Lord Agni

1.5 - devāsurāḥ saṃyattā āsann - kṛṣṇa yajurveda taittirīya saṃhitā pāṭhaḥ

(Devasurah Samyatta Asan - Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita in English (IAST))

From Krishna Yajurveda (Taittiriya Samhita)

This sacred excerpt is drawn from the Taittiriya Samhita of the Krishna Yajurveda, specifically focusing on the metaphysical battle between the Devas and Asuras. It chronicles how the gods deposited their wealth with Lord Agni to ensure its safety during the conflict. The text reveals the profound connection between divine sacrifice and the acquisition of spiritual and material prosperity. Chanting these Vedic mantras is considered highly auspicious for invoking the grace of Agni, fostering inner resolve, overcoming adversaries, and restoring order and abundance in the life of the sincere practitioner through the power of ancient ritualistic sound.

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-mprathamakāṇḍe pañcamaḥ praśnaḥ - punarādhānaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | hariḥ om ||
devāsurā-ssaṃya~̭ttā āsante devā vi̭jayamṷpayanto 'gnau vāmaṃ-va~su sa-nnya̭dadhatedamṷ no bhaviṣyati yadi̭ no jeṣyantīti tadagnirnya̭kāmayata tenāpākrāma-ttaddevā vijityā̭varurṷthsamānā anvā̭ya-ntada̭sya sahasā-''di̭thsanta so̭ 'rodīdyadaro̭dī-tta-drudrasya̭ rudratvaṃ-ya~daśrvaśī̭yata ta- [tat, rajatagṃ] 1
dra̭jatagṃ hira̭ṇyamabhava-ttasmā-drajatagṃ hira̭ṇya-madakṣiṇya-ma̭śrujagṃ hi yo barhiṣi dadā̭ti purā-'sya̭ saṃva~thsarā-dgṛhe rṷdanti tasmā-dbarhiṣi na deyagṃ so-'gnira̭bravī-dbhāgya̭sānyatha̭ va idamiti̭ punarādheya̭-nte keva̭lamitya̭bruva-nnṛddhnava-tkhalu sa itya̭bravīdyo ma̭ddevatya̭-magni-mādadhā̭tā iti ta-mpūṣā-''dha̭tta tena̭ [ ] 2
pūṣā-''rdhno-ttasmā-tpauṣṇāḥ paśava̭ ucyante ta-ntvaṣṭā-''dha̭tta tena tvaṣṭā-''rdhno-ttasmā-ttvāṣṭrāḥ paśava̭ ucyante ta-mmanurā-'dha̭tta tena manṷrārdhno-ttasmānmānavyaḥ̭ prajā ṷcyante ta-ndhātā-''dha̭tta tena̭ dhātā-''rdhno-thsaṃva~thsaro vai dhātā tasmā-thsaṃva~thsara-mprajāḥ paśavo-'nu pra jā̭yante ya eva-mpṷnarādheyasyardhiṃ-ve~da- [eva-mpṷnarādheyasyardhiṃ-ve~da̭, ṛdhnotyeva] 3
-rdhnotyeva yo-'syaiva-mbandhutāṃ-ve~da bandhṷmā-nbhavati bhāgadheyaṃ-vā~ agnirāhi̭ta icchamā̭naḥ prajā-mpaśūn yaja̭mānasyopa̭ dodrāvodvāsya punarā da̭dhīta bhāgadheyḙnaivainagṃ sama̭rdhayatyatho śānti̭revāsyaiṣā puna̭rvasvorā da̭dhītaitadvai pṷnarādheya̭sya nakṣa̭traṃ-ya~-tpuna̭rvasū svāyā̭mevaina̭-ndevatā̭yāmādhāya̭ brahmavarcasī bha̭vati darbhai rā da̭dhātyayā̭tayāmatvāya darbhairā da̭dhātyadbhya evainamoṣa̭dhībhyo 'varuddhyā ''dha̭tte pañca̭kapālaḥ puroḍāśo̭ bhavati pañca vā ṛtava̭ ṛtubhya̭ evaina̭mavaruddhyā ''dha̭tte || 4 ||
(aśī̭yata tat- tena-veda̭- darbhaiḥ pañca̭vigṃśatiśca) (a. 1)
