કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે તૃતીયાષ્ટકે અષ્ટમઃ પ્રપાઠકઃ - અશ્વમેધબ્રાહ્મણં-વૈઁશ્વદેવ-ઙ્કાણ્ડમ્
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
(અશ્વમેધબ્રાહ્મણં-વૈઁશ્વદેવ-ઙ્કાણ્ડં)
અનુવાકં 1 - સાઙ્ગ્રહણ્યેષ્ટ્યાદયઃ યાજમાનસંસ્કારાઃ
સાગ્રંહણ્યેષ્ટ્યા યજતે । ઇમા-ઞ્જનતાગ્ં સઙ્ગહ્ણાનીતિ ॥ દ્વાદશારત્ની રશના ભવતિ । દ્વાદશ માસા-સ્સંવઁથ્સરઃ ।
સંવઁથ્સરમેવા વરુન્ધે । મૌઞ્જી ભવતિ । ઊર્ગ્વૈ મુઞ્જાઃ । ઊર્જમે વા વરુન્ધે ॥ ચિત્રા નક્ષત્ર-મ્ભવતિ । ચિત્રં-વાઁ એતત્કર્મ ॥ 1 ॥
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
(અશ્વમેધબ્રાહ્મણં-વૈઁશ્વદેવ-ઙ્કાણ્ડં)
અનુવાકં 1 - સાઙ્ગ્રહણ્યેષ્ટ્યાદયઃ યાજમાનસંસ્કારાઃ
સાગ્રંહણ્યેષ્ટ્યા યજતે । ઇમા-ઞ્જનતાગ્ં સઙ્ગહ્ણાનીતિ ॥ દ્વાદશારત્ની રશના ભવતિ । દ્વાદશ માસા-સ્સંવઁથ્સરઃ ।
સંવઁથ્સરમેવા વરુન્ધે । મૌઞ્જી ભવતિ । ઊર્ગ્વૈ મુઞ્જાઃ । ઊર્જમે વા વરુન્ધે ॥ ચિત્રા નક્ષત્ર-મ્ભવતિ । ચિત્રં-વાઁ એતત્કર્મ ॥ 1 ॥
યદશ્વમેધ-સ્સમૃદ્ધ્યૈ ॥ પુણ્યનામ દેવયજન-મદ્ધ્યવસ્યતિ । પુણ્યામેવ તેન કીર્તિમભિજયતિ ॥ અપદાતી-નૃત્વિજઃ સમાવહન્ત્યા સુબ્રહ્મણ્યાયાઃ ।
સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ ॥ કેશશ્મશ્રુ વપતે । નખાનિ નિકૃન્તતે । દતો ધાવતે । સ્નાતિ । અહતં-વાઁસઃ પરિધત્તે । પાપ્મનો-ઽપહત્યૈ ।
વાચં-યઁત્વોપવસતિ । સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય ગુપ્ત્યૈ । રાત્રિ-ઞ્જાગરયન્ત આસતે । સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ ॥ 2 ॥
સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ ॥ કેશશ્મશ્રુ વપતે । નખાનિ નિકૃન્તતે । દતો ધાવતે । સ્નાતિ । અહતં-વાઁસઃ પરિધત્તે । પાપ્મનો-ઽપહત્યૈ ।
વાચં-યઁત્વોપવસતિ । સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય ગુપ્ત્યૈ । રાત્રિ-ઞ્જાગરયન્ત આસતે । સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ ॥ 2 ॥
(કર્મ - ધત્તે પઞ્ચ ચ) (અ. 1)
અનુવાકં 2 - બ્રહ્મૌદનાભિધાનમ્
ચતુષ્ટય્ય આપો ભવન્તિ ।
ચતુશ્શફો વા અશ્વઃ પ્રાજાપત્ય-સ્સમૃદ્ધ્યૈ ॥
તા દિગ્ભ્ય-સ્સમાભૃતા ભવન્તિ । દિક્ષુ વા આપઃ ।
અન્નં-વાઁ આપઃ । અદ્ભ્યો વા અન્ન-ઞ્જાયતે । યદેવાદ્ભ્યો-ઽન્ન-ઞ્જાયતે । તદવરુન્ધે ॥ તાસુ બ્રહ્મૌદન-મ્પચતિ । રેત એવ તદ્દધાતિ ॥ 3 ॥
અનુવાકં 2 - બ્રહ્મૌદનાભિધાનમ્
ચતુષ્ટય્ય આપો ભવન્તિ ।
ચતુશ્શફો વા અશ્વઃ પ્રાજાપત્ય-સ્સમૃદ્ધ્યૈ ॥
તા દિગ્ભ્ય-સ્સમાભૃતા ભવન્તિ । દિક્ષુ વા આપઃ ।
અન્નં-વાઁ આપઃ । અદ્ભ્યો વા અન્ન-ઞ્જાયતે । યદેવાદ્ભ્યો-ઽન્ન-ઞ્જાયતે । તદવરુન્ધે ॥ તાસુ બ્રહ્મૌદન-મ્પચતિ । રેત એવ તદ્દધાતિ ॥ 3 ॥
ચતુશ્શરાવો ભવતિ । દિક્ષ્વેવ પ્રતિતિષ્ઠતિ ॥ ઉભયતો રુક્મૌ ભવતઃ । ઉભયત એવાસ્મિન્-રુચ-ન્દધાતિ । ઉદ્ધરતિ શૃતત્વાય ।
સર્પિષ્વા-ન્ભવતિ મેદ્ધ્યત્વાય । ચત્વાર આર્ષેયાઃ પ્રાશ્નન્તિ । દિશામેવ જ્યોતિષિ જુહોતિ । ચત્વારિ હિરણ્યાનિ દદાતિ । દિશામવ જ્યોતીગ્ષ્ય વરુન્ધે ॥ 4 ॥
સર્પિષ્વા-ન્ભવતિ મેદ્ધ્યત્વાય । ચત્વાર આર્ષેયાઃ પ્રાશ્નન્તિ । દિશામેવ જ્યોતિષિ જુહોતિ । ચત્વારિ હિરણ્યાનિ દદાતિ । દિશામવ જ્યોતીગ્ષ્ય વરુન્ધે ॥ 4 ॥
યદાજ્ય-મુચ્છિષ્યતે । તસ્મિન્-રશના-ન્ન્યુનત્તિ । પ્રજાપતિર્વા ઓદનઃ । રેત આજ્યમ્ । યદાજ્યે રશના-ન્ન્યુનત્તિ । પ્રજાપતિમેવ રેતસા સમર્ધયતિ ॥ દર્ભમયી રશના ભવતિ ।
બહુ વા એષ કુચરો-ઽમેદ્ધ્યમુપગચ્છતિ ।
યદશ્વઃ । પવિત્રં-વૈઁ દર્ભાઃ ॥ 5 ॥
બહુ વા એષ કુચરો-ઽમેદ્ધ્યમુપગચ્છતિ ।
યદશ્વઃ । પવિત્રં-વૈઁ દર્ભાઃ ॥ 5 ॥
યદ્દર્ભમયી રશના ભવતિ । પુનાત્યેવૈનમ્ । પૂતમેન-મ્મેદ્ધ્ય-માલભતે ॥
અશ્વસ્ય વા આલબ્ધસ્ય મહિમોદ-ક્રામત્ ।
સ મહર્ત્વિજઃ પ્રાવિશત્ । તન્મહર્ત્વિજા-મ્મહર્ત્વિક્ત્વમ્ । યન્મહર્ત્વિજઃ પ્રાશ્ઞન્તિ ।
મહિમાન-મેવાસ્મિન્-તદ્દધતિ ॥
અશ્વસ્ય વા આલબ્ધસ્ય રેત ઉદક્રામત્ ।
તથ્સુવર્ણગ્ં હિરણ્ય-મભવત્ । યથ્સુવર્ણગ્ં હિરણ્ય-ન્દદાતિ ।
રેત એવ તદ્દધાતિ ॥ ઓદને દદાતિ । રેતો વા ઓદનઃ । રેતો હિરણ્યમ્ । રેતસૈવાસ્મિ-ન્રેતો દધાતિ ॥ 6 ॥
અશ્વસ્ય વા આલબ્ધસ્ય મહિમોદ-ક્રામત્ ।
સ મહર્ત્વિજઃ પ્રાવિશત્ । તન્મહર્ત્વિજા-મ્મહર્ત્વિક્ત્વમ્ । યન્મહર્ત્વિજઃ પ્રાશ્ઞન્તિ ।
મહિમાન-મેવાસ્મિન્-તદ્દધતિ ॥
અશ્વસ્ય વા આલબ્ધસ્ય રેત ઉદક્રામત્ ।
તથ્સુવર્ણગ્ં હિરણ્ય-મભવત્ । યથ્સુવર્ણગ્ં હિરણ્ય-ન્દદાતિ ।
રેત એવ તદ્દધાતિ ॥ ઓદને દદાતિ । રેતો વા ઓદનઃ । રેતો હિરણ્યમ્ । રેતસૈવાસ્મિ-ન્રેતો દધાતિ ॥ 6 ॥
(દધાતિ - રુન્ધે - દર્ભા - અભવ-થ્ષટ્ચ) (અ. 2)
અનુવાકં 3 - રશનયા-ઽશ્વબન્ધનમ્
યો વૈ બ્રહ્મણે દેવેભ્યઃ પ્રજાપતયે-ઽપ્રતિ-પ્રોચ્યાશ્વ-મ્મેદ્ધ્ય-મ્બદ્ધ્નાતિ ।
આ દેવતાભ્યો વૃશ્ચ્યતે । પાપીયાન્ભવતિ । યઃ પ્રતિપ્રોચ્ય । ન દેવતાભ્ય આવૃશ્ચ્યતે । વસીયાન્ભવતિ ॥ યદાહ । બ્રહ્મન્નશ્વ-મ્મેદ્ધ્ય-મ્ભન્થ્સ્યામિ દેવેભ્યઃ પ્રજાપતયે તેન રાદ્ધ્યાસમિતિ । બ્રહ્મ વૈ બ્રહ્મા ।
બ્રહ્મણ એવ દેવેભ્યઃ પ્રજાપતયે પ્રતિપ્રોચ્યાશ્વ-મ્મેદ્ધ્ય-મ્બદ્ધ્નાતિ ॥ 7 ॥
અનુવાકં 3 - રશનયા-ઽશ્વબન્ધનમ્
યો વૈ બ્રહ્મણે દેવેભ્યઃ પ્રજાપતયે-ઽપ્રતિ-પ્રોચ્યાશ્વ-મ્મેદ્ધ્ય-મ્બદ્ધ્નાતિ ।
આ દેવતાભ્યો વૃશ્ચ્યતે । પાપીયાન્ભવતિ । યઃ પ્રતિપ્રોચ્ય । ન દેવતાભ્ય આવૃશ્ચ્યતે । વસીયાન્ભવતિ ॥ યદાહ । બ્રહ્મન્નશ્વ-મ્મેદ્ધ્ય-મ્ભન્થ્સ્યામિ દેવેભ્યઃ પ્રજાપતયે તેન રાદ્ધ્યાસમિતિ । બ્રહ્મ વૈ બ્રહ્મા ।
બ્રહ્મણ એવ દેવેભ્યઃ પ્રજાપતયે પ્રતિપ્રોચ્યાશ્વ-મ્મેદ્ધ્ય-મ્બદ્ધ્નાતિ ॥ 7 ॥
ન દેવતાભ્ય આવૃશ્ચ્યતે । વસીયા-ન્ભવતિ ॥
દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવ ઇતિ રશના-માદત્તે પ્રસૂત્યૈ । અશ્વિનો-ર્બાહુભ્યા-મિત્યાહ । અશ્વિનૌ હિ દેવાના-મદ્ધ્વર્યૂ આસ્તામ્ ।
પૂષ્ણો હસ્તાભ્યા-મિત્યાહ યત્યૈ ॥
વ્યૃદ્ધં-વાઁ એતદ્યજ્ઞસ્ય । યદયજુષ્કેણ ક્રિયતે ।
ઇમામગૃભ્ણન્-રશના-મૃતસ્યે-ત્યધિ વદતિ યજુષ્કૃત્યૈ । યજ્ઞસ્ય સમૃદ્ધ્યૈ ॥ 8 ॥
દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવ ઇતિ રશના-માદત્તે પ્રસૂત્યૈ । અશ્વિનો-ર્બાહુભ્યા-મિત્યાહ । અશ્વિનૌ હિ દેવાના-મદ્ધ્વર્યૂ આસ્તામ્ ।
પૂષ્ણો હસ્તાભ્યા-મિત્યાહ યત્યૈ ॥
વ્યૃદ્ધં-વાઁ એતદ્યજ્ઞસ્ય । યદયજુષ્કેણ ક્રિયતે ।
ઇમામગૃભ્ણન્-રશના-મૃતસ્યે-ત્યધિ વદતિ યજુષ્કૃત્યૈ । યજ્ઞસ્ય સમૃદ્ધ્યૈ ॥ 8 ॥
તદાહુઃ । દ્વાદશારત્ની રશના કર્તવ્યા(3) ત્રયોદશારત્ની(3)રિતિ । ઋષભો વા એષ ઋતૂનામ્ । યથ્સંવઁથ્સરઃ ।
તસ્ય ત્રયોદશો માસો વિષ્ટપમ્ । ઋષભ એષ યજ્ઞાનામ્ । યદશ્વમેધઃ । યથા વા ઋષભસ્ય વિષ્ટપમ્ । એવમેતસ્ય વિષ્ટપમ્ । ત્રયોદશમરત્નિગ્ં રશનાયા-મુપાદધાતિ ॥ 9 ॥
તસ્ય ત્રયોદશો માસો વિષ્ટપમ્ । ઋષભ એષ યજ્ઞાનામ્ । યદશ્વમેધઃ । યથા વા ઋષભસ્ય વિષ્ટપમ્ । એવમેતસ્ય વિષ્ટપમ્ । ત્રયોદશમરત્નિગ્ં રશનાયા-મુપાદધાતિ ॥ 9 ॥
યથર્ષભસ્ય વિષ્ટપગ્ં સગ્ગ્સ્કરોતિ । તાદૃગેવ તત્ ॥ પૂર્વ આયુષિ વિદથેષુ કવ્યેત્યાહ । આયુરેવાસ્મિ-ન્દધાતિ ॥
તયા દેવા-સ્સુતમાબભૂવુ-રિત્યાહ । ભૂતિમેવોપાવર્તતે ॥ ઋતસ્ય સામન-થ્સરમારપન્તીત્યાહ । સત્યં-વાઁ ઋતમ્ ।
સત્યેનૈવૈન મૃતેનારભતે ॥ અભિધા અસીત્યાહ ॥ 10 ॥
તયા દેવા-સ્સુતમાબભૂવુ-રિત્યાહ । ભૂતિમેવોપાવર્તતે ॥ ઋતસ્ય સામન-થ્સરમારપન્તીત્યાહ । સત્યં-વાઁ ઋતમ્ ।
સત્યેનૈવૈન મૃતેનારભતે ॥ અભિધા અસીત્યાહ ॥ 10 ॥
તસ્મા-દશ્વમેધયાજી સર્વાણિ ભૂતાન્યભિ ભવતિ । ભુવન-મસીત્યાહ ।
ભૂમાન-મેવોપતિ । યન્તા-ઽસીત્યાહ । યન્તારમેવૈન-ઙ્કરોતિ ।
ધર્તા-ઽસીત્યાહ । ધર્તારમેવૈન-ઙ્કરોતિ । સો-ઽગ્નિં-વૈઁશ્વાનર-મિત્યાહ ।
અગ્ના-વેવૈનં-વૈઁશ્વાનરે જુહોતિ । સપ્રથસમિત્યાહ ॥ 11 ॥
ભૂમાન-મેવોપતિ । યન્તા-ઽસીત્યાહ । યન્તારમેવૈન-ઙ્કરોતિ ।
ધર્તા-ઽસીત્યાહ । ધર્તારમેવૈન-ઙ્કરોતિ । સો-ઽગ્નિં-વૈઁશ્વાનર-મિત્યાહ ।
અગ્ના-વેવૈનં-વૈઁશ્વાનરે જુહોતિ । સપ્રથસમિત્યાહ ॥ 11 ॥
પ્રજયૈવૈન-મ્પશુભિઃ પ્રથયતિ ।
સ્વાહાકૃત ઇત્યાહ । હોમ એવાસ્યષઃ ।
પૃથિવ્યા-મિત્યાહ । અસ્યામેવૈન-મ્પ્રતિષ્ઠાપયતિ । યન્તા રાડ્યન્તા-ઽસિ યમનો ધર્તા-ઽસિ ધરુણ ઇત્યાહ ।
રૂપમેવાસ્યૈ-તન્મહિમાનં-વ્યાઁચષ્ટે ।
કૃષ્યૈ ત્વા ક્ષેમાય ત્વા રય્યૈ ત્વા પોષાય ત્વેત્યાહ । આશિષમેવૈતામાશાસ્તે ॥
સ્વગા ત્વા દેવેભ્ય ઇત્યાહ ।
દેવેભ્ય એવૈનગ્ગ્ સ્વગા કરોતિ ।
સ્વાહા ત્વા પ્રજાપતય ઇત્યાહ । પ્રાજાપત્યો વા અશ્વઃ ।
યસ્યા એવ દેવતાયા આલભ્યત । તયૈવૈનગ્ં સમર્ધયતિ ॥ 12 ॥
સ્વાહાકૃત ઇત્યાહ । હોમ એવાસ્યષઃ ।
પૃથિવ્યા-મિત્યાહ । અસ્યામેવૈન-મ્પ્રતિષ્ઠાપયતિ । યન્તા રાડ્યન્તા-ઽસિ યમનો ધર્તા-ઽસિ ધરુણ ઇત્યાહ ।
રૂપમેવાસ્યૈ-તન્મહિમાનં-વ્યાઁચષ્ટે ।
કૃષ્યૈ ત્વા ક્ષેમાય ત્વા રય્યૈ ત્વા પોષાય ત્વેત્યાહ । આશિષમેવૈતામાશાસ્તે ॥
સ્વગા ત્વા દેવેભ્ય ઇત્યાહ ।
દેવેભ્ય એવૈનગ્ગ્ સ્વગા કરોતિ ।
સ્વાહા ત્વા પ્રજાપતય ઇત્યાહ । પ્રાજાપત્યો વા અશ્વઃ ।
યસ્યા એવ દેવતાયા આલભ્યત । તયૈવૈનગ્ં સમર્ધયતિ ॥ 12 ॥
