2.6 - સમિધો યજતિ વસન્તમ્ - કૃષ્ણ યજુર્વેદ તૈત્તિરીય સંહિતા પાઠઃ

કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-ન્દ્વિતીયકાણ્ડે ષષ્ઠઃ પ્રશ્નઃ - અવશિષ્ટકર્માભિધાનં
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,

શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
સમિધો યજતિ વસન્તમેવર્તૂનામવ રુન્ધે તનૂનપાતં-યઁજતિ ગ્રીષ્મમેવાવ રુન્ધ ઇડો યજતિ વર્ષા એવાવ રુન્ધે બર્હિર્યજતિ શરદમેવાવ રુન્ધે સ્વાહાકારં-યઁજતિ હેમન્તમેવાવ રુન્ધે તસ્મા-થ્સ્વાહાકૃતા હેમ-ન્પશવો-ઽવ સીદન્તિ સમિધો યજત્યુષસ એવ દેવતાનામવ રુન્ધે તનૂનપાતં-યઁજતિ યજ્ઞમેવાવ રુન્ધ [યજ્ઞમેવાવ રુન્ધ, ઇડો યજતિ] 1
ઇડો યજતિ પશૂનેવાવ રુન્ધે બર્હિર્યજતિ પ્રજામેવાવ રુન્ધે સમાનયત ઉપભૃતસ્તેજો વા આજ્ય-મ્પ્રજા બર્હિઃ પ્રજાસ્વેવ તેજો દધાતિ સ્વાહાકારં-યઁજતિ વાચમેવાવ રુન્ધે દશ સ-મ્પદ્યન્તે દશાક્ષરા વિરાડન્નં-વિઁરાડ્વિરાજૈ વાન્નાદ્યમવ રુન્ધે સમિધો યજત્યસ્મિન્નેવ લોકે પ્રતિતિષ્ઠતિ તનૂનપાતં-યઁજતિ [ ] 2
યજ્ઞ એવાન્તરિક્ષે પ્રતિ તિષ્ઠતીડો યજતિ પશુષ્વેવ પ્રતિતિષ્ઠતિ બરઃઇર્યજતિ ય એવ દેવયાનાઃ પન્થાનસ્તેષ્વેવ પ્રતિતિષ્ઠતિ સ્વાહાકારં-યઁજતિ સુવર્ગ એવ લોકે પ્રતિ તિષ્ઠત્યેતાવન્તો વૈ દેવલોકાસ્તેષ્વેવ યથાપૂર્વ-મ્પ્રતિતિષ્ઠતિ દેવાસુરા એષુ લોકેષ્વસ્પર્ધન્ત તે દેવાઃ પ્રયાજૈરેભ્યો લોકેભ્યો ઽસુરા-ન્પ્રાણુદન્ત ત-ત્પ્રયાજાના- [ત-ત્પ્રયાજાનામ્, પ્રયાજત્વ-] 3
-મ્પ્રયાજત્વં-યઁસ્યૈવં-વિઁદુષઃ પ્રયાજા ઇજ્યન્તે પ્રૈભ્યો લોકેભ્યો ભ્રાતૃવ્યાન્નુદતે ઽભિક્રામ-ઞ્જુહોત્યભિજિત્યૈ યો વૈ પ્રયાજાના-મ્મિથુનં-વેઁદ પ્ર પ્રજયા પશુભિ ર્મિથુનૈ ર્જાયતે સમિધો બહ્વીરિવ યજતિ તનૂનપાતમેકમિવ મિથુન-ન્તદિડો બહ્વીરિવ યજતિ બર્હિરેકમિવ મિથુન-ન્તદેતદ્વૈ પ્રયાજાના-મ્મિથુનં-યઁ એવં-વેઁદ પ્ર [ ] 4
પ્રજયા પશુભિ ર્મિથુનૈ ર્જાયતે દેવાનાં-વાઁ અનિષ્ટા દેવતા આસન્નથાસુરા યજ્ઞમજિઘાગ્ં સ-ન્તે દેવા ગાયત્રીં-વ્યૌઁહ-ન્પઞ્ચાક્ષરાણિ પ્રાચીનાનિ ત્રીણિ પ્રતીચીનાનિ તતો વર્મ યજ્ઞાયાભવદ્વર્મ યજમાનાય ય-ત્પ્રયાજાનૂયાજા ઇજ્યન્તે વર્મૈવ તદ્યજ્ઞાય ક્રિયતે વર્મ યજમાનાય ભ્રાતૃવ્યાભિભૂત્યૈ તસ્મા-દ્વરૂથ-મ્પુરસ્તા-દ્વર્ષીયઃ પશ્ચાદ્ધ્રસીયો દેવા વૈ પુરા રક્ષોભ્ય [પુરા રક્ષોભ્યઃ, ઇતિ સ્વાહાકારેણ] 5
ઇતિ સ્વાહાકારેણ પ્રયાજેષુ યજ્ઞગ્ં સગ્ગ્સ્થાપ્યમપશ્ય-ન્તગ્ગ્ સ્વાહાકારેણ પ્રયાજેષુ સમસ્થાપયન્ વિ વા એત-દ્યજ્ઞ-ઞ્છિન્દન્તિ ય-થ્સ્વાહાકારેણ પ્રયાજેષુ સગ્ગ્સ્થાપયન્તિ પ્રયાજાનિષ્ટ્વા હવીગ્ષ્યભિ ઘારયતિ યજ્ઞસ્ય સન્તત્યા અથો હવિરેવાકરથો યથાપૂર્વમુપૈતિ પિતા વૈ પ્રયાજાઃ પ્રજા-ઽનૂયાજા ય-ત્પ્રયાજાનિષ્ટ્વા હવીગ્ષ્યભિઘારયતિ પિતૈવ ત-ત્પુત્રેણ સાધારણ- [સાધારણમ્, કુરુતે તસ્માદાહુ-] 6
-ઙ્કુરુતે તસ્માદાહુ-ર્યશ્ચૈવં-વેઁદ યશ્ચ ન કથા પુત્રસ્ય કેવલ-ઙ્કથા સાધારણ-મ્પિતુરિત્યસ્કન્નમેવ તદ્ય-ત્પ્રયાજેષ્વિષ્ટેષુ સ્કન્દતિ ગાયત્ર્યેવ તેન ગર્ભ-ન્ધત્તે સા પ્રજા-મ્પશૂન્. યજમાનાય પ્રજનયતિ ॥ 7 ॥

(યજતિ યજ્ઞામેવાવ રુન્ધે - તનૂનપાતં-યઁજતિ - પ્રયાજાના ટ્ટ મેવં-વેઁદ પ્ર - રક્ષોભ્યઃ - સાધારણં - પઞ્ચત્રિગ્ંશચ્ચ ) (અ. 1)
ચક્ષુષી વા એતે યજ્ઞસ્ય યદાજ્યભાગૌ યદાજ્યભાગૌ યજતિ ચક્ષુષી એવ ત-દ્યજ્ઞસ્ય પ્રતિ દધાતિ પૂર્વાર્ધે જુહોતિ તસ્મા-ત્પૂર્વાર્ધે ચક્ષુષી પ્રબાહુગ્-જુહોતિ તસ્મા-ત્પ્રબાહુક્ચક્ષુષી દેવલોકં-વાઁ અગ્નિના યજમાનો-ઽનુ પશ્યતિ પિતૃલોકગ્ં સોમેનોત્તરાર્ધે ઽગ્નયે જુહોતિ દક્ષિણાર્ધે સોમાયૈવમિવ હીમૌ લોકાવનયો ર્લોકયોરનુખ્યાત્યૈ રાજાનૌ વા એતૌ દેવતાનાં- [દેવતાનામ્, યદગ્નીષોમાવન્તરા] 8
