2.6 - സമിധോ യജതി വസന്തമ് - കൃഷ്ണ യജുര്വേദ തൈത്തിരീയ സംഹിതാ പാഠഃ

കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ സംഹിതായാ-ന്ദ്വിതീയകാണ്ഡേ ഷഷ്ഠഃ പ്രശ്നഃ - അവശിഷ്ടകര്മാഭിധാനം
ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,

ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹരിഃ ഓമ് ॥
സമിധോ യജതി വസന്തമേവര്തൂനാമവ രുന്ധേ തനൂനപാതം-യഁജതി ഗ്രീഷ്മമേവാവ രുന്ധ ഇഡോ യജതി വര്ഷാ ഏവാവ രുന്ധേ ബര്ഹിര്യജതി ശരദമേവാവ രുന്ധേ സ്വാഹാകാരം-യഁജതി ഹേമന്തമേവാവ രുന്ധേ തസ്മാ-ഥ്സ്വാഹാകൃതാ ഹേമ-ന്പശവോ-ഽവ സീദന്തി സമിധോ യജത്യുഷസ ഏവ ദേവതാനാമവ രുന്ധേ തനൂനപാതം-യഁജതി യജ്ഞമേവാവ രുന്ധ [യജ്ഞമേവാവ രുന്ധ, ഇഡോ യജതി] 1
ഇഡോ യജതി പശൂനേവാവ രുന്ധേ ബര്ഹിര്യജതി പ്രജാമേവാവ രുന്ധേ സമാനയത ഉപഭൃതസ്തേജോ വാ ആജ്യ-മ്പ്രജാ ബര്ഹിഃ പ്രജാസ്വേവ തേജോ ദധാതി സ്വാഹാകാരം-യഁജതി വാചമേവാവ രുന്ധേ ദശ സ-മ്പദ്യന്തേ ദശാക്ഷരാ വിരാഡന്നം-വിഁരാഡ്വിരാജൈ വാന്നാദ്യമവ രുന്ധേ സമിധോ യജത്യസ്മിന്നേവ ലോകേ പ്രതിതിഷ്ഠതി തനൂനപാതം-യഁജതി [ ] 2
യജ്ഞ ഏവാന്തരിക്ഷേ പ്രതി തിഷ്ഠതീഡോ യജതി പശുഷ്വേവ പ്രതിതിഷ്ഠതി ബരഃഇര്യജതി യ ഏവ ദേവയാനാഃ പന്ഥാനസ്തേഷ്വേവ പ്രതിതിഷ്ഠതി സ്വാഹാകാരം-യഁജതി സുവര്ഗ ഏവ ലോകേ പ്രതി തിഷ്ഠത്യേതാവന്തോ വൈ ദേവലോകാസ്തേഷ്വേവ യഥാപൂര്വ-മ്പ്രതിതിഷ്ഠതി ദേവാസുരാ ഏഷു ലോകേഷ്വസ്പര്ധന്ത തേ ദേവാഃ പ്രയാജൈരേഭ്യോ ലോകേഭ്യോ ഽസുരാ-ന്പ്രാണുദന്ത ത-ത്പ്രയാജാനാ- [ത-ത്പ്രയാജാനാമ്, പ്രയാജത്വ-] 3
-മ്പ്രയാജത്വം-യഁസ്യൈവം-വിഁദുഷഃ പ്രയാജാ ഇജ്യന്തേ പ്രൈഭ്യോ ലോകേഭ്യോ ഭ്രാതൃവ്യാന്നുദതേ ഽഭിക്രാമ-ഞ്ജുഹോത്യഭിജിത്യൈ യോ വൈ പ്രയാജാനാ-മ്മിഥുനം-വേഁദ പ്ര പ്രജയാ പശുഭി ര്മിഥുനൈ ര്ജായതേ സമിധോ ബഹ്വീരിവ യജതി തനൂനപാതമേകമിവ മിഥുന-ന്തദിഡോ ബഹ്വീരിവ യജതി ബര്ഹിരേകമിവ മിഥുന-ന്തദേതദ്വൈ പ്രയാജാനാ-മ്മിഥുനം-യഁ ഏവം-വേഁദ പ്ര [ ] 4
പ്രജയാ പശുഭി ര്മിഥുനൈ ര്ജായതേ ദേവാനാം-വാഁ അനിഷ്ടാ ദേവതാ ആസന്നഥാസുരാ യജ്ഞമജിഘാഗ്ം സ-ന്തേ ദേവാ ഗായത്രീം-വ്യൌഁഹ-ന്പഞ്ചാക്ഷരാണി പ്രാചീനാനി ത്രീണി പ്രതീചീനാനി തതോ വര്മ യജ്ഞായാഭവദ്വര്മ യജമാനായ യ-ത്പ്രയാജാനൂയാജാ ഇജ്യന്തേ വര്മൈവ തദ്യജ്ഞായ ക്രിയതേ വര്മ യജമാനായ ഭ്രാതൃവ്യാഭിഭൂത്യൈ തസ്മാ-ദ്വരൂഥ-മ്പുരസ്താ-ദ്വര്ഷീയഃ പശ്ചാദ്ധ്രസീയോ ദേവാ വൈ പുരാ രക്ഷോഭ്യ [പുരാ രക്ഷോഭ്യഃ, ഇതി സ്വാഹാകാരേണ] 5
ഇതി സ്വാഹാകാരേണ പ്രയാജേഷു യജ്ഞഗ്ം സഗ്ഗ്സ്ഥാപ്യമപശ്യ-ന്തഗ്ഗ് സ്വാഹാകാരേണ പ്രയാജേഷു സമസ്ഥാപയന് വി വാ ഏത-ദ്യജ്ഞ-ഞ്ഛിന്ദന്തി യ-ഥ്സ്വാഹാകാരേണ പ്രയാജേഷു സഗ്ഗ്സ്ഥാപയന്തി പ്രയാജാനിഷ്ട്വാ ഹവീഗ്ഷ്യഭി ഘാരയതി യജ്ഞസ്യ സന്തത്യാ അഥോ ഹവിരേവാകരഥോ യഥാപൂര്വമുപൈതി പിതാ വൈ പ്രയാജാഃ പ്രജാ-ഽനൂയാജാ യ-ത്പ്രയാജാനിഷ്ട്വാ ഹവീഗ്ഷ്യഭിഘാരയതി പിതൈവ ത-ത്പുത്രേണ സാധാരണ- [സാധാരണമ്, കുരുതേ തസ്മാദാഹു-] 6
-ങ്കുരുതേ തസ്മാദാഹു-ര്യശ്ചൈവം-വേഁദ യശ്ച ന കഥാ പുത്രസ്യ കേവല-ങ്കഥാ സാധാരണ-മ്പിതുരിത്യസ്കന്നമേവ തദ്യ-ത്പ്രയാജേഷ്വിഷ്ടേഷു സ്കന്ദതി ഗായത്ര്യേവ തേന ഗര്ഭ-ന്ധത്തേ സാ പ്രജാ-മ്പശൂന്. യജമാനായ പ്രജനയതി ॥ 7 ॥

(യജതി യജ്ഞാമേവാവ രുന്ധേ - തനൂനപാതം-യഁജതി - പ്രയാജാനാ ട്ട മേവം-വേഁദ പ്ര - രക്ഷോഭ്യഃ - സാധാരണം - പഞ്ചത്രിഗ്ംശച്ച ) (അ. 1)
ചക്ഷുഷീ വാ ഏതേ യജ്ഞസ്യ യദാജ്യഭാഗൌ യദാജ്യഭാഗൌ യജതി ചക്ഷുഷീ ഏവ ത-ദ്യജ്ഞസ്യ പ്രതി ദധാതി പൂര്വാര്ധേ ജുഹോതി തസ്മാ-ത്പൂര്വാര്ധേ ചക്ഷുഷീ പ്രബാഹുഗ്-ജുഹോതി തസ്മാ-ത്പ്രബാഹുക്ചക്ഷുഷീ ദേവലോകം-വാഁ അഗ്നിനാ യജമാനോ-ഽനു പശ്യതി പിതൃലോകഗ്ം സോമേനോത്തരാര്ധേ ഽഗ്നയേ ജുഹോതി ദക്ഷിണാര്ധേ സോമായൈവമിവ ഹീമൌ ലോകാവനയോ ര്ലോകയോരനുഖ്യാത്യൈ രാജാനൌ വാ ഏതൌ ദേവതാനാം- [ദേവതാനാമ്, യദഗ്നീഷോമാവന്തരാ] 8