(બધ્નાતિ - સમૃદ્ધ્યા - ઉપદધા - ત્યસીત્યાહ - સપ્રથસમીત્યાહ - દેવેભ્ય ઇત્યાહ પઞ્ચ ચ) (અ. 3)
અનુવાકં 4 - અશ્વસ્ય જલે-ઽવગાહનમ્
યઃ પિતુરનુજાયાઃ પુત્રઃ । સ પુરસ્તાન્નયતિ ।
યો માતુરનુજાયાઃ પુત્રઃ । સ પશ્ચાન્નયતિ ।
વિષ્વઞ્ચમેવાસ્માત્-પાપ્માનં-વિઁવૃહતઃ ॥ યો અર્વન્ત-ઞ્જિઘાગ્ંસતિ તમભ્યમીતિ વરુણ ઇતિ શ્વાન-ઞ્ચતુરક્ષ-મ્પ્રસૌતિ ।
પરો મર્તઃ પર-શ્શ્વેતિ શુનશ્ચતુ-રક્ષસ્ય પ્રહન્તિ । શ્વેવ વૈ પાપ્મા ભ્રાતૃવ્યઃ । પાપ્માન-મેવાસ્ય ભ્રાતૃવ્યગ્ં હન્તિ ॥
સૈદ્ધ્રક-મ્મુસલ-મ્ભવતિ ॥ 13 ॥
અનુવાકં 4 - અશ્વસ્ય જલે-ઽવગાહનમ્
યઃ પિતુરનુજાયાઃ પુત્રઃ । સ પુરસ્તાન્નયતિ ।
યો માતુરનુજાયાઃ પુત્રઃ । સ પશ્ચાન્નયતિ ।
વિષ્વઞ્ચમેવાસ્માત્-પાપ્માનં-વિઁવૃહતઃ ॥ યો અર્વન્ત-ઞ્જિઘાગ્ંસતિ તમભ્યમીતિ વરુણ ઇતિ શ્વાન-ઞ્ચતુરક્ષ-મ્પ્રસૌતિ ।
પરો મર્તઃ પર-શ્શ્વેતિ શુનશ્ચતુ-રક્ષસ્ય પ્રહન્તિ । શ્વેવ વૈ પાપ્મા ભ્રાતૃવ્યઃ । પાપ્માન-મેવાસ્ય ભ્રાતૃવ્યગ્ં હન્તિ ॥
સૈદ્ધ્રક-મ્મુસલ-મ્ભવતિ ॥ 13 ॥
કર્મ કર્મૈવાસ્મૈ સાધયતિ ॥ પૌગ્ગ્શ્ચલેયો હન્તિ ।
પુગ્ગ્શ્ચલ્વાં-વૈઁ દેવા-શ્શુચ-ન્ન્યદધુઃ । શુચૈવાસ્ય શુચગ્ં હન્તિ ॥
પાપ્મા વા એતમીફ્સ-તીત્યાહુઃ । યો-ઽશ્વમેધેન યજત ઇતિ ।
અશ્વસ્યાધસ્પદમુપાસ્યતિ ।
વજ્રી વા અશ્વઃ પ્રાજાપત્યઃ ।
વજ્રેણૈવ પાપ્માન-મ્ભ્રાતૃવ્ય-મવક્રામતિ ॥ દક્ષિણા-ઽપપ્લાવયતિ ॥ 14 ॥
પુગ્ગ્શ્ચલ્વાં-વૈઁ દેવા-શ્શુચ-ન્ન્યદધુઃ । શુચૈવાસ્ય શુચગ્ં હન્તિ ॥
પાપ્મા વા એતમીફ્સ-તીત્યાહુઃ । યો-ઽશ્વમેધેન યજત ઇતિ ।
અશ્વસ્યાધસ્પદમુપાસ્યતિ ।
વજ્રી વા અશ્વઃ પ્રાજાપત્યઃ ।
વજ્રેણૈવ પાપ્માન-મ્ભ્રાતૃવ્ય-મવક્રામતિ ॥ દક્ષિણા-ઽપપ્લાવયતિ ॥ 14 ॥
પાપ્માન-મેવાસ્મા-ચ્છમલ-મપપ્લાવયતિ ॥ ઐષીક ઉદૂહો ભવતિ । આયુર્વા ઇષીકાઃ । આયુરે-વાસ્મિ-ન્દધતિ । અમૃતં-વાઁ ઇષીકાઃ । અમૃતમે-વાસ્મિ-ન્દધતિ ॥ વેતસશાખોપસમ્બદ્ધા ભવતિ ।
અફ્સુ-યોનિર્વા અશ્વઃ । અફ્સુજો વેતસઃ ।
સ્વાદેવૈનં-યોઁનેર્નિર્મિમીતે ॥
પુરસ્તાત્-પ્રત્યઞ્ચ-મભ્યુદૂહતિ ।
પુરસ્તા-દેવાસ્મિ-ન્પ્રતીચ્ય મૃત-ન્દધાતિ ॥
અહ-ઞ્ચ ત્વ-ઞ્ચ વૃત્રહન્નિતિ બ્રહ્મા યજમાનસ્ય હસ્ત-ઙ્ગૃહ્ણાતિ ।
બ્રહ્મક્ષત્રે એવ સન્દધાતિ ।
અભિ ક્રત્વેન્દ્ર ભૂરધ જ્મન્નિત્ય-ધ્વર્યુ-ર્યજમાનં-વાઁચયત્ય-ભિજિત્યૈ ॥ 15 ॥
અફ્સુ-યોનિર્વા અશ્વઃ । અફ્સુજો વેતસઃ ।
સ્વાદેવૈનં-યોઁનેર્નિર્મિમીતે ॥
પુરસ્તાત્-પ્રત્યઞ્ચ-મભ્યુદૂહતિ ।
પુરસ્તા-દેવાસ્મિ-ન્પ્રતીચ્ય મૃત-ન્દધાતિ ॥
અહ-ઞ્ચ ત્વ-ઞ્ચ વૃત્રહન્નિતિ બ્રહ્મા યજમાનસ્ય હસ્ત-ઙ્ગૃહ્ણાતિ ।
બ્રહ્મક્ષત્રે એવ સન્દધાતિ ।
અભિ ક્રત્વેન્દ્ર ભૂરધ જ્મન્નિત્ય-ધ્વર્યુ-ર્યજમાનં-વાઁચયત્ય-ભિજિત્યૈ ॥ 15 ॥
(ભવતિ - પ્લાવયતિ - મિમીતે પઞ્ચ ચ) (અ. 4)
અનુવાકં 5 - અશ્વસ્ય પ્રોક્ષણ-મ્મહર્ત્વિજામ્
ચત્વાર ઋત્વિજ-સ્સમુક્ષન્તિ ।
આભ્ય એવૈન-ઞ્ચતસૃભ્યો દિગ્ભ્યો-ઽભિસમીરયન્તિ ॥ શતેન રાજપુત્રૈ-સ્સહાદ્ધ્વર્યુઃ । પુરસ્તાત્-પ્રત્યન્તિષ્ઠ-ન્પ્રોક્ષતિ । અનેનાશ્વેન મેદ્ધ્યેનેષ્ટ્વા ।
અયગ્ં રાજા વૃત્રં-વઁદ્ધ્યાદિતિ । રાજ્યં-વાઁ અદ્ધ્વર્યુઃ । ક્ષત્રગ્ં રાજપુત્રઃ । રાજ્યેનૈ-વાસ્મિન્ ક્ષત્ર-ન્દધાતિ ॥
શતેના-રાજભિરુગ્રૈ-સ્સહ બ્રહ્મા ॥ 16 ॥
અનુવાકં 5 - અશ્વસ્ય પ્રોક્ષણ-મ્મહર્ત્વિજામ્
ચત્વાર ઋત્વિજ-સ્સમુક્ષન્તિ ।
આભ્ય એવૈન-ઞ્ચતસૃભ્યો દિગ્ભ્યો-ઽભિસમીરયન્તિ ॥ શતેન રાજપુત્રૈ-સ્સહાદ્ધ્વર્યુઃ । પુરસ્તાત્-પ્રત્યન્તિષ્ઠ-ન્પ્રોક્ષતિ । અનેનાશ્વેન મેદ્ધ્યેનેષ્ટ્વા ।
અયગ્ં રાજા વૃત્રં-વઁદ્ધ્યાદિતિ । રાજ્યં-વાઁ અદ્ધ્વર્યુઃ । ક્ષત્રગ્ં રાજપુત્રઃ । રાજ્યેનૈ-વાસ્મિન્ ક્ષત્ર-ન્દધાતિ ॥
શતેના-રાજભિરુગ્રૈ-સ્સહ બ્રહ્મા ॥ 16 ॥
દક્ષિણત ઉદન્તિષ્ઠ-ન્પ્રોક્ષતિ । અનેનાશ્વેન મેદ્ધ્યેનેષ્ટ્વા ।
અયગ્ં રાજા-ઽપ્રતિધૃષ્યો-ઽસ્ત્વિતિ । બલં-વૈઁ બ્રહ્મા । બલમરાજોગ્રઃ । બલનૈ-વાસ્મિ-ન્બલ-ન્દધાતિ ॥ શતેન સૂતગ્રામણિભિઃ સહ હોતા । પશ્ચાત્-પ્રાન્તિષ્ઠ-ન્પ્રોક્ષતિ ।
અનેનાશ્વેન મેદ્ધ્યેનેષ્ટ્વા । અયગ્ં રાજા-ઽસ્યૈ વિશઃ ॥ 17 ॥
અયગ્ં રાજા-ઽપ્રતિધૃષ્યો-ઽસ્ત્વિતિ । બલં-વૈઁ બ્રહ્મા । બલમરાજોગ્રઃ । બલનૈ-વાસ્મિ-ન્બલ-ન્દધાતિ ॥ શતેન સૂતગ્રામણિભિઃ સહ હોતા । પશ્ચાત્-પ્રાન્તિષ્ઠ-ન્પ્રોક્ષતિ ।
અનેનાશ્વેન મેદ્ધ્યેનેષ્ટ્વા । અયગ્ં રાજા-ઽસ્યૈ વિશઃ ॥ 17 ॥
બહુગ્વૈ બહ્વશ્વાયૈ બહ્વજાવિકાયૈ । બહુવ્રીહિયવાયૈ બહુમાષતિલાયૈ ।
બહુહિરણ્યાયૈ બહુહસ્તિકાયૈ । બહુદાસપૂરુષાયૈ રયિમત્યૈ પુષ્ટિમત્યૈ । બહુરાયસ્પોષાયૈ રાજા-ઽસ્ત્વિતિ । ભૂમા વૈ હોતા । ભૂમા સૂતગ્રામણ્યઃ । ભૂમ્નૈવાસ્મિ-ન્ભૂમાન-ન્દધાતિ ॥ શતેન ક્ષત્ત-સઙ્ગ્રહીતૃભિઃ સહોદ્ગાતા । ઉત્તરતો દક્ષિણા તિષ્ઠ-ન્પ્રોક્ષતિ ॥ 18 ॥
બહુહિરણ્યાયૈ બહુહસ્તિકાયૈ । બહુદાસપૂરુષાયૈ રયિમત્યૈ પુષ્ટિમત્યૈ । બહુરાયસ્પોષાયૈ રાજા-ઽસ્ત્વિતિ । ભૂમા વૈ હોતા । ભૂમા સૂતગ્રામણ્યઃ । ભૂમ્નૈવાસ્મિ-ન્ભૂમાન-ન્દધાતિ ॥ શતેન ક્ષત્ત-સઙ્ગ્રહીતૃભિઃ સહોદ્ગાતા । ઉત્તરતો દક્ષિણા તિષ્ઠ-ન્પ્રોક્ષતિ ॥ 18 ॥
અનેનાશ્વેન મેદ્ધ્યે નેષ્ટ્વા ।
અયગ્ં રાજા સર્વમાયુરેત્વિતિ ।
આયુર્વા ઉદ્ગાતા । આયુઃ ક્ષત્ત-સઙ્ગ્રહીતારઃ ।
આયુષૈ-વાસ્મિન્નાયુ-ર્દધાતિ ॥ શતગ્ં શત-મ્ભવન્તિ । શતાયુઃ પુરુષ-શ્શતેન્દ્રિયઃ ।
આયુષ્યેવેન્દ્રિયે પ્રતિતિષ્ઠતિ ॥ ચતુ-શ્શતા ભવન્તિ । ચતસ્રો દિશઃ । દિક્ષ્વેવ પ્રતિતિષ્ઠતિ ॥ 19 ॥
અયગ્ં રાજા સર્વમાયુરેત્વિતિ ।
આયુર્વા ઉદ્ગાતા । આયુઃ ક્ષત્ત-સઙ્ગ્રહીતારઃ ।
આયુષૈ-વાસ્મિન્નાયુ-ર્દધાતિ ॥ શતગ્ં શત-મ્ભવન્તિ । શતાયુઃ પુરુષ-શ્શતેન્દ્રિયઃ ।
આયુષ્યેવેન્દ્રિયે પ્રતિતિષ્ઠતિ ॥ ચતુ-શ્શતા ભવન્તિ । ચતસ્રો દિશઃ । દિક્ષ્વેવ પ્રતિતિષ્ઠતિ ॥ 19 ॥
(બ્રહ્મા - વિશ - ઉક્ષતિ - દિશ એક-ઞ્ચ) (અ. 5)
અનુવાકં 6 - ભૂમૌ પતતા-મ્બિન્દૂનામભિમન્ત્રણમ્
યથા વૈ હવિષો ગૃહીતસ્ય સ્કન્દતિ । એવં-વાઁ એતદશ્વસ્ય સ્કન્દતિ ।
યન્નિક્તમના-લબ્ધ-મુથ્સૃજન્તિ । યથ્સ્તોક્યા અન્વાહ । સર્વહુત-મેવૈન-ઙ્કરોત્ય-સ્કન્દાય । અસ્કન્નગ્ં હિ તત્ ।
યદ્ધુતસ્ય સ્કન્દતિ ॥ સહસ્ર-મન્વાહ । સહસ્ર સમ્મિત-સ્સુવર્ગો લોકઃ ।
સુવર્ગસ્ય લોકસ્યા-ભિજિત્યૈ ॥ 20 ॥
અનુવાકં 6 - ભૂમૌ પતતા-મ્બિન્દૂનામભિમન્ત્રણમ્
યથા વૈ હવિષો ગૃહીતસ્ય સ્કન્દતિ । એવં-વાઁ એતદશ્વસ્ય સ્કન્દતિ ।
યન્નિક્તમના-લબ્ધ-મુથ્સૃજન્તિ । યથ્સ્તોક્યા અન્વાહ । સર્વહુત-મેવૈન-ઙ્કરોત્ય-સ્કન્દાય । અસ્કન્નગ્ં હિ તત્ ।
યદ્ધુતસ્ય સ્કન્દતિ ॥ સહસ્ર-મન્વાહ । સહસ્ર સમ્મિત-સ્સુવર્ગો લોકઃ ।
સુવર્ગસ્ય લોકસ્યા-ભિજિત્યૈ ॥ 20 ॥
યત્પરિમિતા અનુબ્રૂયાત્ । પરિમિતમવરુન્ધીત । અપરિમિતા અન્વાહ । અપરિમિત-સ્સુવર્ગો લોકઃ । સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ ॥
સ્તોક્યા જુહોતિ । યા એવ વર્ષ્યા આપઃ । તા અવરુન્ધે ॥ અસ્યા-ઞ્જુહોતિ । ઇયં-વાઁ અગ્નિર્વૈશ્વાનરઃ ॥ 21 ॥
સ્તોક્યા જુહોતિ । યા એવ વર્ષ્યા આપઃ । તા અવરુન્ધે ॥ અસ્યા-ઞ્જુહોતિ । ઇયં-વાઁ અગ્નિર્વૈશ્વાનરઃ ॥ 21 ॥
અસ્યામેવૈનાઃ પ્રતિષ્ઠાપયતિ ॥ ઉવાચ હ પ્રજાપતિઃ । સ્તોક્યાસુ વા અહમશ્વમેધગ્ં સગ્ગ્સ્થાપયામિ । તેન તત-સ્સગ્ગ્સ્થિતેન ચરામીતિ ॥ અગ્નયે સ્વાહેત્યાહ ।
અગ્નય એવૈન-ઞ્જુહોતિ ॥ સોમાય સ્વાહેત્યાહ । સોમાયૈવૈન-ઞ્જુહોતિ । સવિત્રે સ્વાહેત્યાહ । સવિત્ર એવૈન-ઞ્જુહોતિ ॥ 22 ॥
અગ્નય એવૈન-ઞ્જુહોતિ ॥ સોમાય સ્વાહેત્યાહ । સોમાયૈવૈન-ઞ્જુહોતિ । સવિત્રે સ્વાહેત્યાહ । સવિત્ર એવૈન-ઞ્જુહોતિ ॥ 22 ॥
સરસ્વત્યૈ સ્વાહેત્યાહ । સરસ્વત્યા એવૈન-ઞ્જુહોતિ । પૂષ્ણે સ્વાહેત્યાહ । પૂષ્ણ એવૈન-ઞ્જુહોતિ । બૃહસ્પતયે સ્વાહેત્યાહ ।
બૃહસ્પતય એવૈન-ઞ્જુહોતિ । અપા-મ્મોદાય સ્વાહેત્યાહ । અદ્ભ્ય એવૈન-ઞ્જુહોતિ । વાયવે સ્વાહેત્યાહ । વાયવ એવૈન-ઞ્જુહોતિ ॥ 23 ॥
બૃહસ્પતય એવૈન-ઞ્જુહોતિ । અપા-મ્મોદાય સ્વાહેત્યાહ । અદ્ભ્ય એવૈન-ઞ્જુહોતિ । વાયવે સ્વાહેત્યાહ । વાયવ એવૈન-ઞ્જુહોતિ ॥ 23 ॥
મિત્રાય સ્વાહેત્યાહ । મિત્રાયૈવૈન-ઞ્જુહોતિ । વરુણાય સ્વાહેત્યાહ । વરુણાયૈવૈન-ઞ્જુહોતિ ॥ એતાભ્ય એવૈન-ન્દેવતાભ્યો જુહોતિ ॥
દશ દશ સપાન્દ-ઞ્જુહોતિ । દશાક્ષરા વિરાટ્ । અન્નં-વિઁરાટ્ । વિરાજૈ-વાન્નાદ્યમવરુન્ધે ॥ પ્ર વા એષો-ઽસ્માલ્લોકા-ચ્ચ્યવતે ।
યઃ પરાચીરાહુતી-ર્જુહોતિ ।
પુનઃ પુનરભ્યાવર્ત-ઞ્જુહોતિ ।
અસ્મિન્નેવ લોકે પ્રતિતિષ્ઠતિ ॥
એતાગ્ં હ વાવ સો-ઽશ્વમેધસ્ય સગ્ગ્સ્થિતિ મુવાચા-સ્કન્દાય । અસ્કન્નગ્ં હિ તત્ ।
યદ્યજ્ઞસ્ય સગ્ગ્સ્થિતસ્ય સ્કન્દતિ ॥ 24 ॥
દશ દશ સપાન્દ-ઞ્જુહોતિ । દશાક્ષરા વિરાટ્ । અન્નં-વિઁરાટ્ । વિરાજૈ-વાન્નાદ્યમવરુન્ધે ॥ પ્ર વા એષો-ઽસ્માલ્લોકા-ચ્ચ્યવતે ।
યઃ પરાચીરાહુતી-ર્જુહોતિ ।
પુનઃ પુનરભ્યાવર્ત-ઞ્જુહોતિ ।
અસ્મિન્નેવ લોકે પ્રતિતિષ્ઠતિ ॥
એતાગ્ં હ વાવ સો-ઽશ્વમેધસ્ય સગ્ગ્સ્થિતિ મુવાચા-સ્કન્દાય । અસ્કન્નગ્ં હિ તત્ ।
યદ્યજ્ઞસ્ય સગ્ગ્સ્થિતસ્ય સ્કન્દતિ ॥ 24 ॥
(અભિજિત્યૈ - વૈશ્વાનરઃ - સવિત્ર એવૈન-ઞ્જુહોતિ - વાયવ એવૈન-ઞ્જુહોતિ - ચ્યવતે ષટ્ચ) (અ. 6)
અનુવાકં 7 - અથાધ્વર્યુપ્રોક્ષણમ્
