1.5 - દેવાસુરાઃ સંયત્તા આસન્ન્ - કૃષ્ણ યજુર્વેદ તૈત્તિરીય સંહિતા પાઠઃ

કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-મ્પ્રથમકાણ્ડે પઞ્ચમઃ પ્રશ્નઃ - પુનરાધાનં
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,

શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
દેવાસુરા-સ્સંયઁત્તા આસન્તે દેવા વિજયમુપયન્તો ઽગ્નૌ વામં-વઁસુ સ-ન્ન્યદધતેદમુ નો ભવિષ્યતિ યદિ નો જેષ્યન્તીતિ તદગ્નિર્ન્યકામયત તેનાપાક્રામ-ત્તદ્દેવા વિજિત્યાવરુરુથ્સમાના અન્વાય-ન્તદસ્ય સહસા-ઽઽદિથ્સન્ત સો ઽરોદીદ્યદરોદી-ત્ત-દ્રુદ્રસ્ય રુદ્રત્વં-યઁદશ્ર્વશીયત ત- [તત્, રજતગ્ં] 1
દ્રજતગ્ં હિરણ્યમભવ-ત્તસ્મા-દ્રજતગ્ં હિરણ્ય-મદક્ષિણ્ય-મશ્રુજગ્ં હિ યો બર્હિષિ દદાતિ પુરા-ઽસ્ય સંવઁથ્સરા-દ્ગૃહે રુદન્તિ તસ્મા-દ્બર્હિષિ ન દેયગ્ં સો-ઽગ્નિરબ્રવી-દ્ભાગ્યસાન્યથ વ ઇદમિતિ પુનરાધેય-ન્તે કેવલમિત્યબ્રુવ-ન્નૃદ્ધ્નવ-ત્ખલુ સ ઇત્યબ્રવીદ્યો મદ્દેવત્ય-મગ્નિ-માદધાતા ઇતિ ત-મ્પૂષા-ઽઽધત્ત તેન [ ] 2
પૂષા-ઽઽર્ધ્નો-ત્તસ્મા-ત્પૌષ્ણાઃ પશવ ઉચ્યન્તે ત-ન્ત્વષ્ટા-ઽઽધત્ત તેન ત્વષ્ટા-ઽઽર્ધ્નો-ત્તસ્મા-ત્ત્વાષ્ટ્રાઃ પશવ ઉચ્યન્તે ત-મ્મનુરા-ઽધત્ત તેન મનુરાર્ધ્નો-ત્તસ્માન્માનવ્યઃ પ્રજા ઉચ્યન્તે ત-ન્ધાતા-ઽઽધત્ત તેન ધાતા-ઽઽર્ધ્નો-થ્સંવઁથ્સરો વૈ ધાતા તસ્મા-થ્સંવઁથ્સર-મ્પ્રજાઃ પશવો-ઽનુ પ્ર જાયન્તે ય એવ-મ્પુનરાધેયસ્યર્ધિં-વેઁદ- [એવ-મ્પુનરાધેયસ્યર્ધિં-વેઁદ, ઋધ્નોત્યેવ] 3
-ર્ધ્નોત્યેવ યો-ઽસ્યૈવ-મ્બન્ધુતાં-વેઁદ બન્ધુમા-ન્ભવતિ ભાગધેયં-વાઁ અગ્નિરાહિત ઇચ્છમાનઃ પ્રજા-મ્પશૂન્ યજમાનસ્યોપ દોદ્રાવોદ્વાસ્ય પુનરા દધીત ભાગધેયેનૈવૈનગ્ં સમર્ધયત્યથો શાન્તિરેવાસ્યૈષા પુનર્વસ્વોરા દધીતૈતદ્વૈ પુનરાધેયસ્ય નક્ષત્રં-યઁ-ત્પુનર્વસૂ સ્વાયામેવૈન-ન્દેવતાયામાધાય બ્રહ્મવર્ચસી ભવતિ દર્ભૈ રા દધાત્યયાતયામત્વાય દર્ભૈરા દધાત્યદ્ભ્ય એવૈનમોષધીભ્યો ઽવરુદ્ધ્યા ઽઽધત્તે પઞ્ચકપાલઃ પુરોડાશો ભવતિ પઞ્ચ વા ઋતવ ઋતુભ્ય એવૈનમવરુદ્ધ્યા ઽઽધત્તે ॥ 4 ॥

(અશીયત તત્- તેન-વેદ- દર્ભૈઃ પઞ્ચવિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 1)
પરા વા એષ યજ્ઞ-મ્પશૂન્ વપતિ યો-ઽગ્નિમુદ્વાસયતે પઞ્ચકપાલઃ પુરોડાશો ભવતિ પાઙ્ક્તો યજ્ઞઃ પાઙ્ક્તાઃ પશવો યજ્ઞમેવ પશૂનવ રુન્ધે વીરહા વા એષ દેવાનાં-યોઁ-ઽગ્નિમુદ્વાસયતે ન વા એતસ્ય બ્રાહ્મણા ઋતાયવઃ પુરા-ઽન્નમક્ષ-ન્પઙ્ક્ત્યો યાજ્યાનુવાક્યા ભવન્તિ પાઙ્ક્તો યજ્ઞઃ પાઙ્ક્તઃ પુરુષો દેવાનેવ વીર-ન્નિરવદાયાગ્નિ-મ્પુનરા [પુનરા, ધત્તે શતાક્ષરા ભવન્તિ] 5