ഁയദഗ്നീഷോമാവന്തരാ ദേവതാ ഇജ്യേതേ ദേവതാനാം-വിഁധൃത്യൈ തസ്മാ-ദ്രാജ്ഞാ മനുഷ്യാ വിധൃതാ ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്തി കി-ന്ത-ദ്യജ്ഞേ യജമാനഃ കുരുതേ യേനാന്യതോദതശ്ച പശൂ-ന്ദാധാ-രോഭയതോദത-ശ്ചേത്യൃച-മനൂച്യാ ഽഽജ്യഭാഗസ്യ ജുഷാണേന യജതി തേനാന്യതോദതോ ദാധാരര്ചമനൂച്യ ഹവിഷ ഋചാ യജതി തേനോഭയതോദതോ ദാധാര മൂര്ധന്വതീ പുരോ-ഽനുവാക്യാ ഭവതി മൂര്ധാനമേവൈനഗ്ം സമാനാനാ-ങ്കരോതി [ ] 9
നിയുത്വത്യാ യജതി ഭ്രാതൃവ്യസ്യൈവ പശൂ-ന്നി യുവതേ കേശിനഗ്ംഹ ദാര്ഭ്യ-ങ്കേശീ സാത്യകാമിരുവാച സപ്തപദാ-ന്തേ ശക്വരീഗ് ശ്വോ യജ്ഞേ പ്രയോക്താസേ യസ്യൈ വീര്യേണ പ്ര ജാതാ-ന്ഭ്രാതൃവ്യാന്നുദതേ പ്രതി ജനിഷ്യമാണാന്. യസ്യൈ വീര്യേണോഭയോ ര്ലോകയോ ര്ജ്യോതി ര്ധത്തേ യസ്യൈ വീര്യേണ പൂര്വാര്ധേനാനഡ്വാ-ന്ഭുനക്തി ജഘനാര്ധേന ധേനുരിതി പുരസ്താല്ലക്ഷ്മാ പുരോ-ഽനുവാക്യാ ഭവതി ജാതാനേവ ഭ്രാതൃവ്യാ-ന്പ്രണുദത ഉപരിഷ്ടാല്ലക്ഷ്മാ [ ] 10
യാജ്യാ ജനിഷ്യമാണാനേവ പ്രതിനുദതേ പുരസ്താല്ലക്ഷ്മാ പുരോ-ഽനുവാക്യാ ഭവത്യസ്മിന്നേവ ലോകേ ജ്യോതിര്ധത്ത ഉപരിഷ്ടാല്ലക്ഷ്മാ യാജ്യാ-ഽമുഷ്മിന്നേവ ലോകേ ജ്യോതിര്ധത്തേ ജ്യോതിഷ്മന്താവസ്മാ ഇമൌ ലോകൌ ഭവതോ യ ഏവം-വേഁദ പുരസ്താല്ലക്ഷ്മാ പുരോ-ഽനുവാക്യാ ഭവതി തസ്മാ-ത്പൂര്വാര്ധേനാനഡ്വാ-ന്ഭുനക്ത്യുപരിഷ്ടാല്ലക്ഷ്മാ യാജ്യാ തസ്മാജ്ജഘനാര്ധേന ധേനുര്യ ഏവം-വേഁദ ഭുങ്ക്ത ഏനമേതൌ വജ്ര ആജ്യം-വഁജ്ര ആജ്യഭാഗൌ [ആജ്യഭാഗൌ, വജ്രോ] 11
വജ്രോ വഷട്കാരസ്ത്രിവൃതമേവ വജ്രഗ്ം സമ്ഭൃത്യ ഭ്രാതൃവ്യായ പ്ര ഹരത്യച്ഛമ്ബട്കാര-മപഗൂര്യ വഷട്കരോതി സ്തൃത്യൈ ഗായത്രീ പുരോ-ഽനുവാക്യാ ഭവതി ത്രിഷ്ടുഗ് യാജ്യാ ബ്രഹ്മന്നേവ ക്ഷത്രമന്വാര-മ്ഭയതി തസ്മാദ്ബ്രാഹ്മണോ മുഖ്യോ മുഖ്യോ ഭവതി യ ഏവം-വേഁദ പ്രൈവൈന-മ്പുരോ-ഽനുവാക്യയാ ഽഽഹ പ്രണയതി യാജ്യയാ ഗമയതി വഷട്കാരേണൈവൈന-മ്പുരോ-ഽനുവാക്യയാ ദത്തേ പ്രയച്ഛതി യാജ്യയാ പ്രതി [യാജ്യയാ പ്രതി, വഷട്കാരേണ] 12
വഷട്കാരേണ സ്ഥാപയതി ത്രിപദാ പുരോ-ഽനുവാക്യാ ഭവതി ത്രയ ഇമേ ലോകാ ഏഷ്വേവ ലോകേഷു പ്രതിതിഷ്ഠതി ചതുഷ്പദാ യാജ്യാ ചതുഷ്പദ ഏവ പശൂനവ രുന്ധേ ദ്വ്യക്ഷരോ വഷട്കാരോ ദ്വിപാ-ദ്യജമാനഃ പശുഷ്വേവോപരിഷ്ടാ-ത്പ്രതിതിഷ്ഠതി ഗായത്രീ പുരോ-ഽനുവാക്യാ ഭവതി ത്രിഷ്ടുഗ് യാജ്യൈഷാ വൈ സപ്തപദാ ശക്വരീ യദ്വാ ഏതയാ ദേവാ അശിക്ഷ-ന്തദശക്നുവന്. യ ഏവം-വേഁദ ശക്നോത്യേവ യച്ഛിക്ഷതി ॥ 13 ॥

(ദേവതാനാം - കരോത്യു - പരിഷ്ടാല്ലക്ഷ്മാ - ഽഽജ്യഭാഗൌ - പ്രതി - ശക്രോത്യേവ - ദ്വേ ച ) (അ. 2)
പ്രജാപതി ര്ദേവേഭ്യോ യജ്ഞാന് വ്യാദിശ-ഥ്സ ആത്മന്നാജ്യമധത്ത ത-ന്ദേവാ അബ്രുവന്നേഷ വാവ യജ്ഞോ യദാജ്യമപ്യേവ നോ-ഽത്രാസ്ത്വിതി സോ-ഽബ്രവീ-ദ്യജാന് വ ആജ്യഭാഗാവുപ സ്തൃണാനഭി ഘാരയാനിതി തസ്മാ-ദ്യജന്ത്യാ-ജ്യഭാഗാവുപ സ്തൃണന്ത്യഭി ഘാരയന്തി ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്തി കസ്മാ-ഥ്സത്യാ-ദ്യാതയാമാന്യന്യാനി ഹവീഗ്-ഷ്യയാതയാമ-മാജ്യമിതി പ്രാജാപത്യ- [പ്രാജാപത്യമ്, ഇതി] 14
-മിതി ബ്രൂയാദയാതയാമാ ഹി ദേവാനാ-മ്പ്രജാപതിരിതി ഛന്ദാഗ്ംസി ദേവേഭ്യോ-ഽപാക്രാമ-ന്ന വോ-ഽഭാഗാനി ഹവ്യം-വഁക്ഷ്യാമ ഇതി തേഭ്യ ഏത-ച്ചതുരവത്ത-മധാരയ-ന്പുരോ-ഽനുവാക്യായൈ യാജ്യായൈ ദേവതായൈ വഷട്കാരായ യച്ചതുരവത്ത-ഞ്ജുഹോതി ഛന്ദാഗ്സ്യേവ ത-ത്പ്രീണാതി താന്യസ്യ പ്രീതാനി ദേവേഭ്യോ ഹവ്യം-വഁഹന്ത്യങ്ഗിരസോ വാ ഇത ഉത്തമാ-സ്സുവര്ഗം-ലോഁകമായ-ന്തദൃഷയോ യജ്ഞവാസ്ത്വഭ്യവായ-ന്തേ- [യജ്ഞവാസ്ത്വഭ്യവായ-ന്തേ, അപശ്യ-ന്പുരോഡാശ-] 15
