કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-ન્દ્વિતીયકાણ્ડે ચતુર્થઃ પ્રશ્નઃ - ઇષ્ટિવિધાનં
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
દેવા મનુષ્યાઃ પિતરસ્તે-ઽન્યત આસન્નસુરા રક્ષાગ્ંસિ પિશાચાસ્તે ઽન્યતસ્તેષા-ન્દેવાનામુત યદલ્પં-લોઁહિતમકુર્વ-ન્ત-દ્રક્ષાગ્ંસિ રાત્રીભિરસુભ્ન-ન્તાન્-થ્સુબ્ધા-ન્મૃતાનભિ વ્યૌચ્છ-ત્તે દેવા અવિદુર્યો વૈ નો-ઽય-મ્મ્રિયતે રક્ષાગ્ંસિ વા ઇમ-ઙ્ઘ્નન્તીતિ તે રક્ષાગ્સ્યુપામન્ત્રયન્ત તાન્યબ્રુવન્. વરં-વૃઁણામહૈ ય- [યત્, અસુરાન્ જયામ] 1
-દસુરાન્ જયામ તન્નઃ સહાસદિતિ તતો વૈ દેવા અસુરાનજય-ન્તે-ઽસુરાન્ જિત્વારક્ષાગ્સ્યપાનુદન્ત તાનિ રક્ષાગ્સ્યનૃતમ કર્તેતિ સમન્ત-ન્દેવા-ન્પર્યવિશ-ન્તે દેવા અગ્નાવનાથન્ત તે-ઽગ્નયે પ્રવતે પુરોડાશમષ્ટાકપાલ-ન્નિરવપન્નગ્નયે વિબાધવતે-ઽગ્નયે પ્રતીકવતે યદગ્નયે પ્રવતે નિરવપન્. યાન્યેવ પુરસ્તા-દ્રક્ષાગ્- [પુરસ્તા-દ્રક્ષાગ્ંસિ, આસન્તાનિ તેન] 2
-સ્યાસન્તાનિ તેન પ્રાણુદન્ત યદગ્નયે વિબાધવતે યાન્યેવાભિતો રક્ષાગ્સ્યાસ-ન્તાનિ તેન વ્યબાધન્ત યદગ્નયે પ્રતીકવતે યાન્યેવ પશ્ચા-દ્રક્ષાગ્સ્યાસ-ન્તાનિ તેનાપાનુદન્ત તતો દેવા અભવ-ન્પરાસુરા યો ભ્રાતૃવ્યવાન્-થ્સ્યા-થ્સ સ્પર્ધમાન એતયેષ્ટ્યા યજેતાગ્નયે પ્રવતે પુરોડાશમષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપેદગ્નયે વિબાધવતે- [વિબાધવતે, અગ્નયે પ્રતીકવતે] 3
-ઽગ્નયે પ્રતીકવતે યદગ્નયે પ્રવતે નિર્વપતિ ય એવાસ્માચ્છ્રેયાન્-ભ્રાતૃવ્યસ્ત-ન્તેન પ્રણુદતે યદગ્નયે વિબાધવતે ય એવૈનેન સદૃન્ત-ન્તેન વિ બાધતે યદગ્નયે પ્રતીકવતે ય એવાસ્મા-ત્પાપીયા-ન્ત-ન્તેનાપ નુદતે પ્ર શ્રેયાગ્ંસ-મ્ભ્રાતૃવ્ય-ન્નુદતેતિ સદૃશ-ઙ્ક્રામતિ નૈન-મ્પાપીયાનાપ્નોતિ ય એવં ઁવિદ્વાનેતયેષ્ટ્યા યજતે ॥ 4 ॥
દેવા મનુષ્યાઃ પિતરસ્તે-ઽન્યત આસન્નસુરા રક્ષાગ્ંસિ પિશાચાસ્તે ઽન્યતસ્તેષા-ન્દેવાનામુત યદલ્પં-લોઁહિતમકુર્વ-ન્ત-દ્રક્ષાગ્ંસિ રાત્રીભિરસુભ્ન-ન્તાન્-થ્સુબ્ધા-ન્મૃતાનભિ વ્યૌચ્છ-ત્તે દેવા અવિદુર્યો વૈ નો-ઽય-મ્મ્રિયતે રક્ષાગ્ંસિ વા ઇમ-ઙ્ઘ્નન્તીતિ તે રક્ષાગ્સ્યુપામન્ત્રયન્ત તાન્યબ્રુવન્. વરં-વૃઁણામહૈ ય- [યત્, અસુરાન્ જયામ] 1
-દસુરાન્ જયામ તન્નઃ સહાસદિતિ તતો વૈ દેવા અસુરાનજય-ન્તે-ઽસુરાન્ જિત્વારક્ષાગ્સ્યપાનુદન્ત તાનિ રક્ષાગ્સ્યનૃતમ કર્તેતિ સમન્ત-ન્દેવા-ન્પર્યવિશ-ન્તે દેવા અગ્નાવનાથન્ત તે-ઽગ્નયે પ્રવતે પુરોડાશમષ્ટાકપાલ-ન્નિરવપન્નગ્નયે વિબાધવતે-ઽગ્નયે પ્રતીકવતે યદગ્નયે પ્રવતે નિરવપન્. યાન્યેવ પુરસ્તા-દ્રક્ષાગ્- [પુરસ્તા-દ્રક્ષાગ્ંસિ, આસન્તાનિ તેન] 2
-સ્યાસન્તાનિ તેન પ્રાણુદન્ત યદગ્નયે વિબાધવતે યાન્યેવાભિતો રક્ષાગ્સ્યાસ-ન્તાનિ તેન વ્યબાધન્ત યદગ્નયે પ્રતીકવતે યાન્યેવ પશ્ચા-દ્રક્ષાગ્સ્યાસ-ન્તાનિ તેનાપાનુદન્ત તતો દેવા અભવ-ન્પરાસુરા યો ભ્રાતૃવ્યવાન્-થ્સ્યા-થ્સ સ્પર્ધમાન એતયેષ્ટ્યા યજેતાગ્નયે પ્રવતે પુરોડાશમષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપેદગ્નયે વિબાધવતે- [વિબાધવતે, અગ્નયે પ્રતીકવતે] 3
-ઽગ્નયે પ્રતીકવતે યદગ્નયે પ્રવતે નિર્વપતિ ય એવાસ્માચ્છ્રેયાન્-ભ્રાતૃવ્યસ્ત-ન્તેન પ્રણુદતે યદગ્નયે વિબાધવતે ય એવૈનેન સદૃન્ત-ન્તેન વિ બાધતે યદગ્નયે પ્રતીકવતે ય એવાસ્મા-ત્પાપીયા-ન્ત-ન્તેનાપ નુદતે પ્ર શ્રેયાગ્ંસ-મ્ભ્રાતૃવ્ય-ન્નુદતેતિ સદૃશ-ઙ્ક્રામતિ નૈન-મ્પાપીયાનાપ્નોતિ ય એવં ઁવિદ્વાનેતયેષ્ટ્યા યજતે ॥ 4 ॥
(વૃણામહૈ યત્ - પુરસ્તા-દ્રક્ષાગ્ંસિ- વપેદગ્નયે વિબાધવત - એવં - ચત્વારિ ચ) (અ. 1)
દેવાસુરા-સ્સંયઁત્તા આસ-ન્તે દેવા અબ્રુવન્. યો નો વીર્યાવત્તમસ્તમનુ સમારભામહા ઇતિ ત ઇન્દ્રમબ્રુવ-ન્ત્વં-વૈઁ નો વીર્યાવત્તમો-ઽસિ ત્વામનુ સમારભામહા ઇતિ સો-ઽબ્રવી-ત્તિસ્રો મ ઇમાસ્તનુવો વીર્યાવતીસ્તાઃ પ્રીણીતાથા-સુરાનભિ ભવિષ્યથેતિ તા વૈ બ્રૂહીત્યબ્રુવન્નિયમગ્ં હોમુગિયં-વિઁમૃધેય-મિન્દ્રિયાવતી- [-મિન્દ્રિયાવતી, ઇત્યબ્રવીત્ત] 5
-ત્યબ્રવીત્ત ઇન્દ્રાયાગ્ં હોમુચે પુરોડાશમેકાદશકપાલ-ન્નિરવપન્નિન્દ્રાય વૈમૃધાયે-ન્દ્રાયેન્દ્રિયાવતે યદિન્દ્રાયાગ્ં હોમુચે નિરવપન્નગ્ંહસ એવ તેનામુચ્યન્ત યદિન્દ્રાય વૈ મૃધાય મૃધ એવ તેનાપાઘ્નતયદિન્દ્રાયેન્દ્રિયાવત ઇન્દ્રિયમેવ તેના-ઽઽત્મન્નદધત ત્રયસ્ત્રિગ્ંશત્કપાલ-મ્પુરોડાશ-ન્નિરવપ-ન્ત્રયસ્ત્રિગ્ંશદ્વૈ દેવતાસ્તા ઇન્દ્ર આત્મન્નનુ સમારભંયઁત ભૂત્યૈ [ભૂત્યૈ, તાં-વાઁવ] 6
તાં-વાઁવ દેવા વિજિતિ-મુત્તમા-મસુરૈ-ર્વ્યજયન્તયો ભ્રાતૃવ્યવાન્થ્- સ્યા-થ્સ સ્પર્ધમાન એતયેષ્ટ્યા યજેતેન્દ્રાયાગ્ં હોમુચે પુરોડાશમેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપેદિન્દ્રાય વૈમૃધાયેન્દ્રાયેન્દ્રિયાવતે-ઽગ્ં હસા વા એષ ગૃહીતો યસ્માચ્છ્રેયા-ન્ભ્રાતૃવ્યોયદિન્દ્રાયાગ્ં હોમુચે નિર્વપત્યગ્ંહસ એવ તેન મુચ્યતેમૃધા વા એષો-ઽભિષણ્ણો યસ્મા-થ્સમાનેષ્વન્ય-શ્શ્રેયાનુતા- [શ્રેયાનુત, અ-ઽભ્રાતૃવ્યો] 7
-ઽભ્રાતૃવ્યો યદિન્દ્રાય વૈમૃધાય મૃધ એવ તેનાપ હતેયદિન્દ્રાયેન્દ્રિયાવત ઇન્દ્રિયમેવ તેનાત્મ-ન્ધત્તે ત્રયસ્ત્રિગ્ંશત્કપાલ-મ્પુરોડાશ-ન્નિર્વપતિ ત્રયસ્ત્રિગ્ંશદ્વૈ દેવતાસ્તા એવ યજમાન આત્મન્નનુ સમારભંયઁતે ભૂત્યૈ સા વા એષા વિજિતિર્નામેષ્ટિર્ય એવં-વિઁદ્વાનેતયેષ્ટ્યા યજત ઉત્તમામેવ વિજિતિ-મ્ભ્રાતૃવ્યેણ વિ જયતે ॥ 8 ॥