ધત્તે શતાક્ષરા ભવન્તિ શતાયુઃ પુરુષ-શ્શતેન્દ્રિય આયુષ્યેવેન્દ્રિયે પ્રતિ તિષ્ઠતિ યદ્વા અગ્નિરાહિતો નર્ધ્યતે જ્યાયો ભાગધેય-ન્નિકામયમાનો યદાગ્નેયગ્ં સર્વ-મ્ભવતિ સૈવાસ્યર્ધિ-સ્સં-વાઁ એતસ્ય ગૃહે વાક્ સૃજ્યતે યો-ઽગ્નિમુદ્વાસયતે સ વાચગ્ં સગ્ંસૃષ્ટાં-યઁજમાન ઈશ્વરો-ઽનુ પરાભવિતો-ર્વિભક્તયો ભવન્તિ વાચો વિધૃત્યૈ યજમાનસ્યા-ઽપરાભાવાય [-ઽપરાભાવાય, વિભક્તિ-ઙ્કરોતિ] 6
વિભક્તિ-ઙ્કરોતિ બ્રહ્મૈવ તદકરુપાગ્ંશુ યજતિ યથા વામં-વઁસુ વિવિદાનો ગૂહતિ તાદૃગેવ તદગ્નિ-મ્પ્રતિ સ્વિષ્ટકૃત-ન્નિરાહ યથા વામં-વઁસુ વિવિદાનઃ પ્રકાશ-ઞ્જિગમિષતિ તાદૃગેવ તદ્વિભક્તિમુક્ત્વા પ્રયાજેન વષટ્કરોત્યાયતનાદેવ નૈતિ યજમાનો વૈ પુરોડાશઃ પશવ એતે આહુતી યદભિતઃ પુરોડાશમેતે આહુતી [ ] 7
જુહોતિ યજમાનમેવોભયતઃ પશુભિઃ પરિ ગૃહ્ણાતિ કૃતયજુ-સ્સમ્ભૃતસમ્ભાર ઇત્યાહુર્ન સમ્ભૃત્યા-સ્સમ્ભારા ન યજુઃ કર્તવ્યમિત્યથો ખલુ સમ્ભૃત્યા એવ સમ્ભારાઃ કર્તવ્યં-યઁજુ-ર્યજ્ઞસ્ય સમૃદ્ધ્યૈ પુનર્નિષ્કૃતો રથો દક્ષિણા પુનરુથ્સ્યૂતં-વાઁસઃ પુનરુથ્સૃષ્ટો-ઽનડ્વા-ન્પુનરાધેયસ્ય સમૃદ્ધ્યૈ સપ્ત તે અગ્ને સમિધઃ સપ્ત જિહ્વા ઇત્યગ્નિહોત્ર-ઞ્જુહોતિ યત્રયત્રૈવાસ્ય ન્યક્ત-ન્તત [ન્યક્ત-ન્તતઃ, એવૈનમવ રુન્ધે] 8
એવૈનમવ રુન્ધે વીરહા વા એષ દેવાનાં-યોઁ-ઽગ્નિમુદ્વાસયતે તસ્ય વરુણ એવર્ણયાદાગ્નિવારુણ-મેકાદશકપાલમનુ નિર્વપેદ્ય-ઞ્ચૈવ હન્તિ યશ્ચાસ્યર્ણયાત્તૌ ભાગધેયેન પ્રીણાતિ ના-ઽઽર્તિમાર્ચ્છતિ યજમાનઃ ॥ 9 ॥

(આ-ઽપરાભાવાય-પુરોડાશમેતે-આહુતી-તતઃ -ષટત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 2)
ભૂમિ-ર્ભૂમ્ના દ્યૌ-ર્વરિણા-ઽન્તરિક્ષ-મ્મહિત્વા । ઉપસ્થે તે દેવ્યદિતે ઽગ્નિમન્નાદમન્નાદ્યાયા-ઽઽદધે ॥ આ-ઽય-ઙ્ગૌઃ પૃશ્ઞિરક્રમીદસન-ન્માતર-મ્પુનઃ । પિતર-ઞ્ચ પ્રયન્-થ્સુવઃ ॥ ત્રિગ્ંશદ્ધામ વિ રાજતિ વા-ક્પતઙ્ગાય શિશ્રિયે । પ્રત્યસ્ય વહ દ્યુભિઃ ॥ અસ્ય પ્રાણાદપાનત્યન્તશ્ચરતિ રોચના । વ્યખ્ય-ન્મહિષ-સ્સુવઃ ॥ યત્ત્વા [ ] 10
ક્રુદ્ધઃ પરોવપ મન્યુના યદવર્ત્યા । સુકલ્પમગ્ને તત્તવ પુનસ્ત્વોદ્દીપયામસિ ॥યત્તે મન્યુપરોપ્તસ્ય પૃથિવીમનુ દદ્ધ્વસે । આદિત્યા વિશ્વે તદ્દેવા વસવશ્ચ સમાભરન્ન્ ॥ મનો જ્યોતિ-ર્જુષતામાજ્યં-વિઁચ્છિન્નં-યઁજ્ઞગ્ં સમિમ-ન્દધાતુ । બૃહસ્પતિસ્તનુતામિમ-ન્નો વિશ્વે દેવા ઇહ માદયન્તામ્ ॥ સપ્ત તે અગ્ને સમિધઃ સપ્ત જિહ્વા-સ્સપ્ત- [જિહ્વા-સ્સપ્ત, ઋષય-સ્સપ્ત ધામ] 11
-ર્ષય-સ્સપ્ત ધામ પ્રિયાણિ । સપ્ત હોત્રા-સ્સપ્તધા ત્વા યજન્તિ સપ્ત યોનીરા પૃણસ્વા ઘૃતેન ॥ પુનરૂર્જા નિ વર્તસ્વ પુનરગ્ન ઇષા-ઽઽયુષા । પુનર્નઃ પાહિ વિશ્વતઃ ॥ સહ રય્યા નિ વર્તસ્વાગ્ને પિન્વસ્વ ધારયા । વિશ્વફ્સ્નિયા વિશ્વતસ્પરિ ॥ લેક-સ્સલેક-સ્સુલેકસ્તે ન આદિત્યા આજ્ય-ઞ્જુષાણા વિયન્તુ કેત-સ્સકેત-સ્સુકેતસ્તે ન આદિત્યા આજ્ય-ઞ્જુષાણા વિયન્તુ વિવસ્વાગ્ં અદિતિ-ર્દેવજૂતિસ્તે ન આદિત્યા આજ્ય-ઞ્જુષાણા વિયન્તુ ॥ 12 ॥

(ત્વા-જિહ્વા-સ્સપ્ત-સુકેતસ્તે ન-સ્ત્રયોદશ ચ ) (અ. 3)