ઁયદગ્નીષોમાવન્તરા દેવતા ઇજ્યેતે દેવતાનાં-વિઁધૃત્યૈ તસ્મા-દ્રાજ્ઞા મનુષ્યા વિધૃતા બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ કિ-ન્ત-દ્યજ્ઞે યજમાનઃ કુરુતે યેનાન્યતોદતશ્ચ પશૂ-ન્દાધા-રોભયતોદત-શ્ચેત્યૃચ-મનૂચ્યા ઽઽજ્યભાગસ્ય જુષાણેન યજતિ તેનાન્યતોદતો દાધારર્ચમનૂચ્ય હવિષ ઋચા યજતિ તેનોભયતોદતો દાધાર મૂર્ધન્વતી પુરો-ઽનુવાક્યા ભવતિ મૂર્ધાનમેવૈનગ્ં સમાનાના-ઙ્કરોતિ [ ] 9
નિયુત્વત્યા યજતિ ભ્રાતૃવ્યસ્યૈવ પશૂ-ન્નિ યુવતે કેશિનગ્ંહ દાર્ભ્ય-ઙ્કેશી સાત્યકામિરુવાચ સપ્તપદા-ન્તે શક્વરીગ્ શ્વો યજ્ઞે પ્રયોક્તાસે યસ્યૈ વીર્યેણ પ્ર જાતા-ન્ભ્રાતૃવ્યાન્નુદતે પ્રતિ જનિષ્યમાણાન્. યસ્યૈ વીર્યેણોભયો ર્લોકયો ર્જ્યોતિ ર્ધત્તે યસ્યૈ વીર્યેણ પૂર્વાર્ધેનાનડ્વા-ન્ભુનક્તિ જઘનાર્ધેન ધેનુરિતિ પુરસ્તાલ્લક્ષ્મા પુરો-ઽનુવાક્યા ભવતિ જાતાનેવ ભ્રાતૃવ્યા-ન્પ્રણુદત ઉપરિષ્ટાલ્લક્ષ્મા [ ] 10
યાજ્યા જનિષ્યમાણાનેવ પ્રતિનુદતે પુરસ્તાલ્લક્ષ્મા પુરો-ઽનુવાક્યા ભવત્યસ્મિન્નેવ લોકે જ્યોતિર્ધત્ત ઉપરિષ્ટાલ્લક્ષ્મા યાજ્યા-ઽમુષ્મિન્નેવ લોકે જ્યોતિર્ધત્તે જ્યોતિષ્મન્તાવસ્મા ઇમૌ લોકૌ ભવતો ય એવં-વેઁદ પુરસ્તાલ્લક્ષ્મા પુરો-ઽનુવાક્યા ભવતિ તસ્મા-ત્પૂર્વાર્ધેનાનડ્વા-ન્ભુનક્ત્યુપરિષ્ટાલ્લક્ષ્મા યાજ્યા તસ્માજ્જઘનાર્ધેન ધેનુર્ય એવં-વેઁદ ભુઙ્ક્ત એનમેતૌ વજ્ર આજ્યં-વઁજ્ર આજ્યભાગૌ [આજ્યભાગૌ, વજ્રો] 11
વજ્રો વષટ્કારસ્ત્રિવૃતમેવ વજ્રગ્ં સમ્ભૃત્ય ભ્રાતૃવ્યાય પ્ર હરત્યચ્છમ્બટ્કાર-મપગૂર્ય વષટ્કરોતિ સ્તૃત્યૈ ગાયત્રી પુરો-ઽનુવાક્યા ભવતિ ત્રિષ્ટુગ્ યાજ્યા બ્રહ્મન્નેવ ક્ષત્રમન્વાર-મ્ભયતિ તસ્માદ્બ્રાહ્મણો મુખ્યો મુખ્યો ભવતિ ય એવં-વેઁદ પ્રૈવૈન-મ્પુરો-ઽનુવાક્યયા ઽઽહ પ્રણયતિ યાજ્યયા ગમયતિ વષટ્કારેણૈવૈન-મ્પુરો-ઽનુવાક્યયા દત્તે પ્રયચ્છતિ યાજ્યયા પ્રતિ [યાજ્યયા પ્રતિ, વષટ્કારેણ] 12
વષટ્કારેણ સ્થાપયતિ ત્રિપદા પુરો-ઽનુવાક્યા ભવતિ ત્રય ઇમે લોકા એષ્વેવ લોકેષુ પ્રતિતિષ્ઠતિ ચતુષ્પદા યાજ્યા ચતુષ્પદ એવ પશૂનવ રુન્ધે દ્વ્યક્ષરો વષટ્કારો દ્વિપા-દ્યજમાનઃ પશુષ્વેવોપરિષ્ટા-ત્પ્રતિતિષ્ઠતિ ગાયત્રી પુરો-ઽનુવાક્યા ભવતિ ત્રિષ્ટુગ્ યાજ્યૈષા વૈ સપ્તપદા શક્વરી યદ્વા એતયા દેવા અશિક્ષ-ન્તદશક્નુવન્. ય એવં-વેઁદ શક્નોત્યેવ યચ્છિક્ષતિ ॥ 13 ॥

(દેવતાનાં - કરોત્યુ - પરિષ્ટાલ્લક્ષ્મા - ઽઽજ્યભાગૌ - પ્રતિ - શક્રોત્યેવ - દ્વે ચ ) (અ. 2)
પ્રજાપતિ ર્દેવેભ્યો યજ્ઞાન્ વ્યાદિશ-થ્સ આત્મન્નાજ્યમધત્ત ત-ન્દેવા અબ્રુવન્નેષ વાવ યજ્ઞો યદાજ્યમપ્યેવ નો-ઽત્રાસ્ત્વિતિ સો-ઽબ્રવી-દ્યજાન્ વ આજ્યભાગાવુપ સ્તૃણાનભિ ઘારયાનિતિ તસ્મા-દ્યજન્ત્યા-જ્યભાગાવુપ સ્તૃણન્ત્યભિ ઘારયન્તિ બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ કસ્મા-થ્સત્યા-દ્યાતયામાન્યન્યાનિ હવીગ્-ષ્યયાતયામ-માજ્યમિતિ પ્રાજાપત્ય- [પ્રાજાપત્યમ્, ઇતિ] 14
-મિતિ બ્રૂયાદયાતયામા હિ દેવાના-મ્પ્રજાપતિરિતિ છન્દાગ્ંસિ દેવેભ્યો-ઽપાક્રામ-ન્ન વો-ઽભાગાનિ હવ્યં-વઁક્ષ્યામ ઇતિ તેભ્ય એત-ચ્ચતુરવત્ત-મધારય-ન્પુરો-ઽનુવાક્યાયૈ યાજ્યાયૈ દેવતાયૈ વષટ્કારાય યચ્ચતુરવત્ત-ઞ્જુહોતિ છન્દાગ્સ્યેવ ત-ત્પ્રીણાતિ તાન્યસ્ય પ્રીતાનિ દેવેભ્યો હવ્યં-વઁહન્ત્યઙ્ગિરસો વા ઇત ઉત્તમા-સ્સુવર્ગં-લોઁકમાય-ન્તદૃષયો યજ્ઞવાસ્ત્વભ્યવાય-ન્તે- [યજ્ઞવાસ્ત્વભ્યવાય-ન્તે, અપશ્ય-ન્પુરોડાશ-] 15
-ઽપશ્ય-ન્પુરોડાશ-ઙ્કૂર્મ-મ્ભૂતગ્ં સર્પન્ત-ન્તમબ્રુવન્નિન્દ્રાય ધ્રિયસ્વ બૃહસ્પતયે ધ્રિયસ્વ વિશ્વેભ્યો દેવેભ્યો ધ્રિયસ્વેતિ સ નાદ્ધ્રિયત તમબ્રુવન્નગ્નયે ધ્રિયસ્વેતિ સો-ઽગ્નયે-ઽદ્ધ્રિયત યદાગ્નેયો- ઽષ્ટાકપાલો- ઽમાવાસ્યાયા-ઞ્ચ પૌર્ણમાસ્યા-ઞ્ચાચ્યુતો ભવતિ સુવર્ગસ્ય લોકસ્યાભિજિત્યૈ તમબ્રુવન્ કથા-ઽહાસ્થા ઇત્યનુપાક્તો ઽભૂવમિત્યબ્રવી-દ્યથા-ઽક્ષો-ઽનુપાક્તો- [-ઽનુપાક્તઃ, અવાર્ચ્છત્યેવ-] 16
