The Cosmic Devas

2.4 - devā manuṣyāḥ pitaraḥ - kṛṣṇa yajurveda taittirīya saṃhitā pāṭhaḥ

(Deva Manushyah Pitarah - Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita in English (IAST))

From Krishna Yajurveda

This text originates from the second kanda, fourth prashna of the Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita. It describes the primordial duality between the Devas, humans, and ancestors on one side, and the Asuras, Rakshasas, and Pishachas on the other. It narrates the cosmic struggle, the manifestation of divine power, and the ritualistic protocols required to overcome dark forces. Reciting these Vedic verses is believed to establish harmony with the divine, purify one’s surroundings from negative energies, and align the practitioner with the foundational laws of the cosmos, ensuring spiritual stability and protection through sacred sound.

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ndvitīyakāṇḍe caturthaḥ praśnaḥ - iṣṭividhānaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | hariḥ om ||
devā ma̭nuṣyāḥ pitaraste-'nyata̭ āsannasṷrā rakṣāgṃ̭si piśācāste 'nyatasteṣā-ndevānā̭muta yadalpaṃ-lo~hi̭tamakṷrva-nta-drakṣāgṃ̭si rātrī̭bhirasubhna-ntān-thsubdhā-nmṛtānabhi vyauccha-tte devā a̭viduryo vai no-'ya-mmriyate rakṣāgṃ̭si vā ima-ṅghnantīti te rakṣāgsyupā̭mantrayanta tānya̭bruvan. varaṃ̭-vṛ~ṇāmahai ya- [yat, asṷrān jayā̭ma] 1
-dasṷrān jayā̭ma tannaḥ̭ sahāsaditi tato vai devā asṷrānajaya-nte-'sṷrān jitvārakṣāgsyapā̭nudanta tāni rakṣāgsyanṛ̭tama karteti̭ samanta-ndevā-nparya̭viśa-nte devā agnāva̭nāthanta te-'gnaye prava̭te puroḍāśa̭maṣṭāka̭pāla-nnira̭vapannagnayḙ vibādhava̭te-'gnaye pratī̭kavate yadagnaye prava̭te nirava̭pan. yānyeva purastā-drakṣāg- [purastā-drakṣāgṃ̭si, āsantāni tena] 2
-syāsantāni tena prāṇṷdanta yadagnayḙ vibādhava̭te yānyevābhito rakṣāgsyāsa-ntāni tena vya̭bādhanta yadagnaye pratī̭kavate yānyeva paścā-drakṣāgsyāsa-ntāni tenāpā̭nudanta tato̭ devā abha̭va-nparāsṷrā yo bhrātṛ̭vyavān-thsyā-thsa spardha̭māna etayeṣṭyā̭ yajetāgnaye prava̭te puroḍāśa̭maṣṭāka̭pāla-nnirva̭pedagnayḙ vibādhava̭te- [vibādhava̭te, agnaye pratī̭kavate] 3
-'gnaye pratī̭kavate yadagnaye prava̭te nirvapa̭ti ya evāsmācchreyān-bhrātṛ̭vyasta-ntena praṇṷdate yadagnayḙ vibādhava̭te ya evainḙna sadṛnta-ntena vi bā̭dhate yadagnaye pratī̭kavate ya evāsmā-tpāpī̭yā-nta-ntenāpa̭ nudate pra śreyāgṃ̭sa-mbhrātṛ̭vya-nnudateti̭ sadṛśa̭-ṅkrāmati naina-mpāpī̭yānāpnoti ya evaṃ ~vidvānetayeṣṭyā yaja̭te || 4 ||