ભૂમિ-ર્ભૂમ્ના દ્યૌ-ર્વરિણેત્યાહા-ઽઽશિષૈવૈનમા ધત્તે સર્પા વૈ જીર્યન્તો ઽમન્યન્ત સ એત-ઙ્કસર્ણીરઃ કાદ્રવેયો મન્ત્રમપશ્ય-ત્તતો વૈ તે જીર્ણાસ્તનૂરપાઘ્નત સર્પરાજ્ઞિયા ઋગ્ભિ-ર્ગાર્હપત્યમા દધાતિ પુનર્નવમેવૈનમજર-ઙ્કૃત્વા ઽઽધત્તે-ઽથો પૂતમેવ પૃથિવીમન્નાદ્ય-ન્નોપા-ઽનમથ્સૈત- [નોપા-ઽનમથ્સૈતમ્, મન્ત્રમપશ્ય-ત્તતો વૈ] 13
-મ્મન્ત્રમપશ્ય-ત્તતો વૈ તામન્નાદ્ય-મુપાનમદ્યથ્ -સર્પરાજ્ઞિયા ઋગ્ભિ-ર્ગાર્હપત્ય-માદધાત્યન્નાદ્યસ્યાવરુદ્ધ્યા અથો અસ્યામેવૈન-મ્પ્રતિષ્ઠિતમા ધત્તે યત્ત્વા ક્રુદ્ધઃ પરોવપેત્યાહાપહ્નુત એવાસ્મૈ ત-ત્પુનસ્ત્વોદ્દીપયામસીત્યાહ સમિન્ધ એવૈનં-યઁત્તે મન્યુપરોપ્તસ્યેત્યાહ દેવતાભિરેવૈ- [દેવતાભિરેવ, એનગ્ં સ-મ્ભરતિ વિ વા] 14
-નગ્ં સ-મ્ભરતિ વિ વા એતસ્ય યજ્ઞશ્છિદ્યતે યો-ઽગ્નિમુદ્વાસયતે બૃહસ્પતિવત્યર્ચોપ તિષ્ઠતે બ્રહ્મ વૈ દેવાના-મ્બૃહસ્પતિ-ર્બ્રહ્મણૈવ યજ્ઞગ્ં સ-ન્દધાતિ વિચ્છિન્નં-યઁજ્ઞગ્ં સમિમ-ન્દધાત્વિત્યાહ સન્તત્યૈ વિશ્વે દેવા ઇહ માદયન્તામિત્યાહ સન્તત્યૈવ યજ્ઞ-ન્દેવેભ્યો-ઽનુ દિશતિ સપ્ત તે અગ્ને સમિધઃ સપ્ત જિહ્વા [જિહ્વાઃ, ઇત્યાહ] 15
ઇત્યાહ સપ્તસપ્ત વૈ સપ્તધા-ઽગ્નેઃ પ્રિયાસ્તનુવસ્તા એવાવ રુન્ધે પુનરૂર્જા સહ રય્યેત્યભિતઃ પુરોડાશમાહુતી જુહોતિ યજમાનમેવોર્જા ચ રય્યા ચોભયતઃ પરિ ગૃહ્ણાત્યાદિત્યા વા અસ્માલ્લોકાદમું-લોઁકમાય-ન્તે-ઽમુષ્મિન્ ઁલોકે વ્યતૃષ્ય-ન્ત ઇમં-લોઁક-મ્પુનરભ્યવેત્યા ઽગ્નિમાધાયૈ-તાન્. હોમાનજુહવુસ્ત આર્ધ્નુવ-ન્તે સુવર્ગં-લોઁકમાયન્. યઃ પરાચીન-મ્પુનરાધેયાદગ્નિમાદધીત સ એતાન્. હોમાન્ જુહુયાદ્યામેવા-ઽઽદિત્યા ઋદ્ધિમાર્ધ્નુવ-ન્તામેવર્ધ્નોતિ ॥ 16 ॥

(સૈતં-દેવતાભિરેવ-જિહ્વા-એતાન્-પઞ્ચવિગ્ંશતિશ્ચ ) (અ. 4)
ઉપપ્રયન્તો અદ્ધ્વર-મ્મન્ત્રં-વોઁચેમાગ્નયે । આરે અસ્મે ચ શૃણ્વતે ॥ અસ્ય પ્રત્નામનુ દ્યુતગ્ં શુક્ર-ન્દુદુહ્રે અહ્રયઃ । પયઃ સહસ્રસામૃષિમ્ ॥ અગ્નિ-ર્મૂર્ધા દિવઃ કકુત્પતિઃ પૃથિવ્યા અયમ્ । અપાગ્ં રેતાગ્ંસિ જિન્વતિ ॥ અયમિહ પ્રથમો ધાયિ ધાતૃભિર્ હોતા યજિષ્ઠો અધ્વરેષ્વીડ્યઃ ॥ યમપ્નવાનો ભૃગવો વિરુરુચુર્વનેષુ ચિત્રં-વિઁભુવં-વિઁશેવિશે ॥ ઉભા વામિન્દ્રાગ્ની આહુવદ્ધ્યા [આહુવદ્ધ્યૈ, ઉભા] 17
ઉભા રાધસ-સ્સહ માદયદ્ધ્યૈ । ઉભા દાતારાવિષાગ્ં રયીણામુભા વાજસ્ય સાતયે હુવે વામ્ ॥ અય-ન્તે યોનિર્-ઋત્વિયો યતો જાતો અરોચથાઃ । ત-ઞ્જાનન્નગ્ન આ રોહાથા નો વર્ધયા રયિમ્ ॥ અગ્ન આયૂગ્ંષિ પવસ આ સુવોર્જમિષ-ઞ્ચ નઃ । આરે બાધસ્વ દુચ્છુનામ્ ॥ અગ્ને પવસ્વ સ્વપા અસ્મે વર્ચઃ સુવીર્યમ્ । દધત્પોષગ્ં રયિ- [રયિમ્, મ્મયિ ।] 18