-ઽવાર્ચ્છત્યેવ-મવા-ઽઽરમિત્યુપરિષ્ટા-દભ્યજ્યાધસ્તા-દુપાનક્તિ સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ સર્વાણિ કપાલાન્યભિ પ્રથયતિ તાવતઃ પુરોડાશાનમુષ્મિન્ ઁલોકે-ઽભિ જયતિ યો વિદગ્ધ-સ્સ નૈર્-ઋતો યો-ઽશૃત-સ્સ રૌદ્રો ય-શ્શૃત-સ્સ સદેવસ્તસ્માદવિદહતા શૃતકૃન્ત્યઃ સદેવત્વાય ભસ્મના-ઽભિ વાસયતિ તસ્માન્માગ્ં સેનાસ્થિ છન્નં-વેઁદેનાભિ વાસયતિ તસ્મા- [તસ્માત્, કેશૈ-] 17
-ત્કેશૈ-શ્શિરઃ છન્ન-મ્પ્રચ્યુતં-વાઁ એતદસ્મા-લ્લોકાદગત-ન્દેવલોકં-યઁચ્છૃતગ્ં હવિરનભિઘારિત-મભિઘાર્યો-દ્વાસયતિ દેવત્રૈવૈન-દ્ગમયતિ યદ્યેક-ઙ્કપાલ-ન્નશ્યેદેકો માસઃ સંવઁથ્સરસ્યાનવેત-સ્સ્યાદથ યજમાનઃ પ્રમીયેત ય-દ્દ્વે નશ્યેતા-ન્દ્વૌ માસૌ સંવઁથ્સરસ્યાનવેતૌ સ્યાતામથ યજમાનઃ પ્રમીયેત સઙ્ખ્યાયો-દ્વાસયતિ યજમાનસ્ય [યજમાનસ્ય, ગોપીથાય યદિ] 18
ગોપીથાય યદિ નશ્યેદાશ્વિન-ન્દ્વિકપાલ-ન્નિર્વપે-દ્દ્યાવાપૃથિવ્ય- મેકકપાલમશ્વિનૌ વૈ દેવાના-મ્ભિષજૌ તાભ્યામેવાસ્મૈ ભેષજ-ઙ્કરોતિ દ્યાવાપૃથિવ્ય એકકપાલો ભવત્યનયોર્વા એતન્નશ્યતિ યન્નશ્ય- ત્યનયોરેવૈન-દ્વિન્દતિ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ॥ 19 ॥

(પ્રજાપત્યં - તે - ઽક્ષો-ઽનુપાક્તો - વેદેનાભિ વાસયતિ તસ્મા--દ્યજમાનસ્ય - દ્વાત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 3)
દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવ ઇતિ સ્ફ્યમા દત્તે પ્રસૂત્યા અશ્વિનો ર્બાહુભ્યામિત્યાહા-શ્વિનૌ હિ દેવાનામદ્ધ્વર્યૂ આસ્તા-મ્પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામિત્યાહ યત્યૈ શતભૃષ્ટિરસિ વાનસ્પત્યો દ્વિષતો વધ ઇત્યાહ વજ્રમેવ ત-થ્સગ્ગ્શ્યતિ ભ્રાતૃવ્યાય પ્રહરિષ્યન્-થ્સ્તમ્બ યજુર્-હરત્યેતાવતી વૈ પૃથિવી યાવતી વેદિસ્તસ્યા એતાવત એવ ભ્રાતૃવ્ય-ન્નિર્ભજતિ [-નિર્ભજતિ, તસ્માન્નાભાગ-] 20
તસ્માન્નાભાગ-ન્નિર્ભજન્તિ ત્રિર્હરતિ ત્રય ઇમે લોકા એભ્ય એવૈનં-લોઁકેભ્યો નિર્ભજતિ તૂષ્ણી-ઞ્ચતુર્થગ્ં હરત્યપરિમિતાદેવૈન-ન્નિર્ભજત્યુદ્ધન્તિ યદેવાસ્યા અમેદ્ધ્ય-ન્તદપ હન્ત્યુદ્ધન્તિ તસ્માદોષધયઃ પરા ભવન્તિ મૂલ-ઞ્છિનત્તિ ભ્રાતૃવ્યસ્યૈવ મૂલ-ઞ્છિનત્તિ પિતૃદેવત્યા-ઽતિખાતેયતી-ઙ્ખનતિ પ્રજાપતિના [પ્રજાપતિના, યજ્ઞમુખેન સમ્મિતામા] 21
યજ્ઞમુખેન સમ્મિતામા પ્રતિષ્ઠાયૈ ખનતિ યજમાનમેવ પ્રતિષ્ઠા-ઙ્ગમયતિ દક્ષિણતો વર્ષીયસી-ઙ્કરોતિ દેવયજનસ્યૈવ રૂપમકઃ પુરીષવતી-ઙ્કરોતિ પ્રજાવૈ પશવઃ પુરીષ-મ્પ્રજયૈવૈન-મ્પશુભિઃ પુરીષવન્ત-ઙ્કરોત્યુત્તર-મ્પરિગ્રાહ-મ્પરિ ગૃહ્ણાત્યેતાવતી વૈ પૃથિવી યાવતી વેદિસ્તસ્યા એતાવત એવ ભ્રાતૃવ્ય-ન્નિર્ભજ્યા-ઽઽત્મન ઉત્તર-મ્પરિગ્રાહ-મ્પરિગૃહ્ણાતિ ક્રૂરમિવ વા [ક્રૂરમિવ વૈ, એત-ત્કરોતિ] 22
એત-ત્કરોતિ યદ્વેદિ-ઙ્કરોતિ ધા અસિ સ્વધા અસીતિ યોયુપ્યતે શાન્ત્યૈ પ્રોક્ષણીરા સાદયત્યાપો વૈ રક્ષોઘ્ની રક્ષસામપહત્યૈ સ્ફ્યસ્યવર્ત્મન્-થ્સાદયતિ યજ્ઞસ્ય સન્તત્યૈય-ન્દ્વિષ્યા-ત્ત-ન્ધ્યાયેચ્છુચૈવૈનમર્પયતિ ॥ 23 ॥

(ભજતિ - પ્રજાપતિને- વ વૈ - ત્રયસ્ત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 4)
બ્રહ્મવાદિનો વદન્ત્યદ્ભિર્-હવીગ્ંષિ પ્રૌક્ષીઃ કેનાપ ઇતિ બ્રહ્મણેતિ બ્રૂયાદદ્ભિર્-હ્યેવ હવીગ્ંષિ પ્રોક્ષતિ બ્રહ્મણા-ઽપ ઇદ્ધ્માબર્હિઃ પ્રોક્ષતિ મેદ્ધ્યમેવૈન-ત્કરોતિ વેદિ-મ્પ્રોક્ષત્યૃક્ષા વા ષા-ઽલોમકા-ઽમેદ્ધ્યા ય-દ્વેદિર્મેદ્ધ્યા-મેવૈના-ઙ્કરોતિ દિવે ત્વા-ઽન્તરિક્ષાય ત્વા પૃથિવ્યૈ ત્વેતિ બર્હિ-રાસાદ્ય પ્રો- [બર્હિ-રાસાદ્ય પ્ર, ઉક્ષત્યેભ્ય] 24
-ક્ષત્યેભ્ય એવૈનલ્લોકેભ્યઃ પ્રોક્ષતિ ક્રૂરમિવ વા એત-ત્કરોતિ ય-ત્ખનત્યપો નિનયતિ શાન્ત્યૈ પુરસ્તા-ત્પ્રસ્તર-ઙ્ગૃહ્ણાતિ મુખ્યમેવૈન-ઙ્કરોતીયન્ત-ઙ્ગૃહ્ણાતિ પ્રજાપતિના યજ્ઞમુખેન સમ્મિત-મ્બર્હિ-સ્સ્તૃણાતિ પ્રજા વૈ બર્હિઃ પૃથિવી વેદિઃ પ્રજા એવ પૃથિવ્યા-મ્પ્રતિષ્ઠાપયત્યનતિદૃશ્ઞગ્ગ્ સ્તૃણાતિ પ્રજયૈવૈન-મ્પશુભિ-રનતિદૃશ્ઞ-ઙ્કરો- [-રનતિદૃશ્ઞ-ઙ્કરોતિ, ઉત્તર-મ્બર્હિષઃ] 25
