కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణే తృతీయాష్టకే తృతీయః ప్రపాఠకః - దర్.శపూర్ణమాసేష్టిబ్రాహ్మణమ్
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
శ్రీ గురుభ్యో నమః । హరిః ఓమ్ ॥
అనువాకం 1 - స్త్రుఖ్సమ్మార్గః
ప్రత్యుష్టగ్ం రక్షః ప్రత్యుష్టా అరాతయ ఇత్యాహ । రక్షసా-మపహత్యై । అగ్నేర్వస్తేజిష్ఠేన తేజసా నిష్టపామీత్యాహ మేద్ధ్యత్వాయ ।
స్రుచ-స్సమ్మార్ష్టి । స్రువమగ్రే । పుమాగ్ం సమేవాభ్య-స్సగ్గ్శ్యతి మిథునత్వాయ । అథ జుహూమ్ । అథోపభృతమ్ । అథ ధ్రువామ్ । అసౌ వై జుహూః ॥ 1 ॥
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
శ్రీ గురుభ్యో నమః । హరిః ఓమ్ ॥
అనువాకం 1 - స్త్రుఖ్సమ్మార్గః
ప్రత్యుష్టగ్ం రక్షః ప్రత్యుష్టా అరాతయ ఇత్యాహ । రక్షసా-మపహత్యై । అగ్నేర్వస్తేజిష్ఠేన తేజసా నిష్టపామీత్యాహ మేద్ధ్యత్వాయ ।
స్రుచ-స్సమ్మార్ష్టి । స్రువమగ్రే । పుమాగ్ం సమేవాభ్య-స్సగ్గ్శ్యతి మిథునత్వాయ । అథ జుహూమ్ । అథోపభృతమ్ । అథ ధ్రువామ్ । అసౌ వై జుహూః ॥ 1 ॥
అన్తరిక్షముపభృత్ । పృథివీ ధ్రువా ।
ఇమే వై లోకా-స్స్రుచః । వృష్టిః సమాంర్జనాని । వృష్టిర్వా ఇమాన్ ఁలోకాననుపూర్వ-ఙ్కల్పయతి ।
తే తతః క్లృప్తా-స్సమేధన్తే ।
సమేధన్తే-ఽస్మా ఇమే లోకాః ప్రజయా పశుభిః ।
య ఏవం-వేఁద ॥ యది కామయేత వర్షుకః పర్జన్యః స్యాదితి । అగ్రత-స్సమ్మృజ్యాత్ ॥ 2 ॥
ఇమే వై లోకా-స్స్రుచః । వృష్టిః సమాంర్జనాని । వృష్టిర్వా ఇమాన్ ఁలోకాననుపూర్వ-ఙ్కల్పయతి ।
తే తతః క్లృప్తా-స్సమేధన్తే ।
సమేధన్తే-ఽస్మా ఇమే లోకాః ప్రజయా పశుభిః ।
య ఏవం-వేఁద ॥ యది కామయేత వర్షుకః పర్జన్యః స్యాదితి । అగ్రత-స్సమ్మృజ్యాత్ ॥ 2 ॥
వృష్టిమేవ నియచ్ఛతి । అవాచీనాగ్రా హి వృష్టిః ।
యది కామయేతావర్షుక-స్స్యాదితి । మూలత-స్సమ్మృజ్యాత్ । వృష్టిమేవోద్యచ్ఛతి । తదు వా ఆహుః । అగ్రత ఏవోపరిష్టా-థ్సమ్మృజ్యాత్ ।
మూలతో-ఽధస్తాత్ । తదనుపూర్వ-ఙ్కల్పతే ।
వర్షుకో భవతీతి ॥ 3 ॥
యది కామయేతావర్షుక-స్స్యాదితి । మూలత-స్సమ్మృజ్యాత్ । వృష్టిమేవోద్యచ్ఛతి । తదు వా ఆహుః । అగ్రత ఏవోపరిష్టా-థ్సమ్మృజ్యాత్ ।
మూలతో-ఽధస్తాత్ । తదనుపూర్వ-ఙ్కల్పతే ।
వర్షుకో భవతీతి ॥ 3 ॥
ప్రాచీమభ్యాకారమ్ । అగ్రైరన్తరతః । ఏవమివ హ్యన్నమద్యతే । అథో అగ్రాద్వా ఓషధీనామూర్జ-మ్ప్రజా ఉపజీవన్తి । ఊర్జ ఏవా-న్నాద్యస్యావరుద్ధ్యై । అధస్తా-త్ప్రతీచీమ్ । దణ్డముత్తమతః ।
మూలేన మూల-మ్ప్రతిష్ఠిత్యై । తస్మాదరత్నౌ ప్రాఞ్చ్యుపరిష్టా-ల్లోమాని । ప్రత్యఞ్చ్యధస్తాత్ ॥ 4 ॥
మూలేన మూల-మ్ప్రతిష్ఠిత్యై । తస్మాదరత్నౌ ప్రాఞ్చ్యుపరిష్టా-ల్లోమాని । ప్రత్యఞ్చ్యధస్తాత్ ॥ 4 ॥
స్రుగ్ఘ్యేషా ॥ ప్రాణో వై స్రువః । జుహూర్దక్షిణో హస్తః । ఉపభృథ్సవ్యః । ఆత్మా ధ్రువా । అన్నగ్ం సమాంర్జనాని । ముఖతో వై ప్రాణో-ఽపానో భూత్వా ।
ఆత్మానమన్న-మ్ప్రవిశ్య । బాహ్యతస్తనువగ్ం శుభయతి । తస్మా-థ్స్రువమేవాగ్రే సమ్మార్ష్టి ॥ ముఖతో హి ప్రాణో-ఽపానో భూత్వా ।
ఆత్మానమన్న-మావిశతి । తౌ ప్రాణాపానౌ ।
అవ్యర్ధుకః ప్రాణాపానాభ్యా-మ్భవతి । య ఏవం-వేఁద ॥ 5 ॥
ఆత్మానమన్న-మ్ప్రవిశ్య । బాహ్యతస్తనువగ్ం శుభయతి । తస్మా-థ్స్రువమేవాగ్రే సమ్మార్ష్టి ॥ ముఖతో హి ప్రాణో-ఽపానో భూత్వా ।
ఆత్మానమన్న-మావిశతి । తౌ ప్రాణాపానౌ ।
అవ్యర్ధుకః ప్రాణాపానాభ్యా-మ్భవతి । య ఏవం-వేఁద ॥ 5 ॥
(జుహు--ర్ మృజ్యా-ద్- భవతీతి - ప్రత్యఞ్చ్యధస్తాన్ - మార్ష్టి పఞ్చ చ) (అ. 1)
3.3.2 ఆనువాకం 2 - సమ్మార్జనానామగ్నౌ ప్రహరణమ్
దివ-శ్శిల్పమవతతమ్ । పృథివ్యాః కకుభి శ్రితమ్ ।
తేన వయగ్ం సహస్రవల్శేన ।
సపత్న-న్నాశయామసి స్వాహేతి స్రుఖ్సమాంర్జనాన్యగ్నౌ ప్రహరతి ।
ఆపో వై దర్భాః । రూపమేవైషామేత-న్మహిమానం-వ్యాఁచష్టే ॥ అనుష్టుభర్చా । ఆనుష్టుభః ప్రజాపతిః । ప్రాజాపత్యో వేదః ।
వేదస్యాగ్రగ్గ్ స్రుఖ్సమాంర్జనాని ॥ 6 ॥
3.3.2 ఆనువాకం 2 - సమ్మార్జనానామగ్నౌ ప్రహరణమ్
దివ-శ్శిల్పమవతతమ్ । పృథివ్యాః కకుభి శ్రితమ్ ।
తేన వయగ్ం సహస్రవల్శేన ।
సపత్న-న్నాశయామసి స్వాహేతి స్రుఖ్సమాంర్జనాన్యగ్నౌ ప్రహరతి ।
ఆపో వై దర్భాః । రూపమేవైషామేత-న్మహిమానం-వ్యాఁచష్టే ॥ అనుష్టుభర్చా । ఆనుష్టుభః ప్రజాపతిః । ప్రాజాపత్యో వేదః ।
వేదస్యాగ్రగ్గ్ స్రుఖ్సమాంర్జనాని ॥ 6 ॥
స్వేనైవైనాని ఛన్దసా । స్వయా దేవతయా సమర్ధయతి । అథో ఋగ్వావ యోషా । దర్భో
వృషా । తన్మిథునమ్ । మిథునమేవాస్య త-ద్యజ్ఞే కరోతి ప్రజననాయ । ప్రజాయతే ప్రజయా పశుభి-ర్యజమానః ॥ తాన్యేకే వృథైవాపాస్యన్తి ।
తత్తథా న కార్యమ్ । ఆరబ్ధస్య యజ్ఞియస్య కర్మణ-స్స విదోహః ॥ 7 ॥
వృషా । తన్మిథునమ్ । మిథునమేవాస్య త-ద్యజ్ఞే కరోతి ప్రజననాయ । ప్రజాయతే ప్రజయా పశుభి-ర్యజమానః ॥ తాన్యేకే వృథైవాపాస్యన్తి ।
తత్తథా న కార్యమ్ । ఆరబ్ధస్య యజ్ఞియస్య కర్మణ-స్స విదోహః ॥ 7 ॥
యద్యేనాని పశవో-ఽభితిష్ఠేయుః ।
న త-త్పశుభ్యః కమ్ । అద్భిర్మా-ర్జయిత్వోత్కరే న్యస్యేత్ ।
యద్వై యజ్ఞియస్య కర్మణో-ఽన్యత్రాహుతీభ్య-స్సన్తిష్ఠతే । ఉత్కరో వావ తస్య ప్రతిష్ఠా । ఏతాగ్ం హి తస్మై ప్రతిష్ఠా-న్దేవా-స్సమభరన్న్ ।
యదద్భిర్మార్జయతి । తేన శాన్తమ్ । యదుత్కరే న్యస్యతి । ప్రతిష్ఠామేవైనాని త-ద్గమయతి ॥ 8 ॥
న త-త్పశుభ్యః కమ్ । అద్భిర్మా-ర్జయిత్వోత్కరే న్యస్యేత్ ।
యద్వై యజ్ఞియస్య కర్మణో-ఽన్యత్రాహుతీభ్య-స్సన్తిష్ఠతే । ఉత్కరో వావ తస్య ప్రతిష్ఠా । ఏతాగ్ం హి తస్మై ప్రతిష్ఠా-న్దేవా-స్సమభరన్న్ ।
యదద్భిర్మార్జయతి । తేన శాన్తమ్ । యదుత్కరే న్యస్యతి । ప్రతిష్ఠామేవైనాని త-ద్గమయతి ॥ 8 ॥
ప్రతితిష్ఠతి ప్రజయా పశుభిర్యజమానః ॥
అథో స్తమ్బస్య వా ఏత-ద్రూపమ్ । య-థ్స్రుఖ్సమాంర్జనాని । స్తమ్బశో వా ఓషధయః ।
తాసా-ఞ్జరత్కక్షే పశవో న రమన్తే । అప్రియో హ్యేషా-ఞ్జరత్కక్షః । యావదప్రియో హ వై జరత్కక్షః పశూనామ్ । తావదప్రియః పశూనా-మ్భవతి । యస్యైతాన్యన్యత్రాగ్నే-ర్దధతి ।
నవదావ్యాసు వా ఓషధీషు పశవో రమన్తే ॥ 9 ॥
అథో స్తమ్బస్య వా ఏత-ద్రూపమ్ । య-థ్స్రుఖ్సమాంర్జనాని । స్తమ్బశో వా ఓషధయః ।
తాసా-ఞ్జరత్కక్షే పశవో న రమన్తే । అప్రియో హ్యేషా-ఞ్జరత్కక్షః । యావదప్రియో హ వై జరత్కక్షః పశూనామ్ । తావదప్రియః పశూనా-మ్భవతి । యస్యైతాన్యన్యత్రాగ్నే-ర్దధతి ।
నవదావ్యాసు వా ఓషధీషు పశవో రమన్తే ॥ 9 ॥
నవదావో హ్యేషా-మ్ప్రియః । యావత్ప్రియో హ వై నవదావః పశూనామ్ । తావత్ప్రియః పశూనా-మ్భవతి । యస్యైతాన్యగ్నౌ ప్రహరన్తి । తస్మాదేతాన్యగ్నావేవ ప్రహరేత్ । యతరస్మిన్-థ్సమ్మృజ్యాత్ ।