-મ્મયિ ॥ અગ્ને પાવક રોચિષા મન્દ્રયા દેવ જિહ્વયા । આ દેવાન્. વક્ષિ યક્ષિ ચ ॥ સ નઃ પાવક દીદિવો-ઽગ્ને દેવાગ્ં ઇહા ઽઽવહ । ઉપ યજ્ઞગ્ં હવિશ્ચ નઃ ॥ અગ્નિ-શ્શુચિવ્રતતમ-શ્શુચિ-ર્વિપ્ર-શ્શુચિઃ કવિઃ । શુચી રોચત આહુતઃ ॥ ઉદગ્ને શુચયસ્તવ શુક્રા ભ્રાજન્ત ઈરતે । તવ જ્યોતીગ્ષ્યર્ચયઃ ॥ આયુર્દા અગ્ને-ઽસ્યાયુર્મે [અગ્ને-ઽસ્યાયુર્મે, દેહિ વર્ચોદા] 19
દેહિ વર્ચોદા અગ્ને-ઽસિ વર્ચો મે દેહિ તનૂપા અગ્ને-ઽસિ તનુવ-મ્મે પાહ્યગ્ને યન્મે તનુવા ઊન-ન્તન્મ આ પૃણ ચિત્રાવસો સ્વસ્તિ તે પારમશીયેન્ધાનાસ્ત્વા શતગ્ં હિમા દ્યુમન્ત-સ્સમિધીમહિ વયસ્વન્તો વયસ્કૃતં-યઁશસ્વન્તો યશસ્કૃતગ્ં સુવીરાસો અદાભ્યમ્ । અગ્ને સપત્નદમ્ભનં-વઁર્ષિષ્ઠે અધિ નાકે ॥ સ-ન્ત્વમગ્ને સૂર્યસ્ય વર્ચસા ઽગથા-સ્સમૃષીણાગ્ સ્તુતેન સ-મ્પ્રિયેણ ધામ્ના । ત્વમગ્ને સૂર્યવર્ચા અસિ સ-મ્મામાયુષા વર્ચસા પ્રજયા સૃજ ॥ 20 ॥

(આહુવદ્ધ્યૈ-પોષગ્ં રયિં-મે-વર્ચસા-સપ્તદશ ચ ) (અ. 5)
સ-મ્પશ્યામિ પ્રજા અહ-મિડપ્રજસો માનવીઃ । સર્વા ભવન્તુ નો ગૃહે । અમ્ભ-સ્સ્થામ્ભો વો ભક્ષીય મહઃ સ્થ મહો વો ભક્ષીય સહઃ સ્થ સહો વો ભક્ષીયોર્જ-સ્સ્થોર્જં-વોઁ ભક્ષીય રેવતી રમદ્ધ્વ-મસ્મિન્ ઁલોકે-ઽસ્મિ-ન્ગોષ્ઠે-ઽસ્મિન્ ક્ષયે-ઽસ્મિન્ યોનાવિહૈવ સ્તેતો મા-ઽપ ગાત બહ્વીર્મે ભૂયાસ્ત [ભૂયાસ્ત, સગ્ંહિતા-ઽસિ] 21
સગ્ંહિતા-ઽસિ વિશ્વરૂપીરા મોર્જા વિશા ઽઽગૌપત્યેના ઽઽરાયસ્પોષેણ સહસ્રપોષં-વઃ ઁપુષ્યાસ-મ્મયિ વો રાયઃ શ્રયન્તામ્ ॥ ઉપ ત્વા-ઽગ્ને દિવેદિવે દોષાવસ્તર્ધિયા વયમ્ । નમો ભરન્ત એમસિ ॥ રાજન્તમદ્ધ્વરાણા-ઙ્ગોપામૃતસ્ય દીદિવિમ્ । વર્ધમાનગ્ગ્ સ્વે દમે ॥ સ નઃ પિતેવ સૂનવે-ઽગ્ને સૂપાયનો ભવ । સચસ્વા ન-સ્સ્વસ્તયે ॥ અગ્ને [અગ્ને, ત્વ-ન્નો અન્તમઃ ।] 22
ત્વ-ન્નો અન્તમઃ । ઉત ત્રાતા શિવો ભવ વરૂત્થ્યઃ ॥ ત-ન્ત્વા શોચિષ્ઠ દીદિવઃ । સુમ્નાય નૂનમીમહે સખિભ્યઃ ॥ વસુરગ્નિ-ર્વસુશ્રવાઃ । અચ્છા નક્ષિ દ્યુમત્તમો રયિ-ન્દાઃ ॥ ઊર્જા વઃ પશ્યામ્યૂર્જા મા પશ્યત રાયસ્પોષેણ વઃ પશ્યામિ રાયસ્પોષેણ મા પશ્યતેડા-સ્સ્થ મધુકૃતઃ સ્યોના મા ઽઽવિશતેરા મદઃ । સહસ્રપોષં-વઃ ઁપુષ્યાસ- [પુષ્યાસમ્, મયિ] 23
મ્મયિ વો રાયઃ શ્રયન્તામ્ ॥ તથ્સવિતુ-ર્વરેણ્ય-મ્ભર્ગો દેવસ્ય ધીમહિ । ધિયો યોનઃ પ્રચોદયાત્ ॥ સોમાનગ્ગ્ સ્વરણ-ઙ્કૃણુહિ બ્રહ્મણસ્પતે । કક્ષીવન્તં-યઁ ઔશિજમ્ ॥ કદા ચન સ્તરીરસિ નેન્દ્ર સશ્ચસિ દાશુષે ॥ ઉપોપેન્નુ મઘવ-ન્ભુય ઇન્નુ તે દાન-ન્દેવસ્ય પૃચ્યતે ॥ પરિ ત્વા-ઽગ્ને પુરં-વઁયં-વિઁપ્રગ્ં સહસ્ય ધીમહિ ॥ ધૃષદ્વર્ણ-ન્દિવેદિવે ભેત્તાર-મ્ભઙ્ગુરાવતઃ ॥ અગ્ને ગૃહપતે સુગૃહપતિરહ-ન્ત્વયા ગૃહપતિના ભૂયાસગ્ં સુગૃહપતિર્મયા ત્વ-ઙ્ગૃહપતિના ભૂયા-શ્શતગ્ં હિમાસ્તામાશિષમા શાસે તન્તવે જ્યોતિષ્મતી-ન્તામાશિષમા શાસે-ઽમુષ્મૈ જ્યોતિષ્મતીમ્ ॥ 24 ॥

(ભૂયાસ્ત-સ્વસ્તયે-ઽગ્ને-પુષ્યાસં-ધૃષદ્વર્ણ-મેકાન્નત્રિગ્ંશચ્ચ ) (અ. 6)