-ત્યુત્તર-મ્બર્હિષઃ પ્રસ્તરગ્ં સાદયતિ પ્રજા વૈ બર્હિ ર્યજમાનઃ પ્રસ્તરોયજમાન-મેવાયજમાના-દુત્તર-ઙ્કરોતિ તસ્મા-દ્યજમાનો-ઽયજમાનાદુત્તરો-ઽન્તર્દધાતિ વ્યાવૃત્ત્યા અનક્તિ હવિષ્કૃતમેવૈનગ્ં સુવર્ગં-લોઁક-ઙ્ગમયતિત્રેધા-ઽનક્તિ ત્રય ઇમે લોકા એભ્ય એવૈનં-લોઁકેભ્યો-ઽનક્તિ ન પ્રતિ શૃણાતિય-ત્પ્રતિશૃણીયાદનૂર્ધ્વ-મ્ભાવુકં-યઁજમાનસ્ય સ્યાદુપરીવ પ્ર હર- [પ્ર હરતિ, ઉપરીવ હિ] 26
-ત્યુપરીવ હિ સુવર્ગો લોકો નિયચ્છતિ વૃષ્ટિમેવાસ્મૈ નિયચ્છતિ નાત્યગ્ર-મ્પ્ર હરેદ્યદત્યગ્ર-મ્પ્રહરેદ-ત્યાસારિણ્યદ્ધ્વર્યો-ર્નાશુકા સ્યાન્ન પુરસ્તા-ત્પ્રત્યસ્યેદ્ય-ત્પુરસ્તા-ત્પ્રત્યસ્યે-થ્સુવર્ગાલ્લોકા-દ્યજમાન-મ્પ્રતિ નુદે-ત્પ્રાઞ્ચ-મ્પ્રહરતિ યજમાનમેવ સુવર્ગં-લોઁક-ઙ્ગમયતિ ન વિષ્વઞ્ચં-વિઁ યુયા-દ્ય-દ્વિષ્વઞ્ચં-વિઁયુયા- [-વિયુયાત્, સ્ત્ર્યસ્ય જાયેતોર્ધ્વ-] 27
-થ્સ્ત્ર્યસ્ય જાયેતોર્ધ્વ-મુદ્યૌત્યૂર્ધ્વમિવ હિ પુગ્ંસઃ પુમાનેવાસ્ય જાયતે ય-થ્સ્ફ્યેન વોપવેષેણ વા યોયુપ્યેત સ્તૃતિરેવાસ્ય સા હસ્તેન યોયુપ્યતે યજમાનસ્ય ગોપીથાય બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ કિં-યઁજ્ઞસ્ય યજમાન ઇતિ પ્રસ્તર ઇતિ તસ્ય ક્વ સુવર્ગો લોક ઇત્યાહવનીય ઇતિ બ્રૂયાદ્ય-ત્પ્રસ્તરમાહવનીયે પ્રહરતિ યજમાનમેવ [યજમાનમેવ, સુવર્ગં-લોઁક-ઙ્ગમયતિ] 28
સુવર્ગં-લોઁક-ઙ્ગમયતિ વિ વા એત-દ્યજમાનો લિશતે ય-ત્પ્રસ્તરં-યોઁયુપ્યન્તે બર્હિરનુ પ્રહરતિ શાન્ત્યા અનારમ્ભણ ઇવ વા એતર્હ્યદ્ધ્વર્યુ-સ્સ ઈશ્વરો વેપનો ભવિતોર્ધ્રુવા ઽસીતીમામભિ મૃશતીયં-વૈઁ ધ્રુવા-ઽસ્યામેવ પ્રતિતિષ્ઠતિ ન વેપનો ભવત્યગા(3)નગ્નીદિત્યાહ યદ્બ્રૂયાદ-ગન્નગ્નિરિત્ય -ગ્નાવગ્નિ-ઙ્ગમયેન્નિ ર્યજમાનગ્ં સુવર્ગાલ્લોકા-દ્ભજેદગન્નિત્યેવ બ્રૂયા-દ્યજમાનમેવ સુવર્ગં-લોઁક-ઙ્ગમયતિ ॥ 29 ॥

(આસાદ્ય પ્રા - નતિદૃશ્ઞ-ઙ્કરોતિ - હરતિ - વિયુયા--દ્યજમાનમેવા-ઽગ્નિરિતિ - સપ્તદશ ચ ) (અ. 5)
અગ્નેસ્ત્રયો જ્યાયાગ્ંસો ભ્રાતર આસ-ન્તે દેવેભ્યો હવ્યં-વઁહન્તઃ પ્રામીયન્ત સો-ઽગ્નિરબિભેદિત્થં-વાઁવ સ્ય આર્તિમા-ઽરિષ્યતીતિ સ નિલાયત સો-ઽપઃ પ્રાવિશ-ત્ત-ન્દેવતાઃ પ્રૈષમૈચ્છ-ન્ત-મ્મથ્સ્યઃ પ્રાબ્રવી-ત્તમશપદ્ધિયાધિયા ત્વા વદ્ધ્યાસુર્યો મા પ્રાવોચ ઇતિ તસ્માન્મથ્સ્ય-ન્ધિયાધિયા ઘ્નન્તિ શપ્તો [શપ્તઃ, હિ] 30
હિ તમન્વવિન્દ-ન્તમ બ્રુવન્નુપ ન આ વર્તસ્વ હવ્ય-ન્નો વહેતિ સો-ઽબ્રવીદ્વરં-વૃઁણૈ યદેવ ગૃહીતસ્યાહુતસ્યબહિઃ પરિધિ સ્કન્દા-ત્તન્મે ભ્રાતૃણા-મ્ભાગધેયમસદિતિ તસ્માદ્ય-દ્ગૃહીતસ્યાહુતસ્ય બહિઃ પરિધિ સ્કન્દતિ તેષા-ન્ત-દ્ભાગધેય-ન્તાનેવ તેન પ્રીણાતિ પરિધી-ન્પરિ દધાતિ રક્ષસામપહત્યૈ સગ્ગ્ સ્પર્શયતિ [સગ્ગ્ સ્પર્શયતિ, રક્ષસા-] 31
રક્ષસા-મનન્વવચારાય ન પુરસ્તા-ત્પરિ દધાત્યાદિત્યો હ્યેવોદ્ય-ન્પુરસ્તા-દ્રક્ષાગ્સ્યપહન્ત્યૂર્ધ્વે સમિધાવા દધાત્યુપરિષ્ટાદેવ રક્ષાગ્સ્યપ હન્તિ યજુષા-ઽન્યા-ન્તૂષ્ણીમન્યા-મ્મિથુનત્વાય દ્વે આ દધાતિ દ્વિપા-દ્યજમાનઃ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ સ ત્વૈ યજેત યો યજ્ઞસ્યા-ઽઽર્ત્યા વસીયાન્-થ્સ્યાદિતિ ભૂપતયે સ્વાહા ભુવનપતયે સ્વાહા ભૂતાના- [ભૂતાનામ્, પતયે સ્વાહેતિ] 32
-મ્પતયે સ્વાહેતિ સ્કન્નમનુ મન્ત્રયેત યજ્ઞસ્યૈવ તદાર્ત્યા યજમાનો વસીયા-ન્ભવતિ ભૂયસીર્હિ દેવતાઃ પ્રીણાતિ જામિ વા એત-દ્યજ્ઞસ્ય ક્રિયતે યદન્વઞ્ચૌ પુરોડાશા વુપાગ્ંશુયાજમન્તરા યજત્યજામિત્વાયાથો મિથુનત્વાયાગ્નિરમુષ્મિન્ ઁલોક આસી-દ્યમો-ઽસ્મિ-ન્તે દેવા અબ્રુવન્નેતેમૌ વિ પર્યૂહામેત્યન્નાદ્યેન દેવા અગ્નિ- [દેવા અગ્નિમ્, ઉપામન્ત્રયન્ત] 33
-મુપામન્ત્રયન્ત રાજ્યેન પિતરો યમ-ન્તસ્માદગ્નિ ર્દેવાનામન્નાદો યમઃ પિતૃણાગ્ં રાજા ય એવં-વેઁદ પ્રરાજ્યમન્નાદ્ય-માપ્નોતિ તસ્મા એત-દ્ભાગધેય-મ્પ્રાયચ્છન્. યદગ્નયે સ્વિષ્ટકૃતે-ઽવદ્યન્તિ યદગ્નયે સ્વિષ્ટકૃતે ઽવદ્યતિ ભાગધેયેનૈવ ત-દ્રુદ્રગ્ં સમર્ધયતિ સકૃ-થ્સકૃદવ દ્યતિ સકૃદિવ હિ રુદ્ર ઉત્તરાર્ધાદવ દ્યત્યેષા વૈ રુદ્રસ્ય [વૈ રુદ્રસ્ય, દિખ્-સ્વાયામેવ] 34