parā vā eṣa yajña-mpaśūn va̭pati yo-'gnimṷdvāsaya̭te pañca̭kapālaḥ puroḍāśo̭ bhavati pāṅkto̭ yajñaḥ pāṅktāḥ paśavo̭ yajñameva paśūnava̭ rundhe vīrahā vā eṣa devānāṃ-yo~-'gnimṷdvāsaya̭te na vā etasya̭ brāhmaṇā ṛ̭tāyavaḥ̭ purā-'nna̭makṣa-npaṅktyo̭ yājyānuvākyā̭ bhavanti pāṅkto̭ yajñaḥ pāṅktaḥ purṷṣo devāneva vīra-nni̭ravadāyāgni-mpunarā [punarā, dhatte śatākṣa̭rā bhavanti] 5
dha̭tte śatākṣa̭rā bhavanti śatāyuḥ purṷṣa-śśatendri̭ya āyṷṣyevendriye prati̭ tiṣṭhati yadvā agnirāhi̭to nardhyate jyāyo̭ bhāgadheya̭-nnikāmaya̭māno yadāgneyagṃ sarva-mbhava̭ti saivāsyardhi-ssaṃ-vā~ etasya̭ gṛhe vāk sṛ̭jyate yo-'gnimṷdvāsaya̭te sa vācagṃ sagṃsṛ̭ṣṭāṃ-ya~ja̭māna īśvaro-'nu parā̭bhavito-rvibha̭ktayo bhavanti vāco vidhṛ̭tyai yaja̭mānasyā-'pa̭rābhāvāya [-'pa̭rābhāvāya, vibha̭kti-ṅkaroti] 6
vibha̭kti-ṅkaroti brahmaiva tada̭karupāgṃśu ya̭jati yathā̭ vāmaṃ-va~sṷ vividāno gūha̭ti tādṛgeva tadagni-mprati̭ sviṣṭakṛta-nnirā̭ha yathā̭ vāmaṃ-va~sṷ vividānaḥ pra̭kāśa-ñjiga̭miṣati tādṛgeva tadvibha̭ktimuktvā pra̭yājena vaṣa̭ṭkarotyāyata̭nādeva naiti yaja̭māno vai pṷroḍāśaḥ̭ paśava̭ ete āhṷtī yadabhitaḥ̭ puroḍāśa̭mete āhṷtī [ ] 7
juhoti yaja̭mānamevobhayataḥ̭ paśubhiḥ pari̭ gṛhṇāti kṛtaya̭ju-ssambhṛ̭tasambhāra ityā̭hurna sambhṛtyā-ssambhārā na yajuḥ̭ kartavya̭mityatho khalṷ sambhṛtyā̭ eva sa̭mbhārāḥ ka̭rtavyaṃ̭-ya~jṷ-ryajñasya samṛ̭ddhyai punarniṣkṛto ratho dakṣi̭ṇā punaruthsyūtaṃ-vā~saḥ̭ punaruthsṛṣṭo̭-'naḍvā-npṷnarādheya̭sya samṛ̭ddhyai sapta tḙ agne samidhaḥ̭ sapta jihvā itya̭gnihotra-ñjṷhoti yatra̭yatraivāsya nya̭kta-ntata̭ [nya̭kta-ntataḥ̭, evainamava̭ rundhe] 8
evainamava̭ rundhe vīrahā vā eṣa devānāṃ-yo~-'gnimṷdvāsaya̭te tasya varṷṇa evarṇayādāgnivāruṇa-mekā̭daśakapālamanu nirva̭pedya-ñcaiva hanti yaścāsyarṇayāttau bhā̭gadheyḙna prīṇāti nā-''rtimārccha̭ti yaja̭mānaḥ || 9 ||
(ā-'pa̭rābhāvāya-puroḍāśa̭mete-āhṷtī-tataḥ -ṣaṭatrigṃ̭śacca) (a. 2)
bhūmi̭-rbhūmnā dyau-rva̭riṇā-'ntari̭kṣa-mmahitvā | upasthḙ te devyadite 'gnima̭nnādamannādyāyā-''da̭dhe || ā-'ya-ṅgauḥ pṛśñi̭rakramīdasa̭na-nmātara-mpunaḥ̭ | pitara̭-ñca prayan-thsuvaḥ̭ || trigṃśaddhāma vi rā̭jati vā-kpa̭taṅgāya̭ śiśriye | pratya̭sya vaha dyubhiḥ̭ || asya prāṇāda̭pānatya̭ntaśca̭rati rocanā | vya̭khya-nmahiṣa-ssuvaḥ̭ || yattvā [ ] 10
kruddhaḥ pa̭rovapa̭ manyunā yadava̭rtyā | sukalpa̭magne tattava punastvoddī̭payāmasi ||yattḙ manyupa̭roptasya pṛthivīmanṷ daddhvase | ādityā viśve taddevā vasa̭vaśca samābha̭rann || mano jyoti̭-rjuṣatāmājyaṃ-vi~cchi̭nnaṃ-ya~jñagṃ samima-nda̭dhātu | bṛhaspati̭stanutāmima-nno viśvḙ devā iha mā̭dayantām || sapta tḙ agne samidhaḥ̭ sapta jihvā-ssapta- [jihvā-ssapta, ṛṣa̭ya-ssapta dhāma̭] 11