અયજ્ઞો વા એષ યો-ઽસામોપપ્રયન્તો અદ્ધ્વરમિત્યાહ સ્તોમમેવાસ્મૈ યુનક્ત્યુપેત્યાહ પ્રજા વૈ પશવ ઉપેમં-લોઁક-મ્પ્રજામેવ પશૂનિમં-લોઁકમુપૈત્યસ્ય પ્રત્નામનુ દ્યુતમિત્યાહ સુવર્ગો વૈ લોકઃ પ્રત્ન-સ્સુવર્ગમેવ લોકગ્ં સમારોહત્યગ્નિ-ર્મૂર્ધા દિવઃ કકુદિત્યાહ મૂર્ધાન- [મૂર્ધાનમ્, એવૈનગ્ં] 25
મેવૈનગ્ં સમાનાના-ઙ્કરોત્યથો દેવલોકાદેવ મનુષ્યલોકે પ્રતિ તિષ્ઠત્યયમિહ પ્રથમો ધાયિ ધાતૃભિરિત્યાહ મુખ્યમેવૈન-ઙ્કરોત્યુભા વામિન્દ્રાગ્ની આહુવદ્ધ્યા ઇત્યાહૌજો બલમેવાવ રુન્ધે ઽય-ન્તે યોનિર્-ઋત્વિય ઇત્યાહ પશવો વૈ રયિઃ પશૂનેવાવ રુન્ધે ષડ્ભિરુપ તિષ્ઠતે ષડ્વા [ષડ્વૈ, ઋતવ ઋતુષ્વેવ] 26
ઋતવ ઋતુષ્વેવ પ્રતિ તિષ્ઠતિ ષડ્ભિરુત્તરાભિરુપ તિષ્ઠતે દ્વાદશ સ-મ્પદ્યન્તે દ્વાદશ માસા-સ્સંવઁથ્સર-સ્સંઁવથ્સર એવ પ્રતિ તિષ્ઠતિ યથા વૈ પુરુષો-ઽશ્વો ગૌ-ર્જીર્યત્યેવ-મગ્નિરાહિતો જીર્યતિ સંવઁથ્સરસ્ય પરસ્તાદાગ્નિપાવમાનીભિ-રુપ તિષ્ઠતે પુનર્નવ-મેવૈન-મજર-ઙ્કરોત્યથો પુનાત્યેવોપ તિષ્ઠતે યોગ એવાસ્યૈષ ઉપ તિષ્ઠતે [ઉપ તિષ્ઠતે, દમ એવાસ્યૈષ] 27
દમ એવાસ્યૈષ ઉપ તિષ્ઠતે યાચ્ઞૈવા-ઽસ્યૈષોપ તિષ્ઠતે યથા પાપીયાઞ્છ્રેયસ આહૃત્ય નમસ્યતિ તાદૃગેવ તદાયુર્દા અગ્ને-ઽસ્યાયુર્મે દેહીત્યાહા-ઽઽયુર્દા હ્યેષ વર્ચોદા અગ્ને-ઽસિ વર્ચો મે દેહીત્યાહ વર્ચોદા હ્યેષ તનૂપા અગ્ને-ઽસિ તનુવ-મ્મે પાહીત્યાહ [પાહીત્યાહ, તનૂપા] 28
તનૂપા હ્યેષો-ઽગ્ને યન્મે તનુવા ઊન-ન્તન્મ આ પૃણેત્યાહ યન્મે પ્રજાયૈ પશૂનામૂન-ન્તન્મ આ પૂરયેતિ વાવૈતદાહ ચિત્રાવસો સ્વસ્તિ તે પારમશીયેત્યાહ રાત્રિ-ર્વૈ ચિત્રાવસુરવ્યુષ્ટ્યૈ વા એતસ્યૈ પુરા બ્રાહ્મણા અભૈષુ-ર્વ્યુષ્ટિમેવાવ રુન્ધ ઇન્ધાનાસ્ત્વા શતગ્ં [શતમ્, હિમા ઇત્યાહ] 29
હિમા ઇત્યાહ શતાયુઃ પુરુષ-શ્શતેન્દ્રિય આયુષ્યેવેન્દ્રિયે પ્રતિ તિષ્ઠત્યેષા વૈ સૂર્મી કર્ણકાવત્યેતયા હ સ્મ વૈ દેવા અસુરાણાગ્ં શતતર્હાગ્ સ્તૃગ્ંહન્તિ યદેતયા સમિધમાદધાતિ વજ્રમેવૈતચ્છતઘ્નીં-યઁજમાનો ભ્રાતૃવ્યાય પ્ર હરતિ સ્તૃત્યા અછમ્બટ્કારગ્ં સ-ન્ત્વમગ્ને સૂર્યસ્ય વર્ચસા-ઽગથા ઇત્યાહૈતત્ત્વમસીદમહ-મ્ભૂયાસમિતિ વાવૈતદાહ ત્વમગ્ને સૂર્યવર્ચા અસીત્યાહા-ઽઽશિષમેવૈતામા શાસ્તે ॥ 30 ॥

(મૂર્ધાનગ્ં-ષડ્વા-એષ ઉપ તિષ્ઠતે-પાહીત્યાહ-શત-મહગ્ં ષોડશ ચ) (અ. 7)
સ-મ્પશ્યામિ પ્રજા અહમિત્યાહ યાવન્ત એવ ગ્રામ્યાઃ પશવસ્તાનેવાવ રુન્ધે-ઽમ્ભ-સ્સ્થામ્ભો વો ભક્ષીયેત્યાહામ્ભો હ્યેતા મહઃ સ્થ મહો વો ભક્ષીયેત્યાહ મહો હ્યેતા-સ્સહઃ સ્થ સહો વો ભક્ષીયેત્યાહ સહો હ્યેતા ઊર્જ-સ્સ્થોર્જં-વોઁ ભક્ષીયે- [ભક્ષીયેતિ, આહોર્જો હ્યેતા] 31
-ત્યાહોર્જો હ્યેતા રેવતી રમદ્ધ્વમિત્યાહ પશવો વૈ રેવતીઃ પશૂનેવાત્મ-ન્રમયત ઇહૈવ સ્તેતો મા-ઽપ ગાતેત્યાહ ધ્રુવા એવૈના અનપગાઃ કુરુત ઇષ્ટકચિદ્વા અન્યો-ઽગ્નિઃ પશુચિદન્ય-સ્સગ્ંહિતાસિ વિશ્વરૂપીરિતિ વથ્સમભિ મૃશત્યુપૈવૈન-ન્ધત્તે પશુચિતમેન-ઙ્કુરુતે પ્ર [ ] 32