દિખ્-સ્વાયામેવ દિશિ રુદ્ર-ન્નિરવદયતે દ્વિરભિ ઘારયતિ ચતુરવત્તસ્યા-ઽઽપ્ત્યૈપશવો વૈ પૂર્વા આહુતય એષ રુદ્રો યદગ્નિર્ય-ત્પૂર્વા આહુતીરભિ જુહુયા-દ્રુદ્રાય પશૂનપિ દધ્યાદપશુર્યજમાન-સ્સ્યાદતિહાય પૂર્વા આહુતીર્જુહોતિ પશૂના-ઙ્ગોપીથાય ॥ 35 ॥

(શપ્તઃ - સ્પર્શયતિ - ભૂતાના - મગ્નિગ્ં - રુદ્રસ્ય - સપ્તત્રિગ્ંશચ્ચ ) (અ. 6)
મનુઃ પૃથિવ્યા યજ્ઞિયમૈચ્છ-થ્સ ઘૃત-ન્નિષિક્તમવિન્દ-થ્સો-ઽબ્રવી-ત્કો-ઽસ્યેશ્વરો યજ્ઞે-ઽપિ કર્તોરિતિ તાવબ્રૂતા-મ્મિત્રાવરુણૌ ગોરેવા-ઽઽવમીશ્વરૌ કર્તો-સ્સ્વ ઇતિ તૌ તતો ગાગ્ં સમૈરયતાગ્ં સા યત્ર યત્ર ન્યક્રામ-ત્તતો ઘૃતમપીડ્યત તસ્મા-દ્ઘૃતપદ્યુચ્યતે તદસ્યૈ જન્મોપહૂતગ્ં રથન્તરગ્ં સહ પૃથિવ્યેત્યાહે [સહ પૃથિવ્યેત્યાહ, ઇયં-વૈઁ] 36
યં-વૈઁ રથન્તરમિમામેવ સહાન્ના-દ્યેનોપ હ્વયત ઉપહૂતં-વાઁમદેવ્યગ્ં સહાન્તરિક્ષેણેત્યાહ પશવો વૈ વામદેવ્ય-મ્પશૂનેવ સહાન્તરિક્ષેણોપ હ્વયત ઉપહૂત-મ્બૃહ-થ્સહ દિવેત્યાહૈરં-વૈઁ બૃહદિરામેવ સહ દિવોપ હ્વયત ઉપહૂતા-સ્સપ્ત હોત્રા ઇત્યાહ હોત્રા એવોપ હ્વયત ઉપહૂતા ધેનુ- [ઉપહૂતા ધેનુઃ, સહર્ષભેત્યાહ] 37
-સ્સહર્ષભેત્યાહ મિથુનમેવોપ હ્વયત ઉપહૂતો ભક્ષ-સ્સખેત્યાહ સોમપીથમેવોપ હ્વયત ઉપહૂતાઁ(4) હો ઇત્યાહા-ઽઽત્માનમેવોપ હ્વયત આત્મા હ્યુપહૂતાનાં-વઁસિષ્ઠ ઇડામુપ હ્વયતે પશવો વા ઇડા પશૂનેવોપ હ્વયતે ચતુરુપ હ્વયતે ચતુષ્પાદો હિ પશવો માનવીત્યાહ મનુર્હ્યેતા- [મનુર્હ્યેતામ્, અગ્રે ઽપશ્ય-] 38
-મગ્રે ઽપશ્ય-દ્ઘૃતપદીત્યાહ ય દેવાસ્યૈ પદા-દ્ઘૃતમપીડ્યત તસ્માદેવમાહ મૈત્રાવરુણીત્યાહ મિત્રાવરુણૌ હ્યેનાગ્ં સમૈરયતા-મ્બ્રહ્મ દેવકૃત-મુપહૂતમિત્યાહ બ્રહ્મૈવોપ હ્વયતે દૈવ્યા અદ્ધ્વર્યવ ઉપહૂતા ઉપહૂતા મનુષ્યા ઇત્યાહ દેવમનુષ્યાનેવોપ હ્વયતે ય ઇમં-યઁજ્ઞમવાન્ યે યજ્ઞપતિં-વઁર્ધાનિત્યાહ [ ] 39
યજ્ઞાય ચૈવ યજમાનાય ચા ઽઽશિષમા શાસ્ત ઉપહૂતે દ્યાવાપૃથિવી ઇત્યાહ દ્યાવાપૃથિવી એવોપ હ્વયતે પૂર્વજે ઋતાવરી ઇત્યાહ પૂર્વજે હ્યેતે ઋતાવરી દેવી દેવપુત્રે ઇત્યાહ દેવી હ્યેતે દેવપુત્રે ઉપહૂતો-ઽયં ઁયજમાન ઇત્યાહ યજમાનમેવોપ હ્વયત ઉત્તરસ્યા-ન્દેવયજ્યાયામુપહૂતો ભૂયસિ હવિષ્કરણ ઉપહૂતો દિવ્યે ધામન્નુપહૂત [ધામન્નુપહૂતઃ, ઇત્યાહ] 40
ઇત્યાહ પ્રજા વા ઉત્તરા દેવયજ્યા પશવો ભૂયો હવિષ્કરણગ્ં સુવર્ગો લોકો દિવ્ય-ન્ધામેદમ-સીદમસીત્યેવ યજ્ઞસ્ય પ્રિય-ન્ધામોપ હ્વયતે વિશ્વમસ્ય પ્રિય-મુપહૂતમિત્યાહા-છમ્બટ્કારમેવોપ હ્વયતે ॥ 41 ॥

(આહ - ધેનુ- રેતાં - ઁવર્ધાનિત્યાહ - ધામન્નુપહૂત - શ્ચતુસ્ત્રિગ્ંશચ્ચ ) (અ. 7)
પશવો વા ઇડા સ્વયમા દત્તે કામમેવા-ઽઽત્મના પશૂનામા દત્તે ન હ્યન્યઃ કામ-મ્પશૂના-મ્પ્રયચ્છતિ વાચસ્પતયે ત્વા હુત-મ્પ્રા-ઽશ્ઞામીત્યાહ વાચમેવ ભાગધેયેન પ્રીણાતિ સદસસ્પતયે ત્વા હુત-મ્પ્રા-ઽશ્ઞામીત્યાહ સ્વગાકૃત્યૈ ચતુરવત્ત-મ્ભવતિ હવિર્વૈ ચતુરવત્ત-મ્પશવશ્ચતુરવત્તં-યઁદ્ધોતા પ્રાશ્ઞીયાદ્ધોતા- [પ્રાશ્ઞીયાદ્ધોતા, આર્તિમાર્ચ્છેદ્ય-] 42
-ઽઽર્તિમાર્ચ્છેદ્ય-દગ્નૌ જુહુયા-દ્રુદ્રાય પશૂનપિ દદ્ધ્યાદપશુર્યજમાન-સ્સ્યા-દ્વાચસ્પતયે ત્વા હુત-મ્પ્રા-ઽશ્ઞામીત્યાહ પરોક્ષમેવૈન-જ્જુહોતિ સદસસ્પતયે ત્વા હુત-મ્પ્રાશ્ઞામીત્યાહ સ્વગાકૃત્યૈ પ્રાશ્ઞન્તિ તીર્થ એવ પ્રાશ્ઞન્તિ દક્ષિણા-ન્દદાતિ તીર્થ એવ દક્ષિણા-ન્દદાતિ વિ વા એતદ્યજ્ઞ- [વિ વા એતદ્યજ્ઞમ્, છિન્દન્તિ યન્મદ્ધ્યતઃ] 43
-ઞ્છિન્દન્તિ યન્મદ્ધ્યતઃ પ્રાશ્ઞન્ત્યદ્ભિ-ર્માર્જયન્ત આપો વૈ સર્વા દેવતા દેવતાભિરેવ યજ્ઞગ્ં સ-ન્તન્વન્તિ દેવા વૈ યજ્ઞા-દ્રુદ્રમન્તરાયન્થ્સ યજ્ઞમવિદ્ધ્ય-ત્ત-ન્દેવા અભિ સમગચ્છન્ત કલ્પતા-ન્ન ઇદમિતિ તે-ઽબ્રુવન્-થ્સ્વિષ્ટં-વૈઁ ન ઇદ-મ્ભવિષ્યતિ યદિમગ્ં રાધયિષ્યામ ઇતિ ત-થ્સ્વિષ્ટકૃતઃ સ્વિષ્ટકૃત્ત્વ-ન્તસ્યા ઽઽવિદ્ધ-ન્નિ- [-ઽઽવિદ્ધ-ન્નિઃ, અકૃન્તન્. યવેન] 44