పశూనా-న్ధృత్యై ॥ యో భూతానామధిపతిః । రుద్రస్తన్తిచరో వృషా । పశూనస్మాక-మ్మా హిగ్ంసీః । ఏతదస్తు హుత-న్తవ స్వాహేత్యగ్ని సమాంర్జనాన్యగ్నౌ ప్రహరతి । ఏషా వా ఏతేషాం-యోఁనిః । ఏషా ప్రతిష్ఠా । స్వామేవైనాని యోనిమ్ ।
స్వా-మ్ప్రతిష్ఠా-ఙ్గమయతి । ప్రతితిష్ఠతి ప్రజయా పశుభిర్యజమానః ॥ 10 ॥
పశూనా-న్ధృత్యై ॥ యో భూతానామధిపతిః । రుద్రస్తన్తిచరో వృషా । పశూనస్మాక-మ్మా హిగ్ంసీః । ఏతదస్తు హుత-న్తవ స్వాహేత్యగ్ని సమాంర్జనాన్యగ్నౌ ప్రహరతి । ఏషా వా ఏతేషాం-యోఁనిః । ఏషా ప్రతిష్ఠా । స్వామేవైనాని యోనిమ్ ।
స్వా-మ్ప్రతిష్ఠా-ఙ్గమయతి । ప్రతితిష్ఠతి ప్రజయా పశుభిర్యజమానః ॥ 10 ॥
(వేదస్యాగ్రగ్గ్ స్రుఖ్సమాంర్జనాని - విదోహో - గమయతి - పశవో రమన్తే - హిగ్ంసీ-ష్షట్చ) (అ. 2)
అనువాకం 3 - పత్నీసన్నహనమ్
అయజ్ఞో వా ఏషః । యో-ఽపత్నీకః । న ప్రజాః ప్రజాయేరన్న్ । పత్న్యన్వాస్తే । యజ్ఞమేవాకః । ప్రజానా-మ్ప్రజననాయ । య-త్తిష్ఠన్తీ సనంహ్యేత ।
ప్రియ-ఞ్జ్ఞాతిగ్ం రున్ధ్యాత్ । ఆసీనా సన్నహ్యతే ।
ఆసీనా హ్యేషా వీర్య-ఙ్కరోతి ॥ 11 ॥
అనువాకం 3 - పత్నీసన్నహనమ్
అయజ్ఞో వా ఏషః । యో-ఽపత్నీకః । న ప్రజాః ప్రజాయేరన్న్ । పత్న్యన్వాస్తే । యజ్ఞమేవాకః । ప్రజానా-మ్ప్రజననాయ । య-త్తిష్ఠన్తీ సనంహ్యేత ।
ప్రియ-ఞ్జ్ఞాతిగ్ం రున్ధ్యాత్ । ఆసీనా సన్నహ్యతే ।
ఆసీనా హ్యేషా వీర్య-ఙ్కరోతి ॥ 11 ॥
య-త్పశ్చాత్-ప్రాచ్యన్వాసీత । అనయా సమద-న్దధీత ।
దేవానా-మ్పత్నియా సమద-న్దధీత । దేశా-ద్దక్షిణత ఉదీచ్యన్వాస్తే । ఆత్మనో గోపీథాయ ॥ ఆశాసానా సౌమనసమిత్యాహ । మేద్ధ్యామేవైనా-ఙ్కేవలీ-ఙ్కృత్వా । ఆశిషా సమర్ధయతి ।
అగ్నేరనువ్రతా భూత్వా సన్నహ్యే సుకృతాయ కమిత్యాహ । ఏతద్వై పత్నియై వ్రతోపనయనమ్ ॥ 12 ॥
దేవానా-మ్పత్నియా సమద-న్దధీత । దేశా-ద్దక్షిణత ఉదీచ్యన్వాస్తే । ఆత్మనో గోపీథాయ ॥ ఆశాసానా సౌమనసమిత్యాహ । మేద్ధ్యామేవైనా-ఙ్కేవలీ-ఙ్కృత్వా । ఆశిషా సమర్ధయతి ।
అగ్నేరనువ్రతా భూత్వా సన్నహ్యే సుకృతాయ కమిత్యాహ । ఏతద్వై పత్నియై వ్రతోపనయనమ్ ॥ 12 ॥
తేనైవైనాం-వ్రఁతముపనయతి । తస్మాదాహుః ।
యశ్చైవం-వేఁద యశ్చన । యోక్త్రమేవ యుతే । యమన్వాస్తే । తస్యాముష్మిన్ ఁలోకే భవతీతి యోక్త్రేణ । య-ద్యోక్త్రమ్ । స యోగః । యదాస్తే । స క్షేమః ॥ 13 ॥
యశ్చైవం-వేఁద యశ్చన । యోక్త్రమేవ యుతే । యమన్వాస్తే । తస్యాముష్మిన్ ఁలోకే భవతీతి యోక్త్రేణ । య-ద్యోక్త్రమ్ । స యోగః । యదాస్తే । స క్షేమః ॥ 13 ॥
యోగక్షేమస్య క్లృప్త్యై ॥ యుక్త-ఙ్క్రియాతా ఆశీః కామే యుజ్యాతా ఇతి । ఆశిష-స్సమృద్ధ్యై । గ్రన్థి-ఙ్గ్రథ్నాతి । ఆశిష ఏవాస్యా-మ్పరిగృహ్ణాతి ।
పుమాన్. వై గ్రన్థిః । స్త్రీ పత్నీ । త-న్మిథునమ్ ।
మిథునమేవాస్య త-ద్యజ్ఞే కరోతి ప్రజననాయ ।
ప్రజాయతే ప్రజయా పశుభి-ర్యజమానః ॥ 14 ॥
పుమాన్. వై గ్రన్థిః । స్త్రీ పత్నీ । త-న్మిథునమ్ ।
మిథునమేవాస్య త-ద్యజ్ఞే కరోతి ప్రజననాయ ।
ప్రజాయతే ప్రజయా పశుభి-ర్యజమానః ॥ 14 ॥
అథో అర్ధో వా ఏష ఆత్మనః । య-త్పత్నీ ।
యజ్ఞస్య ధృత్యా అశిథిలమ్భావాయ ॥
సుప్రజసస్త్వా వయగ్ం సుపత్నీరుపసేదిమేత్యాహ ।
యజ్ఞమేవ త-న్మిథునీ కరోతి । ఊనే-ఽతిరిక్త-న్ధీయాతా ఇతి ప్రజాత్యై ॥ మహీనా-మ్పయో-ఽస్యోషధీనాగ్ం రస ఇత్యాహ । రూపమేవాస్యై-తన్మహిమానం-వ్యాఁచష్టే । తస్య తే-ఽక్షీయమాణస్య నిర్వపామి దేవయజ్యాయా ఇత్యాహ । ఆశిషమేవైతామాశాస్తే ॥ 15 ॥
యజ్ఞస్య ధృత్యా అశిథిలమ్భావాయ ॥
సుప్రజసస్త్వా వయగ్ం సుపత్నీరుపసేదిమేత్యాహ ।
యజ్ఞమేవ త-న్మిథునీ కరోతి । ఊనే-ఽతిరిక్త-న్ధీయాతా ఇతి ప్రజాత్యై ॥ మహీనా-మ్పయో-ఽస్యోషధీనాగ్ం రస ఇత్యాహ । రూపమేవాస్యై-తన్మహిమానం-వ్యాఁచష్టే । తస్య తే-ఽక్షీయమాణస్య నిర్వపామి దేవయజ్యాయా ఇత్యాహ । ఆశిషమేవైతామాశాస్తే ॥ 15 ॥
(కరోతి - వ్రతోపనయనం - క్షేమో - యజమానః - శాస్తే) (అ. 3)
అనువాకం 4 - ఆజ్యోత్పవనమ్
ఘృత-ఞ్చ వై మధు చ ప్రజాపతిరాసీత్ । యతో మద్ధ్వాసీత్ । తతః ప్రజా అసృజత ।
తస్మా-న్మధుషి ప్రజననమివాస్తి ।
తస్మా-న్మధుషా న ప్రచరన్తి । యాతయామ హి । ఆజ్యేన ప్రచరన్తి । యజ్ఞో వా ఆజ్యమ్ । యజ్ఞేనైవ యజ్ఞ-మ్ప్రచరన్త్యయాతయామత్వాయ ।
పత్న్యవేక్షతే ॥ 16 ॥
అనువాకం 4 - ఆజ్యోత్పవనమ్
ఘృత-ఞ్చ వై మధు చ ప్రజాపతిరాసీత్ । యతో మద్ధ్వాసీత్ । తతః ప్రజా అసృజత ।
తస్మా-న్మధుషి ప్రజననమివాస్తి ।
తస్మా-న్మధుషా న ప్రచరన్తి । యాతయామ హి । ఆజ్యేన ప్రచరన్తి । యజ్ఞో వా ఆజ్యమ్ । యజ్ఞేనైవ యజ్ఞ-మ్ప్రచరన్త్యయాతయామత్వాయ ।
పత్న్యవేక్షతే ॥ 16 ॥
మిథునత్వాయ ప్రజాత్యై । యద్వై పత్నీ యజ్ఞస్య కరోతి । మిథున-న్తత్ । అథో పత్నియా ఏవైష యజ్ఞస్యాన్వారమ్భో-ఽనవచ్ఛిత్త్యై ॥
అమేద్ధ్యం-వాఁ ఏత-త్కరోతి । య-త్పత్న్యవేక్షతే ।
గార్హపత్యే ఽధిశ్రయతి మేద్ధ్యత్వాయ । ఆహవనీయ-మభ్యుద్ద్రవతి । యజ్ఞస్య సన్తత్యై । తేజో-ఽసి తేజో-ఽను ప్రేహీత్యాహ ॥ 17 ॥
అమేద్ధ్యం-వాఁ ఏత-త్కరోతి । య-త్పత్న్యవేక్షతే ।
గార్హపత్యే ఽధిశ్రయతి మేద్ధ్యత్వాయ । ఆహవనీయ-మభ్యుద్ద్రవతి । యజ్ఞస్య సన్తత్యై । తేజో-ఽసి తేజో-ఽను ప్రేహీత్యాహ ॥ 17 ॥
తేజో వా అగ్నిః । తేజ ఆజ్యమ్ । తేజసైవ తేజ-స్సమర్ధయతి । అగ్నిస్తే తేజో మా వినైదిత్యాహాహిగ్ంసాయై । స్ఫ్యస్య వర్త్మన్థ్
సాదయతి । యజ్ఞస్య సన్తత్యై । అగ్నేర్జిహ్వా-ఽసి సుభూర్దేవానామిత్యాహ । యథా యజురేవైతత్ । ధామ్నేధామ్నే దేవేభ్యో యజుషేయజుషే భవేత్యాహ । ఆశిషమేవైతామాశాస్తే ॥ 18 ॥
సాదయతి । యజ్ఞస్య సన్తత్యై । అగ్నేర్జిహ్వా-ఽసి సుభూర్దేవానామిత్యాహ । యథా యజురేవైతత్ । ధామ్నేధామ్నే దేవేభ్యో యజుషేయజుషే భవేత్యాహ । ఆశిషమేవైతామాశాస్తే ॥ 18 ॥
తద్వా అతః పవిత్రాభ్యామేవో-త్పునాతి । యజమానో వా ఆజ్యమ్ । ప్రాణాపానౌ పవిత్రే । యజమాన ఏవ ప్రాణాపానౌ దధాతి । పునరాహారమ్ ।
ఏవమివ హి ప్రాణాపానౌ సచంరతః ।
శుక్రమసి జ్యోతిరసి తేజో-ఽసీత్యాహ ।
రూపమేవాస్యై త-న్మహిమానం-వ్యాఁచష్టే । త్రిర్యజుషా । త్రయ ఇమే లోకాః ॥ 19 ॥
ఏవమివ హి ప్రాణాపానౌ సచంరతః ।
శుక్రమసి జ్యోతిరసి తేజో-ఽసీత్యాహ ।
రూపమేవాస్యై త-న్మహిమానం-వ్యాఁచష్టే । త్రిర్యజుషా । త్రయ ఇమే లోకాః ॥ 19 ॥
ఏషాం-లోఁకానామాప్త్యై । త్రిః । త్ర్యావృద్ధి యజ్ఞః ।
అథో మేద్ధ్యత్వాయ । అథాజ్యవతీభ్యామపః । రూపమేవాసామేత-ద్వర్ణ-న్దధాతి ।
అపి వా ఉతాహుః । యథా హ వై యోషా సువర్ణగ్ం హిరణ్య-మ్పేశల-మ్బిభ్రతీ రూపాణ్యాస్తే ।
ఏవమేతా ఏతర్హీతి । ఆపో వై సర్వా దేవతాః ॥ 20 ॥