(vṛṇāmahai yat - purastā-drakṣāgṃ̭si- vapedagnayḙ vibādhava̭ta - evaṃ - catvāri̭ ca) (a. 1)
devāsurā-ssaṃya~̭ttā āsa-nte devā a̭bruvan. yo no̭ vīryā̭vattamastamanṷ samāra̭bhāmahā iti ta indra̭mabruva-ntvaṃ-vai~ no̭ vīryā̭vattamo-'si tvāmanṷ samāra̭bhāmahā iti so-'bravī-ttisro ma̭ imāstanuvo̭ vīryā̭vatīstāḥ prī̭ṇītāthā-sṷrānabhi bha̭viṣyatheti tā vai brūhītya̭bruvanniyamagṃ̭ homugiyaṃ-vi~̭mṛdheya-mi̭ndriyāvatī- [-mi̭ndriyāvatī, itya̭bravītta] 5
-tya̭bravītta indrā̭yāgṃ homucḙ puroḍāśamekā̭daśakapāla-nnira̭vapannindrā̭ya vaimṛdhāye-ndrā̭yendriyāva̭te yadindrā̭yāgṃ homucḙ nirava̭pannagṃha̭sa eva tenā̭mucyanta yadindrā̭ya vai mṛdhāya mṛdha̭ eva tenāpāghnatayadindrā̭yendriyāva̭ta indriyameva tenā-''tmanna̭dadhata traya̭strigṃśatkapāla-mpuroḍāśa-nnira̭vapa-ntraya̭strigṃśadvai devatāstā indra̭ ātmannanṷ samāra̭bhaṃya~ta bhūtyai [bhūtyai, tāṃ-vā~va] 6
tāṃ-vā~va devā viji̭ti-muttamā-masṷrai-rvya̭jayantayo bhrātṛ̭vyavānth- syā-thsa spardha̭māna etayeṣṭyā̭ yajetendrā̭yāgṃ homucḙ puroḍāśamekā̭daśakapāla-nnirva̭pedindrā̭ya vaimṛdhāyendrā̭yendriyāvate-'gṃ ha̭sā vā eṣa gṛ̭hīto yasmācchreyā-nbhrātṛ̭vyoyadindrā̭yāgṃ homucḙ nirvapatyagṃha̭sa eva tena̭ mucyatemṛdhā vā eṣo̭-'bhiṣa̭ṇṇo yasmā-thsamāneṣvanya-śśreyā̭nutā- [śreyā̭nuta, a-'bhrā̭tṛvyo] 7
-'bhrā̭tṛvyo yadindrā̭ya vaimṛdhāya mṛdha̭ eva tenāpa̭ hateyadindrā̭yendriyāva̭ta indriyameva tenātma-ndha̭tte traya̭strigṃśatkapāla-mpuroḍāśa-nnirva̭pati traya̭strigṃśadvai devatāstā eva yaja̭māna ātmannanṷ samāra̭bhaṃya~te bhūtyai sā vā eṣā viji̭tirnāmeṣṭirya evaṃ-vi~dvānetayeṣṭyā yaja̭ta uttamāmeva viji̭ti-mbhrātṛ̭vyeṇa vi ja̭yate || 8 ||
(indriyāva̭tī - bhūtyā̭ - utai - kānna pa̭ñcāśacca̭) (a. 2)
devāsurā-ssaṃya~̭ttā āsa-nteṣā-ṅgāyatryojo bala̭mindriyaṃ-vī~rya̭-mprajā-mpaśūn-thsagṛṃhyā ''dāyā̭-pakramyā̭tiṣṭha-ttḙ-'manyanta yatarān. vā iyamṷpāvarthsyati ta ida-mbha̭viṣyantīti tāṃ-vya~̭hvayanta viśva̭karmanniti̭ devā dābhītyasṷrā-ssā nānya̭tarāgśca-nopāva̭rtata te devā eta-dyajṷrapaśyannojo̭-'si saho̭-'si bala̭masi [bala̭masi, bhrājo̭-'si] 9
bhrājo̭-'si devānā-ndhāma nāmā̭-'si viśva̭masi viśvāyu-ssarva̭masi sarvāyṷrabhibhūriti vāva devā asṷrāṇāmojo bala̭mindriyaṃ-vī~rya̭-mprajā-mpaśūna̭vṛñjata ya-dgā̭yatrya̭pakramyāti̭ṣṭha-ttasmā̭detā-ṅgā̭yatrītīṣṭi̭māhu-ssaṃva~thsaro vai gā̭yatrī saṃ̭va~thsaro vai tada̭pakramyā̭tiṣṭha-dyadetayā̭ devā asṷrāṇāmojo bala̭mindriyaṃ-vī~rya̭- [bala̭mindriyaṃ-vī~ryam, prajā-mpaśū-] 10