-rṣa̭ya-ssapta dhāma̭ priyāṇi̭ | sapta hotrā-ssaptadhā tvā̭ yajanti sapta yonīrā pṛ̭ṇasvā ghṛtena̭ || puna̭rūrjā ni va̭rtasva puna̭ragna iṣā-''yṷṣā | puna̭rnaḥ pāhi viśvataḥ̭ || saha rayyā ni va̭rtasvāgne pinva̭sva dhāra̭yā | viśvaphsni̭yā viśvataspari̭ || leka-ssalḙka-ssulekaste na̭ ādityā ājya̭-ñjuṣāṇā vi̭yantu keta-ssakḙta-ssuketaste na̭ ādityā ājya̭-ñjuṣāṇā vi̭yantu viva̭svāgṃ adi̭ti-rdeva̭jūtiste na̭ ādityā ājya̭-ñjuṣāṇā vi̭yantu || 12 ||
(tvā-jihvā-ssapta-suketaste na-strayo̭daśa ca ) (a. 3)
bhūmi̭-rbhūmnā dyau-rva̭riṇetyā̭hā-''śiṣaivainamā dha̭tte sarpā vai jīrya̭nto 'manyanta sa eta-ṅka̭sarṇīraḥ̭ kādraveyo mantra̭mapaśya-ttato vai te jīrṇāstanūrapāghnata sarparājñiyā̭ ṛgbhi-rgārha̭patyamā da̭dhāti punarnavamevaina̭majara̭-ṅkṛtvā ''dhatte-'tho̭ pūtameva pṛ̭thivīmannādya-nnopā̭-'namathsaita- [nopā̭-'namathsaitam, mantra̭mapaśya-ttato vai] 13
-mmantra̭mapaśya-ttato vai tāmannādya-mupā̭namadyath -sa̭rparājñiyā̭ ṛgbhi-rgārha̭patya-mādadhātyannādyasyāva̭ruddhyā atho̭ asyāmevaina-mprati̭ṣṭhitamā dha̭tte yattvā kruddhaḥ pa̭rovapetyāhāpa̭hnuta evāsmai ta-tpunastvoddī̭payāmasītyā̭ha sami̭ndha evainaṃ-ya~ttḙ manyupa̭roptasyetyā̭ha devatā̭bhirevai- [devatā̭bhireva, enagṃ sa-mbha̭rati vi vā] 14
-nagṃ sa-mbha̭rati vi vā etasya̭ yajñaśchi̭dyate yo-'gnimṷdvāsaya̭te bṛhaspati̭vatyarcopa̭ tiṣṭhate brahma vai devānā-mbṛhaspati-rbrahma̭ṇaiva yajñagṃ sa-nda̭dhāti vicchi̭nnaṃ-ya~jñagṃ samima-nda̭dhātvityā̭ha santa̭tyai viśvḙ devā iha mā̭dayantāmityā̭ha santatyaiva yajña-ndevebhyo-'nṷ diśati sapta tḙ agne samidhaḥ̭ sapta jihvā [jihvāḥ, ityā̭ha] 15
ityā̭ha saptasa̭pta vai sa̭ptadhā-'gneḥ priyāstanuvastā evāva̭ rundhe puna̭rūrjā saha rayyetyabhitaḥ̭ puroḍāśamāhṷtī juhoti yaja̭mānamevorjā ca̭ rayyā co̭bhayataḥ pari̭ gṛhṇātyādityā vā asmāllokādamuṃ-lo~kamā̭ya-ntḙ-'muṣmi̭n ~loke vya̭tṛṣya-nta imaṃ-lo~ka-mpuna̭rabhyavetyā 'gnimādhāyai-tān. homā̭najuhavusta ārdhnuva-nte sṷvargaṃ-lo~kamā̭yan. yaḥ pa̭rācīna̭-mpunarādheyā̭dagnimādadhī̭ta sa etān. homān juhuyādyāmevā-''dityā ṛddhimārdhnṷva-ntāmevardhno̭ti || 16 ||
(saitaṃ-devatā̭bhireva-jihvā-etān-pañca̭vigṃśatiśca ) (a. 4)
upaprayanto̭ addhvara-mmantraṃ̭-vo~cemāgnaye | āre asme ca̭ śṛṇvate || asya pratnāmanu dyutagṃ̭ śukra-ndṷduhre ahra̭yaḥ | payaḥ̭ sahasrasāmṛṣim || agni-rmūrdhā divaḥ kakutpatiḥ̭ pṛthivyā ayam | apāgṃ retāgṃ̭si jinvati || ayamiha pra̭thamo dhā̭yi dhātṛbhir hotā yaji̭ṣṭho adhvareṣvīḍyaḥ̭ || yamapna̭vāno bhṛga̭vo virurucurvanḙṣu citraṃ-vi~bhuvaṃ̭-vi~śevi̭śe || ubhā vā̭mindrāgnī āhuvaddhyā̭ [āhuvaddhyai, ubhā] 17
ubhā rādha̭sa-ssaha mā̭dayaddhyai | ubhā dātārā̭viṣāgṃ ra̭yīṇāmubhā vāja̭sya sātayḙ huve vām || aya-nte yoni̭r-ṛtviyo yato̭ jāto aro̭cathāḥ | ta-ñjānanna̭gna ā rohāthā̭ no vardhayā rayim || agna āyūgṃ̭ṣi pavasa ā suvorjamiṣa̭-ñca naḥ | āre bā̭dhasva ducchunām || agne pava̭sva svapā̭ asme varcaḥ̭ suvīryam | dadhatpoṣagṃ̭ rayi- [rayim, mmayi̭ |] 18