అథో మేద్ధ్యత్వాయ । అథాజ్యవతీభ్యామపః । రూపమేవాసామేత-ద్వర్ణ-న్దధాతి ।
అపి వా ఉతాహుః । యథా హ వై యోషా సువర్ణగ్ం హిరణ్య-మ్పేశల-మ్బిభ్రతీ రూపాణ్యాస్తే ।
ఏవమేతా ఏతర్హీతి । ఆపో వై సర్వా దేవతాః ॥ 20 ॥
ఏషా హి విశ్వేషా-న్దేవానా-న్తనూః । యదాజ్యమ్ ॥ తత్రోభయోర్మీమాగ్ంసా । జామి స్యాత్ । య-ద్యజుషా-ఽఽజ్యం-యఁజుషా-ఽప ఉత్పునీయాత్ ।
ఛన్దసా-ఽప ఉత్పునాత్యజామిత్వాయ । అథో మిథునత్వాయ । సావిత్రియర్చా । సవితృప్రసూత-మ్మే కర్మాసదితి । సవితృప్రసూతమేవాస్య కర్మ భవతి । పచ్ఛో గాయత్రియా త్రిః షమృద్ధత్వాయ । అద్భిరేవౌషధీ-స్సన్నయతి । ఓషధీభిః పశూన్ । పశుభిర్యజమానమ్ । శుక్ర-న్త్వా శుక్రాయా-ఞ్జ్యోతిస్త్వా జ్యోతిష్యర్చిస్త్వా ఽర్చిషీత్యాహ
సర్వత్వాయ । పర్యాప్త్యా అనన్తరాయాయ ॥ 21 ॥
ఛన్దసా-ఽప ఉత్పునాత్యజామిత్వాయ । అథో మిథునత్వాయ । సావిత్రియర్చా । సవితృప్రసూత-మ్మే కర్మాసదితి । సవితృప్రసూతమేవాస్య కర్మ భవతి । పచ్ఛో గాయత్రియా త్రిః షమృద్ధత్వాయ । అద్భిరేవౌషధీ-స్సన్నయతి । ఓషధీభిః పశూన్ । పశుభిర్యజమానమ్ । శుక్ర-న్త్వా శుక్రాయా-ఞ్జ్యోతిస్త్వా జ్యోతిష్యర్చిస్త్వా ఽర్చిషీత్యాహ
సర్వత్వాయ । పర్యాప్త్యా అనన్తరాయాయ ॥ 21 ॥
(ఈక్షత- ఆహ-శాస్తే-లోకా - దేవతా - భవతి షట్చ) (అ. 4)
అనువాకం 5 - ఆజ్యగ్రహణమ్
దేవాసురా-స్సంయఁత్తా ఆసన్న్ ।
స ఏతమిన్ద్ర ఆజ్యస్యావకాశ-మపశ్యత్ ।
తేనావైక్షత । తతో దేవా అభవన్న్ । పరా-ఽసురాః ।
య ఏవం-విఁద్వానాజ్య-మవేక్షతే ।
భవత్యాత్మనా । పరా-ఽస్య భ్రాతృవ్యో భవతి । బ్రహ్మవాదినో వదన్తి ।
యదాజ్యేనాన్యాని హవీగ్ష్య-భిఘారయతి ॥ 22 ॥
అనువాకం 5 - ఆజ్యగ్రహణమ్
దేవాసురా-స్సంయఁత్తా ఆసన్న్ ।
స ఏతమిన్ద్ర ఆజ్యస్యావకాశ-మపశ్యత్ ।
తేనావైక్షత । తతో దేవా అభవన్న్ । పరా-ఽసురాః ।
య ఏవం-విఁద్వానాజ్య-మవేక్షతే ।
భవత్యాత్మనా । పరా-ఽస్య భ్రాతృవ్యో భవతి । బ్రహ్మవాదినో వదన్తి ।
యదాజ్యేనాన్యాని హవీగ్ష్య-భిఘారయతి ॥ 22 ॥
అథ కేనాజ్యమితి । సత్యేనేతి బ్రూయాత్ । చక్షుర్వై సత్యమ్ । సత్యేనైవైనద-భిఘారయతి । ఈశ్వరో వా ఏషో-ఽన్ధో భవితోః । యశ్చక్షుషా ఽఽజ్యమవేక్షతే । నిమీల్యావేక్షేత । దాధారాత్మఞ్చక్షుః । అభ్యాజ్య-ఙ్ఘారయతి ॥ ఆజ్య-ఙ్గృహ్ణాతి ॥ 23 ॥
ఛన్దాగ్ంసి వా ఆజ్యమ్ । ఛన్దాగ్స్యేవ ప్రీణాతి । చతుర్జుహ్వా-ఙ్గృహ్ణాతి । చతుష్పాదః పశవః । పశూనేవావరున్ధే । అష్టావుపభృతి ।
అష్టాక్షరా గాయత్రీ । గాయత్రః ప్రాణః । ప్రాణమేవ పశుషు దధాతి ।
చతుర్ధ్రువాయామ్ ॥ 24 ॥
అష్టాక్షరా గాయత్రీ । గాయత్రః ప్రాణః । ప్రాణమేవ పశుషు దధాతి ।
చతుర్ధ్రువాయామ్ ॥ 24 ॥
చతుష్పాదః పశవః । పశుష్వే-వోపరిష్టాత్-ప్రతితిష్ఠతి । యజమానదేవత్యా వై జుహూః । భ్రాతృవ్యదేవత్యోపభృత్ ।
చతుర్జుహ్వా-ఙ్గృహ్ణన్భూయో గృహ్ణీయాత్ । అష్టావుపభృతి గృహ్ణన్ కనీయః ।
యజమానాయైవ భ్రాతృవ్యముపస్తి-ఙ్కరోతి ॥
గౌర్వై స్రుచః । చతుర్జుహ్వా-ఙ్గృహ్ణాతి । తస్మాచ్చతుష్పదీ ॥ 25 ॥
చతుర్జుహ్వా-ఙ్గృహ్ణన్భూయో గృహ్ణీయాత్ । అష్టావుపభృతి గృహ్ణన్ కనీయః ।
యజమానాయైవ భ్రాతృవ్యముపస్తి-ఙ్కరోతి ॥
గౌర్వై స్రుచః । చతుర్జుహ్వా-ఙ్గృహ్ణాతి । తస్మాచ్చతుష్పదీ ॥ 25 ॥
అష్టావుపభృతి । తస్మాదష్టాశఫా । చతుర్ధ్రువాయామ్ । తస్మాచ్చతుః స్తనా ।
గామేవ త-థ్సగ్గ్స్కరోతి । సా-ఽస్మై సగ్గ్స్కృతేషమూర్జ-న్దుహే ।
యజ్జుహ్వా-ఙ్గృహ్ణాతి । ప్రయాజేభ్యస్తత్ ।
యదుపభృతి । ప్రయాజానూయాజేభ్యస్తత్ । సర్వస్మై వా ఏత-ద్యజ్ఞాయ గృహ్యతే ।
యద్ధ్రువాయామాజ్యమ్ ॥ 26 ॥
గామేవ త-థ్సగ్గ్స్కరోతి । సా-ఽస్మై సగ్గ్స్కృతేషమూర్జ-న్దుహే ।
యజ్జుహ్వా-ఙ్గృహ్ణాతి । ప్రయాజేభ్యస్తత్ ।
యదుపభృతి । ప్రయాజానూయాజేభ్యస్తత్ । సర్వస్మై వా ఏత-ద్యజ్ఞాయ గృహ్యతే ।
యద్ధ్రువాయామాజ్యమ్ ॥ 26 ॥
(అభిఘారయతి - గృహ్ణాతి - ధ్రువాయాం - చతుష్పదీ - ప్రయాజానూయాజేభ్యస్త-ద్ద్వే చ) (అ. 5)
అనువాకం 6 - స్త్రుఖ్సాదనమ్
ఆపో దేవీరగ్రేపువో అగ్రేగువ ఇత్యాహ । రూపమేవాసామేత-న్మహిమానం-వ్యాఁచష్టే ।
అగ్ర ఇమం-యఁజ్ఞ-న్నయతాగ్రే యజ్ఞపతిమిత్యాహ । అగ్ర ఏవ యజ్ఞ-న్నయన్తి । అగ్రే యజ్ఞపతిమ్ ।
యుష్మానిన్ద్రో-ఽవృణీత వృత్రతూర్యే యూయమిన్ద్రమవృణీద్ధ్వం-వృఁత్రతూర్య ఇత్యాహ ।
వృత్రగ్ం హ హనిష్యన్నిన్ద్ర ఆపో వవ్రే । ఆపో హేన్ద్రం-వఁవ్రిరే । సజ్ఞాం-మేవాసా-మేత-థ్సామానం-వ్యాఁచష్టే । ప్రోక్షితా-స్స్థేత్యాహ ॥ 27 ॥
అనువాకం 6 - స్త్రుఖ్సాదనమ్
ఆపో దేవీరగ్రేపువో అగ్రేగువ ఇత్యాహ । రూపమేవాసామేత-న్మహిమానం-వ్యాఁచష్టే ।
అగ్ర ఇమం-యఁజ్ఞ-న్నయతాగ్రే యజ్ఞపతిమిత్యాహ । అగ్ర ఏవ యజ్ఞ-న్నయన్తి । అగ్రే యజ్ఞపతిమ్ ।
యుష్మానిన్ద్రో-ఽవృణీత వృత్రతూర్యే యూయమిన్ద్రమవృణీద్ధ్వం-వృఁత్రతూర్య ఇత్యాహ ।
వృత్రగ్ం హ హనిష్యన్నిన్ద్ర ఆపో వవ్రే । ఆపో హేన్ద్రం-వఁవ్రిరే । సజ్ఞాం-మేవాసా-మేత-థ్సామానం-వ్యాఁచష్టే । ప్రోక్షితా-స్స్థేత్యాహ ॥ 27 ॥
తేనాపః ప్రోక్షితాః ॥ అగ్ని-ర్దేవేభ్యో నిలాయత । కృష్ణో రూప-ఙ్కృత్వా । స వనస్పతీ-న్ప్రావిశత్ । కృష్ణో-ఽస్యాఖరేష్ఠో-ఽగ్నయే త్వా స్వాహేత్యాహ ।
అగ్నయ ఏవైన-ఞ్జుష్ట-ఙ్కరోతి । అథో అగ్నేరేవ మేధమవరున్ధే ॥ వేదిరసి బర్హిషే త్వా స్వాహేత్యాహ । ప్రజా వై బర్హిః । పృథివీ వేదిః ॥ 28 ॥
అగ్నయ ఏవైన-ఞ్జుష్ట-ఙ్కరోతి । అథో అగ్నేరేవ మేధమవరున్ధే ॥ వేదిరసి బర్హిషే త్వా స్వాహేత్యాహ । ప్రజా వై బర్హిః । పృథివీ వేదిః ॥ 28 ॥
ప్రజా ఏవ పృథివ్యా-మ్ప్రతిష్ఠాపయతి ।
బర్హిరసి స్రుగ్భ్యస్త్వా స్వాహేత్యాహ ।
ప్రజా వై బర్హిః । యజమాన-స్స్రుచః । యజమానమేవ ప్రజాసు ప్రతిష్ఠాపయతి ॥
దివే త్వా-ఽన్తరిక్షాయ త్వా పృథివ్యై త్వేతి బర్హిరాసాద్య ప్రోక్షతి । ఏభ్య ఏవైనం-లోఁకేభ్యః ప్రోక్షతి । అథ తతః సహ స్రుచా పురస్తా-త్ప్రత్యఞ్చ-ఙ్గ్రన్థి-మ్ప్రత్యుక్షతి ।
ప్రజా వై బర్హిః । యథా సూత్యై కాల ఆపః
పురస్తా-ద్యన్తి ॥ 29 ॥
బర్హిరసి స్రుగ్భ్యస్త్వా స్వాహేత్యాహ ।
ప్రజా వై బర్హిః । యజమాన-స్స్రుచః । యజమానమేవ ప్రజాసు ప్రతిష్ఠాపయతి ॥
దివే త్వా-ఽన్తరిక్షాయ త్వా పృథివ్యై త్వేతి బర్హిరాసాద్య ప్రోక్షతి । ఏభ్య ఏవైనం-లోఁకేభ్యః ప్రోక్షతి । అథ తతః సహ స్రుచా పురస్తా-త్ప్రత్యఞ్చ-ఙ్గ్రన్థి-మ్ప్రత్యుక్షతి ।
ప్రజా వై బర్హిః । యథా సూత్యై కాల ఆపః
పురస్తా-ద్యన్తి ॥ 29 ॥
తాదృగేవ తత్ ॥ స్వధా పితృభ్య ఇత్యాహ । స్వధాకారో హి పితృణామ్ । ఊర్గ్భవ బర్హిషద్భ్య ఇతి దక్షిణాయై శ్రోణేరోత్తరస్యై నినయతి సన్తత్యై ।