વા એષો-ઽસ્માલ્લોકાચ્ચ્યવતે ય આહવનીય-મુપતિષ્ઠતે ગાર્હપત્યમુપ તિષ્ઠતે ઽસ્મિન્નેવ લોકે પ્રતિ તિષ્ઠત્યથો ગાર્હપત્યાયૈવ નિ હ્નુતે ગાયત્રીભિરુપ તિષ્ઠતે તેજો વૈ ગાયત્રી તેજ એવાત્મ-ન્ધત્તે-ઽથો યદેત-ન્તૃચમન્વાહ સન્તત્યૈ ગાર્હપત્યં-વાઁ અનુ દ્વિપાદો વીરાઃ પ્ર જાયન્તે ય એવં-વિઁદ્વા-ન્દ્વિપદાભિ-ર્ગાર્હપત્ય-મુપતિષ્ઠત [મુપતિષ્ઠતે, આ-ઽસ્ય] 33
આ-ઽસ્ય વીરો જાયત ઊર્જા વઃ પશ્યામ્યૂર્જા મા પશ્યતેત્યાહા ઽઽશિષમેવૈતામા શાસ્તે તથ્સવિતુ-ર્વરેણ્યમિત્યાહ પ્રસૂત્યૈ સોમાનગ્ગ્ સ્વરણમિત્યાહ સોમપીથમેવાવ રુન્ધે કૃણુહિ બ્રહ્મણસ્પત ઇત્યાહ બ્રહ્મવર્ચસમેવાવ રુન્ધે કદા ચન સ્તરીરસીત્યાહ ન સ્તરીગ્ં રાત્રિં-વઁસતિ [રાત્રિં-વઁસતિ, ય એવં] 34
ય એવં-વિઁદ્વાનગ્નિ-મુપતિષ્ઠતે પરિ ત્વા-ઽગ્ને પુરં-વઁયમિત્યાહ પરિધિમેવૈત-મ્પરિ દધાત્યસ્કન્દાયાગ્ને ગૃહપત ઇત્યાહ યથાયજુરેવૈતચ્છતગ્ં હિમા ઇત્યાહ શત-ન્ત્વા હેમન્તાનિન્ધિષીયેતિ વાવૈતદાહ પુત્રસ્ય નામ ગૃહ્ણાત્યન્નાદમેવૈન-ઙ્કરોતિ તામાશિષમા શાસે તન્તવે જ્યોતિષ્મતીમિતિ બ્રૂયાદ્યસ્ય પુત્રો-ઽજાત-સ્સ્યા-ત્તેજસ્વ્યેવાસ્ય બ્રહ્મવર્ચસી પુત્રો જાયતે તામાશિષમા શાસે ઽમુષ્મૈ જ્યોતિષ્મતી મિતિ બ્રૂયાદ્યસ્ય પુત્રો જાત-સ્સ્યા-ત્તેજ એવાસ્મિ-ન્બ્રહ્મવર્ચસ-ન્દધાતિ ॥ 35 ॥

(ઊર્જં-વોઁ ભક્ષીયેતિ - પ્ર -ગાર્હપત્યમુપતિષ્ઠતે -વસતિ-જ્યોતિષ્મતી - મેકાન્નત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 8)
અગ્નિહોત્ર-ઞ્જુહોતિ યદેવ કિ-ઞ્ચ યજમાનસ્ય સ્વ-ન્તસ્યૈવ તદ્રેતઃ સિઞ્ચતિ પ્રજનને પ્રજનનગ્ં હિ વા અગ્નિરથૌષધીરન્તગતા દહતિ તાસ્તતો ભૂયસીઃ પ્ર જાયન્તે યથ્સાય-ઞ્જુહોતિ રેત એવ તથ્સિઞ્ચતિ પ્રૈવ પ્રાતસ્તનેન જનયતિ તદ્રેતઃ સિક્ત-ન્ન ત્વષ્ટ્રા-ઽવિકૃત-મ્પ્રજાયતે યાવચ્છો વૈ રેતસ-સ્સિક્તસ્ય [રેતસ-સ્સિક્તસ્ય, ત્વષ્ટા રૂપાણિ] 36
ત્વષ્ટા રૂપાણિ વિકરોતિ તાવચ્છો વૈ તત્પ્ર જાયત એષ વૈ દૈવ્યસ્ત્વષ્ટા યો યજતે બહ્વીભિરુપ તિષ્ઠતે રેતસ એવ સિક્તસ્ય બહુશો રૂપાણિ વિ કરોતિ સ પ્રૈવ જાયતે શ્વસ્શ્વો ભૂયા-ન્ભવતિ ય એવં ઁવિદ્વાનગ્નિમુપતિષ્ઠતે ઽહર્દેવાનામાસી-દ્- રાત્રિરસુરાણા-ન્તે-ઽસુરા યદ્દેવાનાં-વિઁત્તં ઁવેદ્યમાસીત્તેન સહ [ ] 37
રાત્રિ-મ્પ્રા-ઽવિશન્તે દેવા હીના અમન્યન્ત તે-ઽપશ્યન્નાગ્નેયી રાત્રિરાગ્નેયાઃ પશવ ઇમમેવાગ્નિગ્ગ્ સ્તવામ સ નઃ સ્તુતઃ પશૂ-ન્પુનર્દાસ્યતીતિ તે-ઽગ્નિમસ્તુવન્-થ્સ એભ્ય-સ્સ્તુતો રાત્રિયા અદ્ધ્યહરભિ પશૂન્નિરાર્જત્તે દેવાઃ પશૂન્ વિત્ત્વા કામાગ્ં અકુર્વત ય એવં-વિઁદ્વાનગ્નિમુપતિષ્ઠતે પશુમા-ન્ભવ- [પશુમા-ન્ભવતિ, આદિત્યો] 38