-mmayi̭ || agnḙ pāvaka rociṣā̭ mandrayā̭ deva jihvayā | ā devān. va̭kṣi yakṣi̭ ca || sa naḥ̭ pāvaka dīdivo-'gnḙ devāgṃ ihā ''va̭ha | upa̭ yajñagṃ haviśca̭ naḥ || agni-śśuci̭vratatama-śśuci-rvipra-śśuciḥ̭ kaviḥ | śucī̭ rocata āhṷtaḥ || uda̭gne śuca̭yastava̭ śukrā bhrāja̭nta īrate | tava jyotīg̭ṣyarcayaḥ̭ || āyurdā a̭gne-'syāyṷrme [a̭gne-'syāyṷrme, dehi varcodā] 19
dehi varcodā a̭gne-'si varco̭ me dehi tanūpā a̭gne-'si tanuva̭-mme pāhyagne yanmḙ tanuvā̭ ūna-ntanma ā pṛ̭ṇa citrā̭vaso svasti tḙ pārama̭śīyendhā̭nāstvā śatagṃ himā dyumanta-ssami̭dhīmahi vaya̭svanto vayaskṛtaṃ-ya~śa̭svanto yaśaskṛtagṃ̭ suvīrā̭so adābhyam | agnḙ sapatnadambha̭naṃ-va~rṣi̭ṣṭhe adhi nāke || sa-ntvama̭gne sūrya̭sya varca̭sā 'gathā-ssamṛṣī̭ṇāg stutena sa-mpriyeṇa dhāmnā | tvama̭gne sūrya̭varcā asi sa-mmāmāyṷṣā varca̭sā prajayā̭ sṛja || 20 ||
(āhuvaddhyai-poṣagṃ̭ rayiṃ-me-varca̭sā-saptada̭śa ca ) (a. 5)
sa-mpa̭śyāmi prajā aha-miḍa̭prajaso mānavīḥ | sarvā̭ bhavantu no gṛhe | ambha-ssthāmbho̭ vo bhakṣīya mahaḥ̭ stha maho̭ vo bhakṣīya sahaḥ̭ stha saho̭ vo bhakṣīyorja-ssthorjaṃ̭-vo~ bhakṣīya reva̭tī rama̭ddhva-masmin ~loke-'smi-ngoṣṭhe-'smin kṣaye-'smin yonā̭vihaiva steto mā-'pa̭ gāta bahvīrmḙ bhūyāsta [bhūyāsta, sagṃhitā-'si̭] 21
sagṃhitā-'si̭ viśvarūpīrā morjā viśā ''gaṷpatyenā ''rāyaspoṣḙṇa sahasrapoṣaṃ-vaḥ̭ ~puṣyāsa-mmayi̭ vo rāyaḥ̭ śrayantām || upa̭ tvā-'gne divedi̭ve doṣā̭vastardhiyā vayam | namo bhara̭nta ema̭si || rāja̭ntamaddhvarāṇā-ṅgopāmṛtasya dīdi̭vim | vardha̭mānagg sve dame || sa naḥ̭ piteva̭ sūnave-'gnḙ sūpāyano bha̭va | saca̭svā na-ssvastaye || agne [agne, tva-nno anta̭maḥ |] 22
tva-nno anta̭maḥ | uta trātā śivo bha̭va varūtthyaḥ̭ || ta-ntvā̭ śociṣṭha dīdivaḥ | sumnāya̭ nūnamī̭mahe sakhi̭bhyaḥ || vasṷragni-rvasṷśravāḥ | acchā̭ nakṣi dyumatta̭mo rayi-ndāḥ || ūrjā vaḥ̭ paśyāmyūrjā mā̭ paśyata rāyaspoṣḙṇa vaḥ paśyāmi rāyaspoṣḙṇa mā paśyateḍā-sstha madhukṛtaḥ̭ syonā mā ''vi̭śaterā madaḥ̭ | sahasrapoṣaṃ-vaḥ̭ ~puṣyāsa- [puṣyāsam, mayi̭] 23
mmayi̭ vo rāyaḥ̭ śrayantām || tathsa̭vitu-rvareṇya-mbhargo̭ devasya̭ dhīmahi | dhiyo yonaḥ̭ pracodayāt || somānagg svara̭ṇa-ṅkṛṇuhi bra̭hmaṇaspate | kakṣīva̭ntaṃ-ya~ aṷśijam || kadā cana starīra̭si nendra̭ saścasi dāśuṣe || upopennu ma̭ghava-nbhuya innu te dāna̭-ndevasya̭ pṛcyate || pari̭ tvā-'gne puraṃ̭-va~yaṃ-vi~pragṃ̭ sahasya dhīmahi || dhṛṣadva̭rṇa-ndivedi̭ve bhettāra̭-mbhaṅgurāva̭taḥ || agnḙ gṛhapate sugṛhapatiraha-ntvayā̭ gṛhapa̭tinā bhūyāsagṃ sugṛhapatirmayā tva-ṅgṛhapa̭tinā bhūyā-śśatagṃ himāstāmāśiṣamā śā̭se tanta̭ve jyoti̭ṣmatī-ntāmāśiṣamā śā̭se-'muṣmai jyoti̭ṣmatīm || 24 ||