-ഽപശ്യ-ന്പുരോഡാശ-ങ്കൂര്മ-മ്ഭൂതഗ്ം സര്പന്ത-ന്തമബ്രുവന്നിന്ദ്രായ ധ്രിയസ്വ ബൃഹസ്പതയേ ധ്രിയസ്വ വിശ്വേഭ്യോ ദേവേഭ്യോ ധ്രിയസ്വേതി സ നാദ്ധ്രിയത തമബ്രുവന്നഗ്നയേ ധ്രിയസ്വേതി സോ-ഽഗ്നയേ-ഽദ്ധ്രിയത യദാഗ്നേയോ- ഽഷ്ടാകപാലോ- ഽമാവാസ്യായാ-ഞ്ച പൌര്ണമാസ്യാ-ഞ്ചാച്യുതോ ഭവതി സുവര്ഗസ്യ ലോകസ്യാഭിജിത്യൈ തമബ്രുവന് കഥാ-ഽഹാസ്ഥാ ഇത്യനുപാക്തോ ഽഭൂവമിത്യബ്രവീ-ദ്യഥാ-ഽക്ഷോ-ഽനുപാക്തോ- [-ഽനുപാക്തഃ, അവാര്ച്ഛത്യേവ-] 16
-ഽവാര്ച്ഛത്യേവ-മവാ-ഽഽരമിത്യുപരിഷ്ടാ-ദഭ്യജ്യാധസ്താ-ദുപാനക്തി സുവര്ഗസ്യ ലോകസ്യ സമഷ്ട്യൈ സര്വാണി കപാലാന്യഭി പ്രഥയതി താവതഃ പുരോഡാശാനമുഷ്മിന് ഁലോകേ-ഽഭി ജയതി യോ വിദഗ്ധ-സ്സ നൈര്-ഋതോ യോ-ഽശൃത-സ്സ രൌദ്രോ യ-ശ്ശൃത-സ്സ സദേവസ്തസ്മാദവിദഹതാ ശൃതകൃന്ത്യഃ സദേവത്വായ ഭസ്മനാ-ഽഭി വാസയതി തസ്മാന്മാഗ്ം സേനാസ്ഥി ഛന്നം-വേഁദേനാഭി വാസയതി തസ്മാ- [തസ്മാത്, കേശൈ-] 17
-ത്കേശൈ-ശ്ശിരഃ ഛന്ന-മ്പ്രച്യുതം-വാഁ ഏതദസ്മാ-ല്ലോകാദഗത-ന്ദേവലോകം-യഁച്ഛൃതഗ്ം ഹവിരനഭിഘാരിത-മഭിഘാര്യോ-ദ്വാസയതി ദേവത്രൈവൈന-ദ്ഗമയതി യദ്യേക-ങ്കപാല-ന്നശ്യേദേകോ മാസഃ സംവഁഥ്സരസ്യാനവേത-സ്സ്യാദഥ യജമാനഃ പ്രമീയേത യ-ദ്ദ്വേ നശ്യേതാ-ന്ദ്വൌ മാസൌ സംവഁഥ്സരസ്യാനവേതൌ സ്യാതാമഥ യജമാനഃ പ്രമീയേത സങ്ഖ്യായോ-ദ്വാസയതി യജമാനസ്യ [യജമാനസ്യ, ഗോപീഥായ യദി] 18
ഗോപീഥായ യദി നശ്യേദാശ്വിന-ന്ദ്വികപാല-ന്നിര്വപേ-ദ്ദ്യാവാപൃഥിവ്യ- മേകകപാലമശ്വിനൌ വൈ ദേവാനാ-മ്ഭിഷജൌ താഭ്യാമേവാസ്മൈ ഭേഷജ-ങ്കരോതി ദ്യാവാപൃഥിവ്യ ഏകകപാലോ ഭവത്യനയോര്വാ ഏതന്നശ്യതി യന്നശ്യ- ത്യനയോരേവൈന-ദ്വിന്ദതി പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ ॥ 19 ॥

(പ്രജാപത്യം - തേ - ഽക്ഷോ-ഽനുപാക്തോ - വേദേനാഭി വാസയതി തസ്മാ--ദ്യജമാനസ്യ - ദ്വാത്രിഗ്ംശച്ച) (അ. 3)
ദേവസ്യ ത്വാ സവിതുഃ പ്രസവ ഇതി സ്ഫ്യമാ ദത്തേ പ്രസൂത്യാ അശ്വിനോ ര്ബാഹുഭ്യാമിത്യാഹാ-ശ്വിനൌ ഹി ദേവാനാമദ്ധ്വര്യൂ ആസ്താ-മ്പൂഷ്ണോ ഹസ്താഭ്യാമിത്യാഹ യത്യൈ ശതഭൃഷ്ടിരസി വാനസ്പത്യോ ദ്വിഷതോ വധ ഇത്യാഹ വജ്രമേവ ത-ഥ്സഗ്ഗ്ശ്യതി ഭ്രാതൃവ്യായ പ്രഹരിഷ്യന്-ഥ്സ്തമ്ബ യജുര്-ഹരത്യേതാവതീ വൈ പൃഥിവീ യാവതീ വേദിസ്തസ്യാ ഏതാവത ഏവ ഭ്രാതൃവ്യ-ന്നിര്ഭജതി [-നിര്ഭജതി, തസ്മാന്നാഭാഗ-] 20
തസ്മാന്നാഭാഗ-ന്നിര്ഭജന്തി ത്രിര്ഹരതി ത്രയ ഇമേ ലോകാ ഏഭ്യ ഏവൈനം-ലോഁകേഭ്യോ നിര്ഭജതി തൂഷ്ണീ-ഞ്ചതുര്ഥഗ്ം ഹരത്യപരിമിതാദേവൈന-ന്നിര്ഭജത്യുദ്ധന്തി യദേവാസ്യാ അമേദ്ധ്യ-ന്തദപ ഹന്ത്യുദ്ധന്തി തസ്മാദോഷധയഃ പരാ ഭവന്തി മൂല-ഞ്ഛിനത്തി ഭ്രാതൃവ്യസ്യൈവ മൂല-ഞ്ഛിനത്തി പിതൃദേവത്യാ-ഽതിഖാതേയതീ-ങ്ഖനതി പ്രജാപതിനാ [പ്രജാപതിനാ, യജ്ഞമുഖേന സമ്മിതാമാ] 21
യജ്ഞമുഖേന സമ്മിതാമാ പ്രതിഷ്ഠായൈ ഖനതി യജമാനമേവ പ്രതിഷ്ഠാ-ങ്ഗമയതി ദക്ഷിണതോ വര്ഷീയസീ-ങ്കരോതി ദേവയജനസ്യൈവ രൂപമകഃ പുരീഷവതീ-ങ്കരോതി പ്രജാവൈ പശവഃ പുരീഷ-മ്പ്രജയൈവൈന-മ്പശുഭിഃ പുരീഷവന്ത-ങ്കരോത്യുത്തര-മ്പരിഗ്രാഹ-മ്പരി ഗൃഹ്ണാത്യേതാവതീ വൈ പൃഥിവീ യാവതീ വേദിസ്തസ്യാ ഏതാവത ഏവ ഭ്രാതൃവ്യ-ന്നിര്ഭജ്യാ-ഽഽത്മന ഉത്തര-മ്പരിഗ്രാഹ-മ്പരിഗൃഹ്ണാതി ക്രൂരമിവ വാ [ക്രൂരമിവ വൈ, ഏത-ത്കരോതി] 22
ഏത-ത്കരോതി യദ്വേദി-ങ്കരോതി ധാ അസി സ്വധാ അസീതി യോയുപ്യതേ ശാന്ത്യൈ പ്രോക്ഷണീരാ സാദയത്യാപോ വൈ രക്ഷോഘ്നീ രക്ഷസാമപഹത്യൈ സ്ഫ്യസ്യവര്ത്മന്-ഥ്സാദയതി യജ്ഞസ്യ സന്തത്യൈയ-ന്ദ്വിഷ്യാ-ത്ത-ന്ധ്യായേച്ഛുചൈവൈനമര്പയതി ॥ 23 ॥

(ഭജതി - പ്രജാപതിനേ- വ വൈ - ത്രയസ്ത്രിഗ്ംശച്ച) (അ. 4)
ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്ത്യദ്ഭിര്-ഹവീഗ്ംഷി പ്രൌക്ഷീഃ കേനാപ ഇതി ബ്രഹ്മണേതി ബ്രൂയാദദ്ഭിര്-ഹ്യേവ ഹവീഗ്ംഷി പ്രോക്ഷതി ബ്രഹ്മണാ-ഽപ ഇദ്ധ്മാബര്ഹിഃ പ്രോക്ഷതി മേദ്ധ്യമേവൈന-ത്കരോതി വേദി-മ്പ്രോക്ഷത്യൃക്ഷാ വാ ഷാ-ഽലോമകാ-ഽമേദ്ധ്യാ യ-ദ്വേദിര്മേദ്ധ്യാ-മേവൈനാ-ങ്കരോതി ദിവേ ത്വാ-ഽന്തരിക്ഷായ ത്വാ പൃഥിവ്യൈ ത്വേതി ബര്ഹി-രാസാദ്യ പ്രോ- [ബര്ഹി-രാസാദ്യ പ്ര, ഉക്ഷത്യേഭ്യ] 24
-ക്ഷത്യേഭ്യ ഏവൈനല്ലോകേഭ്യഃ പ്രോക്ഷതി ക്രൂരമിവ വാ ഏത-ത്കരോതി യ-ത്ഖനത്യപോ നിനയതി ശാന്ത്യൈ പുരസ്താ-ത്പ്രസ്തര-ങ്ഗൃഹ്ണാതി മുഖ്യമേവൈന-ങ്കരോതീയന്ത-ങ്ഗൃഹ്ണാതി പ്രജാപതിനാ യജ്ഞമുഖേന സമ്മിത-മ്ബര്ഹി-സ്സ്തൃണാതി പ്രജാ വൈ ബര്ഹിഃ പൃഥിവീ വേദിഃ പ്രജാ ഏവ പൃഥിവ്യാ-മ്പ്രതിഷ്ഠാപയത്യനതിദൃശ്ഞഗ്ഗ് സ്തൃണാതി പ്രജയൈവൈന-മ്പശുഭി-രനതിദൃശ്ഞ-ങ്കരോ- [-രനതിദൃശ്ഞ-ങ്കരോതി, ഉത്തര-മ്ബര്ഹിഷഃ] 25
-ത്യുത്തര-മ്ബര്ഹിഷഃ പ്രസ്തരഗ്ം സാദയതി പ്രജാ വൈ ബര്ഹി ര്യജമാനഃ പ്രസ്തരോയജമാന-മേവായജമാനാ-ദുത്തര-ങ്കരോതി തസ്മാ-ദ്യജമാനോ-ഽയജമാനാദുത്തരോ-ഽന്തര്ദധാതി വ്യാവൃത്ത്യാ അനക്തി ഹവിഷ്കൃതമേവൈനഗ്ം സുവര്ഗം-ലോഁക-ങ്ഗമയതിത്രേധാ-ഽനക്തി ത്രയ ഇമേ ലോകാ ഏഭ്യ ഏവൈനം-ലോഁകേഭ്യോ-ഽനക്തി ന പ്രതി ശൃണാതിയ-ത്പ്രതിശൃണീയാദനൂര്ധ്വ-മ്ഭാവുകം-യഁജമാനസ്യ സ്യാദുപരീവ പ്ര ഹര- [പ്ര ഹരതി, ഉപരീവ ഹി] 26
-ത്യുപരീവ ഹി സുവര്ഗോ ലോകോ നിയച്ഛതി വൃഷ്ടിമേവാസ്മൈ നിയച്ഛതി നാത്യഗ്ര-മ്പ്ര ഹരേദ്യദത്യഗ്ര-മ്പ്രഹരേദ-ത്യാസാരിണ്യദ്ധ്വര്യോ-ര്നാശുകാ സ്യാന്ന പുരസ്താ-ത്പ്രത്യസ്യേദ്യ-ത്പുരസ്താ-ത്പ്രത്യസ്യേ-ഥ്സുവര്ഗാല്ലോകാ-ദ്യജമാന-മ്പ്രതി നുദേ-ത്പ്രാഞ്ച-മ്പ്രഹരതി യജമാനമേവ സുവര്ഗം-ലോഁക-ങ്ഗമയതി ന വിഷ്വഞ്ചം-വിഁ യുയാ-ദ്യ-ദ്വിഷ്വഞ്ചം-വിഁയുയാ- [-വിയുയാത്, സ്ത്ര്യസ്യ ജായേതോര്ധ്വ-] 27
-ഥ്സ്ത്ര്യസ്യ ജായേതോര്ധ്വ-മുദ്യൌത്യൂര്ധ്വമിവ ഹി പുഗ്ംസഃ പുമാനേവാസ്യ ജായതേ യ-ഥ്സ്ഫ്യേന വോപവേഷേണ വാ യോയുപ്യേത സ്തൃതിരേവാസ്യ സാ ഹസ്തേന യോയുപ്യതേ യജമാനസ്യ ഗോപീഥായ ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്തി കിം-യഁജ്ഞസ്യ യജമാന ഇതി പ്രസ്തര ഇതി തസ്യ ക്വ സുവര്ഗോ ലോക ഇത്യാഹവനീയ ഇതി ബ്രൂയാദ്യ-ത്പ്രസ്തരമാഹവനീയേ പ്രഹരതി യജമാനമേവ [യജമാനമേവ, സുവര്ഗം-ലോഁക-ങ്ഗമയതി] 28
സുവര്ഗം-ലോഁക-ങ്ഗമയതി വി വാ ഏത-ദ്യജമാനോ ലിശതേ യ-ത്പ്രസ്തരം-യോഁയുപ്യന്തേ ബര്ഹിരനു പ്രഹരതി ശാന്ത്യാ അനാരമ്ഭണ ഇവ വാ ഏതര്ഹ്യദ്ധ്വര്യു-സ്സ ഈശ്വരോ വേപനോ ഭവിതോര്ധ്രുവാ ഽസീതീമാമഭി മൃശതീയം-വൈഁ ധ്രുവാ-ഽസ്യാമേവ പ്രതിതിഷ്ഠതി ന വേപനോ ഭവത്യഗാ(3)നഗ്നീദിത്യാഹ യദ്ബ്രൂയാദ-ഗന്നഗ്നിരിത്യ -ഗ്നാവഗ്നി-ങ്ഗമയേന്നി ര്യജമാനഗ്ം സുവര്ഗാല്ലോകാ-ദ്ഭജേദഗന്നിത്യേവ ബ്രൂയാ-ദ്യജമാനമേവ സുവര്ഗം-ലോഁക-ങ്ഗമയതി ॥ 29 ॥

(ആസാദ്യ പ്രാ - നതിദൃശ്ഞ-ങ്കരോതി - ഹരതി - വിയുയാ--ദ്യജമാനമേവാ-ഽഗ്നിരിതി - സപ്തദശ ച ) (അ. 5)
അഗ്നേസ്ത്രയോ ജ്യായാഗ്ംസോ ഭ്രാതര ആസ-ന്തേ ദേവേഭ്യോ ഹവ്യം-വഁഹന്തഃ പ്രാമീയന്ത സോ-ഽഗ്നിരബിഭേദിത്ഥം-വാഁവ സ്യ ആര്തിമാ-ഽരിഷ്യതീതി സ നിലായത സോ-ഽപഃ പ്രാവിശ-ത്ത-ന്ദേവതാഃ പ്രൈഷമൈച്ഛ-ന്ത-മ്മഥ്സ്യഃ പ്രാബ്രവീ-ത്തമശപദ്ധിയാധിയാ ത്വാ വദ്ധ്യാസുര്യോ മാ പ്രാവോച ഇതി തസ്മാന്മഥ്സ്യ-ന്ധിയാധിയാ ഘ്നന്തി ശപ്തോ [ശപ്തഃ, ഹി] 30
ഹി തമന്വവിന്ദ-ന്തമ ബ്രുവന്നുപ ന ആ വര്തസ്വ ഹവ്യ-ന്നോ വഹേതി സോ-ഽബ്രവീദ്വരം-വൃഁണൈ യദേവ ഗൃഹീതസ്യാഹുതസ്യബഹിഃ പരിധി സ്കന്ദാ-ത്തന്മേ ഭ്രാതൃണാ-മ്ഭാഗധേയമസദിതി തസ്മാദ്യ-ദ്ഗൃഹീതസ്യാഹുതസ്യ ബഹിഃ പരിധി സ്കന്ദതി തേഷാ-ന്ത-ദ്ഭാഗധേയ-ന്താനേവ തേന പ്രീണാതി പരിധീ-ന്പരി ദധാതി രക്ഷസാമപഹത്യൈ സഗ്ഗ് സ്പര്ശയതി [സഗ്ഗ് സ്പര്ശയതി, രക്ഷസാ-] 31