-રકૃન્તન્. યવેન સમ્મિત-ન્તસ્મા-દ્યવમાત્રમવ દ્યે-દ્યજ્જ્યાયો-ઽવ-દ્યે-દ્રોપયે-ત્ત-દ્યજ્ઞસ્ય યદુપ ચ સ્તૃણીયાદભિ ચ ઘારયેદુભયત-સ્સગ્ગ્શ્વાયિ કુર્યાદવદાયાભિ ઘારયતિ દ્વિ-સ્સમ્પદ્યતે દ્વિપા-દ્યજમાનઃ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ય-ત્તિરશ્ચીન-મતિ-હરેદનભિ-વિદ્ધં-યઁજ્ઞસ્યાભિ વિદ્ધ્યેદગ્રેણ પરિ હરતિ તીર્થેનૈવ પરિ હરતિ ત-ત્પૂષ્ણે પર્યહરન્ત- [પર્યહરન્તત્, પૂષા] 45
-ત્પૂષા પ્રાશ્ય દતો-ઽરુણ-ત્તસ્મા-ત્પૂષા પ્રપિષ્ટભાગો-ઽદન્તકો હિ ત-ન્દેવા અબ્રુવન્ વિ વા અયમાર્ધ્યપ્રાશિત્રિયો વા અયમભૂદિતિ ત-દ્બૃહસ્પતયે પર્યહરન્-થ્સો-ઽબિભે-દ્બૃહસ્પતિરિત્થં-વાઁવ સ્ય આર્તિમા-ઽરિષ્યતીતિ સ એત-મ્મન્ત્રમપશ્ય-થ્સૂર્યસ્ય ત્વા ચક્ષુષા પ્રતિ પશ્યામીત્યબ્રવીન્ન હિ સૂર્યસ્ય ચક્ષુઃ [ચક્ષુઃ, કિ-ઞ્ચન] 46
કિ-ઞ્ચન હિનસ્તિ સો-ઽબિભે-ત્પ્રતિગૃહ્ણન્ત-મ્મા હિગ્ંસિષ્યતીતિ દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવે-ઽશ્વિનો ર્બાહુભ્યા-મ્પૂષ્ણો હસ્તાભ્યા-મ્પ્રતિ ગૃહ્ણામીત્યબ્રવી-થ્સવિતૃપ્રસૂત એવૈનદ્બ્રહ્મણા દેવતાભિઃ પ્રત્યગૃહ્ણા-થ્સો-ઽબિભે-ત્પ્રાશ્ઞન્ત-મ્મા હિગ્ંસિષ્યતીત્યગ્નેસ્ત્વા ઽઽસ્યેન પ્રા-ઽશ્ઞામીત્યબ્રવીન્ન હ્યગ્નેરાસ્ય-ઙ્કિઞ્ચન હિનસ્તિ સો-ઽબિભે- [સો-ઽબિભેત્, પ્રાશિતમ્મા-] 47
-ત્પ્રાશિતમ્મા-હિગ્ંસિષ્યતીતિ બ્રાહ્મણસ્યોદરેણેત્ય બ્રવીન્ન હિ બ્રાહ્મણસ્યોદર-ઙ્કિ-ઞ્ચન હિનસ્તિ બૃહસ્પતેર્બ્રહ્મણેતિ સ હિ બ્રહ્મિષ્ઠો-ઽપ વા એતસ્મા-ત્પ્રાણાઃ ક્રામન્તિ યઃ પ્રાશિત્ર-મ્પ્રાશ્ઞાત્યદ્ભિ-ર્માર્જયિત્વા પ્રાણાન્-થ્સ-મ્મૃશતે-ઽમૃતં-વૈઁ પ્રાણા અમૃતમાપઃ પ્રાણાનેવ યથાસ્થાનમુપ હ્વયતે ॥ 48 ॥

(પ્રાશ્ઞીયાદ્ધોતા - યજ્ઞં - નિ - રહરન્ત - ચ્ચક્ષુ - રાસ્ય-ઙ્કિઞ્ચન હિનસ્તિ સો-ઽબિભે - ચ્ચતુશ્ચત્વારિગ્ંશચ્ચ ) (અ. 8)
અગ્નીધ આ દધા-ત્યગ્નિમુખા-નેવર્તૂ-ન્પ્રીણાતિ સમિધમા દધાત્યુત્તરાસા-માહુતીના-મ્પ્રતિષ્ઠિત્યા અથો સમિદ્વત્યેવ જુહોતિ પરિધીન્-થ્સ-મ્માર્ષ્ટિ પુનાત્યેવૈનાન્-થ્સકૃ-થ્સકૃ-થ્સ-મ્માર્ષ્ટિ પરાઙિવ હ્યેતર્હિ યજ્ઞશ્ચતુ-સ્સમ્પદ્યતે ચતુષ્પાદઃ પશવઃ પશૂનેવાવ રુન્ધે બ્રહ્મ-ન્પ્રસ્થાસ્યામ ઇત્યાહાત્ર વા એતર્હિ યજ્ઞ-શ્શ્રિતો [યજ્ઞ-શ્શ્રિતઃ, યત્ર બ્રહ્મા] 49
યત્ર બ્રહ્મા યત્રૈવ યજ્ઞ-શ્શ્રિતસ્તત એવૈનમા રભતે યદ્ધસ્તેન પ્રમીવેદ્વેપન-સ્સ્યાદ્યચ્છીર્ષ્ણા શીર્ષક્તિમાન્-થ્સ્યાદ્ય-ત્તૂષ્ણીમાસીતા ઽસમ્પ્રત્તો યજ્ઞ-સ્સ્યા-ત્પ્રતિષ્ઠેત્યેવ બ્રૂયા-દ્વાચિ વૈ યજ્ઞ-શ્શ્રિતો યત્રૈવ યજ્ઞ-શ્શ્રિતસ્તત એવૈનગ્ં સ-મ્પ્ર યચ્છતિ દેવ સવિતરેત-ત્તે પ્રા- [સવિતરેત-ત્તે પ્ર, આહેત્યાહ] 50
-ઽઽહેત્યાહ પ્રસૂત્યૈ બૃહસ્પતિ ર્બ્રહ્મેત્યાહ સ હિ બ્રહ્મિષ્ઠ-સ્સ યજ્ઞ-મ્પાહિ સ યજ્ઞપતિ-મ્પાહિ સ મા-મ્પાહીત્યાહ યજ્ઞાય યજમાનાયા-ઽઽત્મને તેભ્ય એવા-ઽઽશિષમા શાસ્તે-ઽનાર્ત્યા આશ્રાવ્યા-ઽઽહ દેવાન્. યજેતિ બ્રહ્મવાદિનો વદન્તીષ્ટા દેવતા અથ કતમ એતે દેવા ઇતિ છન્દાગ્ંસીતિ બ્રૂયા-દ્ગાયત્રી-ન્ત્રિષ્ટુભ- [બ્રૂયા-દ્ગાયત્રી-ન્ત્રિષ્ટુભમ્, જગતી-] 51
ઞ્જગતી-મિત્યથો ખલ્વાહુર્બ્રાહ્મણા વૈ છન્દાગ્ંસીતિ તાનેવ ત-દ્યજતિ દેવાનાં-વાઁ ઇષ્ટા દેવતા આસન્નથાગ્નિર્નોદજ્વલ-ત્ત-ન્દેવા આહુતીભિ-રનૂયાજેષ્વન્વ-વિન્દન્. યદનૂયાજાન્. યજત્યગ્નિમેવ ત-થ્સમિન્ધ એતદુર્વૈ નામા-ઽઽસુર આસી-થ્સ એતર્હિ યજ્ઞસ્યા ઽઽશિષમવૃઙ્ક્ત ય-દ્બ્રૂયાદેત- [ય-દ્બ્રૂયાદેતત્, ઉ દ્યાવાપૃથિવી ભદ્ર-મભૂ-] 52
-દુ દ્યાવાપૃથિવી ભદ્ર-મભૂ-દિત્યેતદુ-મેવા-ઽઽસુરં-યઁજ્ઞસ્યા-ઽઽશિષ-ઙ્ગમયેદિદ-ન્દ્યાવાપૃથિવી ભદ્રમભૂદિત્યેવ બ્રૂયા-દ્યજમાનમેવ યજ્ઞસ્યા-ઽઽશિષ-ઙ્ગમયત્યાર્ધ્મ સૂક્તવાકમુત નમોવાકમિ-ત્યાહેદમરા-થ્સ્મેતિ વાવૈતદાહોપશ્રિતો દિવઃ પૃથિવ્યોરિત્યાહ દ્યાવાપૃથિવ્યોર્હિ યજ્ઞ ઉપશ્રિત ઓમન્વતી તે-ઽસ્મિન્. યજ્ઞે યજમાન દ્યાવાપૃથિવી [ ] 53