(bhūyāsta-svastaye-'gnḙ-puṣyāsaṃ-dhṛṣadva̭rṇa-mekānnatrigṃśacca̭ ) (a. 6)
aya̭jño vā eṣa yo̭-'sāmopa̭prayanto̭ addhvaramityā̭ha stoma̭mevāsmai̭ yunaktyupetyā̭ha prajā vai paśava upemaṃ-lo~ka-mprajāmeva paśūnimaṃ-lo~kamupaityasya pratnāmanu dyutamityā̭ha suvargo vai lokaḥ pratna-ssṷvargameva lokagṃ samāro̭hatyagni-rmūrdhā divaḥ kakudityā̭ha mūrdhāna̭- [mūrdhānam, evainagṃ̭] 25
mevainagṃ̭ samānānā-ṅkarotyatho̭ devalokādeva ma̭nuṣyaloke prati̭ tiṣṭhatyayamiha pra̭thamo dhā̭yi dhātṛbhirityā̭ha mukhya̭mevaina̭-ṅkarotyubhā vā̭mindrāgnī āhuvaddhyā ityāhaujo bala̭mevāva̭ rundhe 'ya-nte yoni̭r-ṛtviya ityā̭ha paśavo vai rayiḥ paśūnevāva̭ rundhe ṣaḍbhirupa̭ tiṣṭhate ṣaḍvā [ṣaḍvai, ṛtava̭ ṛtuṣveva] 26
ṛtava̭ ṛtuṣveva prati̭ tiṣṭhati ṣaḍbhirutta̭rābhirupa̭ tiṣṭhate dvāda̭śa sa-mpa̭dyante dvāda̭śa māsā-ssaṃva~thsara-ssaṃ̭~vathsara eva prati̭ tiṣṭhati yathā vai puruṣo-'śvo gau-rjīrya̭tyeva-magnirāhi̭to jīryati saṃva~thsarasya̭ parastā̭dāgnipāvamānībhi-rupa̭ tiṣṭhate punarnava-mevaina̭-majara̭-ṅkarotyatho̭ punātyevopa̭ tiṣṭhate yoga̭ evāsyaiṣa upa̭ tiṣṭhate [upa̭ tiṣṭhate, dama̭ evāsyaiṣa] 27
dama̭ evāsyaiṣa upa̭ tiṣṭhate yācñaivā-'syaiṣopa̭ tiṣṭhate yathā pāpī̭yāñchreya̭sa āhṛtya̭ namasyati̭ tādṛgeva tadā̭yurdā a̭gne-'syāyṷrme dehītyā̭hā-''yurdā hyḙṣa va̭rcodā a̭gne-'si varco̭ me dehītyā̭ha varcodā hyḙṣa ta̭nūpā a̭gne-'si tanuva̭-mme pāhītyā̭ha [pāhītyā̭ha, tanūpā] 28
tanūpā hyḙṣo-'gne yanmḙ tanuvā̭ ūna-ntanma ā pṛṇetyā̭ha yanme prajāyai̭ paśūnāmūna-ntanma ā pṷ̄rayeti vāvaitadā̭ha citrā̭vaso svasti tḙ pārama̭śīyetyā̭ha rātri-rvai citrāva̭suravyṷṣṭyai vā etasyai̭ purā brāhmaṇā a̭bhaiṣu-rvyṷṣṭimevāva̭ rundha indhā̭nāstvā śatagṃ [śatam, himā ityā̭ha] 29
himā ityā̭ha śatāyuḥ purṷṣa-śśatendri̭ya āyṷṣyevendriye prati̭ tiṣṭhatyeṣā vai sūrmī karṇa̭kāvatyetayā̭ ha sma vai devā asṷrāṇāgṃ śatatarhāg stṛgṃ̭hanti yadetayā̭ samidha̭mādadhā̭ti vajra̭mevaitaccha̭taghnīṃ-ya~ja̭māno bhrātṛ̭vyāya pra ha̭rati stṛtyā acha̭mbaṭkāragṃ sa-ntvama̭gne sūrya̭sya varca̭sā-'gathā ityā̭haitattvamasīdamaha-mbhṷ̄yāsamiti vāvaitadā̭ha tvama̭gne sūrya̭varcā asītyā̭hā-''śiṣa̭mevaitāmā śāste || 30 ||
(mūrdhānagṃ-ṣaḍvā-eṣa upa̭ tiṣṭhate-pāhītyā̭ha-śata-mahagṃ ṣoḍa̭śa ca) (a. 7)
sa-mpa̭śyāmi prajā ahamityā̭ha yāva̭nta eva grāmyāḥ paśavastānevāva̭ rundhe-'mbha-ssthāmbho̭ vo bhakṣīyetyāhāmbho hyḙtā mahaḥ̭ stha maho̭ vo bhakṣīyetyā̭ha maho hyḙtā-ssahaḥ̭ stha saho̭ vo bhakṣīyetyā̭ha saho hyḙtā ūrja-ssthorjaṃ̭-vo~ bhakṣīye- [bhakṣīyeti̭, āhorjo hyḙtā] 31
-tyāhorjo hyḙtā reva̭tī rama̭ddhvamityā̭ha paśavo vai revatīḥ paśūnevātma-nra̭mayata ihaiva steto mā-'pa̭ gātetyā̭ha dhruvā evainā ana̭pagāḥ kuruta iṣṭakacidvā anyo-'gniḥ pa̭śucidanya-ssagṃ̭hitāsi̭ viśvarūpīriti̭ vathsamabhi mṛ̭śatyupaivaina̭-ndhatte paśucita̭mena-ṅkurute pra [ ] 32