દેવાસુરા-સ્સંયઁત્તા આસ-ન્તે દેવા અબ્રુવન્. યો નો વીર્યાવત્તમસ્તમનુ સમારભામહા ઇતિ ત ઇન્દ્રમબ્રુવ-ન્ત્વં-વૈઁ નો વીર્યાવત્તમો-ઽસિ ત્વામનુ સમારભામહા ઇતિ સો-ઽબ્રવી-ત્તિસ્રો મ ઇમાસ્તનુવો વીર્યાવતીસ્તાઃ પ્રીણીતાથા-સુરાનભિ ભવિષ્યથેતિ તા વૈ બ્રૂહીત્યબ્રુવન્નિયમગ્ં હોમુગિયં-વિઁમૃધેય-મિન્દ્રિયાવતી- [-મિન્દ્રિયાવતી, ઇત્યબ્રવીત્ત] 5
-ત્યબ્રવીત્ત ઇન્દ્રાયાગ્ં હોમુચે પુરોડાશમેકાદશકપાલ-ન્નિરવપન્નિન્દ્રાય વૈમૃધાયે-ન્દ્રાયેન્દ્રિયાવતે યદિન્દ્રાયાગ્ં હોમુચે નિરવપન્નગ્ંહસ એવ તેનામુચ્યન્ત યદિન્દ્રાય વૈ મૃધાય મૃધ એવ તેનાપાઘ્નતયદિન્દ્રાયેન્દ્રિયાવત ઇન્દ્રિયમેવ તેના-ઽઽત્મન્નદધત ત્રયસ્ત્રિગ્ંશત્કપાલ-મ્પુરોડાશ-ન્નિરવપ-ન્ત્રયસ્ત્રિગ્ંશદ્વૈ દેવતાસ્તા ઇન્દ્ર આત્મન્નનુ સમારભંયઁત ભૂત્યૈ [ભૂત્યૈ, તાં-વાઁવ] 6
તાં-વાઁવ દેવા વિજિતિ-મુત્તમા-મસુરૈ-ર્વ્યજયન્તયો ભ્રાતૃવ્યવાન્થ્- સ્યા-થ્સ સ્પર્ધમાન એતયેષ્ટ્યા યજેતેન્દ્રાયાગ્ં હોમુચે પુરોડાશમેકાદશકપાલ-ન્નિર્વપેદિન્દ્રાય વૈમૃધાયેન્દ્રાયેન્દ્રિયાવતે-ઽગ્ં હસા વા એષ ગૃહીતો યસ્માચ્છ્રેયા-ન્ભ્રાતૃવ્યોયદિન્દ્રાયાગ્ં હોમુચે નિર્વપત્યગ્ંહસ એવ તેન મુચ્યતેમૃધા વા એષો-ઽભિષણ્ણો યસ્મા-થ્સમાનેષ્વન્ય-શ્શ્રેયાનુતા- [શ્રેયાનુત, અ-ઽભ્રાતૃવ્યો] 7
-ઽભ્રાતૃવ્યો યદિન્દ્રાય વૈમૃધાય મૃધ એવ તેનાપ હતેયદિન્દ્રાયેન્દ્રિયાવત ઇન્દ્રિયમેવ તેનાત્મ-ન્ધત્તે ત્રયસ્ત્રિગ્ંશત્કપાલ-મ્પુરોડાશ-ન્નિર્વપતિ ત્રયસ્ત્રિગ્ંશદ્વૈ દેવતાસ્તા એવ યજમાન આત્મન્નનુ સમારભંયઁતે ભૂત્યૈ સા વા એષા વિજિતિર્નામેષ્ટિર્ય એવં-વિઁદ્વાનેતયેષ્ટ્યા યજત ઉત્તમામેવ વિજિતિ-મ્ભ્રાતૃવ્યેણ વિ જયતે ॥ 8 ॥
(ઇન્દ્રિયાવતી - ભૂત્યા - ઉતૈ - કાન્ન પઞ્ચાશચ્ચ) (અ. 2)
દેવાસુરા-સ્સંયઁત્તા આસ-ન્તેષા-ઙ્ગાયત્ર્યોજો બલમિન્દ્રિયં-વીઁર્ય-મ્પ્રજા-મ્પશૂન્-થ્સગૃંહ્યા ઽઽદાયા-પક્રમ્યાતિષ્ઠ-ત્તે-ઽમન્યન્ત યતરાન્. વા ઇયમુપાવર્થ્સ્યતિ ત ઇદ-મ્ભવિષ્યન્તીતિ તાં-વ્યઁહ્વયન્ત વિશ્વકર્મન્નિતિ દેવા દાભીત્યસુરા-સ્સા નાન્યતરાગ્શ્ચ-નોપાવર્તત તે દેવા એત-દ્યજુરપશ્યન્નોજો-ઽસિ સહો-ઽસિ બલમસિ [બલમસિ, ભ્રાજો-ઽસિ] 9
ભ્રાજો-ઽસિ દેવાના-ન્ધામ નામા-ઽસિ વિશ્વમસિ વિશ્વાયુ-સ્સર્વમસિ સર્વાયુરભિભૂરિતિ વાવ દેવા અસુરાણામોજો બલમિન્દ્રિયં-વીઁર્ય-મ્પ્રજા-મ્પશૂનવૃઞ્જત ય-દ્ગાયત્ર્યપક્રમ્યાતિષ્ઠ-ત્તસ્માદેતા-ઙ્ગાયત્રીતીષ્ટિમાહુ-સ્સંવઁથ્સરો વૈ ગાયત્રી સંવઁથ્સરો વૈ તદપક્રમ્યાતિષ્ઠ-દ્યદેતયા દેવા અસુરાણામોજો બલમિન્દ્રિયં-વીઁર્ય- [બલમિન્દ્રિયં-વીઁર્યમ્, પ્રજા-મ્પશૂ-] 10
-મ્પ્રજા-મ્પશૂ-નવૃઞ્જત તસ્માદેતાગ્ં સંવઁર્ગ ઇતીષ્ટિમાહુર્યો ભ્રાતૃવ્યવાન્થ્સ્યા-થ્સસ્પર્ધમાન એતયેષ્ટ્યા યજેતાગ્નયે સંવઁર્ગાય પુરોડાશમષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપેત્તગ્ંશૃતમાસન્નમેતેન યજુષા-ઽભિ મૃશેદોજ એવ બલમિન્દ્રિયં-વીઁર્ય-મ્પ્રજા-મ્પશૂ-ન્ભ્રાતૃવ્યસ્ય વૃઙ્ક્તે ભવત્યાત્મના પરાસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવતિ ॥ 11
દેવાસુરા-સ્સંયઁત્તા આસ-ન્તેષા-ઙ્ગાયત્ર્યોજો બલમિન્દ્રિયં-વીઁર્ય-મ્પ્રજા-મ્પશૂન્-થ્સગૃંહ્યા ઽઽદાયા-પક્રમ્યાતિષ્ઠ-ત્તે-ઽમન્યન્ત યતરાન્. વા ઇયમુપાવર્થ્સ્યતિ ત ઇદ-મ્ભવિષ્યન્તીતિ તાં-વ્યઁહ્વયન્ત વિશ્વકર્મન્નિતિ દેવા દાભીત્યસુરા-સ્સા નાન્યતરાગ્શ્ચ-નોપાવર્તત તે દેવા એત-દ્યજુરપશ્યન્નોજો-ઽસિ સહો-ઽસિ બલમસિ [બલમસિ, ભ્રાજો-ઽસિ] 9
ભ્રાજો-ઽસિ દેવાના-ન્ધામ નામા-ઽસિ વિશ્વમસિ વિશ્વાયુ-સ્સર્વમસિ સર્વાયુરભિભૂરિતિ વાવ દેવા અસુરાણામોજો બલમિન્દ્રિયં-વીઁર્ય-મ્પ્રજા-મ્પશૂનવૃઞ્જત ય-દ્ગાયત્ર્યપક્રમ્યાતિષ્ઠ-ત્તસ્માદેતા-ઙ્ગાયત્રીતીષ્ટિમાહુ-સ્સંવઁથ્સરો વૈ ગાયત્રી સંવઁથ્સરો વૈ તદપક્રમ્યાતિષ્ઠ-દ્યદેતયા દેવા અસુરાણામોજો બલમિન્દ્રિયં-વીઁર્ય- [બલમિન્દ્રિયં-વીઁર્યમ્, પ્રજા-મ્પશૂ-] 10
-મ્પ્રજા-મ્પશૂ-નવૃઞ્જત તસ્માદેતાગ્ં સંવઁર્ગ ઇતીષ્ટિમાહુર્યો ભ્રાતૃવ્યવાન્થ્સ્યા-થ્સસ્પર્ધમાન એતયેષ્ટ્યા યજેતાગ્નયે સંવઁર્ગાય પુરોડાશમષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપેત્તગ્ંશૃતમાસન્નમેતેન યજુષા-ઽભિ મૃશેદોજ એવ બલમિન્દ્રિયં-વીઁર્ય-મ્પ્રજા-મ્પશૂ-ન્ભ્રાતૃવ્યસ્ય વૃઙ્ક્તે ભવત્યાત્મના પરાસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવતિ ॥ 11
(બલમસ્યે - તયા દેવા અસુરાણામોજો બલમિન્દ્રિયં-વીઁર્યં - પઞ્ચચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 3)
પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત તા અસ્મા-થ્સૃષ્ટાઃ પરાચીરાય-ન્તા યત્રાવસ-ન્તતો ગર્મુદુદતિષ્ઠ-ત્તા બૃહસ્પતિશ્ચાન્વવૈતાગ્ં સો-ઽબ્રવી-દ્બૃહસ્પતિરનયા ત્વા પ્રતિષ્ઠાન્યથ ત્વા પ્રજા ઉપાવર્થ્સ્યન્તીતિ ત-મ્પ્રાતિષ્ઠ-ત્તતો વૈ પ્રજાપતિ-મ્પ્રજા ઉપાવર્તન્ત યઃ પ્રજાકામ-સ્સ્યા-ત્તસ્મા એત-મ્પ્રાજાપત્ય-ઙ્ગાર્મુત-ઞ્ચરુ-ન્નિર્વપે-ત્પ્રજાપતિ- [-નિર્વપે-ત્પ્રજાપતિમ્, એવ સ્વેન] 12
-મેવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મૈ પ્રજા-મ્પ્રજનયતિપ્રજાપતિઃ પશૂનસૃજત તે-ઽસ્મા-થ્સૃષ્ટાઃ પરાઞ્ચ આય-ન્તે યત્રાવસ-ન્તતો ગર્મુદુદતિષ્ઠ-ત્તા-ન્પૂષા ચાન્વવૈતાગ્ં સો-ઽબ્રવી-ત્પૂષા-ઽનયા મા પ્રતિષ્ઠાથ ત્વા પશવ ઉપાવર્થ્સ્યન્તીતિ મા-મ્પ્રતિષ્ઠેતિ સોમો-ઽબ્રવી-ન્મમ વા [-મમ વૈ, અકૃષ્ટપચ્યમિત્યુભૌ] 13
અકૃષ્ટપચ્યમિત્યુભૌ વા-મ્પ્રતિષ્ઠાનીત્યબ્રવી-ત્તૌ પ્રાતિષ્ઠ-ત્તતો વૈ પ્રજાપતિ-મ્પશવ ઉપાવર્તન્ત યઃ પશુકામ-સ્સ્યા-ત્તસ્મા એતગ્ં સોમાપૌષ્ણ-ઙ્ગાર્મુત-ઞ્ચરુ-ન્નિર્વપે-થ્સોમાપૂષણાવેવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તાવેવાસ્મૈ પશૂ-ન્પ્રજનયત-સ્સોમો વૈ રેતોધાઃ પૂષા પશૂના-મ્પ્રજનયિતા સોમ એવાસ્મૈ રેતો દધાતિ પૂષા પશૂ-ન્પ્રજનયતિ ॥ 14 ॥
પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત તા અસ્મા-થ્સૃષ્ટાઃ પરાચીરાય-ન્તા યત્રાવસ-ન્તતો ગર્મુદુદતિષ્ઠ-ત્તા બૃહસ્પતિશ્ચાન્વવૈતાગ્ં સો-ઽબ્રવી-દ્બૃહસ્પતિરનયા ત્વા પ્રતિષ્ઠાન્યથ ત્વા પ્રજા ઉપાવર્થ્સ્યન્તીતિ ત-મ્પ્રાતિષ્ઠ-ત્તતો વૈ પ્રજાપતિ-મ્પ્રજા ઉપાવર્તન્ત યઃ પ્રજાકામ-સ્સ્યા-ત્તસ્મા એત-મ્પ્રાજાપત્ય-ઙ્ગાર્મુત-ઞ્ચરુ-ન્નિર્વપે-ત્પ્રજાપતિ- [-નિર્વપે-ત્પ્રજાપતિમ્, એવ સ્વેન] 12
-મેવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મૈ પ્રજા-મ્પ્રજનયતિપ્રજાપતિઃ પશૂનસૃજત તે-ઽસ્મા-થ્સૃષ્ટાઃ પરાઞ્ચ આય-ન્તે યત્રાવસ-ન્તતો ગર્મુદુદતિષ્ઠ-ત્તા-ન્પૂષા ચાન્વવૈતાગ્ં સો-ઽબ્રવી-ત્પૂષા-ઽનયા મા પ્રતિષ્ઠાથ ત્વા પશવ ઉપાવર્થ્સ્યન્તીતિ મા-મ્પ્રતિષ્ઠેતિ સોમો-ઽબ્રવી-ન્મમ વા [-મમ વૈ, અકૃષ્ટપચ્યમિત્યુભૌ] 13
અકૃષ્ટપચ્યમિત્યુભૌ વા-મ્પ્રતિષ્ઠાનીત્યબ્રવી-ત્તૌ પ્રાતિષ્ઠ-ત્તતો વૈ પ્રજાપતિ-મ્પશવ ઉપાવર્તન્ત યઃ પશુકામ-સ્સ્યા-ત્તસ્મા એતગ્ં સોમાપૌષ્ણ-ઙ્ગાર્મુત-ઞ્ચરુ-ન્નિર્વપે-થ્સોમાપૂષણાવેવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તાવેવાસ્મૈ પશૂ-ન્પ્રજનયત-સ્સોમો વૈ રેતોધાઃ પૂષા પશૂના-મ્પ્રજનયિતા સોમ એવાસ્મૈ રેતો દધાતિ પૂષા પશૂ-ન્પ્રજનયતિ ॥ 14 ॥
(વપે-ત્પ્રજાપતિં - ઁવૈ - દધાતિ પૂષા - ત્રીણિ ચ) (અ. 4)
અગ્ને ગોભિર્ન આ ગહીન્દો પુષ્ટ્યા જુષસ્વ નઃ । ઇન્દ્રો ધર્તા ગૃહેષુ નઃ ॥ સવિતા ય-સ્સહસ્રિય-સ્સ નો ગૃહેષુ રારણત્ । આ પૂષા એત્વા વસુ ॥ ધાતા દદાતુ નો રયિમીશાનો જગતસ્પતિઃ । સ નઃ પૂર્ણેન વાવનત્ ॥ ત્વષ્ટા યો વૃષભો વૃષા સ નો ગૃહેષુ રારણત્ । સહસ્રેણાયુતેન ચ ॥ યેન દેવા અમૃત- [અમૃતમ્, દીર્ઘગ્ગ્ શ્રવો દિવ્યૈરયન્ત ।] 15
-ન્દીર્ઘગ્ગ્ શ્રવો દિવ્યૈરયન્ત । રાયસ્પોષ ત્વમસ્મભ્ય-ઙ્ગવાઙ્કુલ્મિ-ઞ્જીવસ આ યુવસ્વ ॥ અગ્નિ ર્ગૃહપતિ-સ્સોમો વિશ્વવનિઃ સવિતા સુમેધા-સ્સ્વાહા ॥ અગ્ને ગૃહપતે યસ્તે ઘૃત્યો ભાગસ્તેન સહ ઓજ આક્રમમાણાય ધેહિ શ્રૈષ્ઠ્યાત્પથો મા યોષ-મ્મૂર્ધા ભૂયાસગ્ગ્ સ્વાહા ॥ 16 ॥
અગ્ને ગોભિર્ન આ ગહીન્દો પુષ્ટ્યા જુષસ્વ નઃ । ઇન્દ્રો ધર્તા ગૃહેષુ નઃ ॥ સવિતા ય-સ્સહસ્રિય-સ્સ નો ગૃહેષુ રારણત્ । આ પૂષા એત્વા વસુ ॥ ધાતા દદાતુ નો રયિમીશાનો જગતસ્પતિઃ । સ નઃ પૂર્ણેન વાવનત્ ॥ ત્વષ્ટા યો વૃષભો વૃષા સ નો ગૃહેષુ રારણત્ । સહસ્રેણાયુતેન ચ ॥ યેન દેવા અમૃત- [અમૃતમ્, દીર્ઘગ્ગ્ શ્રવો દિવ્યૈરયન્ત ।] 15
-ન્દીર્ઘગ્ગ્ શ્રવો દિવ્યૈરયન્ત । રાયસ્પોષ ત્વમસ્મભ્ય-ઙ્ગવાઙ્કુલ્મિ-ઞ્જીવસ આ યુવસ્વ ॥ અગ્નિ ર્ગૃહપતિ-સ્સોમો વિશ્વવનિઃ સવિતા સુમેધા-સ્સ્વાહા ॥ અગ્ને ગૃહપતે યસ્તે ઘૃત્યો ભાગસ્તેન સહ ઓજ આક્રમમાણાય ધેહિ શ્રૈષ્ઠ્યાત્પથો મા યોષ-મ્મૂર્ધા ભૂયાસગ્ગ્ સ્વાહા ॥ 16 ॥
(અમૃત - મષ્ટાત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 5)
ચિત્રયા યજેત પશુકામ ઇયં-વૈઁ ચિત્રા યદ્વા અસ્યાં-વિઁશ્વ-મ્ભૂતમધિ પ્રજાયતે તે નેયઞ્ચિત્રા ય એવં-વિઁદ્વાગ્ શ્ચિત્રયા પશુકામો યજતે પ્ર પ્રજયા પશુભિ ર્મિથુનૈ ર્જાયતે પ્રૈવાગ્નેયેન વાપયતિ રેતઃ સૌમ્યેન દધાતિ રેત એવ હિત-ન્ત્વષ્ટા રૂપાણિ વિ કરોતિસારસ્વતૌ ભવત એતદ્વૈ દૈવ્ય-મ્મિથુન-ન્દૈવ્યમેવાસ્મૈ [-દૈવ્યમેવાસ્મૈ, મિથુન-મ્મદ્ધ્યતો] 17
મિથુન-મ્મદ્ધ્યતો દધાતિ પુષ્ટ્યૈ પ્રજનનાય સિનીવાલ્યૈ ચરુર્ભવતિ વાગ્વૈ સિનીવાલી પુષ્ટિઃ ખલુ વૈ વાક્પુષ્ટિમેવ વાચમુપૈત્યૈન્દ્ર ઉત્તમો ભવતિ તેનૈવ તન્મિથુનગ્ં સપ્તૈતાનિ હવીગ્ંષિ ભવન્તિ સપ્ત ગ્રામ્યાઃ પશવઃ સપ્તારણ્યા-સ્સપ્ત છન્દાગ્સ્યુ-ભયસ્યા-વરુદ્ધ્યા અથૈતા આહુતી ર્જુહોત્યેતે વૈ દેવાઃ પુષ્ટિપતયસ્ત એવા સ્મિ-ન્પુષ્ટિ-ન્દધતિ પુષ્યતિ પ્રજયા પશુભિરથો યદેતા આહુતી ર્જુહોતિ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ॥ 18 ॥
ચિત્રયા યજેત પશુકામ ઇયં-વૈઁ ચિત્રા યદ્વા અસ્યાં-વિઁશ્વ-મ્ભૂતમધિ પ્રજાયતે તે નેયઞ્ચિત્રા ય એવં-વિઁદ્વાગ્ શ્ચિત્રયા પશુકામો યજતે પ્ર પ્રજયા પશુભિ ર્મિથુનૈ ર્જાયતે પ્રૈવાગ્નેયેન વાપયતિ રેતઃ સૌમ્યેન દધાતિ રેત એવ હિત-ન્ત્વષ્ટા રૂપાણિ વિ કરોતિસારસ્વતૌ ભવત એતદ્વૈ દૈવ્ય-મ્મિથુન-ન્દૈવ્યમેવાસ્મૈ [-દૈવ્યમેવાસ્મૈ, મિથુન-મ્મદ્ધ્યતો] 17
મિથુન-મ્મદ્ધ્યતો દધાતિ પુષ્ટ્યૈ પ્રજનનાય સિનીવાલ્યૈ ચરુર્ભવતિ વાગ્વૈ સિનીવાલી પુષ્ટિઃ ખલુ વૈ વાક્પુષ્ટિમેવ વાચમુપૈત્યૈન્દ્ર ઉત્તમો ભવતિ તેનૈવ તન્મિથુનગ્ં સપ્તૈતાનિ હવીગ્ંષિ ભવન્તિ સપ્ત ગ્રામ્યાઃ પશવઃ સપ્તારણ્યા-સ્સપ્ત છન્દાગ્સ્યુ-ભયસ્યા-વરુદ્ધ્યા અથૈતા આહુતી ર્જુહોત્યેતે વૈ દેવાઃ પુષ્ટિપતયસ્ત એવા સ્મિ-ન્પુષ્ટિ-ન્દધતિ પુષ્યતિ પ્રજયા પશુભિરથો યદેતા આહુતી ર્જુહોતિ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ॥ 18 ॥