સ્તામિત્યાહા ઽઽશિષમેવૈતામા શાસ્તે યદ્બ્રૂયા-થ્સૂપાવસાના ચ સ્વદ્ધ્યવસાના ચેતિ પ્રમાયુકો યજમાન-સ્સ્યાદ્યદા હિ પ્રમીયતે ઽથેમામુપાવસ્યતિ સૂપચરણા ચ સ્વધિચરણા ચેત્યેવ બ્રૂયા-દ્વરીયસીમેવાસ્મૈ ગવ્યૂતિમા શાસ્તે ન પ્રમાયુકો ભવતિ તયોરાવિદ્યગ્નિરિદગ્ં હવિરજુષતેત્યાહ યા અયાક્ષ્મ [ ] 54
દેવતાસ્તા અરીરધામેતિ વાવૈતદાહ યન્ન નિર્દિશે-ત્પ્રતિવેશં-યઁજ્ઞસ્યા ઽઽશીર્ગચ્છેદા શાસ્તે-ઽયં-યઁજમાનો-ઽસાવિત્યાહ નિર્દિશ્યૈવૈનગ્ં સુવર્ગં-લોઁક-ઙ્ગમયત્યાયુરા શાસ્તે સુપ્રજાસ્ત્વમા શાસ્ત ઇત્યાહા ઽશિષમેવૈ તામા શાસ્તે સજાતવનસ્યામા શાસ્ત ઇત્યાહ પ્રાણા વૈ સજાતાઃ પ્રાણાનેવ [ ] 55
નાન્તરેતિ તદગ્નિર્દેવો દેવેભ્યો વનતે વયમગ્નેર્માનુષા ઇત્યાહાગ્નિર્દેવેભ્યો વનુતે વય-મ્મનુષ્યેભ્ય ઇતિ વાવૈતદાહેહ ગતિર્વામસ્યેદ-ઞ્ચ નમો દેવેભ્ય ઇત્યાહ યાશ્ચૈવ દેવતા યજતિ યાશ્ચ ન તાભ્ય એવોભયીભ્યો નમસ્કરોત્યાત્મનો-ઽનાર્ત્યૈ ॥ 56 ॥

(શ્રિતઃ - તે પ્ર - ત્રિષ્ટુભ - મેત-દ્- દ્યાવાપૃથિવી - યા અયાક્ષ્મ- પ્રાણાનેવ - ષટ્ચત્વારિગ્ંશચ્ચ ) (અ. 9)
દેવા વૈ યજ્ઞસ્ય સ્વગાકર્તાર-ન્નાવિન્દ-ન્તે શંયુઁ-મ્બાર્હસ્પત્યમબ્રુવન્નિમ-ન્નો યજ્ઞગ્ગ્ સ્વગા કુર્વિતિ સો-ઽબ્રવીદ્વરં-વૃઁણૈ યદેવા-બ્રાહ્મણોક્તો-ઽશ્રદ્દધાનો યજાતૈ સા મે યજ્ઞસ્યા-ઽઽશીરસદિતિ તસ્મા-દ્ય-દ્બ્રાહ્મણોક્તો-ઽશ્રદ્દધાનો યજતે શંયુઁમેવ તસ્ય બાર્હસ્પત્યં-યઁજ્ઞસ્યા ઽઽશીર્ગચ્છત્યેત-ન્મમેત્યબ્રવી-ત્કિ-મ્મે પ્રજાયા [પ્રજાયાઃ, ઇતિ યો-ઽપગુરાતૈ] 57
ઇતિ યો-ઽપગુરાતૈ શતેન યાતયાદ્યો નિહન-થ્સહસ્રેણ યાતયાદ્યો લોહિત-ઙ્કરવદ્યાવતઃ પ્રસ્કદ્ય પાગ્ંસૂન્-થ્સ-ઙ્ગૃહ્ણા-ત્તાવત-સ્સંવઁથ્સરા-ન્પિતૃલોક-ન્ન પ્રજાનાદિતિ તસ્મા-દ્બ્રાહ્મણાય નાપ ગુરેત ન નિ હન્યાન્ન લોહિત-ઙ્કુર્યાદેતાવતા હૈનસા ભવતિ તચ્છંયોઁરા વૃણીમહ ઇત્યાહ યજ્ઞમેવ ત-થ્સ્વગા કરોતિ ત- [ત-થ્સ્વગા કરોતિ તત્, શંયોઁરા] 58
-ચ્છંયોઁરા વૃણીમહ ઇત્યાહ શંયુઁમેવ બાર્હસ્પત્ય-મ્ભાગધેયેન સમર્ધયતિ ગાતું-યઁજ્ઞાય ગાતું-યઁજ્ઞપતય ઇત્યાહા ઽઽશિષમેવૈ તામા શાસ્તે સોમં-યઁજતિ રેત એવ ત-દ્દધાતિ ત્વષ્ટારં-યઁજતિ રેત એવ હિત-ન્ત્વષ્ટા રૂપાણિ વિ કરોતિ દેવાના-મ્પત્નીર્યજતિ મિથુનત્વાયાગ્નિ-ઙ્ગૃહપતિં-યઁજતિ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ જામિ વા એત-દ્યજ્ઞસ્ય ક્રિયતે [ક્રિયતે, યદાજ્યેન] 59
યદાજ્યેન પ્રયાજા ઇજ્યન્ત આજ્યેન પત્નીસંયાઁજા ઋચમનૂચ્ય પત્નીસંયાઁજાનામૃચા યજત્યજામિત્વાયાથો મિથુનત્વાય પઙ્ક્તિ પ્રાયણો વૈ યજ્ઞઃ પઙ્ક્ત્યુદયનઃ પઞ્ચ પ્રયાજા ઇજ્યન્તે ચત્વારઃ પત્નીસંયાઁજા-સ્સમિષ્ટયજુઃ પઞ્ચમ-મ્પઙ્ક્તિમેવાનુ પ્રયન્તિ પઙ્ક્તિમનૂદ્યન્તિ ॥ 60 ॥

(પ્રજાયાઃ - કરોતિ તત્ - ક્રિયતે - ત્રયસ્ત્રિગ્ંશચ્ચ ) (અ. 10)
યુક્ષ્વાહિ દેવહૂતમાગ્ં અશ્વાગ્ં અગ્ને રથીરિવ । નિ હોતા પૂર્વ્ય-સ્સદઃ ॥ ઉત નો દેવ દેવાગ્ં અચ્છા વોચો વિદુષ્ટરઃ । શ્રદ્વિશ્વા વાર્યા કૃધિ ॥ ત્વગ્ં હ યદ્યવિષ્ઠ્ય સહસ-સ્સૂનવાહુત । ઋતાવા યજ્ઞિયો ભુવઃ ॥ અયમગ્નિ-સ્સહસ્રિણો વાજસ્ય શતિનસ્પતિઃ । મૂર્ધા કવી રયીણામ્ ॥ ત-ન્નેમિમૃભવો યથા ઽઽનમસ્વ સહૂતિભિઃ । નેદીયો યજ્ઞ- [યજ્ઞમ્, અઙ્ગિરઃ ।] 61
-મઙ્ગિરઃ ॥ તસ્મૈ નૂ નમભિદ્યવે વાચા વિરૂપ નિત્યયા । વૃષ્ણે ચોદસ્વ સુષ્ટુતિમ્ ॥ કમુ ષ્વિદસ્ય સેનયા-ઽગ્નેરપાકચક્ષસઃ । પણિ-ઙ્ગોષુ સ્તરામહે ॥ મા નો દેવાનાં-વિઁશઃ પ્રસ્નાતીરિવોસ્રાઃ । કૃશ-ન્ન હાસુરઘ્નિયાઃ ॥ મા નઃ સમસ્ય દૂઢ્યઃ પરિદ્વેષસો અગ્ં હતિઃ । ઊર્મિર્ન નાવમા વધીત્ ॥ નમસ્તે અગ્ન ઓજસે ગૃણન્તિ દેવ કૃષ્ટયઃ । અમૈ- [અમૈઃ, અમિત્રમર્દય ।] 62
-રમિત્રમર્દય ॥ કુવિથ્સુનો ગવિષ્ટયે-ઽગ્ને સંવેઁષિષો રયિમ્ । ઉરુકૃદુરુ ણસ્કૃધિ ॥ મા નો અસ્મિ-ન્મહાધને પરા વર્ગ્ભારભૃદ્યથા । સંવઁર્ગગ્ં સગ્ં રયિ-ઞ્જય ॥ અન્યમસ્મદ્ભિયા ઇયમગ્ને સિષક્તુ દુચ્છુના । વર્ધા નો અમવચ્છવઃ ॥ યસ્યાજુષન્નમસ્વિન-શ્શમીમદુર્મખસ્યવા । ત-ઙ્ઘેદગ્નિર્વૃધા-ઽવતિ ॥ પરસ્યા અધિ [ ] 63