vā eṣo-'smāllokāccya̭vate ya ā̭havanīya̭-mupatiṣṭha̭te gārha̭patyamupa̭ tiṣṭhate 'sminneva loke prati̭ tiṣṭhatyatho gārha̭patyāyaiva ni hnṷte gāyatrībhirupa̭ tiṣṭhate tejo vai gā̭yatrī teja̭ evātma-ndhatte-'tho yadeta-ntṛcamanvāha santa̭tyai gārha̭patyaṃ-vā~ anṷ dvipādo̭ vīrāḥ pra jā̭yante ya evaṃ-vi~dvā-ndvipadā̭bhi-rgārha̭patya-mupatiṣṭha̭ta [mupatiṣṭha̭te, ā-'sya̭] 33
ā-'sya̭ vīro jā̭yata ūrjā vaḥ̭ paśyāmyūrjā mā̭ paśyatetyā̭hā ''śiṣa̭mevaitāmā śāste tathsa̭vitu-rvareṇyamityā̭ha prasūtyai somānagg svara̭ṇamityā̭ha somapīthamevāva̭ rundhe kṛṇuhi bra̭hmaṇaspata ityā̭ha brahmavarcasamevāva̭ rundhe kadā cana starīrasītyā̭ha na starīgṃ rātriṃ̭-va~sati [rātriṃ̭-va~sati, ya evaṃ] 34
ya evaṃ-vi~dvānagni-mṷpatiṣṭha̭te pari̭ tvā-'gne puraṃ̭-va~yamityā̭ha paridhimevaita-mpari̭ dadhātyaska̭ndāyāgnḙ gṛhapata ityā̭ha yathāyajurevaitacchatagṃ himā ityā̭ha śata-ntvā̭ hemantāni̭ndhiṣīyeti vāvaitadā̭ha putrasya nāma̭ gṛhṇātyannādamevaina̭-ṅkaroti tāmāśiṣamā śā̭se tanta̭ve jyoti̭ṣmatīmiti̭ brūyādyasya̭ putro-'jā̭ta-ssyā-ttḙjasvyḙvāsya̭ brahmavarcasī putro jā̭yate tāmāśiṣamā śā̭se 'muṣmai jyoti̭ṣmatī miti̭ brūyādyasya̭ putro jāta-ssyā-tteja̭ evāsmi̭-nbrahmavarcasa-nda̭dhāti || 35 ||
(ūrjaṃ̭-vo~ bhakṣīyeti - pra -gārha̭patyamupatiṣṭha̭te -vasati-jyoti̭ṣmatī - mekānnatrigṃśacca̭) (a. 8)
agnihotra-ñjṷhoti yadeva ki-ñca yaja̭mānasya sva-ntasyaiva tadretaḥ̭ siñcati prajana̭ne prajana̭nagṃ hi vā agnirathauṣa̭dhīranta̭gatā dahati tāstato bhūya̭sīḥ pra jā̭yante yathsāya-ñjuhoti reta̭ eva tathsi̭ñcati praiva prā̭tastanḙna janayati tadretaḥ̭ sikta-nna tvaṣṭrā-'vi̭kṛta-mprajā̭yate yāvaccho vai reta̭sa-ssiktasya [reta̭sa-ssiktasya̭, tvaṣṭā̭ rūpāṇi̭] 36
tvaṣṭā̭ rūpāṇi̭ vikaroti̭ tāvaccho vai tatpra jā̭yata eṣa vai daivyastvaṣṭā yo yaja̭te bahvībhirupa̭ tiṣṭhate reta̭sa eva siktasya̭ bahuśo rūpāṇi vi ka̭roti sa praiva jā̭yate śvasśvo bhūyā-nbhavati ya evaṃ ~vidvānagnimṷpatiṣṭhate 'ha̭rdevānāmāsī-d- rātrirasṷrāṇā-nte-'sṷrā yaddevānāṃ-vi~ttaṃ ~vedyamāsīttena̭ saha [ ] 37
rātri-mprā-'vi̭śante devā hīnā a̭manyanta tḙ-'paśyannāgneyī rātri̭rāgneyāḥ paśava̭ imamevāgnigg sta̭vāma sa naḥ̭ stutaḥ paśū-npuna̭rdāsyatīti te-'gnima̭stuvan-thsa ebhya-sstuto rātri̭yā addhyaha̭rabhi paśūnnirārjatte devāḥ paśūn vittvā kāmāgṃ̭ akurvata ya evaṃ-vi~dvānagnimṷpatiṣṭha̭te paśumā-nbha̭va- [paśumā-nbha̭vati, ādityo] 38
-tyādityo vā asmāllokādamuṃ-lo~kamaithso̭-'muṃ-lo~ka-ṅgatvā puna̭rimaṃ-lo~kamabhya̭ddhyāya-thsa imaṃ-lo~kamāgatya̭ mṛtyora̭bibhenmṛtyusaṃ̭yu~ta iva hya̭yaṃ-lo~ka-sso̭-'manyatema-mevāgnigg sta̭vāni sa mā stuta-ssṷvargaṃ-lo~ka-ṅga̭mayiṣyatīti so-'gnima̭stau-thsa ḙnagg stuta-ssṷvargaṃ-lo~kama̭gamayadya [lokama̭gamayadyaḥ, evaṃ-vi~dvānagni-] 39