પ્રજાપતયે ત્વા જુષ્ટ-મ્પ્રોક્ષામીતિ પુરસ્તાત્-પત્યન્તિષ્ઠ-ન્પ્રોક્ષતિ ।
પ્રજાપતિર્વૈ દેવાના-મન્નાદો વીર્યાવાન્ ।
અન્નાદ્ય-મેવાસ્મિન્ વીર્ય-ન્દધાતિ ।
તસ્માદશ્વઃ પશૂના-મન્નાદો વીર્યાવત્તમઃ ॥ ઇન્દ્રાગ્નિભ્યા-ન્ત્વેતિ દક્ષિણતઃ ।
ઇન્દ્રાગ્ની વૈ દેવાનામોજિષ્ઠૌ બલિષ્ઠૌ । ઓજ એવાસ્મિ-ન્બલ-ન્દધાતિ । તસ્માદશ્વઃ પશૂનામોજિષ્ઠો બલિષ્ઠઃ ॥ વાયવે ત્વેતિ પશ્ચાત્ । વાયુર્વૈ દેવાનામાશુ-સ્સારસારિતમઃ ॥ 25 ॥
અનુવાકં 7 - અથાધ્વર્યુપ્રોક્ષણમ્
પ્રજાપતયે ત્વા જુષ્ટ-મ્પ્રોક્ષામીતિ પુરસ્તાત્-પત્યન્તિષ્ઠ-ન્પ્રોક્ષતિ ।
પ્રજાપતિર્વૈ દેવાના-મન્નાદો વીર્યાવાન્ ।
અન્નાદ્ય-મેવાસ્મિન્ વીર્ય-ન્દધાતિ ।
તસ્માદશ્વઃ પશૂના-મન્નાદો વીર્યાવત્તમઃ ॥ ઇન્દ્રાગ્નિભ્યા-ન્ત્વેતિ દક્ષિણતઃ ।
ઇન્દ્રાગ્ની વૈ દેવાનામોજિષ્ઠૌ બલિષ્ઠૌ । ઓજ એવાસ્મિ-ન્બલ-ન્દધાતિ । તસ્માદશ્વઃ પશૂનામોજિષ્ઠો બલિષ્ઠઃ ॥ વાયવે ત્વેતિ પશ્ચાત્ । વાયુર્વૈ દેવાનામાશુ-સ્સારસારિતમઃ ॥ 25 ॥
જવમેવાસ્મિન્દધાતિ । તસ્માદશ્વઃ પશૂનામાશુ-સ્સારસારિતમઃ ॥
વિશ્વેભ્યસ્ત્વા દેવેભ્ય ઇત્યુત્તરતઃ ।
વિશ્વે વૈ દેવા દેવાનાં-યઁશસ્વિતમાઃ ।
યશ એવાસ્મિન્દધાતિ । તસ્માદશ્વઃ પશૂનાં-યઁશસ્વિતમઃ ॥ દેવેભ્ય-સ્ત્વેત્યધસ્તાત્ । દેવા વૈ દેવાના-મપચિતતમાઃ ।
અપચિતિ-મેવાસ્મિ-ન્દધાતિ ।
તસ્માદશ્વઃ પશૂના-મપચિતતમઃ ॥ 26 ॥
વિશ્વેભ્યસ્ત્વા દેવેભ્ય ઇત્યુત્તરતઃ ।
વિશ્વે વૈ દેવા દેવાનાં-યઁશસ્વિતમાઃ ।
યશ એવાસ્મિન્દધાતિ । તસ્માદશ્વઃ પશૂનાં-યઁશસ્વિતમઃ ॥ દેવેભ્ય-સ્ત્વેત્યધસ્તાત્ । દેવા વૈ દેવાના-મપચિતતમાઃ ।
અપચિતિ-મેવાસ્મિ-ન્દધાતિ ।
તસ્માદશ્વઃ પશૂના-મપચિતતમઃ ॥ 26 ॥
સર્વેભ્યસ્ત્વા દેવેભ્ય ઇત્યુપરિષ્ટાત્ ।
સર્વે વૈ દેવાસ્ત્વિષિમન્તો હરસ્વિનઃ ।
ત્વિષિમે-વાસ્મિન્. હરો દધાતિ ।
તસ્માદશ્વઃ પશૂના-ન્ત્વિષિમાન્ હરસ્વિતમઃ ॥ દિવે ત્વા-ઽન્તરિક્ષાય ત્વા પૃથિવ્યૈ ત્વેત્યાહ ।
એભ્ય એવૈનં-લોઁકેભ્યઃ પ્રોક્ષતિ ॥
સતે ત્વા-ઽસતે ત્વા-ઽદ્ભ્યસ્ત્વૌ-ષધીભ્યસ્ત્વા વિશ્વેભ્યસ્ત્વા ભૂતેભ્ય ઇત્યાહ ।
તસ્માદશ્વમેધયાજિનગ્ં સર્વાણિ ભૂતાન્યુપ જીવન્તિ ॥ બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ । યત્પ્રાજાપત્યો-ઽશ્વઃ । અથ કસ્માદેન-મન્યાભ્યો દેવતાભ્યો-ઽપિ પ્રોક્ષતીતિ ।
અશ્વે વૈ સર્વા દેવતા અન્વાયત્તાઃ ।
તં-યઁદ્વિશ્વેભ્યસ્ત્વા ભૂતેભ્ય ઇતિ પ્રાક્ષતિ ।
દેવતા એવાસ્મિ-ન્નન્વાયાતયતિ ।
તસ્માદશ્વે સર્વા દેવતા અન્વાયત્તાઃ ॥ 27 ॥
સર્વે વૈ દેવાસ્ત્વિષિમન્તો હરસ્વિનઃ ।
ત્વિષિમે-વાસ્મિન્. હરો દધાતિ ।
તસ્માદશ્વઃ પશૂના-ન્ત્વિષિમાન્ હરસ્વિતમઃ ॥ દિવે ત્વા-ઽન્તરિક્ષાય ત્વા પૃથિવ્યૈ ત્વેત્યાહ ।
એભ્ય એવૈનં-લોઁકેભ્યઃ પ્રોક્ષતિ ॥
સતે ત્વા-ઽસતે ત્વા-ઽદ્ભ્યસ્ત્વૌ-ષધીભ્યસ્ત્વા વિશ્વેભ્યસ્ત્વા ભૂતેભ્ય ઇત્યાહ ।
તસ્માદશ્વમેધયાજિનગ્ં સર્વાણિ ભૂતાન્યુપ જીવન્તિ ॥ બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ । યત્પ્રાજાપત્યો-ઽશ્વઃ । અથ કસ્માદેન-મન્યાભ્યો દેવતાભ્યો-ઽપિ પ્રોક્ષતીતિ ।
અશ્વે વૈ સર્વા દેવતા અન્વાયત્તાઃ ।
તં-યઁદ્વિશ્વેભ્યસ્ત્વા ભૂતેભ્ય ઇતિ પ્રાક્ષતિ ।
દેવતા એવાસ્મિ-ન્નન્વાયાતયતિ ।
તસ્માદશ્વે સર્વા દેવતા અન્વાયત્તાઃ ॥ 27 ॥
(સારસારિતમો - ઽપચિતતમઃ - પ્રાજાપત્યો-ઽશ્વ પઞ્ચ ચ) (અ. 7)
અનુવાકં 8 - અશ્વચરિતાનામશ્વરૂપાણા-ઞ્ચ હોમાઃ
યથા વૈ હવિષો ગૃહીતસ્ય સ્કન્દતિ ।
એવં-વાઁ એતદશ્વસ્ય સ્કન્દતિ ।
યત્પ્રોક્ષિત-મનાલબ્ધ-મુથ્સૃજન્તિ । યદશ્વ-ચરિતાનિ જુહોતિ । સર્વહુત-મેવૈન-ઙ્કરોત્ય-સ્કન્દાય । અસ્કન્નગ્ં હિ તત્ । યદ્ધુતસ્ય સ્કન્દતિ ॥ ઈઙ્કારાય સ્વાહે-ઙ્કૃતાય સ્વાહેત્યાહ । એતાનિ વા અશ્વચરિતાનિ । ચરિતૈરેવૈનગ્ં સમર્ધયતિ ॥ 28 ॥
અનુવાકં 8 - અશ્વચરિતાનામશ્વરૂપાણા-ઞ્ચ હોમાઃ
યથા વૈ હવિષો ગૃહીતસ્ય સ્કન્દતિ ।
એવં-વાઁ એતદશ્વસ્ય સ્કન્દતિ ।
યત્પ્રોક્ષિત-મનાલબ્ધ-મુથ્સૃજન્તિ । યદશ્વ-ચરિતાનિ જુહોતિ । સર્વહુત-મેવૈન-ઙ્કરોત્ય-સ્કન્દાય । અસ્કન્નગ્ં હિ તત્ । યદ્ધુતસ્ય સ્કન્દતિ ॥ ઈઙ્કારાય સ્વાહે-ઙ્કૃતાય સ્વાહેત્યાહ । એતાનિ વા અશ્વચરિતાનિ । ચરિતૈરેવૈનગ્ં સમર્ધયતિ ॥ 28 ॥
તદાહુઃ । અનાહુતયો વા અશ્વચરિતાનિ ।
નૈતા હોતવ્યા ઇતિ । અથો ખલ્વાહુઃ । હોતવ્યા એવ । અત્ર વાવૈવં-વિઁદ્વાનશ્વમેધગ્ં
સગ્ગ્સ્થાપયતિ । યદશ્વ-ચરિતાનિ જુહોતિ । તસ્મા-દ્ધોતવ્યા ઇતિ ॥ બહિર્ધા વા એનમેતદાયતના-દ્દધાતિ ।
ભ્રાતૃવ્યમસ્મૈ જનયતિ ॥ 29 ॥
નૈતા હોતવ્યા ઇતિ । અથો ખલ્વાહુઃ । હોતવ્યા એવ । અત્ર વાવૈવં-વિઁદ્વાનશ્વમેધગ્ં
સગ્ગ્સ્થાપયતિ । યદશ્વ-ચરિતાનિ જુહોતિ । તસ્મા-દ્ધોતવ્યા ઇતિ ॥ બહિર્ધા વા એનમેતદાયતના-દ્દધાતિ ।
ભ્રાતૃવ્યમસ્મૈ જનયતિ ॥ 29 ॥
યસ્યા નાયતને-ઽન્યત્રાગ્ને-રાહુતી-ર્જુહોતિ ।
સાવિત્રિયા ઇષ્ટ્યાઃ પુરસ્તાથ્સ્વિષ્ટ કૃતઃ ।
આહવનીયે-ઽશ્વચરિતાનિ જુહોતિ । આયતન એવાસ્યાહુતી-ર્જુહોતિ । નાસ્મૈ ભ્રાતૃવ્ય-ઞ્જનયતિ ॥ તદાહુઃ । યજ્ઞમુખે યજ્ઞમુખે હોતવ્યાઃ । યજ્ઞસ્ય ક્લૃપ્ત્યૈ । સુવર્ગસ્ય લોકસ્યા-નુખ્યાત્યા ઇતિ ॥ અથો ખલ્વાહુઃ ॥ 30 ॥
સાવિત્રિયા ઇષ્ટ્યાઃ પુરસ્તાથ્સ્વિષ્ટ કૃતઃ ।
આહવનીયે-ઽશ્વચરિતાનિ જુહોતિ । આયતન એવાસ્યાહુતી-ર્જુહોતિ । નાસ્મૈ ભ્રાતૃવ્ય-ઞ્જનયતિ ॥ તદાહુઃ । યજ્ઞમુખે યજ્ઞમુખે હોતવ્યાઃ । યજ્ઞસ્ય ક્લૃપ્ત્યૈ । સુવર્ગસ્ય લોકસ્યા-નુખ્યાત્યા ઇતિ ॥ અથો ખલ્વાહુઃ ॥ 30 ॥
યદ્યજ્ઞમુખે યજ્ઞમુખે જુહુયાત્ ।
પશુભિ-ર્યજમાનં-વ્યઁદ્ર્ધયેત્ ।
અવ સુવર્ગાલ્લોકા-ત્પદ્યેત । પાપીયા-ન્થ્સ્યાદિતિ ।
સકૃદેવ હોતવ્યાઃ । ન યજમાન-મ્પશુભિ-ર્વ્યદ્ર્ધયતિ । અભિ સુવર્ગં-લોઁક-ઞ્જયતિ । ન પાપીયા-ન્ભવતિ ॥ અષ્ટાચત્વારિગ્ંશતમશ્વ રૂપાણિ જુહોતિ । અષ્ટાચત્વારિગ્ંશદક્ષરા જગતી । જાગતો-ઽશ્વઃ પ્રાજાપત્ય-સ્સમૃદ્ધ્યૈ ॥ એકમતિરિક્ત-ઞ્જુહોતિ । તસ્માદેકઃ પ્રજાસ્વદ્ર્ધુકઃ ॥ 31 ॥
પશુભિ-ર્યજમાનં-વ્યઁદ્ર્ધયેત્ ।
અવ સુવર્ગાલ્લોકા-ત્પદ્યેત । પાપીયા-ન્થ્સ્યાદિતિ ।
સકૃદેવ હોતવ્યાઃ । ન યજમાન-મ્પશુભિ-ર્વ્યદ્ર્ધયતિ । અભિ સુવર્ગં-લોઁક-ઞ્જયતિ । ન પાપીયા-ન્ભવતિ ॥ અષ્ટાચત્વારિગ્ંશતમશ્વ રૂપાણિ જુહોતિ । અષ્ટાચત્વારિગ્ંશદક્ષરા જગતી । જાગતો-ઽશ્વઃ પ્રાજાપત્ય-સ્સમૃદ્ધ્યૈ ॥ એકમતિરિક્ત-ઞ્જુહોતિ । તસ્માદેકઃ પ્રજાસ્વદ્ર્ધુકઃ ॥ 31 ॥
(અદ્ર્ધયતિ - જનયતિ - ખલ્વાહુ--ર્ જગતી ત્રીણિ ચ) (અ. 8)
અનુવાકં 9 - અશ્વસ્ય નામ્નામભિવાચનમ્, ઉથ્સર્ગશ્ચ
વિભૂર્માત્રા પ્રભૂઃ પિત્રેત્યાહ । ઇયં-વૈઁ માતા । અસૌ પિતા । આભ્યામેવૈન-મ્પરિદદાતિ ॥ અશ્વો-ઽસિ હયો-ઽસીત્યાહ । શાસ્ત્યેવૈનમેતત્ । તસ્માચ્છિષ્ટાઃ પ્રજા જાયન્તે ॥ અત્યો-ઽસીત્યાહ ।
તસ્માદશ્વ-સ્સર્વા-ન્પશૂનત્યે-ઽતિ ।
તસ્માદશ્વ-સ્સર્વેષા-મ્પશૂનાગ્ શ્રૈષ્ઠ્ય-ઙ્ગચ્છતિ ॥ 32 ॥
અનુવાકં 9 - અશ્વસ્ય નામ્નામભિવાચનમ્, ઉથ્સર્ગશ્ચ
વિભૂર્માત્રા પ્રભૂઃ પિત્રેત્યાહ । ઇયં-વૈઁ માતા । અસૌ પિતા । આભ્યામેવૈન-મ્પરિદદાતિ ॥ અશ્વો-ઽસિ હયો-ઽસીત્યાહ । શાસ્ત્યેવૈનમેતત્ । તસ્માચ્છિષ્ટાઃ પ્રજા જાયન્તે ॥ અત્યો-ઽસીત્યાહ ।
તસ્માદશ્વ-સ્સર્વા-ન્પશૂનત્યે-ઽતિ ।
તસ્માદશ્વ-સ્સર્વેષા-મ્પશૂનાગ્ શ્રૈષ્ઠ્ય-ઙ્ગચ્છતિ ॥ 32 ॥
પ્ર યશ-શ્શ્રૈષ્ઠ્યમાપ્નોતિ । ય એવં-વેઁદ ॥ નરો-ઽસ્યર્વા-ઽસિ સપ્તિરસિ વાજ્યસીત્યાહ ।
રૂપમેવાસ્યૈતન્મહિમાનં-વ્યાઁચષ્ટે ॥
યયુર્નામા-ઽસીત્યાહ । એતદ્વા અશ્વસ્ય પ્રિય-ન્નામધેયમ્ । પ્રિયેણૈવૈન-ન્નામધેયેનાભિવદતિ । તસ્માદપ્યામિત્રૌ સગન્ત્ય । નામ્ના ચેદ્ધ્વયેતે । મિત્રમેવ ભવતઃ ॥ 33 ॥
રૂપમેવાસ્યૈતન્મહિમાનં-વ્યાઁચષ્ટે ॥
યયુર્નામા-ઽસીત્યાહ । એતદ્વા અશ્વસ્ય પ્રિય-ન્નામધેયમ્ । પ્રિયેણૈવૈન-ન્નામધેયેનાભિવદતિ । તસ્માદપ્યામિત્રૌ સગન્ત્ય । નામ્ના ચેદ્ધ્વયેતે । મિત્રમેવ ભવતઃ ॥ 33 ॥
આદિત્યાના-મ્પત્વા-ઽન્વિહીત્યાહ । આદિત્યાનેવૈન-ઙ્ગમયતિ ॥
અગ્નયે સ્વાહા સ્વાહેન્દ્રાગ્નિભ્યામિતિ પૂર્વહોમા-ઞ્જુહોતિ । પૂવ એવ દ્વિષન્ત-મ્ભ્રાતૃવ્ય-મતિક્રામતિ ॥ ભૂરસિ ભુવે ત્વા ભવ્યાય ત્વા ભવિષ્યતે ત્વેત્યુથ્સૃજતિ સર્વત્વાય ॥ દેવા આશાપાલા એત-ન્દેવેભ્યો-ઽશ્વ-મ્મેધાય પ્રોક્ષિત-ઙ્ગોપાયતેત્યાહ । શતં-વૈઁ તલ્પ્યા રાજપુત્રા દેવા આશાપાલાઃ । તેભ્ય એવૈન-મ્પરિદદાતિ ॥
ઈશ્વરો વા અશ્વઃ પ્રમુક્તઃ પરા-મ્પરાવત-ઙ્ગન્તોઃ । ઇહ ધૃતિ-સ્સ્વાહેહ વિધૃતિ-સ્સ્વાહેહ રન્તિ-સ્સ્વાહેહ રમતિઃ
સ્વાહેતિ ચતૃષુ પથ્સુ જુહોતિ ॥ 34 ॥
અગ્નયે સ્વાહા સ્વાહેન્દ્રાગ્નિભ્યામિતિ પૂર્વહોમા-ઞ્જુહોતિ । પૂવ એવ દ્વિષન્ત-મ્ભ્રાતૃવ્ય-મતિક્રામતિ ॥ ભૂરસિ ભુવે ત્વા ભવ્યાય ત્વા ભવિષ્યતે ત્વેત્યુથ્સૃજતિ સર્વત્વાય ॥ દેવા આશાપાલા એત-ન્દેવેભ્યો-ઽશ્વ-મ્મેધાય પ્રોક્ષિત-ઙ્ગોપાયતેત્યાહ । શતં-વૈઁ તલ્પ્યા રાજપુત્રા દેવા આશાપાલાઃ । તેભ્ય એવૈન-મ્પરિદદાતિ ॥
ઈશ્વરો વા અશ્વઃ પ્રમુક્તઃ પરા-મ્પરાવત-ઙ્ગન્તોઃ । ઇહ ધૃતિ-સ્સ્વાહેહ વિધૃતિ-સ્સ્વાહેહ રન્તિ-સ્સ્વાહેહ રમતિઃ
સ્વાહેતિ ચતૃષુ પથ્સુ જુહોતિ ॥ 34 ॥
એતા વા અશ્વસ્ય બન્ધનમ્ ।
તાભિરેવૈન-મ્બદ્ધ્નાતિ ।
તસ્માદશ્વઃ પ્રમુક્તો બન્ધન-માગચ્છતિ ।
તસ્માદશ્વઃ પ્રમુક્તો બન્ધન-ન્ન જહાતિ ॥