-mprajā-mpaśū-navṛ̭ñjata tasmā̭detāgṃ saṃ̭va~rga itīṣṭi̭māhuryo bhrātṛ̭vyavānthsyā-thsaspardha̭māna etayeṣṭyā̭ yajetāgnayḙ saṃva~rgāya̭ puroḍāśa̭maṣṭāka̭pāla-nnirva̭pettagṃśṛtamāsa̭nnametena yajṷṣā-'bhi mṛ̭śedoja̭ eva bala̭mindriyaṃ-vī~rya̭-mprajā-mpaśū-nbhrātṛ̭vyasya vṛṅkte bhava̭tyātmanā parāsya bhrātṛ̭vyo bhavati || 11
(bala̭masye - tayā̭ devā asṷrāṇāmojo bala̭mindriyaṃ-vī~ryaṃ̭ - pañca̭catvārigṃśacca) (a. 3)
prajāpa̭tiḥ prajā a̭sṛjata tā a̭smā-thsṛṣṭāḥ parā̭cīrāya-ntā yatrāva̭sa-ntato̭ garmududa̭tiṣṭha-ttā bṛhaspati̭ścānvavai̭tāgṃ so-'bravī-dbṛhaspati̭ranayā tvā prati̭ṣṭhānyatha̭ tvā prajā upāva̭rthsyantīti ta-mprāti̭ṣṭha-ttato vai prajāpa̭ti-mprajā upāva̭rtanta yaḥ prajākā̭ma-ssyā-ttasmā̭ eta-mprā̭jāpatya-ṅgārmuta-ñcaru-nnirva̭pe-tprajāpa̭ti- [-nirva̭pe-tprajāpa̭tim, eva svena̭] 12
-meva svena̭ bhāgadheyenopa̭ dhāvati sa evāsmai prajā-mpraja̭nayatiprajāpa̭tiḥ paśūna̭sṛjata te-'smā-thsṛṣṭāḥ parāñca āya-nte yatrāva̭sa-ntato̭ garmududa̭tiṣṭha-ttā-npūṣā cānvavai̭tāgṃ so-'bravī-tpūṣā-'nayā̭ mā pratiṣṭhātha̭ tvā paśava̭ upāva̭rthsyantīti mā-mpratiṣṭheti somo-'bravī-nmama vā [-mama vai, akṛṣṭapacyamityubhau] 13
a̭kṛṣṭapacyamityubhau vā-mprati̭ṣṭhānītya̭bravī-ttau prāti̭ṣṭha-ttato vai prajāpa̭ti-mpaśava̭ upāva̭rtanta yaḥ paśukā̭ma-ssyā-ttasmā̭ etagṃ so̭māpauṣṇa-ṅgārmuta-ñcaru-nnirva̭pe-thsomāpūṣaṇā̭veva svena̭ bhāgadheyenopa̭ dhāvati tāvevāsmai̭ paśū-npraja̭nayata-ssomo vai rḙtodhāḥ pūṣā pa̭śūnā-mpra̭janayitā soma̭ evāsmai reto dadhā̭ti pūṣā paśū-npraja̭nayati || 14 ||
(vape-tprajāpa̭tiṃ - ~vai - dadhā̭ti pūṣā - trīṇi̭ ca) (a. 4)
agne gobhi̭rna ā gahīndo̭ puṣṭyā jṷṣasva naḥ | indro̭ dhartā gṛheṣṷ naḥ || savitā ya-ssa̭hasriya-ssa no̭ gṛheṣṷ rāraṇat | ā pūṣā etvā vasṷ || dhātā da̭dātu no rayimīśā̭no jaga̭taspatiḥ̭ | sa naḥ̭ pūrṇena̭ vāvanat || tvaṣṭā yo vṛ̭ṣabho vṛṣā sa no̭ gṛheṣṷ rāraṇat | sahasrḙṇāyutḙna ca || yena̭ devā amṛta̭- [amṛtam, dīrghagg śravo̭ divyaira̭yanta |] 15
-ndīrghagg śravo̭ divyaira̭yanta | rāya̭spoṣa tvamasmabhya-ṅgavāṅkulmi-ñjīvasa ā yṷvasva || agni rgṛhapa̭ti-ssomo̭ viśvavaniḥ̭ savitā sṷmedhā-ssvāhā || agnḙ gṛhapate yaste ghṛtyo̭ bhāgastena saha oja̭ ākrama̭māṇāya dhehi śraiṣṭhyātpatho mā yo̭ṣa-mmūrdhā bhṷ̄yāsagg svāhā || 16 ||
(amṛta̭ - maṣṭātrigṃ̭śacca) (a. 5)
citrayā̭ yajeta paśukā̭ma iyaṃ-vai~ citrā yadvā asyāṃ-vi~śva̭-mbhūtamadhi̭ prajāya̭te te neyañcitrā ya evaṃ-vi~dvāg ścitrayā̭ paśukā̭mo yaja̭te pra prajayā̭ paśubhi̭ rmithunai rjā̭yate praivāgneyena̭ vāpayati retaḥ̭ saumyena̭ dadhāti reta̭ eva hita-ntvaṣṭā̭ rūpāṇi vi ka̭rotisārasvatau bha̭vata etadvai daivya̭-mmithuna-ndaivya̭mevāsmai̭ [-daivya̭mevāsmai, mithuna-mma̭ddhyato] 17