మాసా వై పితరో బర్హిషదః । మాసానేవ ప్రీణాతి ।
మాసా వా ఓషధీ-ర్వర్ధయన్తి । మాసాః పచన్తి సమృద్ధ్యై । అనతిస్కన్దన్. హ పర్జన్యో వర్షతి । యత్రైతదేవ-ఙ్క్రియతే ॥ 30 ॥
మాసా వై పితరో బర్హిషదః । మాసానేవ ప్రీణాతి ।
మాసా వా ఓషధీ-ర్వర్ధయన్తి । మాసాః పచన్తి సమృద్ధ్యై । అనతిస్కన్దన్. హ పర్జన్యో వర్షతి । యత్రైతదేవ-ఙ్క్రియతే ॥ 30 ॥
ఊర్జా పృథివీ-ఙ్గచ్ఛతేత్యాహ । పృథివ్యామేవోర్జ-న్దధాతి ।
తస్మా-త్పృథివ్యా ఊర్జా భుఞ్జతే । గ్రన్థిం-విఁస్రగ్ంసయతి । ప్రజనయత్యేవ తత్ । ఊర్ధ్వ-మ్ప్రాఞ్చముద్గూఢ-మ్ప్రత్యఞ్చమాయచ్ఛతి ।
తస్మా-త్ప్రాచీనగ్ం రేతో ధీయతే । ప్రతీచీః ప్రజా జాయన్తే ॥ విష్ణో-స్స్తూపో-ఽసీత్యాహ ।
యజ్ఞో వై విష్ణుః ॥ 31 ॥
తస్మా-త్పృథివ్యా ఊర్జా భుఞ్జతే । గ్రన్థిం-విఁస్రగ్ంసయతి । ప్రజనయత్యేవ తత్ । ఊర్ధ్వ-మ్ప్రాఞ్చముద్గూఢ-మ్ప్రత్యఞ్చమాయచ్ఛతి ।
తస్మా-త్ప్రాచీనగ్ం రేతో ధీయతే । ప్రతీచీః ప్రజా జాయన్తే ॥ విష్ణో-స్స్తూపో-ఽసీత్యాహ ।
యజ్ఞో వై విష్ణుః ॥ 31 ॥
యజ్ఞస్య ధృత్యై । పురస్తా-త్ప్రస్తర-ఙ్గృహ్ణాతి । ముఖ్యమేవైన-ఙ్కరోతి । ఇయన్త-ఙ్గృహ్ణాతి । ప్రజాపతినా యజ్ఞముఖేన సమ్మితమ్ ।
ఇయన్త-ఙ్గృహ్ణాతి । యజ్ఞపరుషా సమ్మితమ్ ।
ఇయన్త-ఙ్గృహ్ణాతి । ఏతావద్వై పురుషే వీర్యమ్ ।
వీర్య సమ్మితమ్ ॥ 32 ॥
ఇయన్త-ఙ్గృహ్ణాతి । యజ్ఞపరుషా సమ్మితమ్ ।
ఇయన్త-ఙ్గృహ్ణాతి । ఏతావద్వై పురుషే వీర్యమ్ ।
వీర్య సమ్మితమ్ ॥ 32 ॥
అపరిమిత-ఙ్గృహ్ణాతి । అపరిమితస్యావరుద్ధ్యై ।
తస్మి-న్పవిత్రే అపిసృజతి । యజమానో వై ప్రస్తరః ।
ప్రాణాపానౌ పవిత్రే । యజమాన ఏవ ప్రాణాపానౌ దధాతి ॥ ఊర్ణామ్రదస-న్త్వా స్తృణామీత్యాహ । యథాయజురేవై తత్ । స్వాసస్థ-న్దేవేభ్య ఇత్యాహ । దేవేభ్య ఏవైన-థ్స్వాసస్థ-ఙ్కరోతి ॥ 33 ॥
తస్మి-న్పవిత్రే అపిసృజతి । యజమానో వై ప్రస్తరః ।
ప్రాణాపానౌ పవిత్రే । యజమాన ఏవ ప్రాణాపానౌ దధాతి ॥ ఊర్ణామ్రదస-న్త్వా స్తృణామీత్యాహ । యథాయజురేవై తత్ । స్వాసస్థ-న్దేవేభ్య ఇత్యాహ । దేవేభ్య ఏవైన-థ్స్వాసస్థ-ఙ్కరోతి ॥ 33 ॥
బర్హి-స్స్తృణాతి । ప్రజా వై బర్హిః । పృథివీ వేదిః । ప్రజా ఏవ పృథివ్యా-మ్ప్రతిష్ఠాపయతి ॥ అనతిదృష్ణగ్గ్ స్తృణాతి । ప్రజయైవైన-మ్పశుభిరనతిదృష్ణ-ఙ్కరోతి । ధారయ-న్ప్రస్తర-మ్పరిధీ-న్పరి దధాతి । యజమానో వై ప్రస్తరః ।
యజమాన ఏవ త-థ్స్వయ-మ్పరిధీ-న్పరి దధాతి ॥
గన్ధర్వో-ఽసి విశ్వావసురిత్యాహ ॥ 34 ॥
యజమాన ఏవ త-థ్స్వయ-మ్పరిధీ-న్పరి దధాతి ॥
గన్ధర్వో-ఽసి విశ్వావసురిత్యాహ ॥ 34 ॥
విశ్వమేవాయు-ర్యజమానే దధాతి । ఇన్ద్రస్య బాహురసి దక్షిణ ఇత్యాహ । ఇన్ద్రియమేవ యజమానే దధాతి । మిత్రావరుణౌ త్వోత్తరతః పరిధత్తామిత్యాహ ।
ప్రాణాపానౌ మిత్రావరుణౌ । ప్రాణాపానా-వేవాస్మి-న్దధాతి । సూర్యస్త్వా పురస్తా-త్పాత్విత్యాహ । రక్షసా-మపహత్యై । కస్యాశ్చిదభిశస్త్యా ఇత్యాహ । అపరిమితాదేవైన-మ్పాతి ॥ 35 ॥
ప్రాణాపానౌ మిత్రావరుణౌ । ప్రాణాపానా-వేవాస్మి-న్దధాతి । సూర్యస్త్వా పురస్తా-త్పాత్విత్యాహ । రక్షసా-మపహత్యై । కస్యాశ్చిదభిశస్త్యా ఇత్యాహ । అపరిమితాదేవైన-మ్పాతి ॥ 35 ॥
వీతిహోత్ర-న్త్వా కవ ఇత్యాహ । అగ్నిమేవ హోత్రేణ సమర్ధయతి । ద్యుమన్తగ్ం సమిధీమహీత్యాహ సమిద్ధ్యై । అగ్నే బృహన్తమద్ధ్వర ఇత్యాహ వృద్ధ్యై । విశో యన్త్రే స్థ ఇత్యాహ । విశాం-యఁత్యై ।
ఉదీచీనాగ్రే నిదధాతి ప్రతిష్ఠిత్యై ।
వసూనాగ్ం రుద్రాణా-మాదిత్యానాగ్ం సదసి సీదేత్యాహ । దేవతానామేవ సదనే ప్రస్తరగ్ం సాదయతి ॥ జుహూరసి ఘృతాచీ నామ్నేత్యాహ ॥ 36 ॥
ఉదీచీనాగ్రే నిదధాతి ప్రతిష్ఠిత్యై ।
వసూనాగ్ం రుద్రాణా-మాదిత్యానాగ్ం సదసి సీదేత్యాహ । దేవతానామేవ సదనే ప్రస్తరగ్ం సాదయతి ॥ జుహూరసి ఘృతాచీ నామ్నేత్యాహ ॥ 36 ॥
అసౌ వై జుహూః । అన్తరిక్షముపభృత్ । పృథివీ ధ్రువా । తాసామేతదేవ ప్రియ-న్నామ । య-ద్ఘృతాచీతి । య-ద్ఘృతాచీత్యాహ । ప్రియేణైవైనా నామ్నా సాదయతి ॥
ఏతా అసదన్-థ్సుకృతస్య లోక ఇత్యాహ ।
సత్యం-వైఁ సుకృతస్య లోకః ।
సత్య ఏవైనా-స్సుకృతస్య లోకే సాదయతి ।
తా విష్ణో పాహీత్యాహ । యజ్ఞో వై విష్ణుః । యజ్ఞస్య ధృత్యై । పాహి యజ్ఞ-మ్పాహి యజ్ఞపతి-మ్పాహి మాం-యఁజ్ఞనియమిత్యాహ । యజ్ఞాయ యజమానాయాత్మనే । తేభ్య ఏవాశిషమాశాస్తే-ఽనార్త్యై ॥ 37 ॥
ఏతా అసదన్-థ్సుకృతస్య లోక ఇత్యాహ ।
సత్యం-వైఁ సుకృతస్య లోకః ।
సత్య ఏవైనా-స్సుకృతస్య లోకే సాదయతి ।
తా విష్ణో పాహీత్యాహ । యజ్ఞో వై విష్ణుః । యజ్ఞస్య ధృత్యై । పాహి యజ్ఞ-మ్పాహి యజ్ఞపతి-మ్పాహి మాం-యఁజ్ఞనియమిత్యాహ । యజ్ఞాయ యజమానాయాత్మనే । తేభ్య ఏవాశిషమాశాస్తే-ఽనార్త్యై ॥ 37 ॥
(స్థేత్యాహ - పృథివీ వేది--ర్ యన్తి - క్రియతే - విష్ణు--ర్ వీర్యసమ్మితం - కరో - త్యాహ - పాతి - నామ్నేత్యాహ - లోకే సాదయతి షట్చ) (అ. 6)
అనువాకం 7 - ఆఘారః
అగ్నినా వై హోత్రా । దేవా అసురా-నభ్యభవన్న్ ।
అగ్నయే సమిద్ధ్యమానాయా-నుబ్రూహీత్యాహ భ్రాతృవ్యాభిభూత్యై । ఏకవిగ్ంశతి-మిద్ధ్మదారూణి భవన్తి । ఏకవిగ్ంశో వై పురుషః ।
పురుషస్యాప్త్యై ।
పఞ్చదశేద్ధ్మదారూణ్య-భ్యాదధాతి ।
పఞ్చదశ వా అర్ధమాసస్య రాత్రయః ।
అర్ధమాసశ-స్సంవఁథ్సర ఆప్యతే ।
త్రీన్-పరిధీన్-పరి-దధాతి ॥ 38 ॥
అనువాకం 7 - ఆఘారః
అగ్నినా వై హోత్రా । దేవా అసురా-నభ్యభవన్న్ ।
అగ్నయే సమిద్ధ్యమానాయా-నుబ్రూహీత్యాహ భ్రాతృవ్యాభిభూత్యై । ఏకవిగ్ంశతి-మిద్ధ్మదారూణి భవన్తి । ఏకవిగ్ంశో వై పురుషః ।
పురుషస్యాప్త్యై ।
పఞ్చదశేద్ధ్మదారూణ్య-భ్యాదధాతి ।
పఞ్చదశ వా అర్ధమాసస్య రాత్రయః ।
అర్ధమాసశ-స్సంవఁథ్సర ఆప్యతే ।
త్రీన్-పరిధీన్-పరి-దధాతి ॥ 38 ॥
ఊర్ధ్వే సమిధావాదధాతి । అనూయాజేభ్యః సమిధమతిశినష్టి । షట్థ్స-మ్పద్యన్తే । షడ్వా ఋతవః । ఋతూనేవ ప్రీణాతి । వేదేనోపవాజయతి ।
ప్రాజాపత్యో వై వేదః । ప్రాజాపత్యః ప్రాణః । యజమాన ఆహవనీయః । యజమాన ఏవ ప్రాణ-న్దధాతి ॥ 39 ॥
ప్రాజాపత్యో వై వేదః । ప్రాజాపత్యః ప్రాణః । యజమాన ఆహవనీయః । యజమాన ఏవ ప్రాణ-న్దధాతి ॥ 39 ॥
త్రిరుపవాజయతి । త్రయో వై ప్రాణాః । ప్రాణానేవాస్మి-న్దధాతి । వేదేనోపయత్య స్రువేణ ప్రాజాపత్య-మాఘార-మాఘారయతి । యజ్ఞో వై ప్రజాపతిః । యజ్ఞమేవ ప్రజాపతి-మ్ముఖత ఆరభతే ।
అథో ప్రజాపతి-స్సర్వా దేవతాః । సర్వా ఏవ దేవతాః ప్రీణాతి ॥ అగ్నిమగ్నీ-త్త్రిస్త్రి-స్సమ్మృడ్ఢీత్యాహ । త్ర్యావృద్ధి యజ్ఞః ॥ 40 ॥
అథో ప్రజాపతి-స్సర్వా దేవతాః । సర్వా ఏవ దేవతాః ప్రీణాతి ॥ అగ్నిమగ్నీ-త్త్రిస్త్రి-స్సమ్మృడ్ఢీత్యాహ । త్ర్యావృద్ధి యజ్ఞః ॥ 40 ॥