સંવઁતો-ઽવરાગ્ં અભ્યા તર । યત્રાહમસ્મિ તાગ્ં અવ ॥ વિદ્મા હિ તે પુરા વયમગ્ને પિતુર્યથાવસઃ । અધા તે સુમ્નમીમહે ॥ ય ઉગ્ર ઇવ શર્યહા તિગ્મશૃઙ્ગો ન વગ્ંસગઃ । અગ્ને પુરો રુરોજિથ ॥ સખાય-સ્સં-વઃ ઁસંયઁઞ્ચમિષગ્ગ્ સ્તોમ-ઞ્ચાગ્નયે । વર્ષિષ્ઠાય ક્ષિતીનામૂર્જો નપ્ત્રે સહસ્વતે ॥ સગ્ં સમિદ્યુવસે વૃષન્ન -ગ્ને વિશ્વાન્યર્ય આ । ઇડસ્પદે સમિધ્યસે સ નો વસૂન્યા ભર । પ્રજાપતે, સ વેદ, સોમા પૂષણે, મૌ દેવૌ ॥ 64 ॥

(યજ્ઞ - મમૈ - રધિ - વૃષ - ન્નેકાન્ન વિગ્ંશતિશ્ચ ) (અ. 11)
ઉશન્તસ્ત્વા હવામહ ઉશન્ત-સ્સમિધીમહિ । ઉશન્નુશત આ વહ પિતૄન્. હવિષે અત્તવે ॥ ત્વગ્ં સોમ પ્રચિકિતો મનીષા ત્વગ્ં રજિષ્ઠમનુ નેષિ પન્થામ્ । તવ પ્રણીતી પિતરો ન ઇન્દો દેવેષુ રત્નમ ભજન્ત ધીરાઃ ॥ ત્વયા હિ નઃ પિતરઃ સોમ પૂર્વે કર્માણિ ચક્રુઃ પવમાન ધીરાઃ । વન્વન્નવાતઃ પરિધીગ્ં રપોર્ણુ વીરેભિરશ્વૈર્મઘવા ભવા [ભવ, નઃ ।] 65
નઃ ॥ ત્વગ્ં સોમ પિતૃભિઃ સંવિઁદાનો-ઽનુ દ્યાવાપૃથિવી આ તતન્થ । તસ્મૈ ત ઇન્દો હવિષા વિધેમ વયગ્ગ્ સ્યામ પતયો રયીણામ્ ॥ અગ્નિષ્વાત્તાઃ પિતર એહ ગચ્છત સદઃ સદ-સ્સદત સુપ્રણીતયઃ । અત્તા હવીગ્ંષિ પ્રયતાનિ બર્હિષ્યથા રયિગ્ં સર્વવીર-ન્દધાતન ॥ બર્હિષદઃ પિતર ઊત્યર્વાગિમા વો હવ્યા ચકૃમા જુષદ્ધ્વમ્ । ત આ ગતા-ઽવસા શ-ન્તમેના-ઽથા-ઽસ્મભ્યગ્ં [-ઽસ્મભ્યમ્, શં-યોઁરરપો દધાત ।] 66
શં-યોઁરરપો દધાત ॥ આ-ઽહ-મ્પિતૄન્-થ્સુવિદત્રાગ્ં અવિથ્સિ નપાત-ઞ્ચ વિક્રમણ-ઞ્ચ વિષ્ણોઃ । બર્હિષદો યે સ્વધયા સુતસ્ય ભજન્ત પિત્વસ્ત ઇહા-ઽઽ ગમિષ્ઠાઃ ॥ ઉપહૂતાઃ પિતરઃ સોમ્યાસો બર્હિષ્યેષુ નિધિષુ પ્રિયેષુ । ત આ ગમન્તુ ત ઇહ શ્રુવન્ત્વધિ બ્રુવન્તુ તે અવન્ત્વસ્માન્ ॥ ઉદીરતામવર ઉ-ત્પરાસ ઉન્મદ્ધ્યમાઃ પિતરઃ સોમ્યાસઃ । અસું- [અસુમ્, ય ઈયુર વૃકા] 67
-ઁય ઈયુર વૃકા ઋતજ્ઞાસ્તે નો-ઽવન્તુ પિતરો હવેષુ ॥ ઇદ-મ્પિતૃભ્યો નમો અસ્ત્વદ્ય યે પૂર્વાસો ય ઉપરાસ ઈયુઃ । યે પાર્થિવે રજસ્યા નિષત્તા યે વા નૂનગ્ં સુવૃજનાસુ વિક્ષુ ॥ અધા યથા નઃ પિતરઃ પરાસઃ પ્રત્નાસો અગ્ન ઋતમાશુષાણાઃ । શુચીદય-ન્દીધિતિ મુક્થશાસઃ, ક્ષામા ભિન્દન્તો અરુણીરપ વ્રન્ન્ ॥ યદગ્ને [યદગ્ને, કવ્યવાહન પિતૄન્] 68
કવ્યવાહન પિતૄન્. યક્ષ્યૃતાવૃધઃ । પ્ર ચ હવ્યાનિ વક્ષ્યસિ દેવેભ્યશ્ચ પિતૃભ્ય આ ॥ ત્વમગ્ન ઈડિતો જાતવેદો-ઽવાડ્ઢવ્યાનિ સુરભીણિ કૃત્વા । પ્રાદાઃ પિતૃભ્યઃ સ્વધયા તે અક્ષન્નદ્ધિ ત્વ-ન્દેવ પ્રયતા હવીગ્ંષિ ॥ માતલી કવ્યૈર્યમો અઙ્ગિરોભિ ર્બૃહસ્પતિર્ ઋક્વભિ ર્વાવૃધાનઃ । યાગ્શ્ચ દેવા વાવૃધુર્યે ચ દેવાન્-થ્સ્વાહા-ઽન્યે સ્વધયા-ઽન્યે મદન્તિ ॥ 69 ॥
ઇમં-યઁમ પ્રસ્તરમાહિ સીદાઙ્ગિરોભિઃ પિતૃભિઃ સંવિઁદાનઃ । આત્વા મન્ત્રાઃ કવિશસ્તા વહન્ત્વેના રાજન્. હવિષા માદયસ્વ ॥ અઙ્ગિરોભિરા ગહિ યજ્ઞિયેભિર્યમ વૈરૂપૈરિહ માદયસ્વ । વિવસ્વન્તગ્ં હુવે યઃ પિતા તે-ઽસ્મિન્. યજ્ઞે બર્હિષ્યા નિષદ્ય ॥ અઙ્ગિરસો નઃ પિતરો નવગ્વા અથર્વાણો ભૃગવ-સ્સોમ્યાસઃ । તેષાં-વઁયગ્ં સુમતૌ યજ્ઞિયાનામપિ ભદ્રે સૌમનસે સ્યામ ॥ 70 ॥

(ભવા - ઽસ્મભ્ય - મસું - ઁયદગ્ને - મદન્તિ - સૌમનસ - એક-ઞ્ચ ) (અ. 12)
(સમિધ - શ્ચક્ષુષી - પ્રજાપતિરાજ્યં - દેવસ્ય સ્ફ્યં - બ્રહ્મવાદિનો ઽદ્ભિ - રગ્નેસ્ત્રયો - મનુઃ પૃથિવ્યાઃ - પશવો - ઽગ્નીધે - દેવા વૈ યજ્ઞસ્ય - યુક્ષ્વો - શન્તસ્ત્વા - દ્વાદશ )
(સમિધો - યાજ્યા - તસ્માન્નભા-ઽગગ્ં - હિ તમન્વિ- ત્યાહ પ્રજા વા - આહેત્યાહ - યુક્ષ્વા હિ - સપ્તતિઃ )
(સમિધઃ, સૌમનસે સ્યામ)
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-ન્દ્વિતીયકાણ્ડે ષષ્ટઃ પ્રશ્ન-સ્સમાપ્તઃ ॥
(વાયવ્યં - પ્રજાપતિ - રાદિત્યેભ્યો - દેવા - વિશ્વરૂપઃ - સમિધઃ - ષટ્) (6)
॥