mithuna-mma̭ddhyato da̭dhāti puṣṭyai prajana̭nāya sinīvālyai carurbha̭vati vāgvai si̭nīvālī puṣṭiḥ khalu vai vākpuṣṭi̭meva vācamupaityaindra ṷttamo bha̭vati tenaiva tanmi̭thunagṃ saptaitāni̭ havīgṃṣi̭ bhavanti sapta grāmyāḥ paśavaḥ̭ saptāraṇyā-ssapta chandāg̭syu-bhayasyā-va̭ruddhyā athaitā āhṷtī rjuhotyete vai devāḥ puṣṭi̭patayasta evā smi-npuṣṭi̭-ndadhati puṣya̭ti prajayā̭ paśubhiratho yadetā āhṷtī rjuhoti prati̭ṣṭhityai || 18 ||
(asmai - ta eva - dvāda̭śa ca) (a. 6)
mārutama̭si marutāmojo-'pā-ndhārā-mbhindhi ramaya̭ta maruta-śśyenamāyina-mmano̭java saṃ-vṛ~ṣa̭ṇagṃ suvṛktim || yena śardha̭ ugramava̭-sṛṣṭameti tada̭śvinā pari̭ dhattagg svasti | purovāto varṣa̭ñjinvarāvṛ-thsvāhā̭ vātāvad- varṣa̭nnugrarāvṛ-thsvāhā stanayan varṣa̭-nbhīmarāvathsvāhā̭ 'naśanya̭vasphūrja̭n-didyu-dvarṣa̭n-tveṣarāvṛ-thsvāhā̭ 'tirātraṃ-va~rṣa̭-npūrtirāvṛ- [-pūrtirāvṛt, svāhā̭ bahu] 19
-thsvāhā̭ bahu hāyama̭vṛṣāditi̭ śrutarāvṛ-thsvāhā ''tapa̭ti varṣa̭n-virāḍāvṛ-thsvāhā̭ 'vasphūrja̭n-didyu-dvarṣa̭-nbhūtarāvṛ-thsvāhāmāndā vāśā-śśundhyūraji̭rāḥ | jyoti̭ṣmatī-stama̭svarī-runda̭tī-ssuphḙnāḥ | mitra̭bhṛtaḥ, kṣatra̭bhṛta-ssurāṣṭrā iha mā̭-'vata ||vṛṣṇo aśva̭sya sandāna̭masi vṛṣṭyai tvopa̭ nahyāmi || 20 ||
(pūrtirāvṛ-d- dvica̭tvārigṃśacca) (a. 7)
devā̭ vasavyā agnḙ soma sūrya || devā-śśarmaṇyā mitrā̭varuṇā-'ryamann || devā-ssapītayo 'pā-nnapādāśuhemann | udno da̭ttodadhi-mbhi̭ntta divaḥ parjanyā̭dantari̭kṣāt-pṛthivyāstato̭ no vṛṣṭyā̭-'vata || divā̭ cittamaḥ̭ kṛṇvanti parjanyḙno-davāhena̭ | pṛthivīṃ-ya~-dvyundanti̭ || āya-nnaraḥ̭ sudāna̭vo dadāśuṣḙ divaḥ kośamacṷcyavuḥ | vi parjanyā-ssṛjanti roda̭sī anu dhanva̭nā yanti [ ] 21
vṛṣṭayaḥ̭ || udī̭rayathā maruta-ssamudrato yūyaṃ-vṛ~ṣṭiṃ-va~̭rṣayathā purīṣiṇaḥ | na vo̭ dasrā upa̭ dasyanti dhenava-śśubhaṃ̭-yā~tāmanu rathā̭ avṛthsata || sṛjā vṛṣṭi-ndiva ā-'dbhi-ssa̭mudra-mpṛ̭ṇa || abjā a̭si prathamajā bala̭masi samudriyam || unna̭mbhaya pṛthivī-mbhindhīda-ndivya-nnabhaḥ̭ | udno divyasya̭ no dehīśā̭no visṛ̭jā dṛtim || ye devā divibhā̭gā ye-'ntari̭kṣa bhāgā ye pṛ̭thivi bhā̭gāḥ | ta imaṃ-ya~jñama̭vantu ta ida-ṅkṣetramā vi̭śantu ta ida-ṅkṣetramanu vi vi̭śantu || 22 ||
(yanti - devā - vigṃ̭śatiśca̭) (a. 8)
mārutama̭si marutāmoja iti̭ kṛṣṇaṃ-vā~saḥ̭ kṛṣṇatṷ̄ṣa-mpari̭ dhatta etadvai vṛṣṭyai̭ rūpagṃ sarṷ̄pa eva bhūtvā parjanyaṃ̭-va~rṣayatiramaya̭ta maruta-śśyenamāyinamiti̭ paścādvāta-mprati̭ mīvati purovātameva ja̭nayati varṣasyā va̭ruddhyai vātanāmāni̭ juhoti vāyurvai vṛṣṭyā̭ īśe vāyumeva svena̭ bhāgadheyenopa̭ dhāvati sa evāsmai̭ parjanyaṃ̭-va~rṣayatyaṣṭau [varṣayatyaṣṭau, juhoti cata̭sro vai] 23