രക്ഷസാ-മനന്വവചാരായ ന പുരസ്താ-ത്പരി ദധാത്യാദിത്യോ ഹ്യേവോദ്യ-ന്പുരസ്താ-ദ്രക്ഷാഗ്സ്യപഹന്ത്യൂര്ധ്വേ സമിധാവാ ദധാത്യുപരിഷ്ടാദേവ രക്ഷാഗ്സ്യപ ഹന്തി യജുഷാ-ഽന്യാ-ന്തൂഷ്ണീമന്യാ-മ്മിഥുനത്വായ ദ്വേ ആ ദധാതി ദ്വിപാ-ദ്യജമാനഃ പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്തി സ ത്വൈ യജേത യോ യജ്ഞസ്യാ-ഽഽര്ത്യാ വസീയാന്-ഥ്സ്യാദിതി ഭൂപതയേ സ്വാഹാ ഭുവനപതയേ സ്വാഹാ ഭൂതാനാ- [ഭൂതാനാമ്, പതയേ സ്വാഹേതി] 32
-മ്പതയേ സ്വാഹേതി സ്കന്നമനു മന്ത്രയേത യജ്ഞസ്യൈവ തദാര്ത്യാ യജമാനോ വസീയാ-ന്ഭവതി ഭൂയസീര്ഹി ദേവതാഃ പ്രീണാതി ജാമി വാ ഏത-ദ്യജ്ഞസ്യ ക്രിയതേ യദന്വഞ്ചൌ പുരോഡാശാ വുപാഗ്ംശുയാജമന്തരാ യജത്യജാമിത്വായാഥോ മിഥുനത്വായാഗ്നിരമുഷ്മിന് ഁലോക ആസീ-ദ്യമോ-ഽസ്മി-ന്തേ ദേവാ അബ്രുവന്നേതേമൌ വി പര്യൂഹാമേത്യന്നാദ്യേന ദേവാ അഗ്നി- [ദേവാ അഗ്നിമ്, ഉപാമന്ത്രയന്ത] 33
-മുപാമന്ത്രയന്ത രാജ്യേന പിതരോ യമ-ന്തസ്മാദഗ്നി ര്ദേവാനാമന്നാദോ യമഃ പിതൃണാഗ്ം രാജാ യ ഏവം-വേഁദ പ്രരാജ്യമന്നാദ്യ-മാപ്നോതി തസ്മാ ഏത-ദ്ഭാഗധേയ-മ്പ്രായച്ഛന്. യദഗ്നയേ സ്വിഷ്ടകൃതേ-ഽവദ്യന്തി യദഗ്നയേ സ്വിഷ്ടകൃതേ ഽവദ്യതി ഭാഗധേയേനൈവ ത-ദ്രുദ്രഗ്ം സമര്ധയതി സകൃ-ഥ്സകൃദവ ദ്യതി സകൃദിവ ഹി രുദ്ര ഉത്തരാര്ധാദവ ദ്യത്യേഷാ വൈ രുദ്രസ്യ [വൈ രുദ്രസ്യ, ദിഖ്-സ്വായാമേവ] 34
ദിഖ്-സ്വായാമേവ ദിശി രുദ്ര-ന്നിരവദയതേ ദ്വിരഭി ഘാരയതി ചതുരവത്തസ്യാ-ഽഽപ്ത്യൈപശവോ വൈ പൂര്വാ ആഹുതയ ഏഷ രുദ്രോ യദഗ്നിര്യ-ത്പൂര്വാ ആഹുതീരഭി ജുഹുയാ-ദ്രുദ്രായ പശൂനപി ദധ്യാദപശുര്യജമാന-സ്സ്യാദതിഹായ പൂര്വാ ആഹുതീര്ജുഹോതി പശൂനാ-ങ്ഗോപീഥായ ॥ 35 ॥

(ശപ്തഃ - സ്പര്ശയതി - ഭൂതാനാ - മഗ്നിഗ്ം - രുദ്രസ്യ - സപ്തത്രിഗ്ംശച്ച ) (അ. 6)
മനുഃ പൃഥിവ്യാ യജ്ഞിയമൈച്ഛ-ഥ്സ ഘൃത-ന്നിഷിക്തമവിന്ദ-ഥ്സോ-ഽബ്രവീ-ത്കോ-ഽസ്യേശ്വരോ യജ്ഞേ-ഽപി കര്തോരിതി താവബ്രൂതാ-മ്മിത്രാവരുണൌ ഗോരേവാ-ഽഽവമീശ്വരൌ കര്തോ-സ്സ്വ ഇതി തൌ തതോ ഗാഗ്ം സമൈരയതാഗ്ം സാ യത്ര യത്ര ന്യക്രാമ-ത്തതോ ഘൃതമപീഡ്യത തസ്മാ-ദ്ഘൃതപദ്യുച്യതേ തദസ്യൈ ജന്മോപഹൂതഗ്ം രഥന്തരഗ്ം സഹ പൃഥിവ്യേത്യാഹേ [സഹ പൃഥിവ്യേത്യാഹ, ഇയം-വൈഁ] 36
യം-വൈഁ രഥന്തരമിമാമേവ സഹാന്നാ-ദ്യേനോപ ഹ്വയത ഉപഹൂതം-വാഁമദേവ്യഗ്ം സഹാന്തരിക്ഷേണേത്യാഹ പശവോ വൈ വാമദേവ്യ-മ്പശൂനേവ സഹാന്തരിക്ഷേണോപ ഹ്വയത ഉപഹൂത-മ്ബൃഹ-ഥ്സഹ ദിവേത്യാഹൈരം-വൈഁ ബൃഹദിരാമേവ സഹ ദിവോപ ഹ്വയത ഉപഹൂതാ-സ്സപ്ത ഹോത്രാ ഇത്യാഹ ഹോത്രാ ഏവോപ ഹ്വയത ഉപഹൂതാ ധേനു- [ഉപഹൂതാ ധേനുഃ, സഹര്ഷഭേത്യാഹ] 37
-സ്സഹര്ഷഭേത്യാഹ മിഥുനമേവോപ ഹ്വയത ഉപഹൂതോ ഭക്ഷ-സ്സഖേത്യാഹ സോമപീഥമേവോപ ഹ്വയത ഉപഹൂതാഁ(4) ഹോ ഇത്യാഹാ-ഽഽത്മാനമേവോപ ഹ്വയത ആത്മാ ഹ്യുപഹൂതാനാം-വഁസിഷ്ഠ ഇഡാമുപ ഹ്വയതേ പശവോ വാ ഇഡാ പശൂനേവോപ ഹ്വയതേ ചതുരുപ ഹ്വയതേ ചതുഷ്പാദോ ഹി പശവോ മാനവീത്യാഹ മനുര്ഹ്യേതാ- [മനുര്ഹ്യേതാമ്, അഗ്രേ ഽപശ്യ-] 38
-മഗ്രേ ഽപശ്യ-ദ്ഘൃതപദീത്യാഹ യ ദേവാസ്യൈ പദാ-ദ്ഘൃതമപീഡ്യത തസ്മാദേവമാഹ മൈത്രാവരുണീത്യാഹ മിത്രാവരുണൌ ഹ്യേനാഗ്ം സമൈരയതാ-മ്ബ്രഹ്മ ദേവകൃത-മുപഹൂതമിത്യാഹ ബ്രഹ്മൈവോപ ഹ്വയതേ ദൈവ്യാ അദ്ധ്വര്യവ ഉപഹൂതാ ഉപഹൂതാ മനുഷ്യാ ഇത്യാഹ ദേവമനുഷ്യാനേവോപ ഹ്വയതേ യ ഇമം-യഁജ്ഞമവാന് യേ യജ്ഞപതിം-വഁര്ധാനിത്യാഹ [ ] 39
യജ്ഞായ ചൈവ യജമാനായ ചാ ഽഽശിഷമാ ശാസ്ത ഉപഹൂതേ ദ്യാവാപൃഥിവീ ഇത്യാഹ ദ്യാവാപൃഥിവീ ഏവോപ ഹ്വയതേ പൂര്വജേ ഋതാവരീ ഇത്യാഹ പൂര്വജേ ഹ്യേതേ ഋതാവരീ ദേവീ ദേവപുത്രേ ഇത്യാഹ ദേവീ ഹ്യേതേ ദേവപുത്രേ ഉപഹൂതോ-ഽയം ഁയജമാന ഇത്യാഹ യജമാനമേവോപ ഹ്വയത ഉത്തരസ്യാ-ന്ദേവയജ്യായാമുപഹൂതോ ഭൂയസി ഹവിഷ്കരണ ഉപഹൂതോ ദിവ്യേ ധാമന്നുപഹൂത [ധാമന്നുപഹൂതഃ, ഇത്യാഹ] 40