(અસ્મૈ - ત એવ - દ્વાદશ ચ) (અ. 6)
મારુતમસિ મરુતામોજો-ઽપા-ન્ધારા-મ્ભિન્ધિ રમયત મરુત-શ્શ્યેનમાયિન-મ્મનોજવ સં-વૃઁષણગ્ં સુવૃક્તિમ્ ॥ યેન શર્ધ ઉગ્રમવ-સૃષ્ટમેતિ તદશ્વિના પરિ ધત્તગ્ગ્ સ્વસ્તિ । પુરોવાતો વર્ષઞ્જિન્વરાવૃ-થ્સ્વાહા વાતાવદ્- વર્ષન્નુગ્રરાવૃ-થ્સ્વાહા સ્તનયન્ વર્ષ-ન્ભીમરાવથ્સ્વાહા ઽનશન્યવસ્ફૂર્જન્-દિદ્યુ-દ્વર્ષન્-ત્વેષરાવૃ-થ્સ્વાહા ઽતિરાત્રં-વઁર્ષ-ન્પૂર્તિરાવૃ- [-પૂર્તિરાવૃત્, સ્વાહા બહુ] 19
-થ્સ્વાહા બહુ હાયમવૃષાદિતિ શ્રુતરાવૃ-થ્સ્વાહા ઽઽતપતિ વર્ષન્-વિરાડાવૃ-થ્સ્વાહા ઽવસ્ફૂર્જન્-દિદ્યુ-દ્વર્ષ-ન્ભૂતરાવૃ-થ્સ્વાહામાન્દા વાશા-શ્શુન્ધ્યૂરજિરાઃ । જ્યોતિષ્મતી-સ્તમસ્વરી-રુન્દતી-સ્સુફેનાઃ । મિત્રભૃતઃ, ક્ષત્રભૃત-સ્સુરાષ્ટ્રા ઇહ મા-ઽવત ॥વૃષ્ણો અશ્વસ્ય સન્દાનમસિ વૃષ્ટ્યૈ ત્વોપ નહ્યામિ ॥ 20 ॥
મારુતમસિ મરુતામોજો-ઽપા-ન્ધારા-મ્ભિન્ધિ રમયત મરુત-શ્શ્યેનમાયિન-મ્મનોજવ સં-વૃઁષણગ્ં સુવૃક્તિમ્ ॥ યેન શર્ધ ઉગ્રમવ-સૃષ્ટમેતિ તદશ્વિના પરિ ધત્તગ્ગ્ સ્વસ્તિ । પુરોવાતો વર્ષઞ્જિન્વરાવૃ-થ્સ્વાહા વાતાવદ્- વર્ષન્નુગ્રરાવૃ-થ્સ્વાહા સ્તનયન્ વર્ષ-ન્ભીમરાવથ્સ્વાહા ઽનશન્યવસ્ફૂર્જન્-દિદ્યુ-દ્વર્ષન્-ત્વેષરાવૃ-થ્સ્વાહા ઽતિરાત્રં-વઁર્ષ-ન્પૂર્તિરાવૃ- [-પૂર્તિરાવૃત્, સ્વાહા બહુ] 19
-થ્સ્વાહા બહુ હાયમવૃષાદિતિ શ્રુતરાવૃ-થ્સ્વાહા ઽઽતપતિ વર્ષન્-વિરાડાવૃ-થ્સ્વાહા ઽવસ્ફૂર્જન્-દિદ્યુ-દ્વર્ષ-ન્ભૂતરાવૃ-થ્સ્વાહામાન્દા વાશા-શ્શુન્ધ્યૂરજિરાઃ । જ્યોતિષ્મતી-સ્તમસ્વરી-રુન્દતી-સ્સુફેનાઃ । મિત્રભૃતઃ, ક્ષત્રભૃત-સ્સુરાષ્ટ્રા ઇહ મા-ઽવત ॥વૃષ્ણો અશ્વસ્ય સન્દાનમસિ વૃષ્ટ્યૈ ત્વોપ નહ્યામિ ॥ 20 ॥
(પૂર્તિરાવૃ-દ્- દ્વિચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 7)
દેવા વસવ્યા અગ્ને સોમ સૂર્ય ॥ દેવા-શ્શર્મણ્યા મિત્રાવરુણા-ઽર્યમન્ન્ ॥ દેવા-સ્સપીતયો ઽપા-ન્નપાદાશુહેમન્ન્ । ઉદ્નો દત્તોદધિ-મ્ભિન્ત્ત દિવઃ પર્જન્યાદન્તરિક્ષાત્-પૃથિવ્યાસ્તતો નો વૃષ્ટ્યા-ઽવત ॥ દિવા ચિત્તમઃ કૃણ્વન્તિ પર્જન્યેનો-દવાહેન । પૃથિવીં-યઁ-દ્વ્યુન્દન્તિ ॥ આય-ન્નરઃ સુદાનવો દદાશુષે દિવઃ કોશમચુચ્યવુઃ । વિ પર્જન્યા-સ્સૃજન્તિ રોદસી અનુ ધન્વના યન્તિ [ ] 21
વૃષ્ટયઃ ॥ ઉદીરયથા મરુત-સ્સમુદ્રતો યૂયં-વૃઁષ્ટિં-વઁર્ષયથા પુરીષિણઃ । ન વો દસ્રા ઉપ દસ્યન્તિ ધેનવ-શ્શુભં-યાઁતામનુ રથા અવૃથ્સત ॥ સૃજા વૃષ્ટિ-ન્દિવ આ-ઽદ્ભિ-સ્સમુદ્ર-મ્પૃણ ॥ અબ્જા અસિ પ્રથમજા બલમસિ સમુદ્રિયમ્ ॥ ઉન્નમ્ભય પૃથિવી-મ્ભિન્ધીદ-ન્દિવ્ય-ન્નભઃ । ઉદ્નો દિવ્યસ્ય નો દેહીશાનો વિસૃજા દૃતિમ્ ॥ યે દેવા દિવિભાગા યે-ઽન્તરિક્ષ ભાગા યે પૃથિવિ ભાગાઃ । ત ઇમં-યઁજ્ઞમવન્તુ ત ઇદ-ઙ્ક્ષેત્રમા વિશન્તુ ત ઇદ-ઙ્ક્ષેત્રમનુ વિ વિશન્તુ ॥ 22 ॥
દેવા વસવ્યા અગ્ને સોમ સૂર્ય ॥ દેવા-શ્શર્મણ્યા મિત્રાવરુણા-ઽર્યમન્ન્ ॥ દેવા-સ્સપીતયો ઽપા-ન્નપાદાશુહેમન્ન્ । ઉદ્નો દત્તોદધિ-મ્ભિન્ત્ત દિવઃ પર્જન્યાદન્તરિક્ષાત્-પૃથિવ્યાસ્તતો નો વૃષ્ટ્યા-ઽવત ॥ દિવા ચિત્તમઃ કૃણ્વન્તિ પર્જન્યેનો-દવાહેન । પૃથિવીં-યઁ-દ્વ્યુન્દન્તિ ॥ આય-ન્નરઃ સુદાનવો દદાશુષે દિવઃ કોશમચુચ્યવુઃ । વિ પર્જન્યા-સ્સૃજન્તિ રોદસી અનુ ધન્વના યન્તિ [ ] 21
વૃષ્ટયઃ ॥ ઉદીરયથા મરુત-સ્સમુદ્રતો યૂયં-વૃઁષ્ટિં-વઁર્ષયથા પુરીષિણઃ । ન વો દસ્રા ઉપ દસ્યન્તિ ધેનવ-શ્શુભં-યાઁતામનુ રથા અવૃથ્સત ॥ સૃજા વૃષ્ટિ-ન્દિવ આ-ઽદ્ભિ-સ્સમુદ્ર-મ્પૃણ ॥ અબ્જા અસિ પ્રથમજા બલમસિ સમુદ્રિયમ્ ॥ ઉન્નમ્ભય પૃથિવી-મ્ભિન્ધીદ-ન્દિવ્ય-ન્નભઃ । ઉદ્નો દિવ્યસ્ય નો દેહીશાનો વિસૃજા દૃતિમ્ ॥ યે દેવા દિવિભાગા યે-ઽન્તરિક્ષ ભાગા યે પૃથિવિ ભાગાઃ । ત ઇમં-યઁજ્ઞમવન્તુ ત ઇદ-ઙ્ક્ષેત્રમા વિશન્તુ ત ઇદ-ઙ્ક્ષેત્રમનુ વિ વિશન્તુ ॥ 22 ॥
(યન્તિ - દેવા - વિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 8)
મારુતમસિ મરુતામોજ ઇતિ કૃષ્ણં-વાઁસઃ કૃષ્ણતૂષ-મ્પરિ ધત્ત એતદ્વૈ વૃષ્ટ્યૈ રૂપગ્ં સરૂપ એવ ભૂત્વા પર્જન્યં-વઁર્ષયતિરમયત મરુત-શ્શ્યેનમાયિનમિતિ પશ્ચાદ્વાત-મ્પ્રતિ મીવતિ પુરોવાતમેવ જનયતિ વર્ષસ્યા વરુદ્ધ્યૈ વાતનામાનિ જુહોતિ વાયુર્વૈ વૃષ્ટ્યા ઈશે વાયુમેવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મૈ પર્જન્યં-વઁર્ષયત્યષ્ટૌ [વર્ષયત્યષ્ટૌ, જુહોતિ ચતસ્રો વૈ] 23
જુહોતિ ચતસ્રો વૈ દિશશ્ચતસ્રો-ઽવાન્તરદિશા દિગ્ભ્ય એવ વૃષ્ટિગ્ં સ-મ્પ્ર ચ્યાવયતિ કૃષ્ણાજિને સંયૌઁતિ હવિરેવાકરન્તર્વેદિ સંયૌઁત્ય વરુદ્ધ્યૈ યતીનામદ્યમાનાનાગ્ં શીર્ષાણિ પરા-ઽપતન્તે ખર્જૂરા અભવન્-તેષાગ્ં રસ ઊર્ધ્વો-ઽપતત્-તાનિ કરીરાણ્ય-ભવન્-થ્સૌમ્યાનિ વૈ કરીરાણિ સૌમ્યા ખલુ વા આહુતિ ર્દિવો વૃષ્ટિ-ઞ્ચ્યાવયતિ યત્કરીરાણિ ભવન્તિ [ ] 24
સૌમ્યયૈવા-ઽઽહુત્યા દિવો વૃષ્ટિમવ રુન્ધે મધુષા સં-યૌઁત્યપાં-વાઁ એષ ઓષધીનાગ્ં રસો યન્મદ્ધ્વદ્ભ્ય એવૌષધીભ્યો વર્ષત્યથો અદ્ભ્ય એવૌષધીભ્યો વૃષ્ટિનિ-ન્નયતિ માન્દા વાશા ઇતિ સંયૌઁતિ નામધેયૈરેવૈના અચ્છૈત્યથો યથા બ્રૂયાદસા વેહીત્યેવમેવૈના નામધેયૈરા - [નામધેયૈરા, ચ્યાવયતિ વૃષ્ણો] 25