అథో రక్షసామపహత్యై । పరిధీన్-థ్సమ్మార్ష్టి । పునాత్యేవైనాన్ । త్రిస్త్రి-స్సమ్మార్ష్టి । త్ర్యావృద్ధి యజ్ఞః । అథో మేద్ధ్యత్వాయ । అథో ఏతే వై దేవాశ్వాః । దేవాశ్వానేవ త-థ్సమ్మార్ష్టి ।
సువర్గస్య లోకస్య సమష్ట్యై ।
ఆసీనో-ఽన్య-మాఘార-మాఘారయతి ॥ 41 ॥
సువర్గస్య లోకస్య సమష్ట్యై ।
ఆసీనో-ఽన్య-మాఘార-మాఘారయతి ॥ 41 ॥
తిష్ఠన్నన్యమ్ । యథా-ఽనో వా రథంవాఁ యుఞ్జ్యాత్ ।
ఏవమేవ తదద్ధ్వర్యు-ర్యజ్ఞం-యుఁనక్తి ।
సువర్గస్య లోకస్యాభ్యూఢ్యై ।
వహన్త్యేన-ఙ్గ్రామ్యాః పశవః ।
య ఏవం-వేఁద ॥ భువనమసి విప్రథస్వేత్యాహ । యజ్ఞో వై భువనమ్ । యజ్ఞ ఏవ యజమాన-మ్ప్రజయా పశుభిః ప్రథయతి । అగ్నే యష్టరిద-న్నమ ఇత్యాహ ॥ 42 ॥
ఏవమేవ తదద్ధ్వర్యు-ర్యజ్ఞం-యుఁనక్తి ।
సువర్గస్య లోకస్యాభ్యూఢ్యై ।
వహన్త్యేన-ఙ్గ్రామ్యాః పశవః ।
య ఏవం-వేఁద ॥ భువనమసి విప్రథస్వేత్యాహ । యజ్ఞో వై భువనమ్ । యజ్ఞ ఏవ యజమాన-మ్ప్రజయా పశుభిః ప్రథయతి । అగ్నే యష్టరిద-న్నమ ఇత్యాహ ॥ 42 ॥
అగ్నిర్వై దేవానాం-యఁష్టా । య ఏవ దేవానాం-యఁష్టా । తస్మా ఏవ నమస్కరోతి ॥
జుహ్వేహ్యగ్నిస్త్వా హ్వయతి దేవయజ్యాయా ఉపభృదేహి దేవస్త్వా సవితా హ్వయతి దేవయజ్యాయా ఇత్యాహ ।
ఆగ్నేయీ వై జుహూః । సావిత్ర్యుపభృత్ । తాభ్యామేవైనే ప్రసూత ఆదత్తే ॥ అగ్నావిష్ణూ మా వామవక్రమిషమిత్యాహ ।
అగ్నిః పురస్తాత్ । విష్ణుర్యజ్ఞః పశ్చాత్ ॥ 43 ॥
జుహ్వేహ్యగ్నిస్త్వా హ్వయతి దేవయజ్యాయా ఉపభృదేహి దేవస్త్వా సవితా హ్వయతి దేవయజ్యాయా ఇత్యాహ ।
ఆగ్నేయీ వై జుహూః । సావిత్ర్యుపభృత్ । తాభ్యామేవైనే ప్రసూత ఆదత్తే ॥ అగ్నావిష్ణూ మా వామవక్రమిషమిత్యాహ ।
అగ్నిః పురస్తాత్ । విష్ణుర్యజ్ఞః పశ్చాత్ ॥ 43 ॥
తాభ్యామేవ ప్రతి ప్రోచ్యాత్యాక్రామతి ।
విజిహాథా-మ్మా మా సన్తాప్తమిత్యాహాహిగ్ంసాయై ।
లోక-మ్మే లోకకృతౌ కృణుతమిత్యాహ ।
ఆశిషమేవైతామాశాస్తే ॥ విష్ణో-స్స్థానమసీత్యాహ । యజ్ఞో వై విష్ణుః । ఏత-త్ఖలు వై దేవానా-మపరాజిత-మాయతనమ్ । య-ద్యజ్ఞః ।
దేవానామేవాపరాజిత ఆయతనే తిష్ఠతి ॥
ఇత ఇన్ద్రో అకృణో-ద్వీర్యాణీత్యాహ ॥ 44 ॥
విజిహాథా-మ్మా మా సన్తాప్తమిత్యాహాహిగ్ంసాయై ।
లోక-మ్మే లోకకృతౌ కృణుతమిత్యాహ ।
ఆశిషమేవైతామాశాస్తే ॥ విష్ణో-స్స్థానమసీత్యాహ । యజ్ఞో వై విష్ణుః । ఏత-త్ఖలు వై దేవానా-మపరాజిత-మాయతనమ్ । య-ద్యజ్ఞః ।
దేవానామేవాపరాజిత ఆయతనే తిష్ఠతి ॥
ఇత ఇన్ద్రో అకృణో-ద్వీర్యాణీత్యాహ ॥ 44 ॥
ఇన్ద్రియమేవ యజమానే దధాతి ।
సమారభ్యోర్ధ్వో అద్ధ్వరో దివిస్పృశమిత్యాహ వృద్ధ్యై । ఆఘార-మాఘార్యమాణమను సమారభ్య । ఏతస్మిన్ కాలే దేవా-స్సువర్గం-లోఁకమాయన్న్ । సాక్షాదేవ యజమాన-స్సువర్గం-లోఁకమేతి । అథో సమృద్ధేనైవ యజ్ఞేన యజమాన-స్సువర్గం-లోఁకమేతి ।
అహ్రుతో యజ్ఞో యజ్ఞపతేరిత్యాహానార్త్యై ।
ఇన్ద్రావాన్-థ్స్వాహేత్యాహ । ఇన్ద్రియమేవ యజమానే దధాతి । బృహద్భా ఇత్యాహ ॥ 45 ॥
సమారభ్యోర్ధ్వో అద్ధ్వరో దివిస్పృశమిత్యాహ వృద్ధ్యై । ఆఘార-మాఘార్యమాణమను సమారభ్య । ఏతస్మిన్ కాలే దేవా-స్సువర్గం-లోఁకమాయన్న్ । సాక్షాదేవ యజమాన-స్సువర్గం-లోఁకమేతి । అథో సమృద్ధేనైవ యజ్ఞేన యజమాన-స్సువర్గం-లోఁకమేతి ।
అహ్రుతో యజ్ఞో యజ్ఞపతేరిత్యాహానార్త్యై ।
ఇన్ద్రావాన్-థ్స్వాహేత్యాహ । ఇన్ద్రియమేవ యజమానే దధాతి । బృహద్భా ఇత్యాహ ॥ 45 ॥
సువర్గో వై లోకో బృహద్భాః । సువర్గస్య లోకస్య సమష్ట్యై ॥ యజమానదేవత్యా వై జుహూః । భ్రాతృవ్యదేవత్యోపభృత్ । ప్రాణ ఆఘారః ।
య-థ్సగ్గ్స్పర్శయేత్ । భ్రాతృవ్యే-ఽస్య ప్రాణ-న్దద్ధ్యాత్ । అసగ్గ్స్పర్శయన్నత్యాక్రామతి । యజమాన ఏవ ప్రాణ-న్దధాతి । పాహిమా-ఽగ్నే దుశ్చరితాదా మా సుచరితే భజేత్యాహ ॥ 46 ॥
య-థ్సగ్గ్స్పర్శయేత్ । భ్రాతృవ్యే-ఽస్య ప్రాణ-న్దద్ధ్యాత్ । అసగ్గ్స్పర్శయన్నత్యాక్రామతి । యజమాన ఏవ ప్రాణ-న్దధాతి । పాహిమా-ఽగ్నే దుశ్చరితాదా మా సుచరితే భజేత్యాహ ॥ 46 ॥
అగ్నిర్వావ పవిత్రమ్ । వృజినమనృత-న్దుశ్చరితమ్ ।
ఋజుకర్మగ్ం సత్యగ్ం సుచరితమ్ ।
అగ్నిరేవైనం-వృఁజినాద-నృతా-ద్దుశ్చరితాత్పాతి ।
ఋజుకర్మే సత్యే సుచరితే భజతి । తస్మాదేవమాశాస్తే । ఆత్మనో గోపీథాయ ॥ శిరో వా ఏత-ద్యజ్ఞస్య । యదాఘారః । ఆత్మా ధ్రువా ॥ 47 ॥
ఋజుకర్మగ్ం సత్యగ్ం సుచరితమ్ ।
అగ్నిరేవైనం-వృఁజినాద-నృతా-ద్దుశ్చరితాత్పాతి ।
ఋజుకర్మే సత్యే సుచరితే భజతి । తస్మాదేవమాశాస్తే । ఆత్మనో గోపీథాయ ॥ శిరో వా ఏత-ద్యజ్ఞస్య । యదాఘారః । ఆత్మా ధ్రువా ॥ 47 ॥
ఆఘార-మాఘార్య ధ్రువాగ్ం సమనక్తి ।
ఆత్మన్నేవ యజ్ఞస్య శిరః ప్రతిదధాతి ।
ద్వి-స్సమనక్తి । ద్వౌ హి ప్రాణాపానౌ । తదాహుః ।
త్రిరేవ సమఞ్జ్యాత్ । త్రిధాతు హి శిర ఇతి । శిర ఇవైత-ద్యజ్ఞస్య । అథో త్రయో వై ప్రాణాః ।
ప్రాణానేవాస్మి-న్దధాతి ॥
మఖస్య శిరో-ఽసి సఞ్జ్యోతిషా జ్యోతిరఙ్క్తామిత్యాహ ।
జ్యోతిరేవాస్మా ఉపరిష్టా-ద్దధాతి ।
సువర్గస్య లోకస్యానుఖ్యాత్యై ॥ 48 ॥
ఆత్మన్నేవ యజ్ఞస్య శిరః ప్రతిదధాతి ।
ద్వి-స్సమనక్తి । ద్వౌ హి ప్రాణాపానౌ । తదాహుః ।
త్రిరేవ సమఞ్జ్యాత్ । త్రిధాతు హి శిర ఇతి । శిర ఇవైత-ద్యజ్ఞస్య । అథో త్రయో వై ప్రాణాః ।
ప్రాణానేవాస్మి-న్దధాతి ॥
మఖస్య శిరో-ఽసి సఞ్జ్యోతిషా జ్యోతిరఙ్క్తామిత్యాహ ।
జ్యోతిరేవాస్మా ఉపరిష్టా-ద్దధాతి ।
సువర్గస్య లోకస్యానుఖ్యాత్యై ॥ 48 ॥
(పరిదధాతి - ప్రాణ-న్దధాతి - హి యజ్ఞో - ఘారయతి - నమ ఇత్యాహ - పశ్చా-ద్- వీర్యాణీత్యాహ - భా ఇత్యాహ - భజేత్యాహ - ధ్రు - వైవాస్మి-న్దధాతి త్రీణి చ) (అ. 7)
అనువాకం 8 - ఇడాభక్షణమ్
ధిష్ణియా వా ఏతే న్యుప్యన్తే । యద్బ్రహ్మా । యద్ధోతా । యదద్ధ్వర్యుః । యదగ్నీత్ । య-ద్యజమానః । తాన్. యదన్తరేయాత్ । యజమానస్య ప్రాణాన్-థ్సఙ్కర్షేత్ । ప్రమాయుక-స్స్యాత్ । పురోడాశమపగృహ్య సఞ్చరత్యద్ధ్వర్యుః ॥ 49 ॥
అనువాకం 8 - ఇడాభక్షణమ్
ధిష్ణియా వా ఏతే న్యుప్యన్తే । యద్బ్రహ్మా । యద్ధోతా । యదద్ధ్వర్యుః । యదగ్నీత్ । య-ద్యజమానః । తాన్. యదన్తరేయాత్ । యజమానస్య ప్రాణాన్-థ్సఙ్కర్షేత్ । ప్రమాయుక-స్స్యాత్ । పురోడాశమపగృహ్య సఞ్చరత్యద్ధ్వర్యుః ॥ 49 ॥
యజమానాయైవ తల్లోకగ్ం శిగ్ంషతి ।
నాస్య ప్రాణాన్-థ్సఙ్కర్షతి । న ప్రమాయుకో భవతి । పురస్తా-త్ప్రత్యఙ్ఙాసీనః । ఇడాయా ఇడామాదధాతి ।
హస్త్యాగ్ం హోత్రే । పశవో వా ఇడా । పశవః పురుషః । పశుష్వేవ పశూ-న్ప్రతిష్ఠాపయతి । ఇడాయై వా ఏషా ప్రజాతిః ॥ 50 ॥
నాస్య ప్రాణాన్-థ్సఙ్కర్షతి । న ప్రమాయుకో భవతి । పురస్తా-త్ప్రత్యఙ్ఙాసీనః । ఇడాయా ఇడామాదధాతి ।