jṷhoti cata̭sro vai diśaścata̭sro-'vāntaradiśā digbhya eva vṛṣṭigṃ sa-mpra cyā̭vayati kṛṣṇājine saṃyau~̭ti havirevāka̭rantarvedi saṃyau~tya va̭ruddhyai yatī̭nāmadyamā̭nānāgṃ śīrṣāṇi parā̭-'patante kharjūrā̭ abhavan-teṣāgṃ rasa̭ ūrdhvo̭-'patat-tāni̭ karīrāṇya-bhavan-thsaumyāni vai karīrā̭ṇi saumyā khalu vā āhṷti rdivo vṛṣṭi̭-ñcyāvayati yatkarīrā̭ṇi bhava̭nti [ ] 24
saumyayaivā-''hṷtyā divo vṛṣṭimava̭ rundhe madhṷṣā saṃ-yau~tyapāṃ-vā~ eṣa oṣa̭dhīnāgṃ raso yanmaddhvadbhya evauṣa̭dhībhyo varṣatyatho̭ adbhya evauṣa̭dhībhyo vṛṣṭini-nna̭yati māndā vāśā iti saṃyau~̭ti nāmadheyai̭revainā acchaityatho yathā brūyādasā vehītyevamevainā̭ nāmadheyairā - [nāmadheyairā, cyāvayati vṛṣṇo] 25
cyā̭vayati vṛṣṇo aśva̭sya sandāna̭masi vṛṣṭyai tvopa̭ nahyāmītyā̭ha vṛṣā vā aśvo vṛṣā̭ parjanyaḥ̭ kṛṣṇa i̭va khalu vai bhūtvā va̭rṣati rūpeṇaivainagṃ sama̭rdhayati varṣasyā va̭ruddhyai || 26 ||
(aṣṭau - bhava̭nti - nāmadheyairai - kānna trigṃśacca̭) (a. 9)
devā̭ vasavyā devā-śśarmaṇyā devā-ssapītaya ityā ba̭ddhnāti devatā̭bhirevānvahaṃ-vṛ~ṣṭi̭micchati yadi varṣet-tāva̭tyeva ho̭tavyaṃ̭-ya~di na varṣecchvo bhūte havirnirva̭pedahorātre vai mitrāvarṷṇāvahorātrābhyā-ṅkhalu vai parjanyo̭ varṣati naktaṃ̭-vā~ hi divā̭ vā varṣa̭ti mitrāvarṷṇāveva svena̭ bhāgadheyenopa̭ dhāvati tāvevāsmā̭ [tāvevāsmai, ahorātrābhyāṃ-] 27
ahorātrābhyā-mparjanyaṃ̭ ~varṣayato-'gnayḙ dhāmacchadḙ puroḍāśa̭maṣṭāka̭pāla-nnirva̭penmārutagṃ saptaka̭pālagṃ sauryameka̭kapālamagnirvā ito vṛṣṭimudī̭rayati marutaḥ̭ sṛṣṭā-nna̭yanti yadā khalu vā asāvā̭dityo nyaṃ̭-raśmibhiḥ̭ paryāvartate-'tha̭varṣatidhāmacchadi̭va khalu vai bhūtvā va̭rṣatyetā vai devatā vṛṣṭyā̭ īśate tā eva svena̭ bhāgadheyenopa̭ dhāvati tā [bhāgadheyenopa̭ dhāvati tāḥ, evāsmai̭] 28
evāsmai̭ parjanyaṃ̭-va~rṣayantyutā va̭rṣiṣyan varṣa̭tyeva sṛjā vṛṣṭi-ndiva ā-'dbhi-ssa̭mudra-mpṛṇetyā̭hemāścaivā-mūścāpa-ssama̭rdhayatyatho̭ ābhirevā-mūracchaityabjā a̭si prathamajā bala̭masi samudriyamityā̭ha yathāyajurevaita-dunna̭-mbhaya pṛthivīmiti̭ varṣāhvā-ñjṷhotyeṣā vā oṣa̭dhīnāṃ-vṛ~ṣṭivanistayaiva vṛṣṭimā cyā̭vayati ye devā divibhā̭gā iti̭ kṛṣṇājinamava̭ dhūnotīma evāsmai̭ lokāḥ prītā abhīṣṭā̭ bhavanti || 29 ||
(asmai - dhāvati tā - vā - eka̭vigṃśatiśca ) (a. 10)