ચ્યાવયતિ વૃષ્ણો અશ્વસ્ય સન્દાનમસિ વૃષ્ટ્યૈ ત્વોપ નહ્યામીત્યાહ વૃષા વા અશ્વો વૃષા પર્જન્યઃ કૃષ્ણ ઇવ ખલુ વૈ ભૂત્વા વર્ષતિ રૂપેણૈવૈનગ્ં સમર્ધયતિ વર્ષસ્યા વરુદ્ધ્યૈ ॥ 26 ॥
મારુતમસિ મરુતામોજ ઇતિ કૃષ્ણં-વાઁસઃ કૃષ્ણતૂષ-મ્પરિ ધત્ત એતદ્વૈ વૃષ્ટ્યૈ રૂપગ્ં સરૂપ એવ ભૂત્વા પર્જન્યં-વઁર્ષયતિરમયત મરુત-શ્શ્યેનમાયિનમિતિ પશ્ચાદ્વાત-મ્પ્રતિ મીવતિ પુરોવાતમેવ જનયતિ વર્ષસ્યા વરુદ્ધ્યૈ વાતનામાનિ જુહોતિ વાયુર્વૈ વૃષ્ટ્યા ઈશે વાયુમેવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ સ એવાસ્મૈ પર્જન્યં-વઁર્ષયત્યષ્ટૌ [વર્ષયત્યષ્ટૌ, જુહોતિ ચતસ્રો વૈ] 23
જુહોતિ ચતસ્રો વૈ દિશશ્ચતસ્રો-ઽવાન્તરદિશા દિગ્ભ્ય એવ વૃષ્ટિગ્ં સ-મ્પ્ર ચ્યાવયતિ કૃષ્ણાજિને સંયૌઁતિ હવિરેવાકરન્તર્વેદિ સંયૌઁત્ય વરુદ્ધ્યૈ યતીનામદ્યમાનાનાગ્ં શીર્ષાણિ પરા-ઽપતન્તે ખર્જૂરા અભવન્-તેષાગ્ં રસ ઊર્ધ્વો-ઽપતત્-તાનિ કરીરાણ્ય-ભવન્-થ્સૌમ્યાનિ વૈ કરીરાણિ સૌમ્યા ખલુ વા આહુતિ ર્દિવો વૃષ્ટિ-ઞ્ચ્યાવયતિ યત્કરીરાણિ ભવન્તિ [ ] 24
સૌમ્યયૈવા-ઽઽહુત્યા દિવો વૃષ્ટિમવ રુન્ધે મધુષા સં-યૌઁત્યપાં-વાઁ એષ ઓષધીનાગ્ં રસો યન્મદ્ધ્વદ્ભ્ય એવૌષધીભ્યો વર્ષત્યથો અદ્ભ્ય એવૌષધીભ્યો વૃષ્ટિનિ-ન્નયતિ માન્દા વાશા ઇતિ સંયૌઁતિ નામધેયૈરેવૈના અચ્છૈત્યથો યથા બ્રૂયાદસા વેહીત્યેવમેવૈના નામધેયૈરા - [નામધેયૈરા, ચ્યાવયતિ વૃષ્ણો] 25
ચ્યાવયતિ વૃષ્ણો અશ્વસ્ય સન્દાનમસિ વૃષ્ટ્યૈ ત્વોપ નહ્યામીત્યાહ વૃષા વા અશ્વો વૃષા પર્જન્યઃ કૃષ્ણ ઇવ ખલુ વૈ ભૂત્વા વર્ષતિ રૂપેણૈવૈનગ્ં સમર્ધયતિ વર્ષસ્યા વરુદ્ધ્યૈ ॥ 26 ॥
(અષ્ટૌ - ભવન્તિ - નામધેયૈરૈ - કાન્ન ત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 9)
દેવા વસવ્યા દેવા-શ્શર્મણ્યા દેવા-સ્સપીતય ઇત્યા બદ્ધ્નાતિ દેવતાભિરેવાન્વહં-વૃઁષ્ટિમિચ્છતિ યદિ વર્ષેત્-તાવત્યેવ હોતવ્યં-યઁદિ ન વર્ષેચ્છ્વો ભૂતે હવિર્નિર્વપેદહોરાત્રે વૈ મિત્રાવરુણાવહોરાત્રાભ્યા-ઙ્ખલુ વૈ પર્જન્યો વર્ષતિ નક્તં-વાઁ હિ દિવા વા વર્ષતિ મિત્રાવરુણાવેવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તાવેવાસ્મા [તાવેવાસ્મૈ, અહોરાત્રાભ્યાં-] 27
અહોરાત્રાભ્યા-મ્પર્જન્યં ઁવર્ષયતો-ઽગ્નયે ધામચ્છદે પુરોડાશમષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપેન્મારુતગ્ં સપ્તકપાલગ્ં સૌર્યમેકકપાલમગ્નિર્વા ઇતો વૃષ્ટિમુદીરયતિ મરુતઃ સૃષ્ટા-ન્નયન્તિ યદા ખલુ વા અસાવાદિત્યો ન્યં-રશ્મિભિઃ પર્યાવર્તતે-ઽથવર્ષતિધામચ્છદિવ ખલુ વૈ ભૂત્વા વર્ષત્યેતા વૈ દેવતા વૃષ્ટ્યા ઈશતે તા એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તા [ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તાઃ, એવાસ્મૈ] 28
એવાસ્મૈ પર્જન્યં-વઁર્ષયન્ત્યુતા વર્ષિષ્યન્ વર્ષત્યેવ સૃજા વૃષ્ટિ-ન્દિવ આ-ઽદ્ભિ-સ્સમુદ્ર-મ્પૃણેત્યાહેમાશ્ચૈવા-મૂશ્ચાપ-સ્સમર્ધયત્યથો આભિરેવા-મૂરચ્છૈત્યબ્જા અસિ પ્રથમજા બલમસિ સમુદ્રિયમિત્યાહ યથાયજુરેવૈત-દુન્ન-મ્ભય પૃથિવીમિતિ વર્ષાહ્વા-ઞ્જુહોત્યેષા વા ઓષધીનાં-વૃઁષ્ટિવનિસ્તયૈવ વૃષ્ટિમા ચ્યાવયતિ યે દેવા દિવિભાગા ઇતિ કૃષ્ણાજિનમવ ધૂનોતીમ એવાસ્મૈ લોકાઃ પ્રીતા અભીષ્ટા ભવન્તિ ॥ 29 ॥
દેવા વસવ્યા દેવા-શ્શર્મણ્યા દેવા-સ્સપીતય ઇત્યા બદ્ધ્નાતિ દેવતાભિરેવાન્વહં-વૃઁષ્ટિમિચ્છતિ યદિ વર્ષેત્-તાવત્યેવ હોતવ્યં-યઁદિ ન વર્ષેચ્છ્વો ભૂતે હવિર્નિર્વપેદહોરાત્રે વૈ મિત્રાવરુણાવહોરાત્રાભ્યા-ઙ્ખલુ વૈ પર્જન્યો વર્ષતિ નક્તં-વાઁ હિ દિવા વા વર્ષતિ મિત્રાવરુણાવેવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તાવેવાસ્મા [તાવેવાસ્મૈ, અહોરાત્રાભ્યાં-] 27
અહોરાત્રાભ્યા-મ્પર્જન્યં ઁવર્ષયતો-ઽગ્નયે ધામચ્છદે પુરોડાશમષ્ટાકપાલ-ન્નિર્વપેન્મારુતગ્ં સપ્તકપાલગ્ં સૌર્યમેકકપાલમગ્નિર્વા ઇતો વૃષ્ટિમુદીરયતિ મરુતઃ સૃષ્ટા-ન્નયન્તિ યદા ખલુ વા અસાવાદિત્યો ન્યં-રશ્મિભિઃ પર્યાવર્તતે-ઽથવર્ષતિધામચ્છદિવ ખલુ વૈ ભૂત્વા વર્ષત્યેતા વૈ દેવતા વૃષ્ટ્યા ઈશતે તા એવ સ્વેન ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તા [ભાગધેયેનોપ ધાવતિ તાઃ, એવાસ્મૈ] 28
એવાસ્મૈ પર્જન્યં-વઁર્ષયન્ત્યુતા વર્ષિષ્યન્ વર્ષત્યેવ સૃજા વૃષ્ટિ-ન્દિવ આ-ઽદ્ભિ-સ્સમુદ્ર-મ્પૃણેત્યાહેમાશ્ચૈવા-મૂશ્ચાપ-સ્સમર્ધયત્યથો આભિરેવા-મૂરચ્છૈત્યબ્જા અસિ પ્રથમજા બલમસિ સમુદ્રિયમિત્યાહ યથાયજુરેવૈત-દુન્ન-મ્ભય પૃથિવીમિતિ વર્ષાહ્વા-ઞ્જુહોત્યેષા વા ઓષધીનાં-વૃઁષ્ટિવનિસ્તયૈવ વૃષ્ટિમા ચ્યાવયતિ યે દેવા દિવિભાગા ઇતિ કૃષ્ણાજિનમવ ધૂનોતીમ એવાસ્મૈ લોકાઃ પ્રીતા અભીષ્ટા ભવન્તિ ॥ 29 ॥
(અસ્મૈ - ધાવતિ તા - વા - એકવિગ્ંશતિશ્ચ ) (અ. 10)
સર્વાણિ છન્દાગ્સ્યેતસ્યા-મિષ્ટ્યા-મનૂચ્યાનીત્યાહુ-સ્ત્રિષ્ટુભો વા એતદ્વીર્યં-યઁ-ત્કકુદુષ્ણિહા જગત્યૈ યદુષ્ણિહ-કકુભાવન્વાહ તેનૈવ સર્વાણિ છન્દાગ્સ્યવ રુન્ધે ગાયત્રી વા એષા યદુષ્ણિહા યાનિ ચત્વાર્યદ્ધ્યક્ષરાણિ ચતુષ્પાદ એવ તે પશવોયથા પુરોડાશે પુરોડાશો-ઽદ્ધ્યેવમેવ ત-દ્યદ્-ઋચ્યદ્ધ્યક્ષરાણિ યજ્જગત્યા [યજ્જગત્યા, પરિદદ્ધ્યાદન્તં-] 30