హస్త్యాగ్ం హోత్రే । పశవో వా ఇడా । పశవః పురుషః । పశుష్వేవ పశూ-న్ప్రతిష్ఠాపయతి । ఇడాయై వా ఏషా ప్రజాతిః ॥ 50 ॥
తా-మ్ప్రజాతిం-యఁజమానో-ఽను ప్రజాయతే । ద్విరఙ్గులావనక్తి పర్వణోః ।
ద్విపా-ద్యజమానః ప్రతిష్ఠిత్యై । సకృదుపస్తృణాతి । ద్విరాదధాతి । సకృదభిఘారయతి । చతు-స్సమ్పద్యతే । చత్వారి వై పశోః ప్రతిష్ఠానాని ।
యావానేవ పశుః । తముపహ్వయతే ॥ 51 ॥
ద్విపా-ద్యజమానః ప్రతిష్ఠిత్యై । సకృదుపస్తృణాతి । ద్విరాదధాతి । సకృదభిఘారయతి । చతు-స్సమ్పద్యతే । చత్వారి వై పశోః ప్రతిష్ఠానాని ।
యావానేవ పశుః । తముపహ్వయతే ॥ 51 ॥
ముఖమివ ప్రత్యుపహ్వయేత । సముఙ్ఖానేవ పశూనుపహ్వయతే । పశవో వా ఇడా ।
తస్మా-థ్సా-ఽన్వారభ్యా । అద్ధ్వర్యుణా చ యజమానేన చ । ఉపహూతః పశుమానసానీత్యాహ ।
ఉప హ్యేనౌ హ్వయతే హోతా । ఇడాయై దేవతానా-ముపహవే । ఉపహూతః పశుమా-న్భవతి ।
య ఏవం-వేఁద ॥ 52 ॥
తస్మా-థ్సా-ఽన్వారభ్యా । అద్ధ్వర్యుణా చ యజమానేన చ । ఉపహూతః పశుమానసానీత్యాహ ।
ఉప హ్యేనౌ హ్వయతే హోతా । ఇడాయై దేవతానా-ముపహవే । ఉపహూతః పశుమా-న్భవతి ।
య ఏవం-వేఁద ॥ 52 ॥
యాం-వైఁ హస్త్యామిడామాదధాతి । వాచ-స్సా భాగధేయమ్ । యాముపహ్వయతే । ప్రాణానాగ్ం సా । వాచ-ఞ్చైవ ప్రాణాగ్శ్చావరున్ధే ॥
అథ వా ఏతర్హ్యుపహూతాయామిడాయామ్ ।
పురోడాశస్యైవ బర్హిషదో మీమాగ్ంసా । యజమాన-న్దేవా అబ్రువన్న్ । హవిర్నో నిర్వపేతి । నాహమభాగో నిర్వఫ్స్యామీత్యబ్రవీత్ ॥ 53 ॥
అథ వా ఏతర్హ్యుపహూతాయామిడాయామ్ ।
పురోడాశస్యైవ బర్హిషదో మీమాగ్ంసా । యజమాన-న్దేవా అబ్రువన్న్ । హవిర్నో నిర్వపేతి । నాహమభాగో నిర్వఫ్స్యామీత్యబ్రవీత్ ॥ 53 ॥
న మయా-ఽభాగయా ఽనువక్ష్యథేతి వాగబ్రవీత్ ।
నాహమభాగా పురో-ఽనువాక్యా భవిష్యామీతి పురో-ఽనువాక్యా । నాహమభాగా యాజ్యా భవిష్యామీతి
యాజ్యా । న మయా-ఽభాగేన వషట్కరిష్యథేతి వషట్కారః । య-ద్యజమానభాగ-న్నిధాయ పురోడాశ-మ్బర్హిషద-ఙ్కరోతి ।
తానేవ త-ద్భాగినః కరోతి । చతుర్ధా కరోతి । చతస్రో దిశః । దిక్ష్వేవ ప్రతితిష్ఠతి । బర్హిషద-ఙ్కరోతి ॥ 54 ॥
నాహమభాగా పురో-ఽనువాక్యా భవిష్యామీతి పురో-ఽనువాక్యా । నాహమభాగా యాజ్యా భవిష్యామీతి
యాజ్యా । న మయా-ఽభాగేన వషట్కరిష్యథేతి వషట్కారః । య-ద్యజమానభాగ-న్నిధాయ పురోడాశ-మ్బర్హిషద-ఙ్కరోతి ।
తానేవ త-ద్భాగినః కరోతి । చతుర్ధా కరోతి । చతస్రో దిశః । దిక్ష్వేవ ప్రతితిష్ఠతి । బర్హిషద-ఙ్కరోతి ॥ 54 ॥
యజమానో వై పురోడాశః । ప్రజా బర్హిః ।
యజమానమేవ ప్రజాసు ప్రతిష్ఠాపయతి ।
తస్మాదస్థ్నా-ఽన్యాః ప్రజాః ప్రతితిష్ఠన్తి । మాగ్ంసేనాన్యాః । అథో ఖల్వాహుః । దక్షిణా వా ఏతా హవి-ర్యజ్ఞస్యాన్తర్వేద్యవరుద్ధ్యన్తే ।
య-త్పురోడాశ-మ్బర్హిషద-ఙ్కరోతీతి । చతుర్ధా కరోతి । చత్వారో హ్యేతే హవి-ర్యజ్ఞస్యర్త్విజః ॥ 55 ॥
యజమానమేవ ప్రజాసు ప్రతిష్ఠాపయతి ।
తస్మాదస్థ్నా-ఽన్యాః ప్రజాః ప్రతితిష్ఠన్తి । మాగ్ంసేనాన్యాః । అథో ఖల్వాహుః । దక్షిణా వా ఏతా హవి-ర్యజ్ఞస్యాన్తర్వేద్యవరుద్ధ్యన్తే ।
య-త్పురోడాశ-మ్బర్హిషద-ఙ్కరోతీతి । చతుర్ధా కరోతి । చత్వారో హ్యేతే హవి-ర్యజ్ఞస్యర్త్విజః ॥ 55 ॥
బ్రహ్మా హోతా-ఽద్ధ్వర్యురగ్నీత్ । తమభిమృశేత్ । ఇద-మ్బ్రహ్మణః । ఇదగ్ం హోతుః । ఇదమద్ధ్వర్యోః । ఇదమగ్నీధ ఇతి । యథైవాద-స్సౌమ్యే-ఽద్ధ్వరే ।
ఆదేశమృత్విగ్భ్యో దక్షిణా నీయన్తే । తాదృగేవ తత్ । అగ్నీధే ప్రథమాయాదధాతి ॥ 56 ॥
ఆదేశమృత్విగ్భ్యో దక్షిణా నీయన్తే । తాదృగేవ తత్ । అగ్నీధే ప్రథమాయాదధాతి ॥ 56 ॥
అగ్నిముఖా హ్యృద్ధిః । అగ్నిముఖామేవర్ధిం-యఁజమాన ఋద్ధ్నోతి ॥ సకృదుపస్తీర్య ద్విరాదధత్ । ఉపస్తీర్య ద్విరభిఘారయతి ।
షట్-థ్సమ్పద్యన్తే । షడ్వా ఋతవః । ఋతూనేవ ప్రీణాతి । వేదేన బ్రహ్మణే బ్రహ్మభాగ-మ్పరిహరతి । ప్రాజాపత్యో వై వేదః । ప్రాజాపత్యో బ్రహ్మా ॥ 57 ॥
షట్-థ్సమ్పద్యన్తే । షడ్వా ఋతవః । ఋతూనేవ ప్రీణాతి । వేదేన బ్రహ్మణే బ్రహ్మభాగ-మ్పరిహరతి । ప్రాజాపత్యో వై వేదః । ప్రాజాపత్యో బ్రహ్మా ॥ 57 ॥
సవితా యజ్ఞస్య ప్రసూత్యై । అథ కామమన్యేన । తతో హోత్రే । మద్ధ్యం-వాఁ ఏత-ద్యజ్ఞస్య । యద్ధోతా । మద్ధ్యత ఏవ యజ్ఞ-మ్ప్రీణాతి ।
అథాద్ధ్వర్యవే । ప్రతిష్ఠా వా ఏషా యజ్ఞస్య । యదద్ధ్వర్యుః ।
తస్మాద్ధవి-ర్యజ్ఞస్యైతామేవావృతమను ॥ 58 ॥
అథాద్ధ్వర్యవే । ప్రతిష్ఠా వా ఏషా యజ్ఞస్య । యదద్ధ్వర్యుః ।
తస్మాద్ధవి-ర్యజ్ఞస్యైతామేవావృతమను ॥ 58 ॥
అన్యా దక్షిణా నీయన్తే । యజ్ఞస్య ప్రతిష్ఠిత్యై ।
అగ్నిమగ్నీ-థ్సకృ-థ్సకృ-థ్సమ్మృడ్ఢీత్యాహ ।
పరాంఇవ హ్యేతర్హి యజ్ఞః ॥ ఇషితా దైవ్యా హోతార ఇత్యాహ । ఇషితగ్ం హి కర్మ క్రియతే ।
భద్రవాచ్యాయ ప్రేషితో మానుష-స్సూక్తవాకాయ సూక్తా బ్రూహీత్యాహ । ఆశిషమేవైతామాశాస్తే ।
స్వగా దైవ్యా హోతృభ్య ఇత్యాహ । యజ్ఞమేవ తథ్స్వగా కరోతి । స్వస్తి-ర్మానుషేభ్య ఇత్యాహ ।
ఆశిషమేవైతామాశాస్తే । శంయోఁ-ర్బ్రూహీత్యాహ ।
శంయుఁమేవ బార్హస్పత్య-మ్భాగధేయేన సమర్ధయతి ॥ 59 ॥
అగ్నిమగ్నీ-థ్సకృ-థ్సకృ-థ్సమ్మృడ్ఢీత్యాహ ।
పరాంఇవ హ్యేతర్హి యజ్ఞః ॥ ఇషితా దైవ్యా హోతార ఇత్యాహ । ఇషితగ్ం హి కర్మ క్రియతే ।
భద్రవాచ్యాయ ప్రేషితో మానుష-స్సూక్తవాకాయ సూక్తా బ్రూహీత్యాహ । ఆశిషమేవైతామాశాస్తే ।
స్వగా దైవ్యా హోతృభ్య ఇత్యాహ । యజ్ఞమేవ తథ్స్వగా కరోతి । స్వస్తి-ర్మానుషేభ్య ఇత్యాహ ।
ఆశిషమేవైతామాశాస్తే । శంయోఁ-ర్బ్రూహీత్యాహ ।
శంయుఁమేవ బార్హస్పత్య-మ్భాగధేయేన సమర్ధయతి ॥ 59 ॥
(చరత్యద్ధ్వర్యుః - ప్రజాతి--ర్ హ్వయతే - వేదా - బ్రవీ-ద్- బర్హిషద-ఙ్కరో-త్యృత్విజో-దధాతి-బ్రహ్మా-ఽను-కరోతి చత్వారి చ) (అ. 8)
అనువాకం 9 - ప్రస్తరప్రహారాదికమ్
అథ స్రుచావనుష్టుగ్భ్యాం-వాఁజవతీభ్యాం-వ్యూఁహతి । ప్రతిష్ఠా వా అనుష్టుక్ । అన్నం-వాఁజః ప్రతిష్ఠిత్యై । అన్నాద్యస్యావరుద్ధ్యై । ప్రాచీ-ఞ్జుహూమూహతి । జాతానేవ భ్రాతృవ్యా-న్ప్రణుదతే । ప్రతీచీముపభృతమ్ ।
జనిష్యమాణానేవ ప్రతినుదతే ।
స విషూచ ఏవాపోహ్య సపత్నాన్. యజమానః ।
అస్మిన్ ఁలోకే ప్రతితిష్ఠతి ॥ 60 ॥
అనువాకం 9 - ప్రస్తరప్రహారాదికమ్
అథ స్రుచావనుష్టుగ్భ్యాం-వాఁజవతీభ్యాం-వ్యూఁహతి । ప్రతిష్ఠా వా అనుష్టుక్ । అన్నం-వాఁజః ప్రతిష్ఠిత్యై । అన్నాద్యస్యావరుద్ధ్యై । ప్రాచీ-ఞ్జుహూమూహతి । జాతానేవ భ్రాతృవ్యా-న్ప్రణుదతే । ప్రతీచీముపభృతమ్ ।
జనిష్యమాణానేవ ప్రతినుదతే ।
స విషూచ ఏవాపోహ్య సపత్నాన్. యజమానః ।
అస్మిన్ ఁలోకే ప్రతితిష్ఠతి ॥ 60 ॥
ద్వాభ్యామ్ । ద్విప్రతిష్ఠో హి ॥ వసుభ్యస్త్వా రుద్రేభ్యస్త్వా-ఽఽదిత్యేభ్యస్త్వేత్యాహ ।