sarvā̭ṇi chandāg̭syetasyā-miṣṭyā̭-manūcyānītyā̭hu-striṣṭubho vā etadvīryaṃ̭-ya~-tkakuduṣṇihā jaga̭tyai yadṷṣṇiha-kakubhā̭vanvāha tenaiva sarvā̭ṇi chandāgsyava̭ rundhe gāyatrī vā eṣā yaduṣṇihā yāni̭ catvāryaddhyakṣarā̭ṇi catṷṣpāda eva te paśavoyathā̭ puroḍāśḙ puroḍāśo-'ddhyevameva ta-dyad-ṛcyaddhyakṣarā̭ṇi yajjaga̭tyā [yajjaga̭tyā, paridaddhyādantaṃ̭-] 30
paridaddhyādantaṃ̭-ya~jña-ṅga̭maye-ttriṣṭubhā pari̭ dadhātīndriyaṃ-vai~ vīrya̭-ntriṣṭugi̭ndriya eva vīryḙ yajña-mprati̭ṣṭhāpayati nānta̭-ṅgamayatyagne trī te vāji̭nā trī ṣadhastheti triva̭tyā pari̭ dadhāti sarūpatvāya sarvo vā eṣa yajño ya-ttrai̭dhātavīya-ṅkāmā̭ya-kāmāya prayṷjyate sarvebhyo hi kāmebhyo yajñaḥ pra̭yujyate traidhātavīyḙna yajetābhicaran-thsarvo vā [sarvo vai, eṣa] 31
eṣa yajño ya-ttrai̭dhātavīyagṃ sarvḙṇaivainaṃ̭-ya~jñenābhi ca̭rati stṛṇuta evaina̭metayaiva ya̭jetābhicaryamā̭ṇa-ssarvo vā eṣa yajño ya-ttrai̭dhātavīyagṃ sarvḙṇaiva yajñena̭ yajate naina̭mabhicaran-thstṛṇuta etayaiva ya̭jeta sahasrḙṇa yakṣyamā̭ṇaḥ prajā̭tamevaina̭-ddadātyetayaiva ya̭jeta sahasrḙṇejāno-'ntaṃ-vā~ eṣa pa̭śūnā-ṅga̭cchati [-ga̭cchati, ya-ssahasrḙṇa] 32
ya-ssahasrḙṇa yaja̭te prajāpa̭tiḥ khalu vai paśūna̭sṛjata tāgstrai̭dhāta vīyḙ-naivāsṛ̭jata ya evaṃ-vi~dvāg strai̭dhātavīyḙnapaśukā̭mo yaja̭te yasmā̭deva yoneḥ prajāpa̭tiḥ paśūnasṛ̭jata tasmā̭devainān-thsṛjata upai̭namutta̭ragṃ sahasra̭-nnamati devatābhyo vā eṣa ā vṛ̭ścyate yo yakṣya ityuktvā na yaja̭te traidhātavīyḙna yajeta sarvo vā eṣa yajño [yajñaḥ, ya-ttrai̭dhātavīyagṃ] 33
ya-ttrai̭dhātavīyagṃ sarvḙṇaiva yajñena̭ yajate na devatābhya ā vṛ̭ścyate dvāda̭śakapālaḥ puroḍāśo̭ bhavati te trayaścatṷṣkapālā-striṣṣamṛddhatvāya trayaḥ̭ puroḍāśā̭ bhavanti traya̭ ime lokā eṣāṃ-lo~kānāmāptyā utta̭ra-uttaro jyāyā-nbhavatyevami̭va hīme lokā ya̭vamayo maddhya̭ etadvā antari̭kṣasya rūpagṃ samṛ̭ddhyai sarvḙṣāmabhigamayannava̭ dyatyacha̭baṇṭkāragṃ hira̭ṇya-ndadāti teja̭ evā- [eva, ava̭ rundhe] 34
-'va̭ rundhe tārpya-nda̭dāti paśūnevāva̭ rundhe dhenu-nda̭dātyāśiṣa̭ evāva̭ rundhe sāmno vā eṣa varṇo yaddhira̭ṇyaṃ-ya~jṷṣā-ntārpyamṷkthāmadānā-ndhenuretāneva sarvān. varṇānava̭ rundhe || 35 ||
(jaga̭tyā - 'bhicaran-thsarvo vai - ga̭cchati - yajña - steja̭ eva - trigṃśacca̭) (a. 11)
tvaṣṭā̭ hatapṷtro vīndragṃ somamā-'ha̭ra-ttasminnindra̭ upahavamaicchata ta-nnopāhvayata putra-mmḙ-'vadhīriti sa ya̭jñaveśasa-ṅkṛtvā prāsahā soma̭mapiba-ttasya yadatyaśi̭ṣyata ta-ttvaṣṭā̭-''havanīyamupa prāva̭rtaya-thsvāhendra̭śatrurvardhasveti sa yāva̭dūrdhvaḥ pa̭rāviddhya̭ti tāva̭ti svayameva vya̭ramata yadi̭ vā tāva̭-tpravaṇa- [tāva̭-tpravaṇam, āsīdyadi̭] 36