પરિદદ્ધ્યાદન્તં-યઁજ્ઞ-ઙ્ગમયે-ત્ત્રિષ્ટુભા પરિ દધાતીન્દ્રિયં-વૈઁ વીર્ય-ન્ત્રિષ્ટુગિન્દ્રિય એવ વીર્યે યજ્ઞ-મ્પ્રતિષ્ઠાપયતિ નાન્ત-ઙ્ગમયત્યગ્ને ત્રી તે વાજિના ત્રી ષધસ્થેતિ ત્રિવત્યા પરિ દધાતિ સરૂપત્વાય સર્વો વા એષ યજ્ઞો ય-ત્ત્રૈધાતવીય-ઙ્કામાય-કામાય પ્રયુજ્યતે સર્વેભ્યો હિ કામેભ્યો યજ્ઞઃ પ્રયુજ્યતે ત્રૈધાતવીયેન યજેતાભિચરન્-થ્સર્વો વા [સર્વો વૈ, એષ] 31
એષ યજ્ઞો ય-ત્ત્રૈધાતવીયગ્ં સર્વેણૈવૈનં-યઁજ્ઞેનાભિ ચરતિ સ્તૃણુત એવૈનમેતયૈવ યજેતાભિચર્યમાણ-સ્સર્વો વા એષ યજ્ઞો ય-ત્ત્રૈધાતવીયગ્ં સર્વેણૈવ યજ્ઞેન યજતે નૈનમભિચરન્-થ્સ્તૃણુત એતયૈવ યજેત સહસ્રેણ યક્ષ્યમાણઃ પ્રજાતમેવૈન-દ્દદાત્યેતયૈવ યજેત સહસ્રેણેજાનો-ઽન્તં-વાઁ એષ પશૂના-ઙ્ગચ્છતિ [-ગચ્છતિ, ય-સ્સહસ્રેણ] 32
ય-સ્સહસ્રેણ યજતે પ્રજાપતિઃ ખલુ વૈ પશૂનસૃજત તાગ્સ્ત્રૈધાત વીયે-નૈવાસૃજત ય એવં-વિઁદ્વાગ્ સ્ત્રૈધાતવીયેનપશુકામો યજતે યસ્માદેવ યોનેઃ પ્રજાપતિઃ પશૂનસૃજત તસ્માદેવૈનાન્-થ્સૃજત ઉપૈનમુત્તરગ્ં સહસ્ર-ન્નમતિ દેવતાભ્યો વા એષ આ વૃશ્ચ્યતે યો યક્ષ્ય ઇત્યુક્ત્વા ન યજતે ત્રૈધાતવીયેન યજેત સર્વો વા એષ યજ્ઞો [યજ્ઞઃ, ય-ત્ત્રૈધાતવીયગ્ં] 33
ય-ત્ત્રૈધાતવીયગ્ં સર્વેણૈવ યજ્ઞેન યજતે ન દેવતાભ્ય આ વૃશ્ચ્યતે દ્વાદશકપાલઃ પુરોડાશો ભવતિ તે ત્રયશ્ચતુષ્કપાલા-સ્ત્રિષ્ષમૃદ્ધત્વાય ત્રયઃ પુરોડાશા ભવન્તિ ત્રય ઇમે લોકા એષાં-લોઁકાનામાપ્ત્યા ઉત્તર-ઉત્તરો જ્યાયા-ન્ભવત્યેવમિવ હીમે લોકા યવમયો મદ્ધ્ય એતદ્વા અન્તરિક્ષસ્ય રૂપગ્ં સમૃદ્ધ્યૈ સર્વેષામભિગમયન્નવ દ્યત્યછબણ્ટ્કારગ્ં હિરણ્ય-ન્દદાતિ તેજ એવા- [એવ, અવ રુન્ધે] 34
-ઽવ રુન્ધે તાર્પ્ય-ન્દદાતિ પશૂનેવાવ રુન્ધે ધેનુ-ન્દદાત્યાશિષ એવાવ રુન્ધે સામ્નો વા એષ વર્ણો યદ્ધિરણ્યં-યઁજુષા-ન્તાર્પ્યમુક્થામદાના-ન્ધેનુરેતાનેવ સર્વાન્. વર્ણાનવ રુન્ધે ॥ 35 ॥
સર્વાણિ છન્દાગ્સ્યેતસ્યા-મિષ્ટ્યા-મનૂચ્યાનીત્યાહુ-સ્ત્રિષ્ટુભો વા એતદ્વીર્યં-યઁ-ત્કકુદુષ્ણિહા જગત્યૈ યદુષ્ણિહ-કકુભાવન્વાહ તેનૈવ સર્વાણિ છન્દાગ્સ્યવ રુન્ધે ગાયત્રી વા એષા યદુષ્ણિહા યાનિ ચત્વાર્યદ્ધ્યક્ષરાણિ ચતુષ્પાદ એવ તે પશવોયથા પુરોડાશે પુરોડાશો-ઽદ્ધ્યેવમેવ ત-દ્યદ્-ઋચ્યદ્ધ્યક્ષરાણિ યજ્જગત્યા [યજ્જગત્યા, પરિદદ્ધ્યાદન્તં-] 30
પરિદદ્ધ્યાદન્તં-યઁજ્ઞ-ઙ્ગમયે-ત્ત્રિષ્ટુભા પરિ દધાતીન્દ્રિયં-વૈઁ વીર્ય-ન્ત્રિષ્ટુગિન્દ્રિય એવ વીર્યે યજ્ઞ-મ્પ્રતિષ્ઠાપયતિ નાન્ત-ઙ્ગમયત્યગ્ને ત્રી તે વાજિના ત્રી ષધસ્થેતિ ત્રિવત્યા પરિ દધાતિ સરૂપત્વાય સર્વો વા એષ યજ્ઞો ય-ત્ત્રૈધાતવીય-ઙ્કામાય-કામાય પ્રયુજ્યતે સર્વેભ્યો હિ કામેભ્યો યજ્ઞઃ પ્રયુજ્યતે ત્રૈધાતવીયેન યજેતાભિચરન્-થ્સર્વો વા [સર્વો વૈ, એષ] 31
એષ યજ્ઞો ય-ત્ત્રૈધાતવીયગ્ં સર્વેણૈવૈનં-યઁજ્ઞેનાભિ ચરતિ સ્તૃણુત એવૈનમેતયૈવ યજેતાભિચર્યમાણ-સ્સર્વો વા એષ યજ્ઞો ય-ત્ત્રૈધાતવીયગ્ં સર્વેણૈવ યજ્ઞેન યજતે નૈનમભિચરન્-થ્સ્તૃણુત એતયૈવ યજેત સહસ્રેણ યક્ષ્યમાણઃ પ્રજાતમેવૈન-દ્દદાત્યેતયૈવ યજેત સહસ્રેણેજાનો-ઽન્તં-વાઁ એષ પશૂના-ઙ્ગચ્છતિ [-ગચ્છતિ, ય-સ્સહસ્રેણ] 32
ય-સ્સહસ્રેણ યજતે પ્રજાપતિઃ ખલુ વૈ પશૂનસૃજત તાગ્સ્ત્રૈધાત વીયે-નૈવાસૃજત ય એવં-વિઁદ્વાગ્ સ્ત્રૈધાતવીયેનપશુકામો યજતે યસ્માદેવ યોનેઃ પ્રજાપતિઃ પશૂનસૃજત તસ્માદેવૈનાન્-થ્સૃજત ઉપૈનમુત્તરગ્ં સહસ્ર-ન્નમતિ દેવતાભ્યો વા એષ આ વૃશ્ચ્યતે યો યક્ષ્ય ઇત્યુક્ત્વા ન યજતે ત્રૈધાતવીયેન યજેત સર્વો વા એષ યજ્ઞો [યજ્ઞઃ, ય-ત્ત્રૈધાતવીયગ્ં] 33
ય-ત્ત્રૈધાતવીયગ્ં સર્વેણૈવ યજ્ઞેન યજતે ન દેવતાભ્ય આ વૃશ્ચ્યતે દ્વાદશકપાલઃ પુરોડાશો ભવતિ તે ત્રયશ્ચતુષ્કપાલા-સ્ત્રિષ્ષમૃદ્ધત્વાય ત્રયઃ પુરોડાશા ભવન્તિ ત્રય ઇમે લોકા એષાં-લોઁકાનામાપ્ત્યા ઉત્તર-ઉત્તરો જ્યાયા-ન્ભવત્યેવમિવ હીમે લોકા યવમયો મદ્ધ્ય એતદ્વા અન્તરિક્ષસ્ય રૂપગ્ં સમૃદ્ધ્યૈ સર્વેષામભિગમયન્નવ દ્યત્યછબણ્ટ્કારગ્ં હિરણ્ય-ન્દદાતિ તેજ એવા- [એવ, અવ રુન્ધે] 34
-ઽવ રુન્ધે તાર્પ્ય-ન્દદાતિ પશૂનેવાવ રુન્ધે ધેનુ-ન્દદાત્યાશિષ એવાવ રુન્ધે સામ્નો વા એષ વર્ણો યદ્ધિરણ્યં-યઁજુષા-ન્તાર્પ્યમુક્થામદાના-ન્ધેનુરેતાનેવ સર્વાન્. વર્ણાનવ રુન્ધે ॥ 35 ॥
(જગત્યા - ઽભિચરન્-થ્સર્વો વૈ - ગચ્છતિ - યજ્ઞ - સ્તેજ એવ - ત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 11)
ત્વષ્ટા હતપુત્રો વીન્દ્રગ્ં સોમમા-ઽહર-ત્તસ્મિન્નિન્દ્ર ઉપહવમૈચ્છત ત-ન્નોપાહ્વયત પુત્ર-મ્મે-ઽવધીરિતિ સ યજ્ઞવેશસ-ઙ્કૃત્વા પ્રાસહા સોમમપિબ-ત્તસ્ય યદત્યશિષ્યત ત-ત્ત્વષ્ટા-ઽઽહવનીયમુપ પ્રાવર્તય-થ્સ્વાહેન્દ્રશત્રુર્વર્ધસ્વેતિ સ યાવદૂર્ધ્વઃ પરાવિદ્ધ્યતિ તાવતિ સ્વયમેવ વ્યરમત યદિ વા તાવ-ત્પ્રવણ- [તાવ-ત્પ્રવણમ્, આસીદ્યદિ] 36
-માસીદ્યદિ વા તાવદદ્ધ્યગ્નેરાસી-થ્સ સમ્ભવન્નગ્નીષોમાવભિ સમભવ-થ્સ ઇષુમાત્રમિષુમાત્રં-વિઁષ્વઙ્ઙવર્ધત સ ઇમાં-લોઁકાનવૃણોદ્ય-દિમાં-લોઁકાનવૃણો-ત્ત-દ્વૃત્રસ્ય વૃત્રત્વ-ન્તસ્માદિન્દ્રો-ઽબિભેદપિ ત્વષ્ટા તસ્મૈ ત્વષ્ટા વજ્રમસિઞ્ચ-ત્તપો વૈ સ વજ્ર આસી-ત્તમુદ્યન્તુ-ન્નાશક્નોદથ વૈ તર્હિ વિષ્ણુ- [વિષ્ણુઃ, અન્યા] 37
-રન્યા દેવતા ઽઽસી-થ્સો-ઽબ્રવી-દ્વિષ્ણવેહીદમા હરિષ્યાવો યેનાયમિદમિતિસ વિષ્ણુસ્ત્રેધા-ઽઽત્માનં-વિઁન્યધત્ત પૃથિવ્યા-ન્તૃતીયમન્તરિક્ષે તૃતીય-ન્દિવિ તૃતીય-મભિપર્યાવર્તા-દ્ધ્યબિભેદ્યત્-પૃથિવ્યા-ન્તૃતીયમાસી-ત્તેનેન્દ્રો વજ્રમુદયચ્છ-દ્વિષ્ણ્વનુસ્થિત-સ્સો-ઽબ્રવીન્મા મે પ્ર હારસ્તિ વા ઇદ- [વા ઇદમ્, મયિ વીર્ય-ન્ત-ત્તે] 38