evaṃ-vi~dvānagnimṷpatiṣṭha̭te suvargameva lokamḙti sarvamāyṷretyabhi vā eṣo-'gnī ā ro̭hati ya ḙnāvupatiṣṭha̭te yathā khalu vai śreyā̭nabhyārṷ̄ḍhaḥ kāmaya̭te tathā̭ karoti naktamupa̭ tiṣṭhate na prāta-ssagṃ hi naktaṃ̭-vra~tāni̭ sṛjyantḙ saha śreyāg̭śca pāpī̭yāgścāsāte jyotirvā agnistamo rātrirya- [rātriryat, nakta̭mupatiṣṭha̭te] 40
-nnakta̭mupatiṣṭha̭te jyoti̭ṣaiva tama̭staratyupastheyo 'gnī(3)-rnopastheyā(3) ityā̭hu-rmanuṣyā̭yennvai yo-'ha̭raharāhṛtyā-'thai̭naṃ-yā~ca̭ti sa innvai tamupārcchatyatha ko devānaha̭raharyāciṣyatīti tasmānnopastheyo 'tho khalvā̭hurāśiṣe vai kaṃ-ya~ja̭māno yajata ityeṣā khalu vā [khalu vai, āhi̭tāgne-] 41
āhi̭tāgne rāśī-ryadagnimṷpatiṣṭha̭te tasmā̭dupastheyaḥ̭ prajāpa̭tiḥ paśūna̭sṛjata te sṛṣṭā a̭horātre prā-'vi̭śa-ntāñchando̭bhi-ranva̭̭vinda-dyacchando̭bhi-rupatiṣṭha̭te svameva tadanvi̭cchati na tatra̭ jāmya̭stītyā̭huryo-'ha̭raharupa tiṣṭha̭ta iti yo vā agni-mpratyaṅṅṷpa tiṣṭha̭te pratyḙnamoṣati yaḥ parāṃ-vi~ṣva̭-mprajayā̭ paśubhi̭ reti kavā̭tiryaṅṅivopa̭ tiṣṭheta naina̭-mpratyoṣa̭ti na viṣva̭-mprajayā̭ paśubhi̭reti || 42 ||
(siktasya̭-saha-bha̭vati-yo-yat-khalu vai-paśubhi-strayo̭daśa ca) (a. 9)
mama nāma̭ prathama-ñjā̭tavedaḥ pitā mātā ca̭ dadhaturyadagre | tattva-mbi̭bhṛhi punarā madaitostavāha-nnāma̭ bibharāṇyagne || mama nāma tava̭ ca jātavedo vāsa̭sī iva vivasā̭nau ye carā̭vaḥ | āyṷṣe tva-ñjīvasḙ vayaṃ-ya~̭thāyathaṃ-vi~ pari̭ dadhāvahai punaste || namo-'gnaye 'pra̭tividdhāya namo-'nā̭dhṛṣṭāya namaḥ̭ samrāje | aṣā̭ḍho [aṣā̭ḍhaḥ, agnirbṛhadva̭yā] 43
agnirbṛhadva̭yā viśvaji-thsaha̭ntya-śśreṣṭho̭ gandharvaḥ | tvatpi̭tāro agne devā-stvāmā̭hutaya-stvadvi̭vācanāḥ | sa-mmāmāyṷṣā sa-ṅgaṷpatyena suhi̭te mā dhāḥ || ayamagni-śśreṣṭha̭tamo 'ya-mbhaga̭vattamo 'yagṃ sa̭hasrasāta̭maḥ | asmā a̭stu suvīryam || mano jyoti̭-rjuṣatāmājyaṃ ~vicchi̭nnaṃ-ya~jñagṃ samima-nda̭dhātu | yā iṣṭā uṣaso̭ nimruca̭śca tā-ssa-nda̭dhāmi haviṣā̭ ghṛtena̭ || paya̭svatīroṣa̭dhayaḥ- [paya̭svatīroṣa̭dhayaḥ, paya̭sva-] 44
paya̭svadvīrudhā-mpayaḥ̭ | apā-mpaya̭so yatpayastena māmi̭ndra sagṃ sṛ̭ja || agne vratapate vrata-ñca̭riṣyāmi taccha̭keya-ntanmḙ rāddhyatām || agnigṃ hotā̭ramiha tagṃ hṷve devān. yajñiyā̭niha yān. havā̭mahe || ā ya̭ntu devā-ssṷmanasyamā̭nā viyantṷ devā haviṣo̭ me asya || kastvā̭ yunakti sa tvā̭ yunaktu yāni̭ gharme kapālānyupacinvanti̭ [ ] 45
vedhasaḥ̭ | pūṣṇastānyapi̭ vrata i̭ndravāyū vi mṷñcatām ||abhi̭nno gharmo jīradā̭nuryata āttastada̭ga-npunaḥ̭ | iddhmo vediḥ̭ paridhaya̭śca sarvḙ yajñasyā-''yuranu sa-ñca̭ranti || traya̭strigṃśa-ttanta̭vo ye vi̭tatnire ya imaṃ-ya~jñagg svadhayā dada̭nte teṣā-ñchinna-mpratyeta-dda̭dhāmi svāhā̭ gharmo devāgṃ apyḙtu || 46 ||