ഇത്യാഹ പ്രജാ വാ ഉത്തരാ ദേവയജ്യാ പശവോ ഭൂയോ ഹവിഷ്കരണഗ്ം സുവര്ഗോ ലോകോ ദിവ്യ-ന്ധാമേദമ-സീദമസീത്യേവ യജ്ഞസ്യ പ്രിയ-ന്ധാമോപ ഹ്വയതേ വിശ്വമസ്യ പ്രിയ-മുപഹൂതമിത്യാഹാ-ഛമ്ബട്കാരമേവോപ ഹ്വയതേ ॥ 41 ॥

(ആഹ - ധേനു- രേതാം - ഁവര്ധാനിത്യാഹ - ധാമന്നുപഹൂത - ശ്ചതുസ്ത്രിഗ്ംശച്ച ) (അ. 7)
പശവോ വാ ഇഡാ സ്വയമാ ദത്തേ കാമമേവാ-ഽഽത്മനാ പശൂനാമാ ദത്തേ ന ഹ്യന്യഃ കാമ-മ്പശൂനാ-മ്പ്രയച്ഛതി വാചസ്പതയേ ത്വാ ഹുത-മ്പ്രാ-ഽശ്ഞാമീത്യാഹ വാചമേവ ഭാഗധേയേന പ്രീണാതി സദസസ്പതയേ ത്വാ ഹുത-മ്പ്രാ-ഽശ്ഞാമീത്യാഹ സ്വഗാകൃത്യൈ ചതുരവത്ത-മ്ഭവതി ഹവിര്വൈ ചതുരവത്ത-മ്പശവശ്ചതുരവത്തം-യഁദ്ധോതാ പ്രാശ്ഞീയാദ്ധോതാ- [പ്രാശ്ഞീയാദ്ധോതാ, ആര്തിമാര്ച്ഛേദ്യ-] 42
-ഽഽര്തിമാര്ച്ഛേദ്യ-ദഗ്നൌ ജുഹുയാ-ദ്രുദ്രായ പശൂനപി ദദ്ധ്യാദപശുര്യജമാന-സ്സ്യാ-ദ്വാചസ്പതയേ ത്വാ ഹുത-മ്പ്രാ-ഽശ്ഞാമീത്യാഹ പരോക്ഷമേവൈന-ജ്ജുഹോതി സദസസ്പതയേ ത്വാ ഹുത-മ്പ്രാശ്ഞാമീത്യാഹ സ്വഗാകൃത്യൈ പ്രാശ്ഞന്തി തീര്ഥ ഏവ പ്രാശ്ഞന്തി ദക്ഷിണാ-ന്ദദാതി തീര്ഥ ഏവ ദക്ഷിണാ-ന്ദദാതി വി വാ ഏതദ്യജ്ഞ- [വി വാ ഏതദ്യജ്ഞമ്, ഛിന്ദന്തി യന്മദ്ധ്യതഃ] 43
-ഞ്ഛിന്ദന്തി യന്മദ്ധ്യതഃ പ്രാശ്ഞന്ത്യദ്ഭി-ര്മാര്ജയന്ത ആപോ വൈ സര്വാ ദേവതാ ദേവതാഭിരേവ യജ്ഞഗ്ം സ-ന്തന്വന്തി ദേവാ വൈ യജ്ഞാ-ദ്രുദ്രമന്തരായന്ഥ്സ യജ്ഞമവിദ്ധ്യ-ത്ത-ന്ദേവാ അഭി സമഗച്ഛന്ത കല്പതാ-ന്ന ഇദമിതി തേ-ഽബ്രുവന്-ഥ്സ്വിഷ്ടം-വൈഁ ന ഇദ-മ്ഭവിഷ്യതി യദിമഗ്ം രാധയിഷ്യാമ ഇതി ത-ഥ്സ്വിഷ്ടകൃതഃ സ്വിഷ്ടകൃത്ത്വ-ന്തസ്യാ ഽഽവിദ്ധ-ന്നി- [-ഽഽവിദ്ധ-ന്നിഃ, അകൃന്തന്. യവേന] 44
-രകൃന്തന്. യവേന സമ്മിത-ന്തസ്മാ-ദ്യവമാത്രമവ ദ്യേ-ദ്യജ്ജ്യായോ-ഽവ-ദ്യേ-ദ്രോപയേ-ത്ത-ദ്യജ്ഞസ്യ യദുപ ച സ്തൃണീയാദഭി ച ഘാരയേദുഭയത-സ്സഗ്ഗ്ശ്വായി കുര്യാദവദായാഭി ഘാരയതി ദ്വി-സ്സമ്പദ്യതേ ദ്വിപാ-ദ്യജമാനഃ പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ യ-ത്തിരശ്ചീന-മതി-ഹരേദനഭി-വിദ്ധം-യഁജ്ഞസ്യാഭി വിദ്ധ്യേദഗ്രേണ പരി ഹരതി തീര്ഥേനൈവ പരി ഹരതി ത-ത്പൂഷ്ണേ പര്യഹരന്ത- [പര്യഹരന്തത്, പൂഷാ] 45
-ത്പൂഷാ പ്രാശ്യ ദതോ-ഽരുണ-ത്തസ്മാ-ത്പൂഷാ പ്രപിഷ്ടഭാഗോ-ഽദന്തകോ ഹി ത-ന്ദേവാ അബ്രുവന് വി വാ അയമാര്ധ്യപ്രാശിത്രിയോ വാ അയമഭൂദിതി ത-ദ്ബൃഹസ്പതയേ പര്യഹരന്-ഥ്സോ-ഽബിഭേ-ദ്ബൃഹസ്പതിരിത്ഥം-വാഁവ സ്യ ആര്തിമാ-ഽരിഷ്യതീതി സ ഏത-മ്മന്ത്രമപശ്യ-ഥ്സൂര്യസ്യ ത്വാ ചക്ഷുഷാ പ്രതി പശ്യാമീത്യബ്രവീന്ന ഹി സൂര്യസ്യ ചക്ഷുഃ [ചക്ഷുഃ, കി-ഞ്ചന] 46
കി-ഞ്ചന ഹിനസ്തി സോ-ഽബിഭേ-ത്പ്രതിഗൃഹ്ണന്ത-മ്മാ ഹിഗ്ംസിഷ്യതീതി ദേവസ്യ ത്വാ സവിതുഃ പ്രസവേ-ഽശ്വിനോ ര്ബാഹുഭ്യാ-മ്പൂഷ്ണോ ഹസ്താഭ്യാ-മ്പ്രതി ഗൃഹ്ണാമീത്യബ്രവീ-ഥ്സവിതൃപ്രസൂത ഏവൈനദ്ബ്രഹ്മണാ ദേവതാഭിഃ പ്രത്യഗൃഹ്ണാ-ഥ്സോ-ഽബിഭേ-ത്പ്രാശ്ഞന്ത-മ്മാ ഹിഗ്ംസിഷ്യതീത്യഗ്നേസ്ത്വാ ഽഽസ്യേന പ്രാ-ഽശ്ഞാമീത്യബ്രവീന്ന ഹ്യഗ്നേരാസ്യ-ങ്കിഞ്ചന ഹിനസ്തി സോ-ഽബിഭേ- [സോ-ഽബിഭേത്, പ്രാശിതമ്മാ-] 47
-ത്പ്രാശിതമ്മാ-ഹിഗ്ംസിഷ്യതീതി ബ്രാഹ്മണസ്യോദരേണേത്യ ബ്രവീന്ന ഹി ബ്രാഹ്മണസ്യോദര-ങ്കി-ഞ്ചന ഹിനസ്തി ബൃഹസ്പതേര്ബ്രഹ്മണേതി സ ഹി ബ്രഹ്മിഷ്ഠോ-ഽപ വാ ഏതസ്മാ-ത്പ്രാണാഃ ക്രാമന്തി യഃ പ്രാശിത്ര-മ്പ്രാശ്ഞാത്യദ്ഭി-ര്മാര്ജയിത്വാ പ്രാണാന്-ഥ്സ-മ്മൃശതേ-ഽമൃതം-വൈഁ പ്രാണാ അമൃതമാപഃ പ്രാണാനേവ യഥാസ്ഥാനമുപ ഹ്വയതേ ॥ 48 ॥

(പ്രാശ്ഞീയാദ്ധോതാ - യജ്ഞം - നി - രഹരന്ത - ച്ചക്ഷു - രാസ്യ-ങ്കിഞ്ചന ഹിനസ്തി സോ-ഽബിഭേ - ച്ചതുശ്ചത്വാരിഗ്ംശച്ച ) (അ. 8)
അഗ്നീധ ആ ദധാ-ത്യഗ്നിമുഖാ-നേവര്തൂ-ന്പ്രീണാതി സമിധമാ ദധാത്യുത്തരാസാ-മാഹുതീനാ-മ്പ്രതിഷ്ഠിത്യാ അഥോ സമിദ്വത്യേവ ജുഹോതി പരിധീന്-ഥ്സ-മ്മാര്ഷ്ടി പുനാത്യേവൈനാന്-ഥ്സകൃ-ഥ്സകൃ-ഥ്സ-മ്മാര്ഷ്ടി പരാങിവ ഹ്യേതര്ഹി യജ്ഞശ്ചതു-സ്സമ്പദ്യതേ ചതുഷ്പാദഃ പശവഃ പശൂനേവാവ രുന്ധേ ബ്രഹ്മ-ന്പ്രസ്ഥാസ്യാമ ഇത്യാഹാത്ര വാ ഏതര്ഹി യജ്ഞ-ശ്ശ്രിതോ [യജ്ഞ-ശ്ശ്രിതഃ, യത്ര ബ്രഹ്മാ] 49