-māsīdyadi̭ vā tāvadaddhyagnerāsī-thsa sambhava̭nnagnīṣomā̭vabhi sama̭bhava-thsa i̭ṣumātrami̭ṣumātraṃ-vi~ṣva̭ṅṅavardhata sa imāṃ-lo~kāna̭vṛṇodya-dimāṃ-lo~kānavṛ̭ṇo-tta-dvṛtrasya̭ vṛtratva-ntasmādindro̭-'bibhedapi tvaṣṭā tasmai tvaṣṭā vajra̭masiñca-ttapo vai sa vajra̭ āsī-ttamudya̭ntu-nnāśa̭knodatha vai tarhi viṣṇṷ- [viṣṇuḥ̭, anyā] 37
-ranyā devatā̭ ''sī-thso-'bravī-dviṣṇavehīdamā ha̭riṣyāvo yenāyamidamitisa viṣṇṷstredhā-''tmānaṃ-vi~nya̭dhatta pṛthivyā-ntṛtī̭yamantari̭kṣe tṛtī̭ya-ndivi tṛtī̭ya-mabhiparyāvartā-ddhyabi̭bhedyat-pṛ̭thivyā-ntṛtī̭yamāsī-ttenendro vajramuda̭yaccha-dviṣṇva̭nusthita-sso-'bravīnmā me pra hārasti vā ida- [vā idam, mayi̭ vīrya̭-nta-tte] 38
-mmayi̭ vīrya̭-nta-tte pradāsyāmīti tada̭smai prāya̭ccha-tta-tpratya̭gṛhṇādadhā meti ta-dviṣṇave-'ti prāya̭ccha-tta-dviṣṇuḥ pratya̭gṛhṇā-dasmāsvindra̭ indriya-nda̭dhātviti yadantari̭kṣe tṛtī̭yamāsī-ttenendro vajramuda̭yaccha-dviṣṇva̭nusthita-sso-'bravīnmā me prahārasti vā ida- [vā idam, mayi̭ vīrya̭-nta-tte] 39
-mmayi̭ vīrya̭-nta-tte pra dāsyāmīti tada̭smai prāya̭ccha-tta-tpratya̭gṛhṇā-ddvirmā̭-'dhā iti ta-dviṣṇave-'ti prāya̭ccha-tta-dviṣṇuḥ pratya̭gṛhṇādasmāsvindra̭ indriya-nda̭dhātviti yaddivi tṛtī̭yamāsī-ttenendro vajramuda̭yaccha-dviṣṇva̭nusthita-sso-'bravīnmā me prahāryenāha- [prahāryenāham, idamasmi ta-tte] 40
-midamasmi ta-tte pradāsyāmīti tvī(3) itya̭bravī-thsandhā-ntu sanda̭dhāvahai tvāmeva pravi̭śānīti yanmā-mpra̭viśeḥ ki-mmā̭ bhuñjyā itya̭bravī-ttvāmevendhī̭ya tava bhogā̭ya tvā-mpravi̭śeyamitya̭bravī-ttaṃ-vṛ~traḥ prāvi̭śadudaraṃ-vai~ vṛtraḥ, kṣu-tkhalu vai ma̭nuṣya̭sya bhrātṛ̭vyo ya [bhrātṛ̭vyo yaḥ, evaṃ-ve~da hanti] 41
evaṃ-ve~da hanti kṣudha-mbhrātṛ̭vya-ntada̭smai prāya̭cchatta-tpratya̭gṛhṇāt- trirmā̭-'dhā iti ta-dviṣṇave-'ti prāya̭ccha-tta-dviṣṇuḥ pratya̭gṛhṇādasmāsvindra̭ indriya-nda̭dhātviti yattriḥ prāya̭ccha-ttriḥ pratyagṛ̭hṇā-tta-ttridhātostridhātutvaṃ-ya~-dviṣṇṷranvati̭ṣṭhata viṣṇave-'ti prāya̭ccha-ttasmā̭daindrāvaiṣṇavagṃ havirbha̭vati yadvā ida-ṅkiñca tada̭smai ta-tprāya̭ccha-dṛca-ssāmā̭ni yajūgṃ̭ṣi sahasraṃ-vā~ a̭smai ta-tprāya̭ccha-ttasmā-thsahasra̭dakṣiṇam || 42 ||
(pravaṇaṃ - ~viṣṇu- rvā ida- mida - mahaṃ - ~yo - bha̭va - tyeka̭ vigṃśatiśca) (a. 12)
devā vai rā̭janyā-jjāya̭mānā-dabibhayu-stamantareva santa-ndāmnā 'paumbhan-thsa vā eṣo-'pobdho jāyate ya-drā̭janyo̭ yadvā eṣo-'na̭pobdho jāyḙta vṛtrā-nghnagg śca̭redya-ṅkāmayḙta rājanya̭mana̭pobdho jāyeta vṛtrā-nghnagg śca̭rediti tasmā̭ etamaindrā bārhaspatya-ñcaru-nnirva̭pedaindro vai rā̭janyo brahma bṛhaspati rbrahma̭ṇaivaina-ndāmno-'pombha̭nā-nmuñcati hiraṇmaya-ndāma dakṣi̭ṇā sākṣādevaina-ndāmno-'pombha̭nā-nmuñcati || 43 ||