యథాయజురేవై తత్ । స్రుక్షు ప్రస్తరమనక్తి ।
ఇమే వై లోకా-స్స్రుచః । యజమానః ప్రస్తరః । యజమానమేవ తేజసా-ఽనక్తి । త్రేధా-ఽనక్తి ।
త్రయ ఇమే లోకాః ॥ 61 ॥
యథాయజురేవై తత్ । స్రుక్షు ప్రస్తరమనక్తి ।
ఇమే వై లోకా-స్స్రుచః । యజమానః ప్రస్తరః । యజమానమేవ తేజసా-ఽనక్తి । త్రేధా-ఽనక్తి ।
త్రయ ఇమే లోకాః ॥ 61 ॥
ఏభ్య ఏవైనం-లోఁకేభ్యో-ఽనక్తి ।
అభిపూర్వమనక్తి । అభిపూర్వమేవ యజమాన-న్తేజసా-ఽనక్తి ॥ అక్తగ్ం రిహాణా ఇత్యాహ ।
తేజో వా ఆజ్యమ్ । యజమానః ప్రస్తరః ।
యజమానమేవ తేజసా-ఽనక్తి । వియన్తు వయ ఇత్యాహ । వయ ఏవైన-ఙ్కృత్వా ।
సువర్గం-లోఁక-ఙ్గమయతి ॥ 62 ॥
అభిపూర్వమనక్తి । అభిపూర్వమేవ యజమాన-న్తేజసా-ఽనక్తి ॥ అక్తగ్ం రిహాణా ఇత్యాహ ।
తేజో వా ఆజ్యమ్ । యజమానః ప్రస్తరః ।
యజమానమేవ తేజసా-ఽనక్తి । వియన్తు వయ ఇత్యాహ । వయ ఏవైన-ఙ్కృత్వా ।
సువర్గం-లోఁక-ఙ్గమయతి ॥ 62 ॥
ప్రజాం-యోఁని-మ్మా నిర్మృక్షమిత్యాహ । ప్రజాయై గోపీథాయ ॥ ఆప్యాయన్తామాప ఓషధయ ఇత్యాహ । ఆప ఏవౌషధీరాప్యాయయతి । మరుతా-మ్పృషతయ-స్స్థేత్యాహ । మరుతో వై వృష్ట్యా ఈశతే ।
వృష్టిమేవావరున్ధే । దివ-ఙ్గచ్ఛ తతో నో వృష్టిమేరయేత్యాహ । వృష్టిర్వై ద్యౌః । వృష్టిమేవావరున్ధే ॥ 63 ॥
వృష్టిమేవావరున్ధే । దివ-ఙ్గచ్ఛ తతో నో వృష్టిమేరయేత్యాహ । వృష్టిర్వై ద్యౌః । వృష్టిమేవావరున్ధే ॥ 63 ॥
యావద్వా అద్ధ్వర్యుః ప్రస్తర-మ్ప్రహరతి । తావదస్యాయుర్మీయతే । ఆయుష్పా అగ్నే-ఽస్యాయుర్మే పాహీత్యాహ । ఆయురేవాత్మన్-ధత్తే ।
యావద్వా అద్ధ్వర్యుః ప్రస్తర-మ్ప్రహరతి । తావదస్య చక్షుర్మీయతే । చక్షుష్పా అగ్నే-ఽసి చక్షుర్మే పాహీత్యాహ । చక్షురేవాత్మన్-ధత్తే ॥
ధ్రువా-ఽసీత్యాహ ప్రతిష్ఠిత్యై ॥
య-మ్పరిధి-మ్పర్యధత్థా ఇత్యాహ ॥ 64 ॥
యావద్వా అద్ధ్వర్యుః ప్రస్తర-మ్ప్రహరతి । తావదస్య చక్షుర్మీయతే । చక్షుష్పా అగ్నే-ఽసి చక్షుర్మే పాహీత్యాహ । చక్షురేవాత్మన్-ధత్తే ॥
ధ్రువా-ఽసీత్యాహ ప్రతిష్ఠిత్యై ॥
య-మ్పరిధి-మ్పర్యధత్థా ఇత్యాహ ॥ 64 ॥
యథాయజురేవైతత్ । అగ్నే దేవ పణిభి-ర్వీయమాణ ఇత్యాహ । అగ్నయ ఏవైన-ఞ్జుష్ట-ఙ్కరోతి ।
త-న్త ఏతమను జోష-మ్భరామీత్యాహ ।
సజాతానేవాస్మా అనుకాన్కరోతి ।
నేదేష త్వదపచేతయాతా ఇత్యాహానుఖ్యాత్యై ॥ యజ్ఞస్య పాథ ఉప సమితమిత్యాహ ।
భూమానమేవోపైతి । పరిధీన్-ప్రహరతి ।
యజ్ఞస్య సమిష్ట్యై ॥ 65 ॥
త-న్త ఏతమను జోష-మ్భరామీత్యాహ ।
సజాతానేవాస్మా అనుకాన్కరోతి ।
నేదేష త్వదపచేతయాతా ఇత్యాహానుఖ్యాత్యై ॥ యజ్ఞస్య పాథ ఉప సమితమిత్యాహ ।
భూమానమేవోపైతి । పరిధీన్-ప్రహరతి ।
యజ్ఞస్య సమిష్ట్యై ॥ 65 ॥
స్రుచౌ స-మ్ప్రస్రావయతి । యదేవ తత్ర క్రూరమ్ ।
తత్-తేన శమయతి । జుహ్వాముపభృతమ్ । యజమానదేవత్యా వై జుహూః ।
భ్రాతృవ్యదేవత్యోపభృత్ ।
యజమానాయైవ భ్రాతృవ్యముపస్తి-ఙ్కరోతి ॥
సగ్గ్స్రావభాగా-స్స్థేత్యాహ ।
వసవో వై రుద్రా ఆదిత్యా-స్సగ్గ్స్రావభాగాః ।
తేషా-న్త-ద్భాగధేయమ్ ॥ 66 ॥
తత్-తేన శమయతి । జుహ్వాముపభృతమ్ । యజమానదేవత్యా వై జుహూః ।
భ్రాతృవ్యదేవత్యోపభృత్ ।
యజమానాయైవ భ్రాతృవ్యముపస్తి-ఙ్కరోతి ॥
సగ్గ్స్రావభాగా-స్స్థేత్యాహ ।
వసవో వై రుద్రా ఆదిత్యా-స్సగ్గ్స్రావభాగాః ।
తేషా-న్త-ద్భాగధేయమ్ ॥ 66 ॥
తానేవ తేన ప్రీణాతి । వైశ్వదేవ్యర్చా । ఏతే హి విశ్వే దేవాః । త్రిష్టుగ్-భవతి । ఇన్ద్రియం-వైఁ త్రిష్టుక్ । ఇన్ద్రియమేవ యజమానే దధాతి ॥ అగ్నేర్వామపన్నగృహస్య సదసి సాదయామీత్యాహ ।
ఇయం-వాఁ అగ్నిరపన్నగృహః । అస్యా ఏవైనే సదనే సాదయతి । సుమ్నాయ సుమ్నినీ సుమ్నే మా ధత్తమిత్యాహ ॥ 67 ॥
ఇయం-వాఁ అగ్నిరపన్నగృహః । అస్యా ఏవైనే సదనే సాదయతి । సుమ్నాయ సుమ్నినీ సుమ్నే మా ధత్తమిత్యాహ ॥ 67 ॥
ప్రజా వై పశవః సుమ్నమ్ । ప్రజామేవ పశూనాత్మన్ధత్తే । ధురి ధుర్యౌ పాతమిత్యాహ । జాయాపత్యో-ర్గోపీథాయ ॥ అగ్నే-ఽదబ్ధాయో-ఽశీతతనో ఇత్యాహ । యథాయజురేవైతత్ । పాహి మా-ఽద్య దివః పాహి ప్రసిత్యై పాహి దురిష్ట్యై పాహి దురద్మన్యై పాహి దుశ్చరితాదిత్యాహ । ఆశిషమేవైతామాశాస్తే ।
అవిష-న్నః పితు-ఙ్కృణు సుషదా యోనిగ్గ్ స్వాహేతీద్ధ్మ-సంవృఁశ్చనాన్యన్వాహార్యపచనే ఽభ్యాధాయ ఫలీకరణహోమ-ఞ్జుహోతి ।
అతిరిక్తాని వా ఇద్ధ్మ సంవృఁశ్చనాని ॥ 68 ॥
అవిష-న్నః పితు-ఙ్కృణు సుషదా యోనిగ్గ్ స్వాహేతీద్ధ్మ-సంవృఁశ్చనాన్యన్వాహార్యపచనే ఽభ్యాధాయ ఫలీకరణహోమ-ఞ్జుహోతి ।
అతిరిక్తాని వా ఇద్ధ్మ సంవృఁశ్చనాని ॥ 68 ॥
అతిరిక్తాః ఫలీకరణాః । అతిరిక్తమాజ్యోచ్ఛేషణమ్ ।
అతిరిక్త ఏవాతిరిక్త-న్దధాతి । అథో అతిరిక్తే-నైవాతిరిక్త-మాప్త్వా-ఽవరున్ధే ॥ వేది-ర్దేవేభ్యో నిలాయత । తాం-వేఁదేనాన్వవిన్దన్న్ । వేదేన వేదిం-విఁవిదుః పృథివీమ్ । సా పప్రథే పృథివీ పార్థివాని ।
గర్భ-మ్బిభర్తి భువనేష్వన్తః ।
తతో యజ్ఞో జాయతే విశ్వదానిరితి పురస్తా-థ్స్తమ్బయజుషో వేదేన వేదిగ్ం సమ్మాష్ట్ర్యనువిత్త్యై ॥ 69 ॥
అతిరిక్త ఏవాతిరిక్త-న్దధాతి । అథో అతిరిక్తే-నైవాతిరిక్త-మాప్త్వా-ఽవరున్ధే ॥ వేది-ర్దేవేభ్యో నిలాయత । తాం-వేఁదేనాన్వవిన్దన్న్ । వేదేన వేదిం-విఁవిదుః పృథివీమ్ । సా పప్రథే పృథివీ పార్థివాని ।
గర్భ-మ్బిభర్తి భువనేష్వన్తః ।
తతో యజ్ఞో జాయతే విశ్వదానిరితి పురస్తా-థ్స్తమ్బయజుషో వేదేన వేదిగ్ం సమ్మాష్ట్ర్యనువిత్త్యై ॥ 69 ॥
అథో య-ద్వేదశ్చ వేదిశ్చ భవతః । మిథునత్వాయ ప్రజాత్యై । ప్రజాపతేర్వా ఏతాని శ్మశ్రూణి । య-ద్వేదః । పత్నియా ఉపస్థ ఆస్యతి ।
మిథునమేవ కరోతి । విన్దతే ప్రజామ్ ।
వేదగ్ం హోతా-ఽఽహవనీయా-థ్స్తృణన్నేతి ।
యజ్ఞమేవ త-థ్సన్తనోత్యోత్తరస్మా-దర్ధమాసాత్ ।
తగ్ం సన్తతముత్తరే-ఽర్ధమాస ఆలభతే ॥ 70 ॥
మిథునమేవ కరోతి । విన్దతే ప్రజామ్ ।
వేదగ్ం హోతా-ఽఽహవనీయా-థ్స్తృణన్నేతి ।
యజ్ఞమేవ త-థ్సన్తనోత్యోత్తరస్మా-దర్ధమాసాత్ ।
తగ్ం సన్తతముత్తరే-ఽర్ధమాస ఆలభతే ॥ 70 ॥
త-ఙ్కాలేకాల ఆగతే యజతే ॥ బ్రహ్మవాదినో వదన్తి ।
స త్వా అద్ధ్వర్యు-స్స్యాత్ । యో యతో యజ్ఞ-మ్ప్రయుఙ్క్తే ।
తదేన-మ్ప్రతిష్ఠాపయతీతి ।
వాతాద్వా అద్ధ్వర్యుర్యజ్ఞ-మ్ప్రయుఙ్క్తే ।
దేవా గాతువిదో గాతుం-విఁత్వా గాతుమితేత్యాహ ।
యత ఏవ యజ్ఞ-మ్ప్రయుఙ్క్తే ।
తదేన-మ్ప్రతిష్ఠాపయతి ।
ప్రతితిష్ఠతి ప్రజయా పశుభి-ర్యజమానః ॥ 71 ॥
స త్వా అద్ధ్వర్యు-స్స్యాత్ । యో యతో యజ్ఞ-మ్ప్రయుఙ్క్తే ।
తదేన-మ్ప్రతిష్ఠాపయతీతి ।
వాతాద్వా అద్ధ్వర్యుర్యజ్ఞ-మ్ప్రయుఙ్క్తే ।
దేవా గాతువిదో గాతుం-విఁత్వా గాతుమితేత్యాహ ।
యత ఏవ యజ్ఞ-మ్ప్రయుఙ్క్తే ।
తదేన-మ్ప్రతిష్ఠాపయతి ।