യത്ര ബ്രഹ്മാ യത്രൈവ യജ്ഞ-ശ്ശ്രിതസ്തത ഏവൈനമാ രഭതേ യദ്ധസ്തേന പ്രമീവേദ്വേപന-സ്സ്യാദ്യച്ഛീര്ഷ്ണാ ശീര്ഷക്തിമാന്-ഥ്സ്യാദ്യ-ത്തൂഷ്ണീമാസീതാ ഽസമ്പ്രത്തോ യജ്ഞ-സ്സ്യാ-ത്പ്രതിഷ്ഠേത്യേവ ബ്രൂയാ-ദ്വാചി വൈ യജ്ഞ-ശ്ശ്രിതോ യത്രൈവ യജ്ഞ-ശ്ശ്രിതസ്തത ഏവൈനഗ്ം സ-മ്പ്ര യച്ഛതി ദേവ സവിതരേത-ത്തേ പ്രാ- [സവിതരേത-ത്തേ പ്ര, ആഹേത്യാഹ] 50
-ഽഽഹേത്യാഹ പ്രസൂത്യൈ ബൃഹസ്പതി ര്ബ്രഹ്മേത്യാഹ സ ഹി ബ്രഹ്മിഷ്ഠ-സ്സ യജ്ഞ-മ്പാഹി സ യജ്ഞപതി-മ്പാഹി സ മാ-മ്പാഹീത്യാഹ യജ്ഞായ യജമാനായാ-ഽഽത്മനേ തേഭ്യ ഏവാ-ഽഽശിഷമാ ശാസ്തേ-ഽനാര്ത്യാ ആശ്രാവ്യാ-ഽഽഹ ദേവാന്. യജേതി ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്തീഷ്ടാ ദേവതാ അഥ കതമ ഏതേ ദേവാ ഇതി ഛന്ദാഗ്ംസീതി ബ്രൂയാ-ദ്ഗായത്രീ-ന്ത്രിഷ്ടുഭ- [ബ്രൂയാ-ദ്ഗായത്രീ-ന്ത്രിഷ്ടുഭമ്, ജഗതീ-] 51
ഞ്ജഗതീ-മിത്യഥോ ഖല്വാഹുര്ബ്രാഹ്മണാ വൈ ഛന്ദാഗ്ംസീതി താനേവ ത-ദ്യജതി ദേവാനാം-വാഁ ഇഷ്ടാ ദേവതാ ആസന്നഥാഗ്നിര്നോദജ്വല-ത്ത-ന്ദേവാ ആഹുതീഭി-രനൂയാജേഷ്വന്വ-വിന്ദന്. യദനൂയാജാന്. യജത്യഗ്നിമേവ ത-ഥ്സമിന്ധ ഏതദുര്വൈ നാമാ-ഽഽസുര ആസീ-ഥ്സ ഏതര്ഹി യജ്ഞസ്യാ ഽഽശിഷമവൃങ്ക്ത യ-ദ്ബ്രൂയാദേത- [യ-ദ്ബ്രൂയാദേതത്, ഉ ദ്യാവാപൃഥിവീ ഭദ്ര-മഭൂ-] 52
-ദു ദ്യാവാപൃഥിവീ ഭദ്ര-മഭൂ-ദിത്യേതദു-മേവാ-ഽഽസുരം-യഁജ്ഞസ്യാ-ഽഽശിഷ-ങ്ഗമയേദിദ-ന്ദ്യാവാപൃഥിവീ ഭദ്രമഭൂദിത്യേവ ബ്രൂയാ-ദ്യജമാനമേവ യജ്ഞസ്യാ-ഽഽശിഷ-ങ്ഗമയത്യാര്ധ്മ സൂക്തവാകമുത നമോവാകമി-ത്യാഹേദമരാ-ഥ്സ്മേതി വാവൈതദാഹോപശ്രിതോ ദിവഃ പൃഥിവ്യോരിത്യാഹ ദ്യാവാപൃഥിവ്യോര്ഹി യജ്ഞ ഉപശ്രിത ഓമന്വതീ തേ-ഽസ്മിന്. യജ്ഞേ യജമാന ദ്യാവാപൃഥിവീ [ ] 53
സ്താമിത്യാഹാ ഽഽശിഷമേവൈതാമാ ശാസ്തേ യദ്ബ്രൂയാ-ഥ്സൂപാവസാനാ ച സ്വദ്ധ്യവസാനാ ചേതി പ്രമായുകോ യജമാന-സ്സ്യാദ്യദാ ഹി പ്രമീയതേ ഽഥേമാമുപാവസ്യതി സൂപചരണാ ച സ്വധിചരണാ ചേത്യേവ ബ്രൂയാ-ദ്വരീയസീമേവാസ്മൈ ഗവ്യൂതിമാ ശാസ്തേ ന പ്രമായുകോ ഭവതി തയോരാവിദ്യഗ്നിരിദഗ്ം ഹവിരജുഷതേത്യാഹ യാ അയാക്ഷ്മ [ ] 54
ദേവതാസ്താ അരീരധാമേതി വാവൈതദാഹ യന്ന നിര്ദിശേ-ത്പ്രതിവേശം-യഁജ്ഞസ്യാ ഽഽശീര്ഗച്ഛേദാ ശാസ്തേ-ഽയം-യഁജമാനോ-ഽസാവിത്യാഹ നിര്ദിശ്യൈവൈനഗ്ം സുവര്ഗം-ലോഁക-ങ്ഗമയത്യായുരാ ശാസ്തേ സുപ്രജാസ്ത്വമാ ശാസ്ത ഇത്യാഹാ ഽശിഷമേവൈ താമാ ശാസ്തേ സജാതവനസ്യാമാ ശാസ്ത ഇത്യാഹ പ്രാണാ വൈ സജാതാഃ പ്രാണാനേവ [ ] 55
നാന്തരേതി തദഗ്നിര്ദേവോ ദേവേഭ്യോ വനതേ വയമഗ്നേര്മാനുഷാ ഇത്യാഹാഗ്നിര്ദേവേഭ്യോ വനുതേ വയ-മ്മനുഷ്യേഭ്യ ഇതി വാവൈതദാഹേഹ ഗതിര്വാമസ്യേദ-ഞ്ച നമോ ദേവേഭ്യ ഇത്യാഹ യാശ്ചൈവ ദേവതാ യജതി യാശ്ച ന താഭ്യ ഏവോഭയീഭ്യോ നമസ്കരോത്യാത്മനോ-ഽനാര്ത്യൈ ॥ 56 ॥

(ശ്രിതഃ - തേ പ്ര - ത്രിഷ്ടുഭ - മേത-ദ്- ദ്യാവാപൃഥിവീ - യാ അയാക്ഷ്മ- പ്രാണാനേവ - ഷട്ചത്വാരിഗ്ംശച്ച ) (അ. 9)
ദേവാ വൈ യജ്ഞസ്യ സ്വഗാകര്താര-ന്നാവിന്ദ-ന്തേ ശംയുഁ-മ്ബാര്ഹസ്പത്യമബ്രുവന്നിമ-ന്നോ യജ്ഞഗ്ഗ് സ്വഗാ കുര്വിതി സോ-ഽബ്രവീദ്വരം-വൃഁണൈ യദേവാ-ബ്രാഹ്മണോക്തോ-ഽശ്രദ്ദധാനോ യജാതൈ സാ മേ യജ്ഞസ്യാ-ഽഽശീരസദിതി തസ്മാ-ദ്യ-ദ്ബ്രാഹ്മണോക്തോ-ഽശ്രദ്ദധാനോ യജതേ ശംയുഁമേവ തസ്യ ബാര്ഹസ്പത്യം-യഁജ്ഞസ്യാ ഽഽശീര്ഗച്ഛത്യേത-ന്മമേത്യബ്രവീ-ത്കി-മ്മേ പ്രജായാ [പ്രജായാഃ, ഇതി യോ-ഽപഗുരാതൈ] 57
ഇതി യോ-ഽപഗുരാതൈ ശതേന യാതയാദ്യോ നിഹന-ഥ്സഹസ്രേണ യാതയാദ്യോ ലോഹിത-ങ്കരവദ്യാവതഃ പ്രസ്കദ്യ പാഗ്ംസൂന്-ഥ്സ-ങ്ഗൃഹ്ണാ-ത്താവത-സ്സംവഁഥ്സരാ-ന്പിതൃലോക-ന്ന പ്രജാനാദിതി തസ്മാ-ദ്ബ്രാഹ്മണായ നാപ ഗുരേത ന നി ഹന്യാന്ന ലോഹിത-ങ്കുര്യാദേതാവതാ ഹൈനസാ ഭവതി തച്ഛംയോഁരാ വൃണീമഹ ഇത്യാഹ യജ്ഞമേവ ത-ഥ്സ്വഗാ കരോതി ത- [ത-ഥ്സ്വഗാ കരോതി തത്, ശംയോഁരാ] 58