રાષ્ટ્રં-વાઁ અશ્વમેધઃ । રાષ્ટ્રે ખલુ વા એતે વ્યાયચ્છન્તે । યે-ઽશ્વ-મ્મેદ્ધ્યગ્ં રક્ષન્તિ । તેષાં-યઁ ઉદૃચ-ઙ્ગચ્છન્તિ ।
રાષ્ટ્રાદેવ તે રાષ્ટ્ર-ઙ્ગચ્છન્તિ । અથ ય ઉદૃચ-ન્ન ગચ્છન્તિ ॥ 35 ॥
તાભિરેવૈન-મ્બદ્ધ્નાતિ ।
તસ્માદશ્વઃ પ્રમુક્તો બન્ધન-માગચ્છતિ ।
તસ્માદશ્વઃ પ્રમુક્તો બન્ધન-ન્ન જહાતિ ॥
રાષ્ટ્રં-વાઁ અશ્વમેધઃ । રાષ્ટ્રે ખલુ વા એતે વ્યાયચ્છન્તે । યે-ઽશ્વ-મ્મેદ્ધ્યગ્ં રક્ષન્તિ । તેષાં-યઁ ઉદૃચ-ઙ્ગચ્છન્તિ ।
રાષ્ટ્રાદેવ તે રાષ્ટ્ર-ઙ્ગચ્છન્તિ । અથ ય ઉદૃચ-ન્ન ગચ્છન્તિ ॥ 35 ॥
રાષ્ટ્રાદેવ તે વ્યવચ્છિદ્યન્તે । પરા વા એષ સિચ્યતે । યો-ઽબલો-ઽશ્વમેધેન યજતે । યદમિત્રા અશ્વં-વિઁન્દેરન્ન્ ।
હન્યેતાસ્ય યજ્ઞઃ । ચતુશ્શતા રક્ષન્તિ । યજ્ઞસ્યાઘાતાય ॥ અથાન્ય-માનીય પ્રોક્ષેયુઃ । સૈવ તતઃ પ્રાયશ્ચિત્તિઃ ॥ 36 ॥
હન્યેતાસ્ય યજ્ઞઃ । ચતુશ્શતા રક્ષન્તિ । યજ્ઞસ્યાઘાતાય ॥ અથાન્ય-માનીય પ્રોક્ષેયુઃ । સૈવ તતઃ પ્રાયશ્ચિત્તિઃ ॥ 36 ॥
(ગચ્છતિ - ભવતઃ - પથ્સુ જુહોતિ - ન ગચ્છન્તિ - +નવ ચ) (અ. 9)
અનુવાકં 10 - દીક્ષાભિધાન-ન્તત્ર વૈશ્વદેવહોમઃ
પ્રજાપતિ-રકામયતાશ્વમેધેન યજેયેતિ । સ તપો-ઽતપ્યત । તસ્ય તેપાનસ્ય । સપ્તાત્મનો દેવતા ઉદક્રામન્ન્ । સા દીક્ષા-ઽભવત્ । સ એતાનિ વૈશ્વદેવાન્યપશ્યત્ । તાન્ય જુહોત્ ।
તૈર્વૈ સ દીક્ષામવારુન્ધ । યદ્વૈશ્વ દેવાનિ જુહોતિ । દીક્ષામેવ-તૈર્યજમાનો-ઽવરુન્ધે ॥ 37 ॥
અનુવાકં 10 - દીક્ષાભિધાન-ન્તત્ર વૈશ્વદેવહોમઃ
પ્રજાપતિ-રકામયતાશ્વમેધેન યજેયેતિ । સ તપો-ઽતપ્યત । તસ્ય તેપાનસ્ય । સપ્તાત્મનો દેવતા ઉદક્રામન્ન્ । સા દીક્ષા-ઽભવત્ । સ એતાનિ વૈશ્વદેવાન્યપશ્યત્ । તાન્ય જુહોત્ ।
તૈર્વૈ સ દીક્ષામવારુન્ધ । યદ્વૈશ્વ દેવાનિ જુહોતિ । દીક્ષામેવ-તૈર્યજમાનો-ઽવરુન્ધે ॥ 37 ॥
સપ્ત જુહોતિ । સપ્ત હિ તા દેવતા ઉદક્રામન્ન્ ॥ અન્વહ-ઞ્જુહોતિ । અન્વહમેવ દીક્ષામવરુન્ધે ॥ ત્રીણિ વૈશ્વદેવાનિ જુહોતિ ।
ચત્વાર્યૌદ્ગ્રહણાનિ । સપ્ત સમ્પદ્યન્તે । સપ્ત વૈ શીર.ષણ્યાઃ પ્રાણાઃ ।
પ્રાણા દીક્ષા । પ્રાણૈરેવ પ્રાણાન્દીક્ષામવરુન્ધે ॥ 38 ॥
ચત્વાર્યૌદ્ગ્રહણાનિ । સપ્ત સમ્પદ્યન્તે । સપ્ત વૈ શીર.ષણ્યાઃ પ્રાણાઃ ।
પ્રાણા દીક્ષા । પ્રાણૈરેવ પ્રાણાન્દીક્ષામવરુન્ધે ॥ 38 ॥
એકવિગ્ંશતિં-વૈઁશ્વદેવાનિ જુહોતિ । એકવિગ્ંશતિર્વૈ દેવલોકાઃ ।
દ્વાદશ માસાઃ પઞ્ચર્તવઃ । ત્રય ઇમે લોકાઃ । અસાવાદિત્ય એકવિગ્ંશઃ ॥ એષ સુવર્ગો લોકઃ । તદ્દૈવ્ય-ઙ્ક્ષત્ત્રમ્ ।
સા શ્રીઃ । તદ્બ્રદ્ધ્નસ્ય વિષ્ટપમ્ । તથ્સ્વારાજ્ય-મુચ્યતે ॥ 39 ॥
દ્વાદશ માસાઃ પઞ્ચર્તવઃ । ત્રય ઇમે લોકાઃ । અસાવાદિત્ય એકવિગ્ંશઃ ॥ એષ સુવર્ગો લોકઃ । તદ્દૈવ્ય-ઙ્ક્ષત્ત્રમ્ ।
સા શ્રીઃ । તદ્બ્રદ્ધ્નસ્ય વિષ્ટપમ્ । તથ્સ્વારાજ્ય-મુચ્યતે ॥ 39 ॥
ત્રિગ્ંશતમૌદ્ગ્રહણાનિ જુહોતિ । ત્રિગ્ંશદક્ષરા વિરાટ્ । અન્નં-વિઁરાટ્ । વિરાજૈવાન્નાદ્યમવરુન્ધે ॥
ત્રેધા વિભજ્ય દેવતા-ઞ્જુહોતિ । ત્ર્યાવૃતો વૈ દેવાઃ । ત્ર્યાવૃત ઇમે લોકાઃ । એષાં-લોઁકાનામાપ્ત્યૈ । એષાં-લોઁકાના-ઙ્ક્લૃપ્ત્યૈ ॥ અપ વા એતસ્માત્પ્રાણાઃ ક્રામન્તિ ॥ 40 ॥
ત્રેધા વિભજ્ય દેવતા-ઞ્જુહોતિ । ત્ર્યાવૃતો વૈ દેવાઃ । ત્ર્યાવૃત ઇમે લોકાઃ । એષાં-લોઁકાનામાપ્ત્યૈ । એષાં-લોઁકાના-ઙ્ક્લૃપ્ત્યૈ ॥ અપ વા એતસ્માત્પ્રાણાઃ ક્રામન્તિ ॥ 40 ॥
યો દીક્ષામતિ-રેચયતિ । સપ્તાહ-મ્પ્રચરન્તિ ।
સપ્ત વૈ શીર્ષણ્યાઃ પ્રાણાઃ । પ્રાણા દીક્ષા ।
પ્રાણૈરેવ પ્રાણાન્દીક્ષામવરુન્ધે ॥ પૂર્ણાહુતિ-મુત્તમા-ઞ્જુહોતિ ।
સર્વં-વૈઁ પૂર્ણાહુતિઃ । સર્વમેવાપ્નોતિ । અથો ઇયં-વૈઁ પૂર્ણાહુતિઃ ।
અસ્યામેવ પ્રતિતિષ્ઠતિ ॥ 41 ॥
સપ્ત વૈ શીર્ષણ્યાઃ પ્રાણાઃ । પ્રાણા દીક્ષા ।
પ્રાણૈરેવ પ્રાણાન્દીક્ષામવરુન્ધે ॥ પૂર્ણાહુતિ-મુત્તમા-ઞ્જુહોતિ ।
સર્વં-વૈઁ પૂર્ણાહુતિઃ । સર્વમેવાપ્નોતિ । અથો ઇયં-વૈઁ પૂર્ણાહુતિઃ ।
અસ્યામેવ પ્રતિતિષ્ઠતિ ॥ 41 ॥
(રુન્ધે - પ્રાણા-ન્દીક્ષામવરુન્ધ - ઉચ્યતે - ક્રામન્તિ - તિષ્ઠતિ) (અ. 10)
અનુવાકં 11 - વૈશ્વદેવહોમમન્ત્રવ્યાખ્યાનમ્
પ્રજાપતિ-રશ્વમેધ-મસૃજત । તગ્ં સૃષ્ટ-ન્ન કિઞ્ચનોદયચ્છત્ ।
તં-વૈઁશ્વદેવાન્યે-વોદયચ્છન્ન્ । યદ્વૈશ્વદેવાનિ જુહોતિ ।
યજ્ઞસ્યોદ્યત્યૈ ॥ સ્વાહા-ઽઽધિમાધીતાય સ્વાહા । સ્વાહા-ઽઽધીત-મ્મનસે સ્વાહા ।
સ્વાહા મનઃ પ્રજાપતયે સ્વાહા ।
કાય સ્વાહા કસ્મૈ સ્વાહા કતમસ્મૈ સ્વાહેતિ પ્રાજાપત્યે મુખ્યે ભવતઃ ।
પ્રજાપતિ-મુખાભિરેવૈન-ન્દેવતાભિરુદ્યચ્છતે ॥ 42 ॥
અનુવાકં 11 - વૈશ્વદેવહોમમન્ત્રવ્યાખ્યાનમ્
પ્રજાપતિ-રશ્વમેધ-મસૃજત । તગ્ં સૃષ્ટ-ન્ન કિઞ્ચનોદયચ્છત્ ।
તં-વૈઁશ્વદેવાન્યે-વોદયચ્છન્ન્ । યદ્વૈશ્વદેવાનિ જુહોતિ ।
યજ્ઞસ્યોદ્યત્યૈ ॥ સ્વાહા-ઽઽધિમાધીતાય સ્વાહા । સ્વાહા-ઽઽધીત-મ્મનસે સ્વાહા ।
સ્વાહા મનઃ પ્રજાપતયે સ્વાહા ।
કાય સ્વાહા કસ્મૈ સ્વાહા કતમસ્મૈ સ્વાહેતિ પ્રાજાપત્યે મુખ્યે ભવતઃ ।
પ્રજાપતિ-મુખાભિરેવૈન-ન્દેવતાભિરુદ્યચ્છતે ॥ 42 ॥
અદિત્યૈ સ્વાહા-ઽદિત્યૈ મહ્યૈ સ્વાહા-ઽદિત્યૈ સુમૃડીકાયૈ સ્વાહેત્યાહ । ઇયં-વાઁ અદિતિઃ । અસ્યા એવૈન-મ્પ્રતિષ્ઠાયોદ્યચ્છતે ॥
સરસ્વત્યૈ સ્વાહા સરસ્વત્યૈ બૃહત્યૈ સ્વાહા સરસ્વત્યૈ પાવકાયૈ સ્વાહેત્યાહ ।
વાગ્વૈ સરસ્વતી । વાચૈવૈનમુદ્યચ્છતે ॥
પૂષ્ણે સ્વાહા પૂષ્ણે પ્રપથ્યાય સ્વાહા પૂષ્ણે નરન્ધિષાય સ્વાહેત્યાહ ।
પશવો વૈ પૂષા । પશુભિરેવૈન-મુદ્યચ્છતે ॥ ત્વષ્ટ્રે સ્વાહા ત્વષ્ટ્ર તુરીપાય સ્વાહા ત્વષ્ટ્રે પુરુરૂપાય સ્વાહેત્યાહ । ત્વષ્ટા વૈ પશૂના-મ્મિથુનાનાગ્ં રૂપકૃત્ । રૂપમેવ પશુષુ દધાતિ । અથો રૂપૈરેવૈન-મુદ્યચ્છતે ॥
વિષ્ણવે સ્વાહા વિષ્ણવે નિખુર્યપાય સ્વાહા વિષ્ણવે નિભૂયપાય સ્વાહેત્યાહ ।
યજ્ઞો વૈ વિષ્ણુઃ । યજ્ઞાયૈવૈન-મુદ્યચ્છતે ॥ પૂર્ણાહુતિ-મુત્તમા-ઞ્જુહોતિ । પ્રત્યુત્તબ્ધ્યૈ સયત્વાય ॥ 43 ॥
સરસ્વત્યૈ સ્વાહા સરસ્વત્યૈ બૃહત્યૈ સ્વાહા સરસ્વત્યૈ પાવકાયૈ સ્વાહેત્યાહ ।
વાગ્વૈ સરસ્વતી । વાચૈવૈનમુદ્યચ્છતે ॥
પૂષ્ણે સ્વાહા પૂષ્ણે પ્રપથ્યાય સ્વાહા પૂષ્ણે નરન્ધિષાય સ્વાહેત્યાહ ।
પશવો વૈ પૂષા । પશુભિરેવૈન-મુદ્યચ્છતે ॥ ત્વષ્ટ્રે સ્વાહા ત્વષ્ટ્ર તુરીપાય સ્વાહા ત્વષ્ટ્રે પુરુરૂપાય સ્વાહેત્યાહ । ત્વષ્ટા વૈ પશૂના-મ્મિથુનાનાગ્ં રૂપકૃત્ । રૂપમેવ પશુષુ દધાતિ । અથો રૂપૈરેવૈન-મુદ્યચ્છતે ॥
વિષ્ણવે સ્વાહા વિષ્ણવે નિખુર્યપાય સ્વાહા વિષ્ણવે નિભૂયપાય સ્વાહેત્યાહ ।
યજ્ઞો વૈ વિષ્ણુઃ । યજ્ઞાયૈવૈન-મુદ્યચ્છતે ॥ પૂર્ણાહુતિ-મુત્તમા-ઞ્જુહોતિ । પ્રત્યુત્તબ્ધ્યૈ સયત્વાય ॥ 43 ॥
(યચ્છતે - પુરુરૂપાય સ્વાહેત્યાહાષ્ટૌ ચ) (અ. 11)
અનુવાકં 12 - અશ્વસઞ્ચરણવથ્સરે પ્રતિદિન-ન્દેવયજનદેશે કર્તવ્યમિષ્ટિત્રયમભિધીયતે
સાવિત્ર-મષ્ટકપાલ-મ્પ્રાતર્નિર્વપતિ । અષ્ટાક્ષરા ગાયત્રી ।
ગાયત્ર-મ્પ્રાતસ્સવનમ્ ।
પ્રાતસ્સવના દેવૈન-ઙ્ગાયત્રિયા 007આ;છન્દસો-ઽધિ નિર્મિમીતે ।
અથો પ્રાતસ્સવનમેવ તેનાપ્નોતિ । ગાયત્રી-ઞ્છન્દઃ ॥ સવિત્રે પ્રસવિત્ર એકાદશ-કપાલ-મ્મદ્ધ્યન્દિને । એકાદશાક્ષરા ત્રિષ્ટુપ્ ।
ત્રૈષ્ટુભ-મ્માદ્ધ્યન્દિનગ્ં સવનમ્ ।
માદ્ધ્યન્દિના-દેવૈનગ્ં સવનાત્ત્રિષ્ટુભઃ-છન્દસો-ઽધિ નિર્મિમીતે ॥ 44 ॥
અનુવાકં 12 - અશ્વસઞ્ચરણવથ્સરે પ્રતિદિન-ન્દેવયજનદેશે કર્તવ્યમિષ્ટિત્રયમભિધીયતે
સાવિત્ર-મષ્ટકપાલ-મ્પ્રાતર્નિર્વપતિ । અષ્ટાક્ષરા ગાયત્રી ।
ગાયત્ર-મ્પ્રાતસ્સવનમ્ ।
પ્રાતસ્સવના દેવૈન-ઙ્ગાયત્રિયા 007આ;છન્દસો-ઽધિ નિર્મિમીતે ।
અથો પ્રાતસ્સવનમેવ તેનાપ્નોતિ । ગાયત્રી-ઞ્છન્દઃ ॥ સવિત્રે પ્રસવિત્ર એકાદશ-કપાલ-મ્મદ્ધ્યન્દિને । એકાદશાક્ષરા ત્રિષ્ટુપ્ ।
ત્રૈષ્ટુભ-મ્માદ્ધ્યન્દિનગ્ં સવનમ્ ।
માદ્ધ્યન્દિના-દેવૈનગ્ં સવનાત્ત્રિષ્ટુભઃ-છન્દસો-ઽધિ નિર્મિમીતે ॥ 44 ॥
અથો માદ્ધ્યન્દિનમેવ સવન-ન્તેનાપ્નોતિ । ત્રિષ્ટુભ-ઞ્છન્દઃ ॥ સવિત્ર આસવિત્રે દ્વાદશ-કપાલ-મપરાહ્ણે । દ્વાદશાક્ષરા જગતી । જાગત-ન્તૃતીય સવનમ્ ।
તૃતીય સવનાદેવૈન-ઞ્જગત્યા 007આ;છન્દસો-ઽધિ નિર્મિમીતે ।
અથો તૃતીય સવનમેવ તેનાપ્નોતિ ।
જગતી-ઞ્છન્દઃ ॥ ઈશ્વરો વા અશ્વઃ પ્રમુક્તઃ પરા-મ્પરાવત-ઙ્ગન્તોઃ ।
ઇહ ધૃતિ-સ્સ્વાહેહ વિધૃતિ-સ્સ્વાહેહ રન્તિ-સ્સ્વાહેહ રમતિ-સ્સ્વાહેતિ ચતસ્ર આહુતી-ર્જુહોતિ
( ) ॥ 45 ॥
તૃતીય સવનાદેવૈન-ઞ્જગત્યા 007આ;છન્દસો-ઽધિ નિર્મિમીતે ।
અથો તૃતીય સવનમેવ તેનાપ્નોતિ ।
જગતી-ઞ્છન્દઃ ॥ ઈશ્વરો વા અશ્વઃ પ્રમુક્તઃ પરા-મ્પરાવત-ઙ્ગન્તોઃ ।
ઇહ ધૃતિ-સ્સ્વાહેહ વિધૃતિ-સ્સ્વાહેહ રન્તિ-સ્સ્વાહેહ રમતિ-સ્સ્વાહેતિ ચતસ્ર આહુતી-ર્જુહોતિ
( ) ॥ 45 ॥
ચતસ્રો દિશઃ । દિગ્ભિરેવૈન-મ્પરિગૃહ્ણાતિ ॥ આશ્વત્થો વ્રજો ભવતિ । પ્રજાપતિ-ર્દેવેભ્યો નિલાયત । અશ્વો રૂપ-ઙ્કૃત્વા ।
સો-ઽશ્વત્થે સંવઁથ્સર-મતિષ્ઠત્ । તદશ્વત્થસ્યા-શ્વત્થત્વમ્ ।
યદાશ્વત્થો વ્રજો ભવતિ । સ્વ એવૈનં-યોઁનૌ પ્રતિષ્ઠાપયતિ ॥ 46 ॥
સો-ઽશ્વત્થે સંવઁથ્સર-મતિષ્ઠત્ । તદશ્વત્થસ્યા-શ્વત્થત્વમ્ ।
યદાશ્વત્થો વ્રજો ભવતિ । સ્વ એવૈનં-યોઁનૌ પ્રતિષ્ઠાપયતિ ॥ 46 ॥
(ત્રિષ્ટુભ શ્છન્દસો-ઽધિ નિર્મિમીતે - જુહોતિ - નવ ચ) (અ. 12)
