḥ |
teṣā-nta-dbhā̭gadheyam || 66 ||
iyaṃ-vā~ agnirapa̭nnagṛhaḥ | asyā evaine sada̭ne sādayati | sumnāya̭ sumninī sumne mā̭ dhattamityā̭ha || 67 ||
avi̭ṣa-nnaḥ pitu-ṅkṛ̭ṇu suṣadā yonigg svāhetīddhma-saṃvṛ~śca̭nānyanvāhāryapaca̭ne 'bhyādhāya̭ phalīkaraṇahoma-ñjṷhoti |
ati̭riktāni vā i̭ddhma saṃvṛ~śca̭nāni || 68 ||
ati̭rikta evāti̭rikta-ndadhāti | atho ati̭rikte-naivāti̭rikta-māptvā-'va̭rundhe || vedi̭-rdevebhyo nilā̭yata | tāṃ-ve~denānva̭vindann | vedena vediṃ̭-vi~viduḥ pṛthivīm | sā pa̭prathe pṛthivī pārthi̭vāni |
garbha̭-mbibharti bhuva̭neṣvantaḥ |
tato̭ yajño jā̭yate viśvadāniriti̭ purastā-thstambayajuṣo̭ vedena vedigṃ sammāṣṭryanṷvittyai || 69 ||
mithunameva ka̭roti | vindate prajām |
vedagṃ hotā-''ha̭vanīyā-thstṛṇannḙti |
yajñameva ta-thsanta̭notyotta̭rasmā-dardhamāsāt |
tagṃ santa̭tamutta̭re-'rdhamāsa āla̭bhate || 70 ||
sa tvā a̭ddhvaryu-ssyāt | yo yato̭ yajña-mpra̭yuṅkte |
tadḙna-mpratiṣṭhāpayatīti̭ |
vātādvā a̭ddhvaryuryajña-mprayṷṅkte |
devā̭ gātuvido gātuṃ-vi~tvā gātumitetyā̭ha |
yata̭ eva yajña-mpra̭yuṅkte |
tadḙna-mprati̭ṣṭhāpayati |
prati̭tiṣṭhati prajayā̭ paśubhi-ryaja̭mānaḥ || 71 ||
anuvākaṃ 10 - patnīyokravimokaḥ
yo vā aya̭thādevataṃ-ya~jñamṷpacara̭ti |
ā devatābhyo vṛścyate | pāpī̭yā-nbhavati | yo ya̭thādevatam | na devatābhya āvṛ̭ścyate |
vasī̭yā-nbhavati | vāruṇo vai pāśaḥ̭ |
imaṃ-vi~ṣyā̭mi varṷṇasya pāśamityā̭ha |
varuṇapāśādevainā-mmuñcati |
savitṛpra̭sūto yathādevatam || 72 ||
dhātuśca yonaṷ sukṛtasya̭ loka ityā̭ha | agnirvai dhātā | puṇya-ṅkarma̭ sukṛtasya̭ lokaḥ | agnirevainā-ndhātā | puṇye karma̭ṇi sukṛtasya̭ loke da̭dhāti | syona-mmḙ saha patyā̭ karomītyā̭ha |
ātmana̭śca yaja̭mānasya cānātyai satvāṃya~̭ ||
samāyṷṣā samprajayetyā̭ha || 73 ||
asmin ~loke prati̭tiṣṭhānīti̭ |
asminneva loke prati̭tiṣṭhati | atho vāgvā a̭nuṣṭuk | vāmmi̭thunam | āpo retaḥ̭ prajana̭nam |
etasmādvai mi̭thunādvidyota̭māna-sstanaya̭nvarṣati | retaḥ̭ siñcann || 74 ||
ādāyai̭natpatnī̭ sahāpa upa̭gṛhṇīte śāntyai |
añjalau pūrṇapātramāna̭yati | reta̭ evāsyā-mprajā-nda̭dhāti | prajayā hi ma̭nuṣyaḥ̭ pūrṇaḥ |
mukhaṃ-vi~mṛ̭ṣṭe | avabhṛthasyaiva rūpa-ṅkṛtvotti̭ṣṭhati || 75 ||
anuvākaṃ 11 - upaveṣopagūhanam
pariveṣo vā eṣa vanaspatī̭nām | yadṷpaveṣaḥ | ya evaṃ-ve~da̭ | vindatḙ pariveṣṭāram | tamṷtkare || ya-ndevā ma̭nuṣyḙṣu |
upaveṣamadhā̭rayann | ye asmadapa̭cetasaḥ | tānasmabhya̭-mihākṷru | upa̭veṣopa̭viḍḍhi naḥ || 76 ||
dvipado̭ naścatṷṣpadaḥ | dhruvāna-na̭pagān-kurviti̭ purastā-tpratyañcamupa̭gūhati |
tasmā-tpurastā-tpratyañcaḥ̭ śūdrā ava̭syanti | sthavimata upa̭gūhati | apra̭tivādina evainān kurute ||
dhṛṣṭirvā ṷpaveṣaḥ |
śucarto vajro brahma̭ṇā sagṃśi̭taḥ |
yopa̭veṣe śuk | sā-'mumṛ̭cchatu ya-ndviṣma iti̭ || 77 ||
ihi tisraḥ pa̭rāvataḥ̭ | ihi pañcajanāgṃ ati̭ |
ihi tisro-'ti̭ rocanā yāva̭t | sūryo asa̭-ddivi |
paramā-ntvā̭ parāvatam || 78 ||
śaśvatībhya-ssamābhya iti̭ | trivṛdvā eṣa vajro brahma̭ṇā sagṃśi̭taḥ | śucaivainaṃ̭-vi~ddhvā |
ebhyo lokebhyo̭ nirṇudya̭ | vajrḙṇa brahma̭ṇā stṛṇute | hato̭ 'sāvava̭dhiṣmā-mumityā̭ha
stṛtyai | ya-ndviṣyātta-ndhyā̭yet |
śucaivaina̭-marpayati || 79 ||
(no-dviṣma iti̭-parāvata̭-marpayati) (a. 11)
(pratyṷṣṭaṃ - diva-śśilpa - maya̭jño - dhṛta-ñca̭ - devāsurā-ssa etamindra - āpo̭ devī - ragninā - dhiṣṇi̭yā - atha srucau - yo vā aya̭thādevataṃ - pariveṣo vā ekā̭daśa)
(pratyṷṣṭa - maya̭jña - eṣā hi viśvḙṣā-ndevānā̭ - mūrjā pṛ̭thivī - matho rakṣa̭sāṃ - tā-mprajā̭tiṃ - dvābhyāṃ - ta-ṅkālekā̭le nava̭saptatiḥ)
(pratyṷṣṭagṃ - śucaivaina̭marpayati)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya brāhmaṇe tṛtīyāṣṭake tṛtīya prapāṭhaka-ssamāptaḥ ||