ప్రతితిష్ఠతి ప్రజయా పశుభి-ర్యజమానః ॥ 71 ॥
(తిష్ఠతీ - మే లోకా - గమయతి - ద్యౌ-ర్వృష్టిమేవావరున్ధే - పర్యధత్థా ఇత్యాహ - సమిష్ట్యై - భాగధేయం - ధత్తమిత్యాహ - వా ఇద్ధ్మ సంవృఁశ్చనా - న్యనువిత్త్యై - లభతే - యజమానః) (అ. 9)
అనువాకం 10 - పత్నీయోక్రవిమోకః
యో వా అయథాదేవతం-యఁజ్ఞముపచరతి ।
ఆ దేవతాభ్యో వృశ్చ్యతే । పాపీయా-న్భవతి । యో యథాదేవతమ్ । న దేవతాభ్య ఆవృశ్చ్యతే ।
వసీయా-న్భవతి । వారుణో వై పాశః ।
ఇమం-విఁష్యామి వరుణస్య పాశమిత్యాహ ।
వరుణపాశాదేవైనా-మ్ముఞ్చతి ।
సవితృప్రసూతో యథాదేవతమ్ ॥ 72 ॥
అనువాకం 10 - పత్నీయోక్రవిమోకః
యో వా అయథాదేవతం-యఁజ్ఞముపచరతి ।
ఆ దేవతాభ్యో వృశ్చ్యతే । పాపీయా-న్భవతి । యో యథాదేవతమ్ । న దేవతాభ్య ఆవృశ్చ్యతే ।
వసీయా-న్భవతి । వారుణో వై పాశః ।
ఇమం-విఁష్యామి వరుణస్య పాశమిత్యాహ ।
వరుణపాశాదేవైనా-మ్ముఞ్చతి ।
సవితృప్రసూతో యథాదేవతమ్ ॥ 72 ॥
న దేవతాభ్య ఆవృశ్చ్యతే । వసీయా-న్భవతి ।
ధాతుశ్చ యోనౌ సుకృతస్య లోక ఇత్యాహ । అగ్నిర్వై ధాతా । పుణ్య-ఙ్కర్మ సుకృతస్య లోకః । అగ్నిరేవైనా-న్ధాతా । పుణ్యే కర్మణి సుకృతస్య లోకే దధాతి । స్యోన-మ్మే సహ పత్యా కరోమీత్యాహ ।
ఆత్మనశ్చ యజమానస్య చానాత్యై సత్వాంయఁ ॥
సమాయుషా సమ్ప్రజయేత్యాహ ॥ 73 ॥
ధాతుశ్చ యోనౌ సుకృతస్య లోక ఇత్యాహ । అగ్నిర్వై ధాతా । పుణ్య-ఙ్కర్మ సుకృతస్య లోకః । అగ్నిరేవైనా-న్ధాతా । పుణ్యే కర్మణి సుకృతస్య లోకే దధాతి । స్యోన-మ్మే సహ పత్యా కరోమీత్యాహ ।
ఆత్మనశ్చ యజమానస్య చానాత్యై సత్వాంయఁ ॥
సమాయుషా సమ్ప్రజయేత్యాహ ॥ 73 ॥
ఆశిషమేవైతామాశాస్తే పూర్ణపాత్రే । అన్తతో-ఽనుష్టుభా । చతుష్పద్వా ఏతచ్ఛన్దః ప్రతిష్ఠిత-మ్పత్నియై పూర్ణపాత్రే భవతి ।
అస్మిన్ ఁలోకే ప్రతితిష్ఠానీతి ।
అస్మిన్నేవ లోకే ప్రతితిష్ఠతి । అథో వాగ్వా అనుష్టుక్ । వామ్మిథునమ్ । ఆపో రేతః ప్రజననమ్ ।
ఏతస్మాద్వై మిథునాద్విద్యోతమాన-స్స్తనయన్వర్షతి । రేతః సిఞ్చన్న్ ॥ 74 ॥
అస్మిన్ ఁలోకే ప్రతితిష్ఠానీతి ।
అస్మిన్నేవ లోకే ప్రతితిష్ఠతి । అథో వాగ్వా అనుష్టుక్ । వామ్మిథునమ్ । ఆపో రేతః ప్రజననమ్ ।
ఏతస్మాద్వై మిథునాద్విద్యోతమాన-స్స్తనయన్వర్షతి । రేతః సిఞ్చన్న్ ॥ 74 ॥
ప్రజాః ప్రజనయన్న్ ॥ యద్వై యజ్ఞస్య బ్రహ్మణా యుజ్యతే । బ్రహ్మణా వై తస్య విమోకః । అద్భి-శ్శాన్తిః । విముక్తం-వాఁ ఏతర్హి యోక్త్ర-మ్బ్రహ్మణా ।
ఆదాయైనత్పత్నీ సహాప ఉపగృహ్ణీతే శాన్త్యై ।
అఞ్జలౌ పూర్ణపాత్రమానయతి । రేత ఏవాస్యా-మ్ప్రజా-న్దధాతి । ప్రజయా హి మనుష్యః పూర్ణః ।
ముఖం-విఁమృష్టే । అవభృథస్యైవ రూప-ఙ్కృత్వోత్తిష్ఠతి ॥ 75 ॥
ఆదాయైనత్పత్నీ సహాప ఉపగృహ్ణీతే శాన్త్యై ।
అఞ్జలౌ పూర్ణపాత్రమానయతి । రేత ఏవాస్యా-మ్ప్రజా-న్దధాతి । ప్రజయా హి మనుష్యః పూర్ణః ।
ముఖం-విఁమృష్టే । అవభృథస్యైవ రూప-ఙ్కృత్వోత్తిష్ఠతి ॥ 75 ॥
(సవితృప్రసూతో యథాదేవతం-ప్రజయేత్యాహ-సిఞ్చ-న్మృష్ట ఏక-ఞ్చ) (అ. 10)
అనువాకం 11 - ఉపవేషోపగూహనమ్
పరివేషో వా ఏష వనస్పతీనామ్ । యదుపవేషః । య ఏవం-వేఁద । విన్దతే పరివేష్టారమ్ । తముత్కరే ॥ య-న్దేవా మనుష్యేషు ।
ఉపవేషమధారయన్న్ । యే అస్మదపచేతసః । తానస్మభ్య-మిహాకురు । ఉపవేషోపవిడ్ఢి నః ॥ 76 ॥
అనువాకం 11 - ఉపవేషోపగూహనమ్
పరివేషో వా ఏష వనస్పతీనామ్ । యదుపవేషః । య ఏవం-వేఁద । విన్దతే పరివేష్టారమ్ । తముత్కరే ॥ య-న్దేవా మనుష్యేషు ।
ఉపవేషమధారయన్న్ । యే అస్మదపచేతసః । తానస్మభ్య-మిహాకురు । ఉపవేషోపవిడ్ఢి నః ॥ 76 ॥
ప్రజా-మ్పుష్టిమథో ధనమ్ ।
ద్విపదో నశ్చతుష్పదః । ధ్రువాన-నపగాన్-కుర్వితి పురస్తా-త్ప్రత్యఞ్చముపగూహతి ।
తస్మా-త్పురస్తా-త్ప్రత్యఞ్చః శూద్రా అవస్యన్తి । స్థవిమత ఉపగూహతి । అప్రతివాదిన ఏవైనాన్ కురుతే ॥
ధృష్టిర్వా ఉపవేషః ।
శుచర్తో వజ్రో బ్రహ్మణా సగ్ంశితః ।
యోపవేషే శుక్ । సా-ఽముమృచ్ఛతు య-న్ద్విష్మ ఇతి ॥ 77 ॥
ద్విపదో నశ్చతుష్పదః । ధ్రువాన-నపగాన్-కుర్వితి పురస్తా-త్ప్రత్యఞ్చముపగూహతి ।
తస్మా-త్పురస్తా-త్ప్రత్యఞ్చః శూద్రా అవస్యన్తి । స్థవిమత ఉపగూహతి । అప్రతివాదిన ఏవైనాన్ కురుతే ॥
ధృష్టిర్వా ఉపవేషః ।
శుచర్తో వజ్రో బ్రహ్మణా సగ్ంశితః ।
యోపవేషే శుక్ । సా-ఽముమృచ్ఛతు య-న్ద్విష్మ ఇతి ॥ 77 ॥
అథాస్మై నామ గృహ్య ప్రహరతి । నిరము-న్నుద ఓకసః । సపత్నో యః పృతన్యతి । నిర్బాద్ధ్యేన హవిషా । ఇన్ద్ర ఏణ-మ్పరాశరీత్ ।
ఇహి తిస్రః పరావతః । ఇహి పఞ్చజనాగ్ం అతి ।
ఇహి తిస్రో-ఽతి రోచనా యావత్ । సూర్యో అస-ద్దివి ।
పరమా-న్త్వా పరావతమ్ ॥ 78 ॥
ఇహి తిస్రః పరావతః । ఇహి పఞ్చజనాగ్ం అతి ।
ఇహి తిస్రో-ఽతి రోచనా యావత్ । సూర్యో అస-ద్దివి ।
పరమా-న్త్వా పరావతమ్ ॥ 78 ॥
ఇన్ద్రో నయతు వృత్రహా । యతో న పునరాయసి ।
శశ్వతీభ్య-స్సమాభ్య ఇతి । త్రివృద్వా ఏష వజ్రో బ్రహ్మణా సగ్ంశితః । శుచైవైనం-విఁద్ధ్వా ।
ఏభ్యో లోకేభ్యో నిర్ణుద్య । వజ్రేణ బ్రహ్మణా స్తృణుతే । హతో ఽసావవధిష్మా-ముమిత్యాహ
స్తృత్యై । య-న్ద్విష్యాత్త-న్ధ్యాయేత్ ।
శుచైవైన-మర్పయతి ॥ 79 ॥
(నో-ద్విష్మ ఇతి-పరావత-మర్పయతి) (అ. 11)
(ప్రత్యుష్టం - దివ-శ్శిల్ప - మయజ్ఞో - ధృత-ఞ్చ - దేవాసురా-స్స ఏతమిన్ద్ర - ఆపో దేవీ - రగ్నినా - ధిష్ణియా - అథ స్రుచౌ - యో వా అయథాదేవతం - పరివేషో వా ఏకాదశ)
(ప్రత్యుష్ట - మయజ్ఞ - ఏషా హి విశ్వేషా-న్దేవానా - మూర్జా పృథివీ - మథో రక్షసాం - తా-మ్ప్రజాతిం - ద్వాభ్యాం - త-ఙ్కాలేకాలే నవసప్తతిః)
(ప్రత్యుష్టగ్ం - శుచైవైనమర్పయతి)
॥ హరిః ఓమ్ ॥
॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణే తృతీయాష్టకే తృతీయ ప్రపాఠక-స్సమాప్తః ॥
శశ్వతీభ్య-స్సమాభ్య ఇతి । త్రివృద్వా ఏష వజ్రో బ్రహ్మణా సగ్ంశితః । శుచైవైనం-విఁద్ధ్వా ।
ఏభ్యో లోకేభ్యో నిర్ణుద్య । వజ్రేణ బ్రహ్మణా స్తృణుతే । హతో ఽసావవధిష్మా-ముమిత్యాహ
స్తృత్యై । య-న్ద్విష్యాత్త-న్ధ్యాయేత్ ।
శుచైవైన-మర్పయతి ॥ 79 ॥
(నో-ద్విష్మ ఇతి-పరావత-మర్పయతి) (అ. 11)
(ప్రత్యుష్టం - దివ-శ్శిల్ప - మయజ్ఞో - ధృత-ఞ్చ - దేవాసురా-స్స ఏతమిన్ద్ర - ఆపో దేవీ - రగ్నినా - ధిష్ణియా - అథ స్రుచౌ - యో వా అయథాదేవతం - పరివేషో వా ఏకాదశ)
(ప్రత్యుష్ట - మయజ్ఞ - ఏషా హి విశ్వేషా-న్దేవానా - మూర్జా పృథివీ - మథో రక్షసాం - తా-మ్ప్రజాతిం - ద్వాభ్యాం - త-ఙ్కాలేకాలే నవసప్తతిః)
(ప్రత్యుష్టగ్ం - శుచైవైనమర్పయతి)
॥ హరిః ఓమ్ ॥
॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ బ్రాహ్మణే తృతీయాష్టకే తృతీయ ప్రపాఠక-స్సమాప్తః ॥