અનુવાકં 13 - સંવઁથ્સરાદ્ર્ધ્વમુખ્યસ્યાગ્રેરૂપસ્થાનમ્
આ બ્રહ્મ-ન્બ્રાહ્મણો બ્રહ્મવર્ચસી જાયતા-મિત્યાહ । બ્રાહ્મણ એવ બ્રહ્મવર્ચસ-ન્દધાતિ । તસ્માત્પુરા બ્રાહ્મણો બ્રહ્મવર્ચસ્ય જાયત ॥ આ-ઽસ્મિ-ન્રાષ્ટ્રે રાજન્ય ઇષવ્યઃ શૂરો મહારથો જાયતા-મિત્યાહ । રાજન્ય એવ શૌર્ય-મ્મહિમાન-ન્દધાતિ । તસ્માત્પુરા રાજન્ય ઇષવ્યઃ શૂરો મહારથો-ઽજાયત ॥
દોગ્ધ્રી ધેનુરિત્યાહ । ધેન્વામેવ પયો દધાતિ । તસ્માત્પુરા દોગ્ધ્રી ધેનુરજાયત । વોઢા-ઽનડ્વા-નિત્યાહ ॥ 47 ॥
અનુવાકં 13 - સંવઁથ્સરાદ્ર્ધ્વમુખ્યસ્યાગ્રેરૂપસ્થાનમ્
આ બ્રહ્મ-ન્બ્રાહ્મણો બ્રહ્મવર્ચસી જાયતા-મિત્યાહ । બ્રાહ્મણ એવ બ્રહ્મવર્ચસ-ન્દધાતિ । તસ્માત્પુરા બ્રાહ્મણો બ્રહ્મવર્ચસ્ય જાયત ॥ આ-ઽસ્મિ-ન્રાષ્ટ્રે રાજન્ય ઇષવ્યઃ શૂરો મહારથો જાયતા-મિત્યાહ । રાજન્ય એવ શૌર્ય-મ્મહિમાન-ન્દધાતિ । તસ્માત્પુરા રાજન્ય ઇષવ્યઃ શૂરો મહારથો-ઽજાયત ॥
દોગ્ધ્રી ધેનુરિત્યાહ । ધેન્વામેવ પયો દધાતિ । તસ્માત્પુરા દોગ્ધ્રી ધેનુરજાયત । વોઢા-ઽનડ્વા-નિત્યાહ ॥ 47 ॥
અનડુહ્યેવ વીર્ય-ન્દધાતિ । તસ્માત્પુરા વોઢા-ઽનડ્વાનજાયત । આશુ-સ્સપ્તિરિત્યાહ । અશ્વ એવ જવ-ન્દધાતિ । તસ્માત્પુરા-ઽઽશુરશ્વો-ઽજાયત । પુરધિંર્યોષેત્યાહ ।
યોષિત્યેવ રૂપ-ન્દધાતિ । તસ્માથ્સ્ત્રી યુવતિઃ પ્રિયા ભાવુકા ॥ જિષ્ણૂ રથેષ્ઠા ઇત્યાહ । આ હ વૈ તત્ર જિષ્ણૂ રથેષ્ઠા જાયતે ॥ 48 ॥
યોષિત્યેવ રૂપ-ન્દધાતિ । તસ્માથ્સ્ત્રી યુવતિઃ પ્રિયા ભાવુકા ॥ જિષ્ણૂ રથેષ્ઠા ઇત્યાહ । આ હ વૈ તત્ર જિષ્ણૂ રથેષ્ઠા જાયતે ॥ 48 ॥
યત્રૈતેન યજ્ઞેન યજન્તે ॥ સભેયો યુવેત્યાહ । યો વૈ પૂર્વવયસી ।
સ સભેયો યુવા । તસ્માદ્યુવા પુમા-ન્પ્રિયો ભાવુકઃ ॥ આ-ઽસ્ય યજમાનસ્ય વીરો જાયતા-મિત્યાહ । આ હ વૈ તત્ર યજમાનસ્ય વીરો જાયતે ।
યત્રૈતેન યજ્ઞેન યજન્તે ॥ નિકામેનિકામે નઃ પર્જન્યો વર્ષત્વિત્યાહ ।
નિકામેનિકામે હ વૈ તત્ર પર્જન્યો વર્ષતિ । યત્રૈતેન યજ્ઞેન યજન્તે ॥ ફલિન્યો ન ઓષધયઃ પચ્યન્તા-મિત્યાહ ।
ફલિન્યો હ વૈ તત્રૌષધયઃ પચ્યન્તે । યત્રૈતેન યજ્ઞેન યજન્તે ।
યોગક્ષેમો નઃ કલ્પતા-મિત્યાહ ।
કલ્પતે હ વૈ તત્ર પ્રજાભ્યો યોગક્ષેમઃ ।
યત્રૈતેન યજ્ઞેન યજન્તે ॥ 49 ॥
સ સભેયો યુવા । તસ્માદ્યુવા પુમા-ન્પ્રિયો ભાવુકઃ ॥ આ-ઽસ્ય યજમાનસ્ય વીરો જાયતા-મિત્યાહ । આ હ વૈ તત્ર યજમાનસ્ય વીરો જાયતે ।
યત્રૈતેન યજ્ઞેન યજન્તે ॥ નિકામેનિકામે નઃ પર્જન્યો વર્ષત્વિત્યાહ ।
નિકામેનિકામે હ વૈ તત્ર પર્જન્યો વર્ષતિ । યત્રૈતેન યજ્ઞેન યજન્તે ॥ ફલિન્યો ન ઓષધયઃ પચ્યન્તા-મિત્યાહ ।
ફલિન્યો હ વૈ તત્રૌષધયઃ પચ્યન્તે । યત્રૈતેન યજ્ઞેન યજન્તે ।
યોગક્ષેમો નઃ કલ્પતા-મિત્યાહ ।
કલ્પતે હ વૈ તત્ર પ્રજાભ્યો યોગક્ષેમઃ ।
યત્રૈતેન યજ્ઞેન યજન્તે ॥ 49 ॥
(અનડ્વાનિત્યાહ - જાયતે - વર્ષતિ સપ્ત ચ) (અ. 13)
અનુવાકં 14 - અન્નહોમાઃ. ત્રિરાત્રરૂપસ્યાશ્વમેધસ્ય પ્રથમદિનરાત્રૌ
પ્રજાપતિ-ર્દેવેભ્યો યજ્ઞાન્ વ્યાદિશત્ ।
સ આત્મ-ન્નશ્વમેધમધત્ત ।
ત-ન્દેવા અબ્રુવન્ન્ । એષ વાવ યજ્ઞઃ । યદશ્વમેધઃ । અપ્યેવ નો-ઽત્રાસ્ત્વિતિ ।
તેભ્ય એતાનન્નહોમા-ન્પ્રાયચ્છત્ ।
તાનજુહોત્ । તૈર્વૈ સ દેવાન પ્રીણાત્ ।
યદન્ન-હોમાઞ્જુહોતિ ॥ 50 ॥
અનુવાકં 14 - અન્નહોમાઃ. ત્રિરાત્રરૂપસ્યાશ્વમેધસ્ય પ્રથમદિનરાત્રૌ
પ્રજાપતિ-ર્દેવેભ્યો યજ્ઞાન્ વ્યાદિશત્ ।
સ આત્મ-ન્નશ્વમેધમધત્ત ।
ત-ન્દેવા અબ્રુવન્ન્ । એષ વાવ યજ્ઞઃ । યદશ્વમેધઃ । અપ્યેવ નો-ઽત્રાસ્ત્વિતિ ।
તેભ્ય એતાનન્નહોમા-ન્પ્રાયચ્છત્ ।
તાનજુહોત્ । તૈર્વૈ સ દેવાન પ્રીણાત્ ।
યદન્ન-હોમાઞ્જુહોતિ ॥ 50 ॥
દેવાનેવ તૈર્યજમાનઃ પ્રીણાતિ ॥ આજ્યેન જુહોતિ ।
અગ્નેર્વા એતદ્રૂપમ્ । યદાજ્યમ્ । યદાજ્યેન જુહોતિ । અગ્નિમેવ તત્પ્રીણાતિ ॥ મધુના જુહોતિ ।
મહત્યૈ વા એતદ્દેવતાયૈ રૂપમ્ । યન્મધુ । યન્મધુના જુહોતિ ॥ 51 ॥
અગ્નેર્વા એતદ્રૂપમ્ । યદાજ્યમ્ । યદાજ્યેન જુહોતિ । અગ્નિમેવ તત્પ્રીણાતિ ॥ મધુના જુહોતિ ।
મહત્યૈ વા એતદ્દેવતાયૈ રૂપમ્ । યન્મધુ । યન્મધુના જુહોતિ ॥ 51 ॥
મહતીમેવ તદ્દેવતા-મ્પ્રીણાતિ । તણ્ડુલૈ-ર્જુહોતિ । વસૂનાં-વાઁ એતદ્રૂપમ્ । યત્તણ્ડુલાઃ । યત્તણ્ડુલૈ-ર્જુહોતિ ।
વસૂનેવ તત્પ્રીણાતિ । પૃથુકૈ-ર્જુહોતિ (ર્જુહોતિ) ।
રુદ્રાણાં-વાઁ એતદ્રૂપમ્ । યત્પૃથુકાઃ । યત્પૃથુકૈ-ર્જુહોતિ ॥ 52 ॥
વસૂનેવ તત્પ્રીણાતિ । પૃથુકૈ-ર્જુહોતિ (ર્જુહોતિ) ।
રુદ્રાણાં-વાઁ એતદ્રૂપમ્ । યત્પૃથુકાઃ । યત્પૃથુકૈ-ર્જુહોતિ ॥ 52 ॥
રુદ્રાનેવ તત્પ્રીણાતિ । લાજૈર્જુહોતિ । આદિત્યાનાં-વાઁ એતદ્રૂપમ્ । યલ્લાજાઃ । યલ્લાજૈ-ર્જુહોતિ । આદિત્યાનેવ તત્પ્રીણાતિ । કરમ્બૈ-ર્જુહોતિ । વિશ્વેષાં-વાઁ એતદ્દેવાનાગ્ં રૂપમ્ । યત્કરમ્બાઃ । યત્કરમ્બૈ-ર્જુહોતિ ॥ 53 ॥
વિશ્વાનેવ તદ્દેવા-ન્પ્રીણાતિ । ધાનાભિ-ર્જુહોતિ ।
નક્ષત્રાણાં-વાઁ એતદ્રૂપમ્ । યદ્ધાનાઃ । યદ્ધાનાભિ-ર્જુહોતિ । નક્ષત્રાણ્યેવ તત્પ્રીણાતિ । સક્તુભિ-ર્જુહોતિ । પ્રજાપતેર્વા એતદ્રૂપમ્ ।
યથ્સક્તવઃ । યથ્સક્તુભિ-ર્જુહોતિ ॥ 54 ॥
નક્ષત્રાણાં-વાઁ એતદ્રૂપમ્ । યદ્ધાનાઃ । યદ્ધાનાભિ-ર્જુહોતિ । નક્ષત્રાણ્યેવ તત્પ્રીણાતિ । સક્તુભિ-ર્જુહોતિ । પ્રજાપતેર્વા એતદ્રૂપમ્ ।
યથ્સક્તવઃ । યથ્સક્તુભિ-ર્જુહોતિ ॥ 54 ॥
પ્રજાપતિમેવ તત્પ્રીણાતિ । મસૂસ્યૈર્જુહોતિ ।
સર્વાસાં-વાઁ એતદ્દેવતાનાગ્ં રૂપમ્ । યન્મસૂસ્યાનિ । યન્મસૂસ્યૈ-ર્જુહોતિ । સર્વા એવ તદ્દેવતાઃ પ્રીણાતિ । પ્રિયઙ્ગુતણ્ડુલૈ-ર્જુહોતિ । પ્રિયાઙ્ગા હ વૈ નામૈતે ।
એતૈર્વૈ દેવા અશ્વસ્યાઙ્ગાનિ સમદધુઃ । યત્પ્રિયઙ્ગુતણ્ડુલૈ-ર્જુહોતિ । અશ્વસ્યૈવાઙ્ગાનિ સન્દધાતિ ॥ દશાન્નાનિ જુહોતિ । દશાક્ષરા વિરાટ્ ।
વિરાટ્-કૃથ્સ્નસ્યા-ન્નાદ્યસ્યા-વરુદ્ધ્યૈ ॥ 55 ॥
સર્વાસાં-વાઁ એતદ્દેવતાનાગ્ં રૂપમ્ । યન્મસૂસ્યાનિ । યન્મસૂસ્યૈ-ર્જુહોતિ । સર્વા એવ તદ્દેવતાઃ પ્રીણાતિ । પ્રિયઙ્ગુતણ્ડુલૈ-ર્જુહોતિ । પ્રિયાઙ્ગા હ વૈ નામૈતે ।
એતૈર્વૈ દેવા અશ્વસ્યાઙ્ગાનિ સમદધુઃ । યત્પ્રિયઙ્ગુતણ્ડુલૈ-ર્જુહોતિ । અશ્વસ્યૈવાઙ્ગાનિ સન્દધાતિ ॥ દશાન્નાનિ જુહોતિ । દશાક્ષરા વિરાટ્ ।
વિરાટ્-કૃથ્સ્નસ્યા-ન્નાદ્યસ્યા-વરુદ્ધ્યૈ ॥ 55 ॥
(જુહોતિ - મધુના જુહોતિ - પૃથુકૈર્જુહોતિ - કરમ્બૈર્જુહોતિ - સક્તુભિર્જુહોતિ - પ્રિયઙ્ગુતણ્ડુલૈર્જુહોતિ ચત્વારિ ચ) (અ. 14)
(અન્નહોમાનાજ્યેનાગ્નેર્મધુના તણ્ડુલૈઃ પૃથુકૈર્લાજૈઃ કરમ્બૈદ્ર્ધાનાભિ-સ્સક્તુભિર્મસૂસ્યૈઃ પ્રિયઙ્ગુતણ્ડુલૈ-ર્દશાન્નાનિ દ્વાદશ)
અનુવાકં 15 - તત્પ્રકારવિશેષ
પ્રજાપતિ-રશ્વમેધમસૃજત । તગ્ં સૃષ્ટગ્ં રક્ષાગ્સ્ય જિઘાગ્ંસન્ન્ ।
સ એતા-ન્પ્રજાપતિર્નક્તગ્ં હોમાન-પશ્યત્ । તાન જુહોત્ । તૈર્વૈ સ યજ્ઞા-દ્રક્ષાગ્સ્યપાહન્ન્ । યન્નક્તગ્ં હોમાઞ્જુહોતિ । યજ્ઞાદેવ તૈર્યજમાનો રક્ષાગ્સ્યપહન્તિ ॥ આજ્યેન જુહોતિ ।
વજ્રો વા આજ્યમ્ । વજ્રેણૈવ યજ્ઞા-દ્રક્ષાગ્સ્યપહન્તિ ॥ 56 ॥
(અન્નહોમાનાજ્યેનાગ્નેર્મધુના તણ્ડુલૈઃ પૃથુકૈર્લાજૈઃ કરમ્બૈદ્ર્ધાનાભિ-સ્સક્તુભિર્મસૂસ્યૈઃ પ્રિયઙ્ગુતણ્ડુલૈ-ર્દશાન્નાનિ દ્વાદશ)
અનુવાકં 15 - તત્પ્રકારવિશેષ
પ્રજાપતિ-રશ્વમેધમસૃજત । તગ્ં સૃષ્ટગ્ં રક્ષાગ્સ્ય જિઘાગ્ંસન્ન્ ।
સ એતા-ન્પ્રજાપતિર્નક્તગ્ં હોમાન-પશ્યત્ । તાન જુહોત્ । તૈર્વૈ સ યજ્ઞા-દ્રક્ષાગ્સ્યપાહન્ન્ । યન્નક્તગ્ં હોમાઞ્જુહોતિ । યજ્ઞાદેવ તૈર્યજમાનો રક્ષાગ્સ્યપહન્તિ ॥ આજ્યેન જુહોતિ ।
વજ્રો વા આજ્યમ્ । વજ્રેણૈવ યજ્ઞા-દ્રક્ષાગ્સ્યપહન્તિ ॥ 56 ॥
આજ્યસ્ય પ્રતિપદ-ઙ્કરોતિ । પ્રાણો વા આજ્યમ્ ।
મુખત એવાસ્ય પ્રાણ-ન્દધાતિ ॥ અન્નહોમા-ઞ્જુહોતિ । શરીરવદેવાવરુન્ધે ॥ વ્યત્યાસ-ઞ્જુહોતિ । ઉભયસ્યા વરુદ્ધ્યૈ ॥
નક્ત-ઞ્જુહોતિ । રક્ષસામપહત્યૈ ॥ આજ્યેના-ન્તતો જુહોતિ ॥ 57 ॥
મુખત એવાસ્ય પ્રાણ-ન્દધાતિ ॥ અન્નહોમા-ઞ્જુહોતિ । શરીરવદેવાવરુન્ધે ॥ વ્યત્યાસ-ઞ્જુહોતિ । ઉભયસ્યા વરુદ્ધ્યૈ ॥
નક્ત-ઞ્જુહોતિ । રક્ષસામપહત્યૈ ॥ આજ્યેના-ન્તતો જુહોતિ ॥ 57 ॥
પ્રાણો વા આજ્યમ્ । ઉભયત એવાસ્ય પ્રાણ-ન્દધાતિ । પુરસ્તા-ચ્ચોપરિષ્ટાચ્ચ ॥ એકસ્મૈ સ્વાહેત્યાહ । અસ્મિન્નેવ લોકે પ્રતિતિષ્ઠતિ । દ્વાભ્યાગ્ સ્વાહેત્યાહ । અમુષ્મિન્નેવ લોકે પ્રતિતિષ્ઠતિ । ઉભયોરેવ લોકયાઃ પ્રતિતિષ્ઠતિ । અસ્મિગ્ગ્શ્ચા-મુષ્મિગ્ગ્શ્ચ ॥ શતાય સ્વાહેત્યાહ । શતાયુર્વૈ પુરુષ-શ્શતવીર્યઃ । આયુરેવ વીર્યમવરુન્ધે ।
સહસ્રાય સ્વાહેત્યાહ । આયુર્વૈ સહસ્રમ્ । આયુરેવા-વરુન્ધે ॥
સર્વસ્મૈ સ્વાહેત્યાહ । અપરિમિતમેવા વરુન્ધે ॥ 58 ॥
સહસ્રાય સ્વાહેત્યાહ । આયુર્વૈ સહસ્રમ્ । આયુરેવા-વરુન્ધે ॥
સર્વસ્મૈ સ્વાહેત્યાહ । અપરિમિતમેવા વરુન્ધે ॥ 58 ॥
(એવ યજ્ઞ-દ્રક્ષાગ્સ્યપહન્ - ત્યન્તતો જુહોતિ - શતાય સ્વાહેત્યાહ સપ્ત ચ) (અ. 15)
અનુવાકં 16 - વિવરણમેતયોઃ
પ્રજાપતિં-વાઁ એષ ઈફ્સતીત્યાહુઃ । યો-ઽશ્વમેધેન યજત ઇતિ ।
અથો આહુઃ । સર્વાણિ ભૂતાનીતિ ॥
એકસ્મૈ સ્વાહેત્યાહ । પ્રજાપતિર્વા એકઃ । તમેવાપ્નોતિ ॥ એકસ્મૈ સ્વાહા દ્વાભ્યાગ્ સ્વાહેત્યભિ-પૂર્વમાહુતી-ર્જુહોતિ ।
અભિપૂર્વમેવ સવર્ગં-લોઁકમેતિ ॥ એકોત્તર-ઞ્જુહોતિ ॥ 59 ॥
અનુવાકં 16 - વિવરણમેતયોઃ