(enaṃ - dvāda̭śa ca) (a. 13)
navo̭navo bhavati jāya̭māno-'hnā-ṅketuruṣasā̭ metyagre | bhāga-ndevebhyo vida̭dhātyāya-npracandramāstirati dīrghamāyuḥ̭ || yamā̭dityā agṃśumāpyāyaya̭nti yamakṣi̭ta-makṣi̭tayaḥ piba̭nti | tena̭ no rājā varṷṇo bṛhaspatirā pyā̭yayantu bhuva̭nasya gopāḥ ||prācyā-ndiśi tvami̭ndrāsi rājotodīcyāṃ-vṛ~trahan vṛtrahā-'si̭ | yatra yanti̭ srotyāsta- [yanti̭ srotyāstat, jita-ntḙ] 44
-jjita-ntḙ dakṣiṇato vṛ̭ṣabha ḙdhi havyaḥ̭ || indro̭ jayāti na parā̭ jayātā adhirājo rāja̭su rājayāti | viśvā hi bhūyāḥ pṛta̭nā abhiṣṭīrṷpasadyo̭ namasyo̭ yathā-'sa̭t || asyedeva prari̭rice mahitva-ndivaḥ pṛ̭thivyāḥ paryantari̭kṣāt | svarāḍindro dama ā viśvagūrta-ssvarirama̭tro vavakṣe raṇā̭ya || abhi tvā̭ śūra nonumo-'dṷgdhā iva dhenavaḥ̭ | īśā̭na- [īśā̭nam, asya] 45
-masya jaga̭ta-ssuvardṛśamīśā̭namindra tasthuṣaḥ̭ || tvāmiddhi havā̭mahe sātā vāja̭sya kāravaḥ̭ | tvāṃ-vṛ~treṣvi̭ndra satpa̭ti-nnarastvā-ṅkāṣṭhāsvarva̭taḥ || yaddyāva̭indrateśatagṃ śata-mbhūmī̭ruta syuḥ | na tvā̭ vajrin-thsahasragṃ sūryā anu na jātama̭ṣṭa roda̭sī || pibā soma̭mindra manda̭tu tvā yantḙ suṣāva̭ haryaśvādriḥ̭ | 46
soturbāhubhyāgṃ suya̭to nārvā || revatīrna-ssadhamāda indrḙ santu tuvivā̭jāḥ | kṣumanto yābhirmadḙma || uda̭gne śuca̭yastava , vi jyotiṣo,du tya-ñjātavḙdasagṃsapta tvā̭ harito rathe vaha̭nti deva sūrya | śociṣkḙśaṃ-vi~cakṣaṇa || citra-ndevānāmuda̭gādanī̭ka-ñcakṣṷrmitrasya varṷṇasyā-'gneḥ | ā-'prā dyāvā̭pṛthivī antari̭kṣagṃ sūrya̭ ātmā jaga̭tastasthuṣa̭- [jaga̭tastasthuṣaḥ̭, ca |] 47
-śca || viśvḙ devā ṛ̭tāvṛdha̭ ṛtubhi̭r-havanaśrutaḥ̭ | juṣantāṃ-yu~jya-mpayaḥ̭ || viśvḙ devā-śśṛṇutemagṃ hava̭-mme ye antari̭kṣe ya upa dyaviṣṭha | ye a̭gnijihvā uta vā yaja̭trā āsadyāsmi-nbarhiṣi̭ mādayaddhvam || 48 ||
(ta - dīśā̭na - madri̭ - stasthuṣa̭ - strigṃśacca̭) (a. 14) (devā ma̭nuṣyā̭ - devasurā a̭bruvan - devāsurāsteṣā-ṅgāyatrī - prajāpa̭tistā yatrā-' - gne gobhiḥ̭ - citrayā̭ - mārutaṃ - devā̭ vasavyā agnḙ - mārutamiti - devā̭ vasavyā devā-śśarmaṇyāḥ - sarvā̭ṇi - tvaṣṭā̭ hatapṷtro - devā vai rā̭janyān - navo̭nava - ścatṷrdaśa ) (devā ma̭nuṣyāḥ - prajā-mpaśun - devā̭ vasavyāḥ - paridadhyadida- masmya - ṣṭā ca̭tvārigṃśat ) (devā ma̭nuṣyā̭, mādayadhvaṃ) || hariḥ̭ om || || kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ndvitīyakāṇḍe caturthaḥ praśna-ssamāptaḥ ||

Explore More