-મ્મયિ વીર્ય-ન્ત-ત્તે પ્રદાસ્યામીતિ તદસ્મૈ પ્રાયચ્છ-ત્ત-ત્પ્રત્યગૃહ્ણાદધા મેતિ ત-દ્વિષ્ણવે-ઽતિ પ્રાયચ્છ-ત્ત-દ્વિષ્ણુઃ પ્રત્યગૃહ્ણા-દસ્માસ્વિન્દ્ર ઇન્દ્રિય-ન્દધાત્વિતિ યદન્તરિક્ષે તૃતીયમાસી-ત્તેનેન્દ્રો વજ્રમુદયચ્છ-દ્વિષ્ણ્વનુસ્થિત-સ્સો-ઽબ્રવીન્મા મે પ્રહારસ્તિ વા ઇદ- [વા ઇદમ્, મયિ વીર્ય-ન્ત-ત્તે] 39
-મ્મયિ વીર્ય-ન્ત-ત્તે પ્ર દાસ્યામીતિ તદસ્મૈ પ્રાયચ્છ-ત્ત-ત્પ્રત્યગૃહ્ણા-દ્દ્વિર્મા-ઽધા ઇતિ ત-દ્વિષ્ણવે-ઽતિ પ્રાયચ્છ-ત્ત-દ્વિષ્ણુઃ પ્રત્યગૃહ્ણાદસ્માસ્વિન્દ્ર ઇન્દ્રિય-ન્દધાત્વિતિ યદ્દિવિ તૃતીયમાસી-ત્તેનેન્દ્રો વજ્રમુદયચ્છ-દ્વિષ્ણ્વનુસ્થિત-સ્સો-ઽબ્રવીન્મા મે પ્રહાર્યેનાહ- [પ્રહાર્યેનાહમ્, ઇદમસ્મિ ત-ત્તે] 40
-મિદમસ્મિ ત-ત્તે પ્રદાસ્યામીતિ ત્વી(3) ઇત્યબ્રવી-થ્સન્ધા-ન્તુ સન્દધાવહૈ ત્વામેવ પ્રવિશાનીતિ યન્મા-મ્પ્રવિશેઃ કિ-મ્મા ભુઞ્જ્યા ઇત્યબ્રવી-ત્ત્વામેવેન્ધીય તવ ભોગાય ત્વા-મ્પ્રવિશેયમિત્યબ્રવી-ત્તં-વૃઁત્રઃ પ્રાવિશદુદરં-વૈઁ વૃત્રઃ, ક્ષુ-ત્ખલુ વૈ મનુષ્યસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ય [ભ્રાતૃવ્યો યઃ, એવં-વેઁદ હન્તિ] 41
એવં-વેઁદ હન્તિ ક્ષુધ-મ્ભ્રાતૃવ્ય-ન્તદસ્મૈ પ્રાયચ્છત્ત-ત્પ્રત્યગૃહ્ણાત્- ત્રિર્મા-ઽધા ઇતિ ત-દ્વિષ્ણવે-ઽતિ પ્રાયચ્છ-ત્ત-દ્વિષ્ણુઃ પ્રત્યગૃહ્ણાદસ્માસ્વિન્દ્ર ઇન્દ્રિય-ન્દધાત્વિતિ યત્ત્રિઃ પ્રાયચ્છ-ત્ત્રિઃ પ્રત્યગૃહ્ણા-ત્ત-ત્ત્રિધાતોસ્ત્રિધાતુત્વં-યઁ-દ્વિષ્ણુરન્વતિષ્ઠત વિષ્ણવે-ઽતિ પ્રાયચ્છ-ત્તસ્માદૈન્દ્રાવૈષ્ણવગ્ં હવિર્ભવતિ યદ્વા ઇદ-ઙ્કિઞ્ચ તદસ્મૈ ત-ત્પ્રાયચ્છ-દૃચ-સ્સામાનિ યજૂગ્ંષિ સહસ્રં-વાઁ અસ્મૈ ત-ત્પ્રાયચ્છ-ત્તસ્મા-થ્સહસ્રદક્ષિણમ્ ॥ 42 ॥
ત્વષ્ટા હતપુત્રો વીન્દ્રગ્ં સોમમા-ઽહર-ત્તસ્મિન્નિન્દ્ર ઉપહવમૈચ્છત ત-ન્નોપાહ્વયત પુત્ર-મ્મે-ઽવધીરિતિ સ યજ્ઞવેશસ-ઙ્કૃત્વા પ્રાસહા સોમમપિબ-ત્તસ્ય યદત્યશિષ્યત ત-ત્ત્વષ્ટા-ઽઽહવનીયમુપ પ્રાવર્તય-થ્સ્વાહેન્દ્રશત્રુર્વર્ધસ્વેતિ સ યાવદૂર્ધ્વઃ પરાવિદ્ધ્યતિ તાવતિ સ્વયમેવ વ્યરમત યદિ વા તાવ-ત્પ્રવણ- [તાવ-ત્પ્રવણમ્, આસીદ્યદિ] 36
-માસીદ્યદિ વા તાવદદ્ધ્યગ્નેરાસી-થ્સ સમ્ભવન્નગ્નીષોમાવભિ સમભવ-થ્સ ઇષુમાત્રમિષુમાત્રં-વિઁષ્વઙ્ઙવર્ધત સ ઇમાં-લોઁકાનવૃણોદ્ય-દિમાં-લોઁકાનવૃણો-ત્ત-દ્વૃત્રસ્ય વૃત્રત્વ-ન્તસ્માદિન્દ્રો-ઽબિભેદપિ ત્વષ્ટા તસ્મૈ ત્વષ્ટા વજ્રમસિઞ્ચ-ત્તપો વૈ સ વજ્ર આસી-ત્તમુદ્યન્તુ-ન્નાશક્નોદથ વૈ તર્હિ વિષ્ણુ- [વિષ્ણુઃ, અન્યા] 37
-રન્યા દેવતા ઽઽસી-થ્સો-ઽબ્રવી-દ્વિષ્ણવેહીદમા હરિષ્યાવો યેનાયમિદમિતિસ વિષ્ણુસ્ત્રેધા-ઽઽત્માનં-વિઁન્યધત્ત પૃથિવ્યા-ન્તૃતીયમન્તરિક્ષે તૃતીય-ન્દિવિ તૃતીય-મભિપર્યાવર્તા-દ્ધ્યબિભેદ્યત્-પૃથિવ્યા-ન્તૃતીયમાસી-ત્તેનેન્દ્રો વજ્રમુદયચ્છ-દ્વિષ્ણ્વનુસ્થિત-સ્સો-ઽબ્રવીન્મા મે પ્ર હારસ્તિ વા ઇદ- [વા ઇદમ્, મયિ વીર્ય-ન્ત-ત્તે] 38
-મ્મયિ વીર્ય-ન્ત-ત્તે પ્રદાસ્યામીતિ તદસ્મૈ પ્રાયચ્છ-ત્ત-ત્પ્રત્યગૃહ્ણાદધા મેતિ ત-દ્વિષ્ણવે-ઽતિ પ્રાયચ્છ-ત્ત-દ્વિષ્ણુઃ પ્રત્યગૃહ્ણા-દસ્માસ્વિન્દ્ર ઇન્દ્રિય-ન્દધાત્વિતિ યદન્તરિક્ષે તૃતીયમાસી-ત્તેનેન્દ્રો વજ્રમુદયચ્છ-દ્વિષ્ણ્વનુસ્થિત-સ્સો-ઽબ્રવીન્મા મે પ્રહારસ્તિ વા ઇદ- [વા ઇદમ્, મયિ વીર્ય-ન્ત-ત્તે] 39
-મ્મયિ વીર્ય-ન્ત-ત્તે પ્ર દાસ્યામીતિ તદસ્મૈ પ્રાયચ્છ-ત્ત-ત્પ્રત્યગૃહ્ણા-દ્દ્વિર્મા-ઽધા ઇતિ ત-દ્વિષ્ણવે-ઽતિ પ્રાયચ્છ-ત્ત-દ્વિષ્ણુઃ પ્રત્યગૃહ્ણાદસ્માસ્વિન્દ્ર ઇન્દ્રિય-ન્દધાત્વિતિ યદ્દિવિ તૃતીયમાસી-ત્તેનેન્દ્રો વજ્રમુદયચ્છ-દ્વિષ્ણ્વનુસ્થિત-સ્સો-ઽબ્રવીન્મા મે પ્રહાર્યેનાહ- [પ્રહાર્યેનાહમ્, ઇદમસ્મિ ત-ત્તે] 40
-મિદમસ્મિ ત-ત્તે પ્રદાસ્યામીતિ ત્વી(3) ઇત્યબ્રવી-થ્સન્ધા-ન્તુ સન્દધાવહૈ ત્વામેવ પ્રવિશાનીતિ યન્મા-મ્પ્રવિશેઃ કિ-મ્મા ભુઞ્જ્યા ઇત્યબ્રવી-ત્ત્વામેવેન્ધીય તવ ભોગાય ત્વા-મ્પ્રવિશેયમિત્યબ્રવી-ત્તં-વૃઁત્રઃ પ્રાવિશદુદરં-વૈઁ વૃત્રઃ, ક્ષુ-ત્ખલુ વૈ મનુષ્યસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ય [ભ્રાતૃવ્યો યઃ, એવં-વેઁદ હન્તિ] 41
એવં-વેઁદ હન્તિ ક્ષુધ-મ્ભ્રાતૃવ્ય-ન્તદસ્મૈ પ્રાયચ્છત્ત-ત્પ્રત્યગૃહ્ણાત્- ત્રિર્મા-ઽધા ઇતિ ત-દ્વિષ્ણવે-ઽતિ પ્રાયચ્છ-ત્ત-દ્વિષ્ણુઃ પ્રત્યગૃહ્ણાદસ્માસ્વિન્દ્ર ઇન્દ્રિય-ન્દધાત્વિતિ યત્ત્રિઃ પ્રાયચ્છ-ત્ત્રિઃ પ્રત્યગૃહ્ણા-ત્ત-ત્ત્રિધાતોસ્ત્રિધાતુત્વં-યઁ-દ્વિષ્ણુરન્વતિષ્ઠત વિષ્ણવે-ઽતિ પ્રાયચ્છ-ત્તસ્માદૈન્દ્રાવૈષ્ણવગ્ં હવિર્ભવતિ યદ્વા ઇદ-ઙ્કિઞ્ચ તદસ્મૈ ત-ત્પ્રાયચ્છ-દૃચ-સ્સામાનિ યજૂગ્ંષિ સહસ્રં-વાઁ અસ્મૈ ત-ત્પ્રાયચ્છ-ત્તસ્મા-થ્સહસ્રદક્ષિણમ્ ॥ 42 ॥
(પ્રવણં - ઁવિષ્ણુ- ર્વા ઇદ- મિદ - મહં - ઁયો - ભવ - ત્યેક વિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 12)
દેવા વૈ રાજન્યા-જ્જાયમાના-દબિભયુ-સ્તમન્તરેવ સન્ત-ન્દામ્ના ઽપૌમ્ભન્-થ્સ વા એષો-ઽપોબ્ધો જાયતે ય-દ્રાજન્યો યદ્વા એષો-ઽનપોબ્ધો જાયેત વૃત્રા-ન્ઘ્નગ્ગ્ શ્ચરેદ્ય-ઙ્કામયેત રાજન્યમનપોબ્ધો જાયેત વૃત્રા-ન્ઘ્નગ્ગ્ શ્ચરેદિતિ તસ્મા એતમૈન્દ્રા બાર્હસ્પત્ય-ઞ્ચરુ-ન્નિર્વપેદૈન્દ્રો વૈ રાજન્યો બ્રહ્મ બૃહસ્પતિ ર્બ્રહ્મણૈવૈન-ન્દામ્નો-ઽપોમ્ભના-ન્મુઞ્ચતિ હિરણ્મય-ન્દામ દક્ષિણા સાક્ષાદેવૈન-ન્દામ્નો-ઽપોમ્ભના-ન્મુઞ્ચતિ ॥ 43 ॥