(aṣā̭ḍha-oṣa̭dhaya-upacinvanti-pañca̭catvārigṃśacca) (a. 10)
vaiśvānaro na̭ ūtyā-'' pra yā̭tu parāvataḥ̭ | agnirukthena vāha̭sā || ṛtāvā̭naṃ-vai~śvānaramṛtasya jyoti̭ṣaspatim | aja̭sra-ṅgharmamī̭mahe || vaiśvānarasya̭ dagṃsanābhyo bṛhadari̭ṇādekaḥ̭ svapasya̭yā kaviḥ | ubhā pitarā̭ mahaya̭nnajāyatāgni-rdyāvā̭pṛthivī bhūri̭retasā || pṛṣṭo divi pṛṣṭo agniḥ pṛ̭thivyā-mpṛṣṭo viśvā oṣa̭dhīrā vi̭veśa | vaiśvānara-ssaha̭sā pṛṣṭo agni-ssano divā sa- [divā saḥ, riṣaḥ pā̭tu naktam |] 47
riṣaḥ pā̭tu naktam || jāto yada̭gne bhuva̭nā vyakhyaḥ̭ paśu-nna gopā iryaḥ pari̭jmā | vaiśvā̭nara brahma̭ṇe vinda gātuṃ-yū~ya-mpā̭ta svastibhi-ssadā̭ naḥ || tvama̭gne śociṣā śośṷcāna ā roda̭sī apṛṇā jāya̭mānaḥ | tva-ndevāgṃ abhiśa̭steramuñco vaiśvā̭nara jātavedo mahitvā || asmāka̭magne maghava̭thsu dhārayānā̭mi kṣatramajaragṃ̭ suvīryam | vaya-ñja̭yema śatinagṃ̭ sahasriṇaṃ-vai~śvā̭nara [vaiśvā̭nara, vāja̭magne] 48
vāja̭magne tavotibhiḥ̭ || vaiśvānarasya̭ sumatau syā̭ma rājā hika-mbhuva̭nānā-mabhiśrīḥ | ito jāto viśva̭midaṃ-vi~ ca̭ṣṭe vaiśvānaro ya̭tate sūryḙṇa || ava̭ te heḍo̭ varuṇa namo̭bhirava̭ yajñebhi̭rīmahe havirbhiḥ̭ | kṣaya̭nnasmabhya̭masura praceto rājannenāgṃ̭si śiśrathaḥ kṛtāni̭ || udṷttamaṃ-va~̭ruṇa pāśa̭masmadavā̭-'dhamaṃ-vi~ma̭ddhyamagg śra̭thāya | athā̭ vayamā̭ditya [ ] 49
vrate tavā-'nā̭gaso adi̭taye syāma || dadhikrāv.ṇṇo̭ akāriṣa-ñjiṣṇoraśva̭sya vājinaḥ̭ || surabhino mukhā̭ kara-tpraṇa āyūgṃ̭ṣi tāriṣat || ā da̭dhikrā-śśava̭sa pañca̭ kṛṣṭī-ssūrya̭ iva jyoti̭ṣā-'pasta̭tāna | sahasrasā-śśa̭tasā vājyarvā̭ pṛṇaktu maddhvā samimā vacāgṃ̭si | agni-rmūrdhā, bhuvaḥ̭ | marṷto yaddha̭vo diva-ssṷmnāyanto havā̭mahe | ā tū na [ā tū naḥ̭, upa̭ gantana |] 50
upa̭ gantana || yā va-śśarma̭ śaśamānāya santi̭ tridhātṷ̄ni dāśuṣḙ yacchatādhi̭ | asmabhya-ntāni̭ maruto vi ya̭nta rayi-nno̭ dhatta vṛṣaṇa-ssuvīram || adi̭ti-rna uruṣyatvadi̭ti-śśarma̭ yacchatu | adi̭tiḥ pātvagṃha̭saḥ || mahīmūṣu mātaragṃ̭ suvratānā̭mṛtasya patnīmava̭se huvema | tuvikṣatrā-majara̭ntī-murūcīgṃ suśarmā̭ṇamadi̭tigṃ supraṇī̭tim || sutrāmā̭ṇa-mpṛthivī-ndyāma̭nehasagṃ̭ suśarmā̭ṇa madi̭tigṃ supraṇī̭tim | daivī-nnāvagg̭ svaritrā-manā̭gasa-masra̭vantīmā rṷhemā svastaye || imāgṃ su nāvamā-'rṷhagṃ śatāri̭trāgṃ śatasphyām | acchi̭drā-mpārayiṣṇum || 51 ||
(divā sa-sa̭hasriṇaṃ-vai~śvā̭narā-ditya- tū no ̭- 'nehasagṃ̭ suśarmā̭ṇa-mekānnavigṃ̭śatiśca̭ ) (a. 11) (devāsurāḥ-parā-bhūmi-rbhūmi̭-rupaprayantaḥ-sa-mpa̭śyā-myaya̭jñaḥ- sa-mpa̭śyā - myagnihotraṃ - mama nāma̭-vaiśvānara-ekā̭daśa | ) (devāsurāḥ-kruddhaḥ-sa-mpa̭śyāmi-sa-mpa̭śyāmi-nakta-mupa̭ganta-naika̭pañcāśat | ) (devāsurāḥ, pā̭rayiṣṇum) || hariḥ̭ om || || kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-mprathamakāṇḍe pañcamaḥ praśna-ssamāptaḥ ||

Explore More