-ત્યાદિત્યો વા અસ્માલ્લોકાદમું-લોઁકમૈથ્સો-ઽમું-લોઁક-ઙ્ગત્વા પુનરિમં-લોઁકમભ્યદ્ધ્યાય-થ્સ ઇમં-લોઁકમાગત્ય મૃત્યોરબિભેન્મૃત્યુસંયુઁત ઇવ હ્યયં-લોઁક-સ્સો-ઽમન્યતેમ-મેવાગ્નિગ્ગ્ સ્તવાનિ સ મા સ્તુત-સ્સુવર્ગં-લોઁક-ઙ્ગમયિષ્યતીતિ સો-ઽગ્નિમસ્તૌ-થ્સ એનગ્ગ્ સ્તુત-સ્સુવર્ગં-લોઁકમગમયદ્ય [લોકમગમયદ્યઃ, એવં-વિઁદ્વાનગ્નિ-] 39
એવં-વિઁદ્વાનગ્નિમુપતિષ્ઠતે સુવર્ગમેવ લોકમેતિ સર્વમાયુરેત્યભિ વા એષો-ઽગ્ની આ રોહતિ ય એનાવુપતિષ્ઠતે યથા ખલુ વૈ શ્રેયાનભ્યારૂઢઃ કામયતે તથા કરોતિ નક્તમુપ તિષ્ઠતે ન પ્રાત-સ્સગ્ં હિ નક્તં-વ્રઁતાનિ સૃજ્યન્તે સહ શ્રેયાગ્શ્ચ પાપીયાગ્શ્ચાસાતે જ્યોતિર્વા અગ્નિસ્તમો રાત્રિર્ય- [રાત્રિર્યત્, નક્તમુપતિષ્ઠતે] 40
-ન્નક્તમુપતિષ્ઠતે જ્યોતિષૈવ તમસ્તરત્યુપસ્થેયો ઽગ્ની(3)-ર્નોપસ્થેયા(3) ઇત્યાહુ-ર્મનુષ્યાયેન્ન્વૈ યો-ઽહરહરાહૃત્યા-ઽથૈનં-યાઁચતિ સ ઇન્ન્વૈ તમુપાર્ચ્છત્યથ કો દેવાનહરહર્યાચિષ્યતીતિ તસ્માન્નોપસ્થેયો ઽથો ખલ્વાહુરાશિષે વૈ કં-યઁજમાનો યજત ઇત્યેષા ખલુ વા [ખલુ વૈ, આહિતાગ્ને-] 41
આહિતાગ્ને રાશી-ર્યદગ્નિમુપતિષ્ઠતે તસ્માદુપસ્થેયઃ પ્રજાપતિઃ પશૂનસૃજત તે સૃષ્ટા અહોરાત્રે પ્રા-ઽવિશ-ન્તાઞ્છન્દોભિ-રન્વવિન્દ-દ્યચ્છન્દોભિ-રુપતિષ્ઠતે સ્વમેવ તદન્વિચ્છતિ ન તત્ર જામ્યસ્તીત્યાહુર્યો-ઽહરહરુપ તિષ્ઠત ઇતિ યો વા અગ્નિ-મ્પ્રત્યઙ્ઙુપ તિષ્ઠતે પ્રત્યેનમોષતિ યઃ પરાં-વિઁષ્વ-મ્પ્રજયા પશુભિ રેતિ કવાતિર્યઙ્ઙિવોપ તિષ્ઠેત નૈન-મ્પ્રત્યોષતિ ન વિષ્વ-મ્પ્રજયા પશુભિરેતિ ॥ 42 ॥

(સિક્તસ્ય-સહ-ભવતિ-યો-યત્-ખલુ વૈ-પશુભિ-સ્ત્રયોદશ ચ) (અ. 9)
મમ નામ પ્રથમ-ઞ્જાતવેદઃ પિતા માતા ચ દધતુર્યદગ્રે । તત્ત્વ-મ્બિભૃહિ પુનરા મદૈતોસ્તવાહ-ન્નામ બિભરાણ્યગ્ને ॥ મમ નામ તવ ચ જાતવેદો વાસસી ઇવ વિવસાનૌ યે ચરાવઃ । આયુષે ત્વ-ઞ્જીવસે વયં-યઁથાયથં-વિઁ પરિ દધાવહૈ પુનસ્તે ॥ નમો-ઽગ્નયે ઽપ્રતિવિદ્ધાય નમો-ઽનાધૃષ્ટાય નમઃ સમ્રાજે । અષાઢો [અષાઢઃ, અગ્નિર્બૃહદ્વયા] 43
અગ્નિર્બૃહદ્વયા વિશ્વજિ-થ્સહન્ત્ય-શ્શ્રેષ્ઠો ગન્ધર્વઃ । ત્વત્પિતારો અગ્ને દેવા-સ્ત્વામાહુતય-સ્ત્વદ્વિવાચનાઃ । સ-મ્મામાયુષા સ-ઙ્ગૌપત્યેન સુહિતે મા ધાઃ ॥ અયમગ્નિ-શ્શ્રેષ્ઠતમો ઽય-મ્ભગવત્તમો ઽયગ્ં સહસ્રસાતમઃ । અસ્મા અસ્તુ સુવીર્યમ્ ॥ મનો જ્યોતિ-ર્જુષતામાજ્યં ઁવિચ્છિન્નં-યઁજ્ઞગ્ં સમિમ-ન્દધાતુ । યા ઇષ્ટા ઉષસો નિમ્રુચશ્ચ તા-સ્સ-ન્દધામિ હવિષા ઘૃતેન ॥ પયસ્વતીરોષધયઃ- [પયસ્વતીરોષધયઃ, પયસ્વ-] 44
પયસ્વદ્વીરુધા-મ્પયઃ । અપા-મ્પયસો યત્પયસ્તેન મામિન્દ્ર સગ્ં સૃજ ॥ અગ્ને વ્રતપતે વ્રત-ઞ્ચરિષ્યામિ તચ્છકેય-ન્તન્મે રાદ્ધ્યતામ્ ॥ અગ્નિગ્ં હોતારમિહ તગ્ં હુવે દેવાન્. યજ્ઞિયાનિહ યાન્. હવામહે ॥ આ યન્તુ દેવા-સ્સુમનસ્યમાના વિયન્તુ દેવા હવિષો મે અસ્ય ॥ કસ્ત્વા યુનક્તિ સ ત્વા યુનક્તુ યાનિ ઘર્મે કપાલાન્યુપચિન્વન્તિ [ ] 45