પ્રજાપતિં-વાઁ એષ ઈફ્સતીત્યાહુઃ । યો-ઽશ્વમેધેન યજત ઇતિ ।
અથો આહુઃ । સર્વાણિ ભૂતાનીતિ ॥
એકસ્મૈ સ્વાહેત્યાહ । પ્રજાપતિર્વા એકઃ । તમેવાપ્નોતિ ॥ એકસ્મૈ સ્વાહા દ્વાભ્યાગ્ સ્વાહેત્યભિ-પૂર્વમાહુતી-ર્જુહોતિ ।
અભિપૂર્વમેવ સવર્ગં-લોઁકમેતિ ॥ એકોત્તર-ઞ્જુહોતિ ॥ 59 ॥
એકવદેવ સુવર્ગં-લોઁકમેતિ ॥ સન્તત-ઞ્જુહોતિ । સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સન્તત્યૈ ॥ શતાય સ્વાહેત્યાહ । શતાયુર્વૈ પુરુષ-શ્શતવીર્યઃ । આયુરેવ વીર્યમવરુન્ધે । સહસ્રાય સ્વાહેત્યાહ । આયુર્વૈ સહસ્રમ્ । આયુરેવા વરુન્ધે ॥ અયુતાય સ્વાહા નિયુતાય સ્વાહા પ્રયુતાય સ્વાહેત્યાહ ॥ 60 ॥
ત્રય ઇમે લોકાઃ । ઇમાનેવ લોકાનવરુન્ધે ॥ અર્બુદાય સ્વાહેત્યાહ । વાગ્વા અર્બુદમ્ । વાચમેવા વરુન્ધે ॥ ન્યર્બુદાય સ્વાહેત્યાહ ।
યો વૈ વાચો ભૂમા । તન્ન્યર્બુદમ્ ।
વાચ એવ ભૂમાનમવરુન્ધે ॥
સમુદ્રાય સ્વાહેત્યાહ ॥ 61 ॥
યો વૈ વાચો ભૂમા । તન્ન્યર્બુદમ્ ।
વાચ એવ ભૂમાનમવરુન્ધે ॥
સમુદ્રાય સ્વાહેત્યાહ ॥ 61 ॥
સમુદ્રમેવાપ્નોતિ । મદ્ધ્યાય સ્વાહેત્યાહ । મદ્ધ્યમેવાપ્નોતિ । અન્તાય સ્વાહેત્યાહ । અન્તમે-વાપ્નોતિ । પરાદ્ર્ધાય સ્વાહેત્યાહ ।
પરાદ્ર્ધમેવાપ્નોતિ ॥ ઉષસે સ્વાહા વ્યુષ્ટ્યૈ સ્વાહેત્યાહ । રાત્રિર્વા ઉષાઃ ।
અહર્વ્યુષ્ટિઃ । અહોરાત્રે એવાવરુન્ધે ।
અથો અહોરાત્રયોરેવ પ્રતિતિષ્ઠતિ ॥
તા યદુભયીર્દિવા વા નક્તં-વાઁ જુહુયાત્ । અહોરાત્રે મોહયેત્ । ઉષસે સ્વાહા વ્યુષ્ટ્યૈ સ્વાહોદેષ્યતે સ્વાહોદ્યતે
સ્વાહેત્યનુદિતે જુહોતિ । ઉદિતાય સ્વાહા સુવર્ગાય સ્વાહા લોકાય સ્વાહેત્યુદિતે જુહોતિ ।
અહોરાત્રયો-રવ્યતિમોહાય ॥ 62 ॥
પરાદ્ર્ધમેવાપ્નોતિ ॥ ઉષસે સ્વાહા વ્યુષ્ટ્યૈ સ્વાહેત્યાહ । રાત્રિર્વા ઉષાઃ ।
અહર્વ્યુષ્ટિઃ । અહોરાત્રે એવાવરુન્ધે ।
અથો અહોરાત્રયોરેવ પ્રતિતિષ્ઠતિ ॥
તા યદુભયીર્દિવા વા નક્તં-વાઁ જુહુયાત્ । અહોરાત્રે મોહયેત્ । ઉષસે સ્વાહા વ્યુષ્ટ્યૈ સ્વાહોદેષ્યતે સ્વાહોદ્યતે
સ્વાહેત્યનુદિતે જુહોતિ । ઉદિતાય સ્વાહા સુવર્ગાય સ્વાહા લોકાય સ્વાહેત્યુદિતે જુહોતિ ।
અહોરાત્રયો-રવ્યતિમોહાય ॥ 62 ॥
(એકોત્તર-ઞ્જુહોતિ - પ્રયુતાય સ્વાહેત્યાહ - સમુદ્રાય સ્વાહેત્યાહાહ--ર્ વ્યુષ્ટિ-સ્સપ્ત ચ) (અ. 16)
અનુવાકં 17 - સપ્તમકાણ્ડગતાન્નહોમાનુવાકા વ્યાખ્યાયન્તે
વિભૂર્માત્રા પ્રભૂઃ પિત્રેત્યશ્વ-નામાનિ જુહોતિ ।
ઉભયોરેવૈનં-લોઁકયો-ર્નામધેય-ઙ્ગમયતિ ॥ આયનાય સ્વાહા પ્રાયણાય સ્વાહેત્યુ-દ્દ્રાવાઞ્જુહોતિ । સર્વમેવૈન-મસ્કન્નગ્ં સુવર્ગં-લોઁક-ઙ્ગમયતિ ॥
અગ્નયે સ્વાહા સોમાય સ્વાહેતિ પૂર્વહામા-ઞ્જુહોતિ । પૂર્વ એવ દ્વિષન્ત-મ્ભ્રાતૃવ્ય-મતિક્રામતિ ॥
પૃથિવ્યૈ સ્વાહા-ઽન્તરિક્ષાય સ્વાહેત્યાહ । યથા યજુરેવૈતત્ ॥ અગ્નયે સ્વાહા સોમાય સ્વાહેતિ પૂર્વદીક્ષા જુહોતિ ।
પૂર્વ એવ દ્વિષન્ત-મ્ભ્રાતૃવ્ય-મતિક્રામતિ ॥ 63 ॥
અનુવાકં 17 - સપ્તમકાણ્ડગતાન્નહોમાનુવાકા વ્યાખ્યાયન્તે
વિભૂર્માત્રા પ્રભૂઃ પિત્રેત્યશ્વ-નામાનિ જુહોતિ ।
ઉભયોરેવૈનં-લોઁકયો-ર્નામધેય-ઙ્ગમયતિ ॥ આયનાય સ્વાહા પ્રાયણાય સ્વાહેત્યુ-દ્દ્રાવાઞ્જુહોતિ । સર્વમેવૈન-મસ્કન્નગ્ં સુવર્ગં-લોઁક-ઙ્ગમયતિ ॥
અગ્નયે સ્વાહા સોમાય સ્વાહેતિ પૂર્વહામા-ઞ્જુહોતિ । પૂર્વ એવ દ્વિષન્ત-મ્ભ્રાતૃવ્ય-મતિક્રામતિ ॥
પૃથિવ્યૈ સ્વાહા-ઽન્તરિક્ષાય સ્વાહેત્યાહ । યથા યજુરેવૈતત્ ॥ અગ્નયે સ્વાહા સોમાય સ્વાહેતિ પૂર્વદીક્ષા જુહોતિ ।
પૂર્વ એવ દ્વિષન્ત-મ્ભ્રાતૃવ્ય-મતિક્રામતિ ॥ 63 ॥
પૃથિવ્યૈ સ્વાહા-ઽન્તરિક્ષાય સ્વાહેત્યે-કવિગ્ંશિની-ન્દીક્ષા-ઞ્જુહોતિ ।
એકવિગ્ંશતિર્વૈ દેવલોકાઃ । દ્વાદશ માસાઃ પઞ્ચર્તવઃ । ત્રય ઇમે લોકાઃ । અસાવાદિત્ય એકવિગ્ંશઃ । એષ સુવર્ગો લોકઃ ।
સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ ॥
ભુવો દેવાના-ઙ્કર્મણેત્યૃતુ-દીક્ષા જુહોતિ ।
ઋતૂને-વાસ્મૈ કલ્પયતિ ॥ અગ્નયે સ્વાહા વાયવે સ્વાહેતિ જુહોત્ય-નન્તરિત્યૈ ॥ 64 ॥
એકવિગ્ંશતિર્વૈ દેવલોકાઃ । દ્વાદશ માસાઃ પઞ્ચર્તવઃ । ત્રય ઇમે લોકાઃ । અસાવાદિત્ય એકવિગ્ંશઃ । એષ સુવર્ગો લોકઃ ।
સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ ॥
ભુવો દેવાના-ઙ્કર્મણેત્યૃતુ-દીક્ષા જુહોતિ ।
ઋતૂને-વાસ્મૈ કલ્પયતિ ॥ અગ્નયે સ્વાહા વાયવે સ્વાહેતિ જુહોત્ય-નન્તરિત્યૈ ॥ 64 ॥
અર્વાંયઁજ્ઞ-સ્સઙ્ક્રામત્વિ-ત્યાપ્તી-ર્જુહોતિ । સુવર્ગસ્ય લોકસ્યાપ્ત્યૈ ॥ ભૂત-મ્ભવ્ય-મ્ભવિષ્યદિતિ પર્યાપ્તી-ર્જુહોતિ ।
સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય પર્યાપ્ત્યૈ ॥
આ મે ગૃહા ભવન્ત્વિત્યાભૂ-ર્જુહોતિ । સુવર્ગસ્ય લોકસ્યા ભૂત્યૈ ॥
અગ્નિના તપો-ઽન્વભવદિત્યનુભૂ-ર્જુહોતિ । સુવર્ગસ્ય લોકસ્યાનુભૂત્યૈ ॥
સ્વાહા-ઽઽધિમાધીતાય સ્વાહેતિ સમસ્તાનિ વૈશ્વદેવાનિ જુહોતિ । સમસ્તમેવ દ્વિષન્ત-મ્ભ્રાતૃવ્ય-મતિક્રામતિ ॥ 65 ॥
સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય પર્યાપ્ત્યૈ ॥
આ મે ગૃહા ભવન્ત્વિત્યાભૂ-ર્જુહોતિ । સુવર્ગસ્ય લોકસ્યા ભૂત્યૈ ॥
અગ્નિના તપો-ઽન્વભવદિત્યનુભૂ-ર્જુહોતિ । સુવર્ગસ્ય લોકસ્યાનુભૂત્યૈ ॥
સ્વાહા-ઽઽધિમાધીતાય સ્વાહેતિ સમસ્તાનિ વૈશ્વદેવાનિ જુહોતિ । સમસ્તમેવ દ્વિષન્ત-મ્ભ્રાતૃવ્ય-મતિક્રામતિ ॥ 65 ॥
દદ્ભ્ય-સ્સ્વાહા હનૂભ્યાગ્ સ્વાહેત્યઙ્ગહોમા-ઞ્જુહોતિ ।
અઙ્ગે અઙ્ગે વૈ પુરુષસ્ય પાપ્મોપશ્લિષ્ટઃ ।
અઙ્ગાદઙ્ગા દેવૈન-મ્પાપ્મનસ્તેન મુઞ્ચતિ ॥ અઞ્જ્યેતાય સ્વાહા કૃષ્ણાય સ્વાહા શ્વેતાય સ્વાહેત્ય-શ્વરૂપાણિ જુહોતિ ।
રૂપૈરેવૈનગ્ં સમદ્ર્ધયતિ ॥
ઓષધીભ્ય-સ્સ્વાહા મૂલેભ્ય-સ્સ્વાહેત્યોષધિ હોમાઞ્જુહોતિ । દ્વય્યો વા ઓષધયઃ । પુષ્પેભ્યો-ઽન્યાઃ ફલ-ઙ્ગૃહ્ણન્તિ ।
મૂલેભ્યો-ઽન્યાઃ । તા એવોભયીરવરુન્ધે ॥ 66 ॥
અઙ્ગે અઙ્ગે વૈ પુરુષસ્ય પાપ્મોપશ્લિષ્ટઃ ।
અઙ્ગાદઙ્ગા દેવૈન-મ્પાપ્મનસ્તેન મુઞ્ચતિ ॥ અઞ્જ્યેતાય સ્વાહા કૃષ્ણાય સ્વાહા શ્વેતાય સ્વાહેત્ય-શ્વરૂપાણિ જુહોતિ ।
રૂપૈરેવૈનગ્ં સમદ્ર્ધયતિ ॥
ઓષધીભ્ય-સ્સ્વાહા મૂલેભ્ય-સ્સ્વાહેત્યોષધિ હોમાઞ્જુહોતિ । દ્વય્યો વા ઓષધયઃ । પુષ્પેભ્યો-ઽન્યાઃ ફલ-ઙ્ગૃહ્ણન્તિ ।
મૂલેભ્યો-ઽન્યાઃ । તા એવોભયીરવરુન્ધે ॥ 66 ॥
વનસ્પતિભ્ય-સ્સ્વાહેતિ વનસ્પતિ-હોમાઞ્જુહોતિ ।
આરણ્યસ્યાન્નાદ્યસ્યાવરુદ્ધ્યૈ ॥
મેષસ્ત્વા પચતૈ-રવત્વિત્ય-પાવ્યાનિ જુહોતિ ।
પ્રાણા વૈ દેવા અપાવ્યાઃ । પ્રાણાનેવાવરુન્ધે ॥ કૂપ્યાભ્ય-સ્સ્વાહા-ઽદ્ભ્ય-સ્સ્વાહેત્યપાગ્ં હોમાઞ્જુહોતિ । અફ્સુ વા આપઃ । અન્નં-વાઁ આપઃ । અદ્ભ્યો વા અન્ન-ઞ્જાયતે । યદેવાદ્ભ્યો-ઽન્ન-ઞ્જાયતે । તદવરુન્ધે ॥ 67 ॥
આરણ્યસ્યાન્નાદ્યસ્યાવરુદ્ધ્યૈ ॥
મેષસ્ત્વા પચતૈ-રવત્વિત્ય-પાવ્યાનિ જુહોતિ ।
પ્રાણા વૈ દેવા અપાવ્યાઃ । પ્રાણાનેવાવરુન્ધે ॥ કૂપ્યાભ્ય-સ્સ્વાહા-ઽદ્ભ્ય-સ્સ્વાહેત્યપાગ્ં હોમાઞ્જુહોતિ । અફ્સુ વા આપઃ । અન્નં-વાઁ આપઃ । અદ્ભ્યો વા અન્ન-ઞ્જાયતે । યદેવાદ્ભ્યો-ઽન્ન-ઞ્જાયતે । તદવરુન્ધે ॥ 67 ॥
(પૂર્વદીક્ષા જુહોતિ પૂર્વ એવ દ્વિષન્ત-મ્ભ્રાતૃવ્યમતિક્રામ - ત્યનન્તરિત્યૈ - ક્રામતિ - રુન્ધે - જાયત એક-ઞ્ચ) (અ. 17)
અનુવાકં 18 - સપ્તમકાણ્ડગતાન્નહોમાનુવાકા વ્યાખ્યાયન્તે
અમ્ભાગ્ંસિ જુહોતિ । અયં-વૈઁ લોકો-ઽમ્ભાગ્ંસિ ।
તસ્ય વસવો-ઽધિપતયઃ । અગ્નિર્જ્યોતિઃ । યદમ્ભાગ્ંસિ જુહોતિ ।
ઇમમેવ લોકમવરુન્ધે । વસૂનાગ્ં સાયુજ્ય-ઙ્ગચ્છતિ । અગ્નિ-ઞ્જ્યોતિરવરુન્ધે ॥ નભાગ્ંસિ જુહોતિ । અન્તરિક્ષં-વૈઁ નભાગ્ંસિ ॥ 68 ॥
અનુવાકં 18 - સપ્તમકાણ્ડગતાન્નહોમાનુવાકા વ્યાખ્યાયન્તે
અમ્ભાગ્ંસિ જુહોતિ । અયં-વૈઁ લોકો-ઽમ્ભાગ્ંસિ ।
તસ્ય વસવો-ઽધિપતયઃ । અગ્નિર્જ્યોતિઃ । યદમ્ભાગ્ંસિ જુહોતિ ।
ઇમમેવ લોકમવરુન્ધે । વસૂનાગ્ં સાયુજ્ય-ઙ્ગચ્છતિ । અગ્નિ-ઞ્જ્યોતિરવરુન્ધે ॥ નભાગ્ંસિ જુહોતિ । અન્તરિક્ષં-વૈઁ નભાગ્ંસિ ॥ 68 ॥
તસ્ય રુદ્રા અધિપતયઃ । વાયુર્જ્યોતિઃ । યન્નભાગ્ંસિ જુહોતિ । અન્તરિક્ષમેવા-વરુન્ધે । રુદ્રાણાગ્ં સાયુજ્ય-ઙ્ગચ્છતિ ।
વાયુ-ઞ્જ્યોતિરવરુન્ધે । મહાગ્ંસિ જુહોતિ । અસૌ વૈ લોકો મહાગ્ંસિ । તસ્યાદિત્યા અધિપતયઃ। સૂર્યો જ્યોતિઃ ॥ 69 ॥
વાયુ-ઞ્જ્યોતિરવરુન્ધે । મહાગ્ંસિ જુહોતિ । અસૌ વૈ લોકો મહાગ્ંસિ । તસ્યાદિત્યા અધિપતયઃ। સૂર્યો જ્યોતિઃ ॥ 69 ॥
યન્મહાગ્ંસિ જુહોતિ । અમુમેવ લોકમવરુન્ધે । આદિત્યાનાગ્ં સાયુજ્ય-ઙ્ગચ્છતિ । સૂર્ય-ઞ્જ્યોતિરવરુન્ધે ॥
નમો રાજ્ઞ નમો વરુણાયેતિ યવ્યાનિ જુહોતિ ।
અન્નાદ્યસ્યાવરુદ્ધ્યૈ ॥ મયોભૂર્વાતો અભિ વાતૂસ્રા ઇતિ ગવ્યાનિ જુહોતિ ।
પશૂનામવરુદ્ધ્યૈ ॥
પ્રાણાય સ્વાહા વ્યાનાય સ્વાહેતિ સન્તતિ-હોમાઞ્જુહોતિ । સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સન્તત્યૈ ॥ 70 ॥
નમો રાજ્ઞ નમો વરુણાયેતિ યવ્યાનિ જુહોતિ ।
અન્નાદ્યસ્યાવરુદ્ધ્યૈ ॥ મયોભૂર્વાતો અભિ વાતૂસ્રા ઇતિ ગવ્યાનિ જુહોતિ ।
પશૂનામવરુદ્ધ્યૈ ॥
પ્રાણાય સ્વાહા વ્યાનાય સ્વાહેતિ સન્તતિ-હોમાઞ્જુહોતિ । સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સન્તત્યૈ ॥ 70 ॥
સિતાય સ્વાહા-ઽસિતાય સ્વાહેતિ પ્રમુક્તી-ર્જુહોતિ ।
સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય પ્રમુક્ત્યૈ ॥ પૃથિવ્યૈ સ્વાહા-ઽન્તરિક્ષાય સ્વાહેત્યાહ ।
યથા યજુરેવૈતત્ ॥
દત્ત્વતે સ્વાહા-ઽદન્તકાય સ્વાહેતિ શરીર-હોમાઞ્જુહોતિ । પિતૃલોકમેવ તૈર્યજમાનો-ઽવરુન્ધે ॥ કસ્ત્વા યુનક્તિ સ ત્વા યુનક્ત્વિતિ પરિધીન્. યુનક્તિ । ઇમે વૈ લોકાઃ પરિધયઃ । ઇમાનેવાસ્મૈ લોકાન્. યુનક્તિ ।
સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ ॥ 71 ॥
સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય પ્રમુક્ત્યૈ ॥ પૃથિવ્યૈ સ્વાહા-ઽન્તરિક્ષાય સ્વાહેત્યાહ ।
યથા યજુરેવૈતત્ ॥
દત્ત્વતે સ્વાહા-ઽદન્તકાય સ્વાહેતિ શરીર-હોમાઞ્જુહોતિ । પિતૃલોકમેવ તૈર્યજમાનો-ઽવરુન્ધે ॥ કસ્ત્વા યુનક્તિ સ ત્વા યુનક્ત્વિતિ પરિધીન્. યુનક્તિ । ઇમે વૈ લોકાઃ પરિધયઃ । ઇમાનેવાસ્મૈ લોકાન્. યુનક્તિ ।
સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ ॥ 71 ॥
યઃ પ્રાણતો ય આત્મદા ઇતિ મહિમાનૌ જુહોતિ ।
સુવર્ગો વૈ લોકો મહઃ । સુવર્ગમેવ તાભ્યાં-લોઁકં-યઁજમાનો-ઽવરુન્ધે ॥
આ બ્રહ્મ-ન્બ્રાહ્મણો બ્રહ્મવચર્સી જાયતામિતિ સમસ્તાનિ બ્રહ્મવર્ચસાનિ જુહોતિ ।
બ્રહ્મવર્ચસમેવ તૈર્યજમાનો
-ઽવરુન્ધે ॥ જજ્ઞિ બીજમિતિ જુહોત્ય-નન્તરિત્યૈ ॥
અગ્નયે સમનમ-ત્પૃથિવ્યૈ સમનમદિતિ સન્નતિ હોમાઞ્જુહોતિ । સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સન્નત્યૈ ॥ ભૂતાય સ્વાહા ભવિષ્યતે સ્વાહેતિ ભૂતાભવ્યૌ હોમૌ જુહોતિ ।
અયં-વૈઁ લોકો ભૂતમ્ ॥ 72 ॥
સુવર્ગો વૈ લોકો મહઃ । સુવર્ગમેવ તાભ્યાં-લોઁકં-યઁજમાનો-ઽવરુન્ધે ॥
આ બ્રહ્મ-ન્બ્રાહ્મણો બ્રહ્મવચર્સી જાયતામિતિ સમસ્તાનિ બ્રહ્મવર્ચસાનિ જુહોતિ ।
બ્રહ્મવર્ચસમેવ તૈર્યજમાનો
-ઽવરુન્ધે ॥ જજ્ઞિ બીજમિતિ જુહોત્ય-નન્તરિત્યૈ ॥
અગ્નયે સમનમ-ત્પૃથિવ્યૈ સમનમદિતિ સન્નતિ હોમાઞ્જુહોતિ । સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સન્નત્યૈ ॥ ભૂતાય સ્વાહા ભવિષ્યતે સ્વાહેતિ ભૂતાભવ્યૌ હોમૌ જુહોતિ ।
અયં-વૈઁ લોકો ભૂતમ્ ॥ 72 ॥
અસૌ ભવિષ્યત્ । અનયોરેવ લોકયોઃ પ્રતિતિષ્ઠતિ । સર્વસ્યાપ્ત્યૈ । સર્વસ્યાવરુદ્ધ્યૈ ॥ યદક્રન્દઃ પ્રથમ-ઞ્જાયમાન ઇત્યશ્વસ્તોમીય-ઞ્જુહોતિ । સર્વસ્યાપ્ત્યૈ । સર્વસ્ય જિત્યૈ ॥ સર્વમેવ તેનાપ્નોતિ ।
સર્વ-ઞ્જયતિ । યો-ઽશ્વમેધેન યજતે ॥ 73 ॥
સર્વ-ઞ્જયતિ । યો-ઽશ્વમેધેન યજતે ॥ 73 ॥
ય ઉ ચૈનમેવં-વેઁદ ॥ યજ્ઞગ્ં રક્ષાગ્સ્ય જિઘાગ્ંસન્ન્ । સ એતા-ન્પ્રજાપતિ-ર્નક્તગ્ં હોમાનપશ્યત્ । તાનજુહોત્ ।
તૈર્વૈ સ યજ્ઞાદ્રક્ષાગ્સ્યપાહન્ન્ । યન્નક્તગ્ં હોમાઞ્જુહોતિ ।
યજ્ઞાદેવ તૈર્યજમાનો
રક્ષાગ્સ્યપહન્તિ ॥ ઉષસે સ્વાહા વ્યુષ્ટ્યૈ સ્વાહેત્યન્તતો જુહોતિ ।
સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ ॥ 74 ॥
તૈર્વૈ સ યજ્ઞાદ્રક્ષાગ્સ્યપાહન્ન્ । યન્નક્તગ્ં હોમાઞ્જુહોતિ ।
યજ્ઞાદેવ તૈર્યજમાનો
રક્ષાગ્સ્યપહન્તિ ॥ ઉષસે સ્વાહા વ્યુષ્ટ્યૈ સ્વાહેત્યન્તતો જુહોતિ ।
સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ ॥ 74 ॥
(વૈ નભાગ્ંસિ - સૂર્યો જ્યોતિઃ - સન્તત્યૈ - સમષ્ટ્યૈ - ભુતમ્ - ઁયજતે - +નવ ચ) (અ. 18)
અનુવાકં 19 - ઔપસથ્યદિને યૂપપ્રયોગાઃ
એકયૂપો વૈકાદશિની વા । અન્યેષાં-યઁજ્ઞાનાં-યૂઁપા ભવન્તિ ।
એકવિશિન્ય-શ્વમેધસ્ય । સુવર્ગસ્ય લોકસ્યા-ભિજિત્યૈ ॥ બૈલ.વો વા ખાદિરો વા પાલાશો વા । અન્યેષાં-યઁજ્ઞક્રતૂનાં-યૂઁપા ભવન્તિ । રાજ્જુદાલ એકવિગ્ંશત્ય-રત્નિરશ્વમેધસ્ય । સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ ॥ નાન્યેષા-મ્પશૂના-ન્તેજન્યા અવદ્યન્તિ । અવદ્યન્ત્યશ્વસ્ય ॥ 75 ॥
અનુવાકં 19 - ઔપસથ્યદિને યૂપપ્રયોગાઃ
એકયૂપો વૈકાદશિની વા । અન્યેષાં-યઁજ્ઞાનાં-યૂઁપા ભવન્તિ ।
એકવિશિન્ય-શ્વમેધસ્ય । સુવર્ગસ્ય લોકસ્યા-ભિજિત્યૈ ॥ બૈલ.વો વા ખાદિરો વા પાલાશો વા । અન્યેષાં-યઁજ્ઞક્રતૂનાં-યૂઁપા ભવન્તિ । રાજ્જુદાલ એકવિગ્ંશત્ય-રત્નિરશ્વમેધસ્ય । સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ ॥ નાન્યેષા-મ્પશૂના-ન્તેજન્યા અવદ્યન્તિ । અવદ્યન્ત્યશ્વસ્ય ॥ 75 ॥
પાપ્મા વૈ તેજની । પાપ્મનો-ઽપહત્યૈ ॥
પ્લક્ષશાખાયામન્યેષા-મ્પશૂનામવદ્યન્તિ । વેતસ-શાખાયા-મશ્વસ્ય । અફ્સુયોનિર્વા અશ્વઃ । અફ્સુજો વેતસઃ । સ્વ એવાસ્ય યોનાવ-વદ્યતિ ॥
યૂપેષુ ગ્રામ્યા-ન્પશૂન્નિ-યુઞ્જન્તિ । આરોકેષ્વા-રણ્યાન્ધારયન્તિ ।
પશૂનાં-વ્યાઁવૃત્ત્યૈ ॥ આ ગ્રામ્યા-ન્પશૂન્-ઁલભન્તે । પ્રારણ્યાન્થ્સૃજન્તિ । પાપ્મનો-ઽપહત્યૈ ॥ 76 ॥
પ્લક્ષશાખાયામન્યેષા-મ્પશૂનામવદ્યન્તિ । વેતસ-શાખાયા-મશ્વસ્ય । અફ્સુયોનિર્વા અશ્વઃ । અફ્સુજો વેતસઃ । સ્વ એવાસ્ય યોનાવ-વદ્યતિ ॥
યૂપેષુ ગ્રામ્યા-ન્પશૂન્નિ-યુઞ્જન્તિ । આરોકેષ્વા-રણ્યાન્ધારયન્તિ ।
પશૂનાં-વ્યાઁવૃત્ત્યૈ ॥ આ ગ્રામ્યા-ન્પશૂન્-ઁલભન્તે । પ્રારણ્યાન્થ્સૃજન્તિ । પાપ્મનો-ઽપહત્યૈ ॥ 76 ॥
(અશ્વસ્ય - વ્યાવૃત્ત્ય ત્રીણિ ચ) (અ. 19)
અનુવાકં 20 - યૂપાનાં સ્થાનાદયઃ
રાજ્જુદાલ-મગ્નિષ્ઠ-મ્મિનોતિ । ભ્રૂણહત્યાયા અપહત્યૈ ॥ પૌતુદ્રવાવભિતો ભવતઃ । પુણ્યસ્ય ગન્ધસ્યાવરુદ્ધ્યૈ ।
ભ્રૂણહત્યા-મેવાસ્મા-દપહત્ય । પુણ્યેન ગન્ધેનોભયતઃ પરિગૃહ્ણાતિ ॥
ષડ્બૈલ્.વા ભવન્તિ । બ્રહ્મવર્ચસસ્યા-વરુદ્ધ્યૈ ॥ ષટ્ખાદિરાઃ ।
તેજસો-ઽવરુદ્ધ્યૈ ॥ 77 ॥
અનુવાકં 20 - યૂપાનાં સ્થાનાદયઃ
રાજ્જુદાલ-મગ્નિષ્ઠ-મ્મિનોતિ । ભ્રૂણહત્યાયા અપહત્યૈ ॥ પૌતુદ્રવાવભિતો ભવતઃ । પુણ્યસ્ય ગન્ધસ્યાવરુદ્ધ્યૈ ।
ભ્રૂણહત્યા-મેવાસ્મા-દપહત્ય । પુણ્યેન ગન્ધેનોભયતઃ પરિગૃહ્ણાતિ ॥
ષડ્બૈલ્.વા ભવન્તિ । બ્રહ્મવર્ચસસ્યા-વરુદ્ધ્યૈ ॥ ષટ્ખાદિરાઃ ।
તેજસો-ઽવરુદ્ધ્યૈ ॥ 77 ॥
ષટ્પાલાશાઃ । સોમપીથસ્યા-વરુદ્ધ્યૈ ॥ એકવિગ્ંશતિ-સ્સમ્પદ્યન્તે ।
એકવિગ્ંશતિર્વૈ દેવલોકાઃ । દ્વાદશ માસાઃ પઞ્ચર્તવઃ । ત્રય ઇમે લોકાઃ । અસાવાદિત્ય એકવિગ્ંશઃ । એષ સુવર્ગો લોકઃ ।
સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ ॥ શત-મ્પશવો ભવન્તિ ॥ 78 ॥
એકવિગ્ંશતિર્વૈ દેવલોકાઃ । દ્વાદશ માસાઃ પઞ્ચર્તવઃ । ત્રય ઇમે લોકાઃ । અસાવાદિત્ય એકવિગ્ંશઃ । એષ સુવર્ગો લોકઃ ।
સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ ॥ શત-મ્પશવો ભવન્તિ ॥ 78 ॥
શતાયુઃ પુરુષ-શ્શતેન્દ્રિયઃ । આયુષ્યેવેન્દ્રિયે પ્રતિતિષ્ઠતિ ॥
સર્વં-વાઁ અશ્વમેદ્ધ્યાપ્નોતિ । અપરિમિતા ભવન્તિ । અપરિમિતસ્યા-વરુદ્ધ્યૈ ॥ બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ । કસ્માથ્સત્યાત્ ।
દક્ષિણતો-ઽન્યેષા-મ્પશૂનામવદ્યન્તિ । ઉત્તરતો-ઽશ્વસ્યેતિ । વારુણો વા અશ્વઃ ॥ 79 ॥
સર્વં-વાઁ અશ્વમેદ્ધ્યાપ્નોતિ । અપરિમિતા ભવન્તિ । અપરિમિતસ્યા-વરુદ્ધ્યૈ ॥ બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ । કસ્માથ્સત્યાત્ ।
દક્ષિણતો-ઽન્યેષા-મ્પશૂનામવદ્યન્તિ । ઉત્તરતો-ઽશ્વસ્યેતિ । વારુણો વા અશ્વઃ ॥ 79 ॥
એષા વૈ વરુણસ્ય દિક્ । સ્વાયામેવાસ્ય દિશ્યવદ્યતિ । યદિતરેષા-મ્પશૂનામવદ્યતિ । શતદેવત્ય-ન્તેનાવરુન્ધે ॥
ચિતે-ઽગ્ના-વધિવૈતસે કટે-ઽશ્વ-ઞ્ચિનોતિ ।
અફ્સુ-યોનિર્વા અશ્વઃ ।
અફ્સુજો વેતસઃ । સ્વ એવૈનં-યોઁનૌ પ્રતિષ્ઠાપયતિ ॥ પુરસ્તા-ત્પ્રત્યઞ્ચ-ન્તૂપર-ઞ્ચિનોતિ । પશ્ચાત્પ્રાચીન-ઙ્ગોમૃગમ્ ॥ 80 ॥
ચિતે-ઽગ્ના-વધિવૈતસે કટે-ઽશ્વ-ઞ્ચિનોતિ ।
અફ્સુ-યોનિર્વા અશ્વઃ ।
અફ્સુજો વેતસઃ । સ્વ એવૈનં-યોઁનૌ પ્રતિષ્ઠાપયતિ ॥ પુરસ્તા-ત્પ્રત્યઞ્ચ-ન્તૂપર-ઞ્ચિનોતિ । પશ્ચાત્પ્રાચીન-ઙ્ગોમૃગમ્ ॥ 80 ॥
પ્રાણાપાના-વેવાસ્મિન થ્સમ્યઞ્ચૌ દધાતિ ॥
અશ્વ-ન્તૂપર-ઙ્ગોમૃગમિતિ સર્વહુત એતાઞ્જુહોતિ । એષાં-લોઁકાના-મભિજિત્યૈ ॥ આત્મના-ઽભિજુહોતિ । સાત્માનમેવૈનગ્ં સતનુ-ઙ્કરોતિ ॥ સાત્મા-ઽમુષ્મિન્ ઁલાકે ભવતિ ।
ય એવં-વેઁદ । અથો વસોરેવ ધારા-ન્તેનાવરુન્ધે ॥ ઇલુવર્દાય સ્વાહા બલિવર્દાય સ્વાહેત્યાહ । સંવઁથ્સરો વા ઇલુવર્દઃ ।
પરિવથ્સરો બલિવર્દઃ । સંવઁથ્સરાદેવ પરિવથ્સરાદાયુર વરુન્ધે । આયુરેવાસ્મિન્-દધાતિ ।
તસ્માદશ્વ-મેધયાજી જરસા વિસ્રસા-ઽમું-લોઁકમેતિ ॥ 81 ॥
અશ્વ-ન્તૂપર-ઙ્ગોમૃગમિતિ સર્વહુત એતાઞ્જુહોતિ । એષાં-લોઁકાના-મભિજિત્યૈ ॥ આત્મના-ઽભિજુહોતિ । સાત્માનમેવૈનગ્ં સતનુ-ઙ્કરોતિ ॥ સાત્મા-ઽમુષ્મિન્ ઁલાકે ભવતિ ।
ય એવં-વેઁદ । અથો વસોરેવ ધારા-ન્તેનાવરુન્ધે ॥ ઇલુવર્દાય સ્વાહા બલિવર્દાય સ્વાહેત્યાહ । સંવઁથ્સરો વા ઇલુવર્દઃ ।
પરિવથ્સરો બલિવર્દઃ । સંવઁથ્સરાદેવ પરિવથ્સરાદાયુર વરુન્ધે । આયુરેવાસ્મિન્-દધાતિ ।
તસ્માદશ્વ-મેધયાજી જરસા વિસ્રસા-ઽમું-લોઁકમેતિ ॥ 81 ॥
(તેજસો-ઽવરુદ્ધૈ - ભવન્ - ત્યશ્વો - ગોમૃગ - મિલુવર્દ શ્ચત્વારિ ચ) (અ. 20)
અનુવાકં 21 - ચેતવ્યાગ્નયાદેર્વિશેષઃ
એકવિગ્ંશો-ઽગ્નિર્ભવતિ । એકવિગ્ંશ-સ્સ્તોમઃ । એકવિગ્ંશતિર્યૂપાઃ ॥
યથા વા અશ્વા વર્ર્ષભા વા વૃષાણ-સ્સગ્ગ્સ્ફુરેરન્ન્ । એવમેતથ્સ્તોમા-સ્સગ્ગ્સ્ફુરન્તે । યદેકવિગ્ંશાઃ । તે યથ્સમૃચ્છેરન્ન્ । હન્યેતાસ્ય યજ્ઞઃ ॥ દ્વાદશ એવાગ્નિ-સ્સ્યાદિત્યાહુઃ ।
દ્વાદશ-સ્સ્તોમઃ ॥ 82 ॥
અનુવાકં 21 - ચેતવ્યાગ્નયાદેર્વિશેષઃ
એકવિગ્ંશો-ઽગ્નિર્ભવતિ । એકવિગ્ંશ-સ્સ્તોમઃ । એકવિગ્ંશતિર્યૂપાઃ ॥