દેવા વૈ રાજન્યા-જ્જાયમાના-દબિભયુ-સ્તમન્તરેવ સન્ત-ન્દામ્ના ઽપૌમ્ભન્-થ્સ વા એષો-ઽપોબ્ધો જાયતે ય-દ્રાજન્યો યદ્વા એષો-ઽનપોબ્ધો જાયેત વૃત્રા-ન્ઘ્નગ્ગ્ શ્ચરેદ્ય-ઙ્કામયેત રાજન્યમનપોબ્ધો જાયેત વૃત્રા-ન્ઘ્નગ્ગ્ શ્ચરેદિતિ તસ્મા એતમૈન્દ્રા બાર્હસ્પત્ય-ઞ્ચરુ-ન્નિર્વપેદૈન્દ્રો વૈ રાજન્યો બ્રહ્મ બૃહસ્પતિ ર્બ્રહ્મણૈવૈન-ન્દામ્નો-ઽપોમ્ભના-ન્મુઞ્ચતિ હિરણ્મય-ન્દામ દક્ષિણા સાક્ષાદેવૈન-ન્દામ્નો-ઽપોમ્ભના-ન્મુઞ્ચતિ ॥ 43 ॥
(એનં - દ્વાદશ ચ) (અ. 13)
નવોનવો ભવતિ જાયમાનો-ઽહ્ના-ઙ્કેતુરુષસા મેત્યગ્રે । ભાગ-ન્દેવેભ્યો વિદધાત્યાય-ન્પ્રચન્દ્રમાસ્તિરતિ દીર્ઘમાયુઃ ॥ યમાદિત્યા અગ્ંશુમાપ્યાયયન્તિ યમક્ષિત-મક્ષિતયઃ પિબન્તિ । તેન નો રાજા વરુણો બૃહસ્પતિરા પ્યાયયન્તુ ભુવનસ્ય ગોપાઃ ॥પ્રાચ્યા-ન્દિશિ ત્વમિન્દ્રાસિ રાજોતોદીચ્યાં-વૃઁત્રહન્ વૃત્રહા-ઽસિ । યત્ર યન્તિ સ્રોત્યાસ્ત- [યન્તિ સ્રોત્યાસ્તત્, જિત-ન્તે] 44
-જ્જિત-ન્તે દક્ષિણતો વૃષભ એધિ હવ્યઃ ॥ ઇન્દ્રો જયાતિ ન પરા જયાતા અધિરાજો રાજસુ રાજયાતિ । વિશ્વા હિ ભૂયાઃ પૃતના અભિષ્ટીરુપસદ્યો નમસ્યો યથા-ઽસત્ ॥ અસ્યેદેવ પ્રરિરિચે મહિત્વ-ન્દિવઃ પૃથિવ્યાઃ પર્યન્તરિક્ષાત્ । સ્વરાડિન્દ્રો દમ આ વિશ્વગૂર્ત-સ્સ્વરિરમત્રો વવક્ષે રણાય ॥ અભિ ત્વા શૂર નોનુમો-ઽદુગ્ધા ઇવ ધેનવઃ । ઈશાન- [ઈશાનમ્, અસ્ય] 45
-મસ્ય જગત-સ્સુવર્દૃશમીશાનમિન્દ્ર તસ્થુષઃ ॥ ત્વામિદ્ધિ હવામહે સાતા વાજસ્ય કારવઃ । ત્વાં-વૃઁત્રેષ્વિન્દ્ર સત્પતિ-ન્નરસ્ત્વા-ઙ્કાષ્ઠાસ્વર્વતઃ ॥ યદ્દ્યાવઇન્દ્રતેશતગ્ં શત-મ્ભૂમીરુત સ્યુઃ । ન ત્વા વજ્રિન્-થ્સહસ્રગ્ં સૂર્યા અનુ ન જાતમષ્ટ રોદસી ॥ પિબા સોમમિન્દ્ર મન્દતુ ત્વા યન્તે સુષાવ હર્યશ્વાદ્રિઃ । 46
સોતુર્બાહુભ્યાગ્ં સુયતો નાર્વા ॥ રેવતીર્ન-સ્સધમાદ ઇન્દ્રે સન્તુ તુવિવાજાઃ । ક્ષુમન્તો યાભિર્મદેમ ॥ ઉદગ્ને શુચયસ્તવ , વિ જ્યોતિષો,દુ ત્ય-ઞ્જાતવેદસગ્ંસપ્ત ત્વા હરિતો રથે વહન્તિ દેવ સૂર્ય । શોચિષ્કેશં-વિઁચક્ષણ ॥ ચિત્ર-ન્દેવાનામુદગાદનીક-ઞ્ચક્ષુર્મિત્રસ્ય વરુણસ્યા-ઽગ્નેઃ । આ-ઽપ્રા દ્યાવાપૃથિવી અન્તરિક્ષગ્ં સૂર્ય આત્મા જગતસ્તસ્થુષ- [જગતસ્તસ્થુષઃ, ચ ।] 47
-શ્ચ ॥ વિશ્વે દેવા ઋતાવૃધ ઋતુભિર્-હવનશ્રુતઃ । જુષન્તાં-યુઁજ્ય-મ્પયઃ ॥ વિશ્વે દેવા-શ્શૃણુતેમગ્ં હવ-મ્મે યે અન્તરિક્ષે ય ઉપ દ્યવિષ્ઠ । યે અગ્નિજિહ્વા ઉત વા યજત્રા આસદ્યાસ્મિ-ન્બર્હિષિ માદયદ્ધ્વમ્ ॥ 48 ॥
નવોનવો ભવતિ જાયમાનો-ઽહ્ના-ઙ્કેતુરુષસા મેત્યગ્રે । ભાગ-ન્દેવેભ્યો વિદધાત્યાય-ન્પ્રચન્દ્રમાસ્તિરતિ દીર્ઘમાયુઃ ॥ યમાદિત્યા અગ્ંશુમાપ્યાયયન્તિ યમક્ષિત-મક્ષિતયઃ પિબન્તિ । તેન નો રાજા વરુણો બૃહસ્પતિરા પ્યાયયન્તુ ભુવનસ્ય ગોપાઃ ॥પ્રાચ્યા-ન્દિશિ ત્વમિન્દ્રાસિ રાજોતોદીચ્યાં-વૃઁત્રહન્ વૃત્રહા-ઽસિ । યત્ર યન્તિ સ્રોત્યાસ્ત- [યન્તિ સ્રોત્યાસ્તત્, જિત-ન્તે] 44
-જ્જિત-ન્તે દક્ષિણતો વૃષભ એધિ હવ્યઃ ॥ ઇન્દ્રો જયાતિ ન પરા જયાતા અધિરાજો રાજસુ રાજયાતિ । વિશ્વા હિ ભૂયાઃ પૃતના અભિષ્ટીરુપસદ્યો નમસ્યો યથા-ઽસત્ ॥ અસ્યેદેવ પ્રરિરિચે મહિત્વ-ન્દિવઃ પૃથિવ્યાઃ પર્યન્તરિક્ષાત્ । સ્વરાડિન્દ્રો દમ આ વિશ્વગૂર્ત-સ્સ્વરિરમત્રો વવક્ષે રણાય ॥ અભિ ત્વા શૂર નોનુમો-ઽદુગ્ધા ઇવ ધેનવઃ । ઈશાન- [ઈશાનમ્, અસ્ય] 45
-મસ્ય જગત-સ્સુવર્દૃશમીશાનમિન્દ્ર તસ્થુષઃ ॥ ત્વામિદ્ધિ હવામહે સાતા વાજસ્ય કારવઃ । ત્વાં-વૃઁત્રેષ્વિન્દ્ર સત્પતિ-ન્નરસ્ત્વા-ઙ્કાષ્ઠાસ્વર્વતઃ ॥ યદ્દ્યાવઇન્દ્રતેશતગ્ં શત-મ્ભૂમીરુત સ્યુઃ । ન ત્વા વજ્રિન્-થ્સહસ્રગ્ં સૂર્યા અનુ ન જાતમષ્ટ રોદસી ॥ પિબા સોમમિન્દ્ર મન્દતુ ત્વા યન્તે સુષાવ હર્યશ્વાદ્રિઃ । 46
સોતુર્બાહુભ્યાગ્ં સુયતો નાર્વા ॥ રેવતીર્ન-સ્સધમાદ ઇન્દ્રે સન્તુ તુવિવાજાઃ । ક્ષુમન્તો યાભિર્મદેમ ॥ ઉદગ્ને શુચયસ્તવ , વિ જ્યોતિષો,દુ ત્ય-ઞ્જાતવેદસગ્ંસપ્ત ત્વા હરિતો રથે વહન્તિ દેવ સૂર્ય । શોચિષ્કેશં-વિઁચક્ષણ ॥ ચિત્ર-ન્દેવાનામુદગાદનીક-ઞ્ચક્ષુર્મિત્રસ્ય વરુણસ્યા-ઽગ્નેઃ । આ-ઽપ્રા દ્યાવાપૃથિવી અન્તરિક્ષગ્ં સૂર્ય આત્મા જગતસ્તસ્થુષ- [જગતસ્તસ્થુષઃ, ચ ।] 47
-શ્ચ ॥ વિશ્વે દેવા ઋતાવૃધ ઋતુભિર્-હવનશ્રુતઃ । જુષન્તાં-યુઁજ્ય-મ્પયઃ ॥ વિશ્વે દેવા-શ્શૃણુતેમગ્ં હવ-મ્મે યે અન્તરિક્ષે ય ઉપ દ્યવિષ્ઠ । યે અગ્નિજિહ્વા ઉત વા યજત્રા આસદ્યાસ્મિ-ન્બર્હિષિ માદયદ્ધ્વમ્ ॥ 48 ॥
(ત - દીશાન - મદ્રિ - સ્તસ્થુષ - સ્ત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 14)
(દેવા મનુષ્યા - દેવસુરા અબ્રુવન્ - દેવાસુરાસ્તેષા-ઙ્ગાયત્રી - પ્રજાપતિસ્તા યત્રા-ઽ - ગ્ને ગોભિઃ - ચિત્રયા - મારુતં - દેવા વસવ્યા અગ્ને - મારુતમિતિ - દેવા વસવ્યા દેવા-શ્શર્મણ્યાઃ - સર્વાણિ - ત્વષ્ટા હતપુત્રો - દેવા વૈ રાજન્યાન્ - નવોનવ - શ્ચતુર્દશ )
(દેવા મનુષ્યાઃ - પ્રજા-મ્પશુન્ - દેવા વસવ્યાઃ - પરિદધ્યદિદ- મસ્મ્ય - ષ્ટા ચત્વારિગ્ંશત્ )
(દેવા મનુષ્યા, માદયધ્વં)
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-ન્દ્વિતીયકાણ્ડે ચતુર્થઃ પ્રશ્ન-સ્સમાપ્તઃ ॥