વેધસઃ । પૂષ્ણસ્તાન્યપિ વ્રત ઇન્દ્રવાયૂ વિ મુઞ્ચતામ્ ॥અભિન્નો ઘર્મો જીરદાનુર્યત આત્તસ્તદગ-ન્પુનઃ । ઇદ્ધ્મો વેદિઃ પરિધયશ્ચ સર્વે યજ્ઞસ્યા-ઽઽયુરનુ સ-ઞ્ચરન્તિ ॥ ત્રયસ્ત્રિગ્ંશ-ત્તન્તવો યે વિતત્નિરે ય ઇમં-યઁજ્ઞગ્ગ્ સ્વધયા દદન્તે તેષા-ઞ્છિન્ન-મ્પ્રત્યેત-દ્દધામિ સ્વાહા ઘર્મો દેવાગ્ં અપ્યેતુ ॥ 46 ॥

(અષાઢ-ઓષધય-ઉપચિન્વન્તિ-પઞ્ચચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 10)
વૈશ્વાનરો ન ઊત્યા-ઽઽ પ્ર યાતુ પરાવતઃ । અગ્નિરુક્થેન વાહસા ॥ ઋતાવાનં-વૈઁશ્વાનરમૃતસ્ય જ્યોતિષસ્પતિમ્ । અજસ્ર-ઙ્ઘર્મમીમહે ॥ વૈશ્વાનરસ્ય દગ્ંસનાભ્યો બૃહદરિણાદેકઃ સ્વપસ્યયા કવિઃ । ઉભા પિતરા મહયન્નજાયતાગ્નિ-ર્દ્યાવાપૃથિવી ભૂરિરેતસા ॥ પૃષ્ટો દિવિ પૃષ્ટો અગ્નિઃ પૃથિવ્યા-મ્પૃષ્ટો વિશ્વા ઓષધીરા વિવેશ । વૈશ્વાનર-સ્સહસા પૃષ્ટો અગ્નિ-સ્સનો દિવા સ- [દિવા સઃ, રિષઃ પાતુ નક્તમ્ ।] 47
રિષઃ પાતુ નક્તમ્ ॥ જાતો યદગ્ને ભુવના વ્યખ્યઃ પશુ-ન્ન ગોપા ઇર્યઃ પરિજ્મા । વૈશ્વાનર બ્રહ્મણે વિન્દ ગાતું-યૂઁય-મ્પાત સ્વસ્તિભિ-સ્સદા નઃ ॥ ત્વમગ્ને શોચિષા શોશુચાન આ રોદસી અપૃણા જાયમાનઃ । ત્વ-ન્દેવાગ્ં અભિશસ્તેરમુઞ્ચો વૈશ્વાનર જાતવેદો મહિત્વા ॥ અસ્માકમગ્ને મઘવથ્સુ ધારયાનામિ ક્ષત્રમજરગ્ં સુવીર્યમ્ । વય-ઞ્જયેમ શતિનગ્ં સહસ્રિણં-વૈઁશ્વાનર [વૈશ્વાનર, વાજમગ્ને] 48
વાજમગ્ને તવોતિભિઃ ॥ વૈશ્વાનરસ્ય સુમતૌ સ્યામ રાજા હિક-મ્ભુવનાના-મભિશ્રીઃ । ઇતો જાતો વિશ્વમિદં-વિઁ ચષ્ટે વૈશ્વાનરો યતતે સૂર્યેણ ॥ અવ તે હેડો વરુણ નમોભિરવ યજ્ઞેભિરીમહે હવિર્ભિઃ । ક્ષયન્નસ્મભ્યમસુર પ્રચેતો રાજન્નેનાગ્ંસિ શિશ્રથઃ કૃતાનિ ॥ ઉદુત્તમં-વઁરુણ પાશમસ્મદવા-ઽધમં-વિઁમદ્ધ્યમગ્ગ્ શ્રથાય । અથા વયમાદિત્ય [ ] 49
વ્રતે તવા-ઽનાગસો અદિતયે સ્યામ ॥ દધિક્રાવ્.ણ્ણો અકારિષ-ઞ્જિષ્ણોરશ્વસ્ય વાજિનઃ ॥ સુરભિનો મુખા કર-ત્પ્રણ આયૂગ્ંષિ તારિષત્ ॥ આ દધિક્રા-શ્શવસ પઞ્ચ કૃષ્ટી-સ્સૂર્ય ઇવ જ્યોતિષા-ઽપસ્તતાન । સહસ્રસા-શ્શતસા વાજ્યર્વા પૃણક્તુ મદ્ધ્વા સમિમા વચાગ્ંસિ । અગ્નિ-ર્મૂર્ધા, ભુવઃ । મરુતો યદ્ધવો દિવ-સ્સુમ્નાયન્તો હવામહે । આ તૂ ન [આ તૂ નઃ, ઉપ ગન્તન ।] 50
ઉપ ગન્તન ॥ યા વ-શ્શર્મ શશમાનાય સન્તિ ત્રિધાતૂનિ દાશુષે યચ્છતાધિ । અસ્મભ્ય-ન્તાનિ મરુતો વિ યન્ત રયિ-ન્નો ધત્ત વૃષણ-સ્સુવીરમ્ ॥ અદિતિ-ર્ન ઉરુષ્યત્વદિતિ-શ્શર્મ યચ્છતુ । અદિતિઃ પાત્વગ્ંહસઃ ॥ મહીમૂષુ માતરગ્ં સુવ્રતાનામૃતસ્ય પત્નીમવસે હુવેમ । તુવિક્ષત્રા-મજરન્તી-મુરૂચીગ્ં સુશર્માણમદિતિગ્ં સુપ્રણીતિમ્ ॥ સુત્રામાણ-મ્પૃથિવી-ન્દ્યામનેહસગ્ં સુશર્માણ મદિતિગ્ં સુપ્રણીતિમ્ । દૈવી-ન્નાવગ્ગ્ સ્વરિત્રા-મનાગસ-મસ્રવન્તીમા રુહેમા સ્વસ્તયે ॥ ઇમાગ્ં સુ નાવમા-ઽરુહગ્ં શતારિત્રાગ્ં શતસ્ફ્યામ્ । અચ્છિદ્રા-મ્પારયિષ્ણુમ્ ॥ 51 ॥