યથા વા અશ્વા વર્ર્ષભા વા વૃષાણ-સ્સગ્ગ્સ્ફુરેરન્ન્ । એવમેતથ્સ્તોમા-સ્સગ્ગ્સ્ફુરન્તે । યદેકવિગ્ંશાઃ । તે યથ્સમૃચ્છેરન્ન્ । હન્યેતાસ્ય યજ્ઞઃ ॥ દ્વાદશ એવાગ્નિ-સ્સ્યાદિત્યાહુઃ ।
દ્વાદશ-સ્સ્તોમઃ ॥ 82 ॥
એકાદશ યૂપાઃ ॥ યદ્દ્વાદશો-ઽગ્નિર્ભવતિ । દ્વાદશ માસા-સ્સંવઁથ્સરઃ ।
સંવઁથ્સરેણૈવાસ્મા અન્નમવરુન્ધે ॥ યદ્દશ યૂપા ભવન્તિ । દશાક્ષરા વિરાટ્ । અન્નં-વિઁરાટ્ । વિરાજૈવાન્નાદ્ય-મવરુન્ધે ।
ય એકાદશઃ । સ્તન એવાસ્યૈ સઃ ॥ 83 ॥
સંવઁથ્સરેણૈવાસ્મા અન્નમવરુન્ધે ॥ યદ્દશ યૂપા ભવન્તિ । દશાક્ષરા વિરાટ્ । અન્નં-વિઁરાટ્ । વિરાજૈવાન્નાદ્ય-મવરુન્ધે ।
ય એકાદશઃ । સ્તન એવાસ્યૈ સઃ ॥ 83 ॥
દુહ એવૈના-ન્તેન ॥ તદાહુઃ ।
યદ્દ્વાદશો-ઽગ્નિ-સ્સ્યાદ્દ્વાદશ-સ્સ્તોમ એકાદશ યૂપાઃ । યથા સ્થૂરિણા યાયાત્ । તાદૃક્તત્ ॥ એકવિગ્ંશ એવાગ્નિઃ
સ્યાદિત્યાહુઃ । એકવિગ્ંશ-સ્સ્તોમઃ ।
એકવિગ્ંશતિર્યૂપાઃ । યથા પ્રષ્ટિભિર્યાતિ ।
તાદૃગેવ તત્ ॥ 84 ॥
યદ્દ્વાદશો-ઽગ્નિ-સ્સ્યાદ્દ્વાદશ-સ્સ્તોમ એકાદશ યૂપાઃ । યથા સ્થૂરિણા યાયાત્ । તાદૃક્તત્ ॥ એકવિગ્ંશ એવાગ્નિઃ
સ્યાદિત્યાહુઃ । એકવિગ્ંશ-સ્સ્તોમઃ ।
એકવિગ્ંશતિર્યૂપાઃ । યથા પ્રષ્ટિભિર્યાતિ ।
તાદૃગેવ તત્ ॥ 84 ॥
યો વા અશ્વમેધે તિસ્રઃ કકુભો વેદ । કકુદ્ધ રાજ્ઞા-મ્ભવતિ ।
એકવિગ્ંશો-ઽગ્નિર્ભવતિ । એકવિગ્ંશ-સ્સ્તોમઃ । એકવિગ્ંશતિર્યૂપાઃ ।
એતા વા અશ્વમધે તિસ્રઃ કકુભઃ ।
ય એવં-વેઁદ । કકુદ્ધ રાજ્ઞા-મ્ભવતિ ॥
યો વા અશ્વમેધે ત્રીણિ શીર્ષાણિ વેદ ।
શિરો હ રાજ્ઞા-મ્ભવતિ ।
એકવિગ્ંશો-ઽગ્નિર્ભવતિ । એકવિગ્ંશ-સ્સ્તોમઃ । એકવિગ્ંશતિર્યૂપાઃ ।
એતાનિ વા અશ્વમેધે ત્રીણિ શીર.ષાણિ ।
ય એવં-વેઁદ । શિરો હ રાજ્ઞા-મ્ભવતિ ॥ 85 ॥
એકવિગ્ંશો-ઽગ્નિર્ભવતિ । એકવિગ્ંશ-સ્સ્તોમઃ । એકવિગ્ંશતિર્યૂપાઃ ।
એતા વા અશ્વમધે તિસ્રઃ કકુભઃ ।
ય એવં-વેઁદ । કકુદ્ધ રાજ્ઞા-મ્ભવતિ ॥
યો વા અશ્વમેધે ત્રીણિ શીર્ષાણિ વેદ ।
શિરો હ રાજ્ઞા-મ્ભવતિ ।
એકવિગ્ંશો-ઽગ્નિર્ભવતિ । એકવિગ્ંશ-સ્સ્તોમઃ । એકવિગ્ંશતિર્યૂપાઃ ।
એતાનિ વા અશ્વમેધે ત્રીણિ શીર.ષાણિ ।
ય એવં-વેઁદ । શિરો હ રાજ્ઞા-મ્ભવતિ ॥ 85 ॥
(દ્વાદશ-સ્સ્તોમઃ-સ- એવ તચ્ - છિરો હ રાજ્ઞા-મ્ભવતિ ષટ્ચ) (અ. 21)
અનુવાકં 22 - ઉક્થ્યાખ્યે દ્વિતીયે-ઽહનિ બહિષ્પવમાને અશ્વસ્યોદ્રાતૃત્વમ્
દેવા વા અશ્વમેધે પવમાને । સુવર્ગં-લોઁક-ન્ન પ્રાજાનન્ન્ । તમશ્વઃ પ્રાજાનાત્ ।
યદશ્વમધે-ઽશ્વેન મેદ્ધ્યેનોદઞ્ચો બહિષ્પવમાનગ્ં સર્પન્તિ । સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય પ્રજ્ઞાત્યૈ । ન વૈ મનુષ્યઃ સુવર્ગં-લોઁકમઞ્જસા વેદ ।
અશ્વો વૈ સુવર્ગં-લોઁકમઞ્જસા વેદ ॥ યદુદ્ગા-તોદ્ગાયેત્ । યથા-ઽક્ષેત્રજ્ઞો-ઽન્યેન પથા પ્રતિપાદયેત્ । તાદૃક્તત્ ॥ 86 ॥
અનુવાકં 22 - ઉક્થ્યાખ્યે દ્વિતીયે-ઽહનિ બહિષ્પવમાને અશ્વસ્યોદ્રાતૃત્વમ્
દેવા વા અશ્વમેધે પવમાને । સુવર્ગં-લોઁક-ન્ન પ્રાજાનન્ન્ । તમશ્વઃ પ્રાજાનાત્ ।
યદશ્વમધે-ઽશ્વેન મેદ્ધ્યેનોદઞ્ચો બહિષ્પવમાનગ્ં સર્પન્તિ । સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય પ્રજ્ઞાત્યૈ । ન વૈ મનુષ્યઃ સુવર્ગં-લોઁકમઞ્જસા વેદ ।
અશ્વો વૈ સુવર્ગં-લોઁકમઞ્જસા વેદ ॥ યદુદ્ગા-તોદ્ગાયેત્ । યથા-ઽક્ષેત્રજ્ઞો-ઽન્યેન પથા પ્રતિપાદયેત્ । તાદૃક્તત્ ॥ 86 ॥
ઉદ્ગાતાર-મપરુદ્ધ્ય । અશ્વ-મુદ્ગીથાય વૃણીતે । યથા ક્ષેત્રજ્ઞો-ઽઞ્જસા નયતિ ।
એવમેવૈનમશ્વઃ સુવર્ગં-લોઁકમઞ્જસા નયતિ ॥ પુચ્છમન્વારભન્તે । સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ ॥ હિ-ઙ્કરોતિ । સામૈવાકઃ ।
હિ-ઙ્કરોતિ । ઉદ્ગીથ એવાસ્ય સઃ ॥ 87 ॥
એવમેવૈનમશ્વઃ સુવર્ગં-લોઁકમઞ્જસા નયતિ ॥ પુચ્છમન્વારભન્તે । સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ ॥ હિ-ઙ્કરોતિ । સામૈવાકઃ ।
હિ-ઙ્કરોતિ । ઉદ્ગીથ એવાસ્ય સઃ ॥ 87 ॥
વડબા ઉપ રુન્ધન્તિ । મિથુનત્વાય પ્રજાત્યૈ ।
અથો યથોપગાતાર ઉપગાયન્તિ । તાદૃગેવ તત્ ॥ ઉદગાસીદશ્વો મેદ્ધ્ય ઇત્યાહ । પ્રાજાપત્યો વા અશ્વઃ । પ્રજાપતિ-રુદ્ગીથઃ । ઉદ્ગીથમેવાવરુન્ધે । અથો ઋખ્સામયોરેવ પ્રતિતિષ્ઠતિ ॥ હિરણ્યેનોપાકરોતિ ।
જ્યોતિર્વૈ હિરણ્યમ્ । જ્યોતિરેવ મુખતો દધાતિ ।
યજમાને ચ પ્રજાસુ ચ । અથો હિરણ્યજ્યોતિરેવ યજમાન-સ્સુવર્ગં-લોઁકમેતિ ॥ 88 ॥
અથો યથોપગાતાર ઉપગાયન્તિ । તાદૃગેવ તત્ ॥ ઉદગાસીદશ્વો મેદ્ધ્ય ઇત્યાહ । પ્રાજાપત્યો વા અશ્વઃ । પ્રજાપતિ-રુદ્ગીથઃ । ઉદ્ગીથમેવાવરુન્ધે । અથો ઋખ્સામયોરેવ પ્રતિતિષ્ઠતિ ॥ હિરણ્યેનોપાકરોતિ ।
જ્યોતિર્વૈ હિરણ્યમ્ । જ્યોતિરેવ મુખતો દધાતિ ।
યજમાને ચ પ્રજાસુ ચ । અથો હિરણ્યજ્યોતિરેવ યજમાન-સ્સુવર્ગં-લોઁકમેતિ ॥ 88 ॥
(તથ્ - સ - ઉપાકરોતિ ચત્વારિ ચ) (અ. 22)
અનુવાકં 23 - અશ્વે પર્યગ્ન્યપ્રયન્તાના-મ્પશૂના-ન્નિયોજનં
પુરુષો વૈ યજ્ઞઃ । યજ્ઞઃ પ્રજાપતિઃ । યદશ્વે પશૂન્નિયુઞ્જન્તિ ।
યજ્ઞાદેવ તદ્યજ્ઞ-મ્પ્રયુઙ્ક્તે ॥ અશ્વ-ન્તૂપર-ઙ્ગોમૃગમ્ । તાનગ્નિષ્ઠ આલભતે ।
સેનામુખમેવ તથ્સગ્ગ્શ્યતિ । તસ્મા-દ્રાજમુખ-મ્ભીષ્મ-મ્ભાવુકમ્ ॥
આગ્નેય-ઙ્કૃષ્ણગ્રીવ-મ્પુરસ્તા-લ્લલાટે । પૂર્વાગ્નિમેવ ત-ઙ્કુરુતે ॥ 89 ॥
અનુવાકં 23 - અશ્વે પર્યગ્ન્યપ્રયન્તાના-મ્પશૂના-ન્નિયોજનં
પુરુષો વૈ યજ્ઞઃ । યજ્ઞઃ પ્રજાપતિઃ । યદશ્વે પશૂન્નિયુઞ્જન્તિ ।
યજ્ઞાદેવ તદ્યજ્ઞ-મ્પ્રયુઙ્ક્તે ॥ અશ્વ-ન્તૂપર-ઙ્ગોમૃગમ્ । તાનગ્નિષ્ઠ આલભતે ।
સેનામુખમેવ તથ્સગ્ગ્શ્યતિ । તસ્મા-દ્રાજમુખ-મ્ભીષ્મ-મ્ભાવુકમ્ ॥
આગ્નેય-ઙ્કૃષ્ણગ્રીવ-મ્પુરસ્તા-લ્લલાટે । પૂર્વાગ્નિમેવ ત-ઙ્કુરુતે ॥ 89 ॥
તસ્મા-ત્પૂર્વાગ્નિ-મ્પુરસ્તા-થ્સ્થાપયન્તિ ॥ પૌષ્ણમન્વઞ્ચમ્ । અન્નં-વૈઁ પૂષા । તસ્મા-ત્પૂર્વાગ્ના-વાહાર્ય-માહરન્તિ ॥
ઐન્દ્રાપૌષ્ણ મુપરિષ્ટાત્ । ઐન્દ્રો વૈ રાજન્યો-ઽન્ન-મ્પૂષા ।
અન્નાદ્યેનૈવૈન-મુભયતઃ પરિગૃહ્ણાતિ । તસ્મા-દ્રાજન્યોન્નાદો ભાવુકઃ ॥
આગ્નેયૌ કૃષ્ણગ્રીવૌ બાહુવોઃ । બાહુવોરેવ વીર્ય-ન્ધત્તે ॥ 90 ॥
ઐન્દ્રાપૌષ્ણ મુપરિષ્ટાત્ । ઐન્દ્રો વૈ રાજન્યો-ઽન્ન-મ્પૂષા ।
અન્નાદ્યેનૈવૈન-મુભયતઃ પરિગૃહ્ણાતિ । તસ્મા-દ્રાજન્યોન્નાદો ભાવુકઃ ॥
આગ્નેયૌ કૃષ્ણગ્રીવૌ બાહુવોઃ । બાહુવોરેવ વીર્ય-ન્ધત્તે ॥ 90 ॥
તસ્મા-દ્રાજન્યો બાહુબલી ભાવુકઃ ॥
ત્વાષ્ટ્રૌ લોમશસક્થૌ સક્થ્યોઃ ।
સક્થ્યોરેવ વીર્ય-ન્ધત્તે । તસ્મા-દ્રાજન્ય ઊરુબલી ભાવુકઃ ॥ શિતિપૃષ્ઠૌ બાર્હસ્પત્યૌ પૃષ્ઠે ।
બ્રહ્મવર્ચસ-મેવોપરિષ્ટાદ્ધત્તે ।
અથો કવચે એવૈતે અભિતઃ પર્યૂહતે ।
તસ્મા-દ્રાજન્યઃ સન્નદ્ધો વીર્ય-ઙ્કરોતિ ॥ ધાત્રે પૃષોદર-મધસ્તાત્ ।
પ્રતિષ્ઠામેવૈતા-ઙ્કુરુતે ।
અથો ઇયં-વૈઁ ધાતા ।
અસ્યામેવ પ્રતિતિષ્ઠતિ ॥ સૌર્ય-મ્બલક્ષ-મ્પુચ્છે । ઉથ્સેધમેવ ત-ઙ્કુરુતે ।
તસ્માદુથ્સેધ-મ્ભયે પ્રજા
અભિસગ્ગ્શ્રયન્તિ ॥ 91 ॥
(કુરુતે - ધત્તે - કુરુતે પઞ્ચ ચ) (અ. 23)
(સાગ્રંહણ્યા - ચતુષ્ટય્યો - યો વૈ - યઃ પિતુ - શ્ચત્વારા - યથા નિક્તમ્ - પ્રજાપતયે ત્વા- યથા પ્રોક્ષિતં - વિભૂરાહ- પ્રજાપતિરકામયતાશ્વમેધેન - પ્રજાપતિર્ન કિઞ્ચ ન - સાવિત્ર - મા બ્રહ્મન્ - પ્રજાપતિ-ર્દેવેભ્યઃ - પ્રજાપતિ રક્ષાગ્ંસિ - પ્રજાપતિમીફ્સતિ - વિભુરશ્વનામાન્ય - મ્ભાગ્ - સ્યેકયૂપો - રાજ્જુદાલ - મેકવિગ્ંશો - દેવાઃ - પુરુષ સ્ત્રયોવિગ્ંશતિઃ)
(સાગ્રંહણ્યા - તસ્માદશ્વમેધયાજી - ય-ત્પરિમિતા - ય-દ્યજ્ઞમુખે - યો દીક્ષામ્ - દેવાનેવ - ત્રય ઇમે - સિતાય - પ્રાણાપાનાવેવાસ્મિન્ - તસ્મા-દ્રાજન્ય એકનવતિઃ)
(સાગ્રંહણ્યા - સગ્ગ્શ્રયન્તિ)
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે તૃતીયાષ્ટકે અષ્ટમઃ પ્રપાઠક-સ્સમાપ્તઃ ॥
+++++++++++++++++++++++++++
ત્વાષ્ટ્રૌ લોમશસક્થૌ સક્થ્યોઃ ।
સક્થ્યોરેવ વીર્ય-ન્ધત્તે । તસ્મા-દ્રાજન્ય ઊરુબલી ભાવુકઃ ॥ શિતિપૃષ્ઠૌ બાર્હસ્પત્યૌ પૃષ્ઠે ।
બ્રહ્મવર્ચસ-મેવોપરિષ્ટાદ્ધત્તે ।
અથો કવચે એવૈતે અભિતઃ પર્યૂહતે ।
તસ્મા-દ્રાજન્યઃ સન્નદ્ધો વીર્ય-ઙ્કરોતિ ॥ ધાત્રે પૃષોદર-મધસ્તાત્ ।
પ્રતિષ્ઠામેવૈતા-ઙ્કુરુતે ।
અથો ઇયં-વૈઁ ધાતા ।
અસ્યામેવ પ્રતિતિષ્ઠતિ ॥ સૌર્ય-મ્બલક્ષ-મ્પુચ્છે । ઉથ્સેધમેવ ત-ઙ્કુરુતે ।
તસ્માદુથ્સેધ-મ્ભયે પ્રજા
અભિસગ્ગ્શ્રયન્તિ ॥ 91 ॥
(કુરુતે - ધત્તે - કુરુતે પઞ્ચ ચ) (અ. 23)
(સાગ્રંહણ્યા - ચતુષ્ટય્યો - યો વૈ - યઃ પિતુ - શ્ચત્વારા - યથા નિક્તમ્ - પ્રજાપતયે ત્વા- યથા પ્રોક્ષિતં - વિભૂરાહ- પ્રજાપતિરકામયતાશ્વમેધેન - પ્રજાપતિર્ન કિઞ્ચ ન - સાવિત્ર - મા બ્રહ્મન્ - પ્રજાપતિ-ર્દેવેભ્યઃ - પ્રજાપતિ રક્ષાગ્ંસિ - પ્રજાપતિમીફ્સતિ - વિભુરશ્વનામાન્ય - મ્ભાગ્ - સ્યેકયૂપો - રાજ્જુદાલ - મેકવિગ્ંશો - દેવાઃ - પુરુષ સ્ત્રયોવિગ્ંશતિઃ)
(સાગ્રંહણ્યા - તસ્માદશ્વમેધયાજી - ય-ત્પરિમિતા - ય-દ્યજ્ઞમુખે - યો દીક્ષામ્ - દેવાનેવ - ત્રય ઇમે - સિતાય - પ્રાણાપાનાવેવાસ્મિન્ - તસ્મા-દ્રાજન્ય એકનવતિઃ)
(સાગ્રંહણ્યા - સગ્ગ્શ્રયન્તિ)
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય બ્રાહ્મણે તૃતીયાષ્ટકે અષ્ટમઃ પ્રપાઠક-સ્સમાપ્તઃ ॥
+++++++++++++++++++++++++++