-ച്ഛംയോഁരാ വൃണീമഹ ഇത്യാഹ ശംയുഁമേവ ബാര്ഹസ്പത്യ-മ്ഭാഗധേയേന സമര്ധയതി ഗാതും-യഁജ്ഞായ ഗാതും-യഁജ്ഞപതയ ഇത്യാഹാ ഽഽശിഷമേവൈ താമാ ശാസ്തേ സോമം-യഁജതി രേത ഏവ ത-ദ്ദധാതി ത്വഷ്ടാരം-യഁജതി രേത ഏവ ഹിത-ന്ത്വഷ്ടാ രൂപാണി വി കരോതി ദേവാനാ-മ്പത്നീര്യജതി മിഥുനത്വായാഗ്നി-ങ്ഗൃഹപതിം-യഁജതി പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ ജാമി വാ ഏത-ദ്യജ്ഞസ്യ ക്രിയതേ [ക്രിയതേ, യദാജ്യേന] 59
യദാജ്യേന പ്രയാജാ ഇജ്യന്ത ആജ്യേന പത്നീസംയാഁജാ ഋചമനൂച്യ പത്നീസംയാഁജാനാമൃചാ യജത്യജാമിത്വായാഥോ മിഥുനത്വായ പങ്ക്തി പ്രായണോ വൈ യജ്ഞഃ പങ്ക്ത്യുദയനഃ പഞ്ച പ്രയാജാ ഇജ്യന്തേ ചത്വാരഃ പത്നീസംയാഁജാ-സ്സമിഷ്ടയജുഃ പഞ്ചമ-മ്പങ്ക്തിമേവാനു പ്രയന്തി പങ്ക്തിമനൂദ്യന്തി ॥ 60 ॥

(പ്രജായാഃ - കരോതി തത് - ക്രിയതേ - ത്രയസ്ത്രിഗ്ംശച്ച ) (അ. 10)
യുക്ഷ്വാഹി ദേവഹൂതമാഗ്ം അശ്വാഗ്ം അഗ്നേ രഥീരിവ । നി ഹോതാ പൂര്വ്യ-സ്സദഃ ॥ ഉത നോ ദേവ ദേവാഗ്ം അച്ഛാ വോചോ വിദുഷ്ടരഃ । ശ്രദ്വിശ്വാ വാര്യാ കൃധി ॥ ത്വഗ്ം ഹ യദ്യവിഷ്ഠ്യ സഹസ-സ്സൂനവാഹുത । ഋതാവാ യജ്ഞിയോ ഭുവഃ ॥ അയമഗ്നി-സ്സഹസ്രിണോ വാജസ്യ ശതിനസ്പതിഃ । മൂര്ധാ കവീ രയീണാമ് ॥ ത-ന്നേമിമൃഭവോ യഥാ ഽഽനമസ്വ സഹൂതിഭിഃ । നേദീയോ യജ്ഞ- [യജ്ഞമ്, അങ്ഗിരഃ ।] 61
-മങ്ഗിരഃ ॥ തസ്മൈ നൂ നമഭിദ്യവേ വാചാ വിരൂപ നിത്യയാ । വൃഷ്ണേ ചോദസ്വ സുഷ്ടുതിമ് ॥ കമു ഷ്വിദസ്യ സേനയാ-ഽഗ്നേരപാകചക്ഷസഃ । പണി-ങ്ഗോഷു സ്തരാമഹേ ॥ മാ നോ ദേവാനാം-വിഁശഃ പ്രസ്നാതീരിവോസ്രാഃ । കൃശ-ന്ന ഹാസുരഘ്നിയാഃ ॥ മാ നഃ സമസ്യ ദൂഢ്യഃ പരിദ്വേഷസോ അഗ്ം ഹതിഃ । ഊര്മിര്ന നാവമാ വധീത് ॥ നമസ്തേ അഗ്ന ഓജസേ ഗൃണന്തി ദേവ കൃഷ്ടയഃ । അമൈ- [അമൈഃ, അമിത്രമര്ദയ ।] 62
-രമിത്രമര്ദയ ॥ കുവിഥ്സുനോ ഗവിഷ്ടയേ-ഽഗ്നേ സംവേഁഷിഷോ രയിമ് । ഉരുകൃദുരു ണസ്കൃധി ॥ മാ നോ അസ്മി-ന്മഹാധനേ പരാ വര്ഗ്ഭാരഭൃദ്യഥാ । സംവഁര്ഗഗ്ം സഗ്ം രയി-ഞ്ജയ ॥ അന്യമസ്മദ്ഭിയാ ഇയമഗ്നേ സിഷക്തു ദുച്ഛുനാ । വര്ധാ നോ അമവച്ഛവഃ ॥ യസ്യാജുഷന്നമസ്വിന-ശ്ശമീമദുര്മഖസ്യവാ । ത-ങ്ഘേദഗ്നിര്വൃധാ-ഽവതി ॥ പരസ്യാ അധി [ ] 63
സംവഁതോ-ഽവരാഗ്ം അഭ്യാ തര । യത്രാഹമസ്മി താഗ്ം അവ ॥ വിദ്മാ ഹി തേ പുരാ വയമഗ്നേ പിതുര്യഥാവസഃ । അധാ തേ സുമ്നമീമഹേ ॥ യ ഉഗ്ര ഇവ ശര്യഹാ തിഗ്മശൃങ്ഗോ ന വഗ്ംസഗഃ । അഗ്നേ പുരോ രുരോജിഥ ॥ സഖായ-സ്സം-വഃ ഁസംയഁഞ്ചമിഷഗ്ഗ് സ്തോമ-ഞ്ചാഗ്നയേ । വര്ഷിഷ്ഠായ ക്ഷിതീനാമൂര്ജോ നപ്ത്രേ സഹസ്വതേ ॥ സഗ്ം സമിദ്യുവസേ വൃഷന്ന -ഗ്നേ വിശ്വാന്യര്യ ആ । ഇഡസ്പദേ സമിധ്യസേ സ നോ വസൂന്യാ ഭര । പ്രജാപതേ, സ വേദ, സോമാ പൂഷണേ, മൌ ദേവൌ ॥ 64 ॥

(യജ്ഞ - മമൈ - രധി - വൃഷ - ന്നേകാന്ന വിഗ്ംശതിശ്ച ) (അ. 11)
ഉശന്തസ്ത്വാ ഹവാമഹ ഉശന്ത-സ്സമിധീമഹി । ഉശന്നുശത ആ വഹ പിതൄന്. ഹവിഷേ അത്തവേ ॥ ത്വഗ്ം സോമ പ്രചികിതോ മനീഷാ ത്വഗ്ം രജിഷ്ഠമനു നേഷി പന്ഥാമ് । തവ പ്രണീതീ പിതരോ ന ഇന്ദോ ദേവേഷു രത്നമ ഭജന്ത ധീരാഃ ॥ ത്വയാ ഹി നഃ പിതരഃ സോമ പൂര്വേ കര്മാണി ചക്രുഃ പവമാന ധീരാഃ । വന്വന്നവാതഃ പരിധീഗ്ം രപോര്ണു വീരേഭിരശ്വൈര്മഘവാ ഭവാ [ഭവ, നഃ ।] 65
നഃ ॥ ത്വഗ്ം സോമ പിതൃഭിഃ സംവിഁദാനോ-ഽനു ദ്യാവാപൃഥിവീ ആ തതന്ഥ । തസ്മൈ ത ഇന്ദോ ഹവിഷാ വിധേമ വയഗ്ഗ് സ്യാമ പതയോ രയീണാമ് ॥ അഗ്നിഷ്വാത്താഃ പിതര ഏഹ ഗച്ഛത സദഃ സദ-സ്സദത സുപ്രണീതയഃ । അത്താ ഹവീഗ്ംഷി പ്രയതാനി ബര്ഹിഷ്യഥാ രയിഗ്ം സര്വവീര-ന്ദധാതന ॥ ബര്ഹിഷദഃ പിതര ഊത്യര്വാഗിമാ വോ ഹവ്യാ ചകൃമാ ജുഷദ്ധ്വമ് । ത ആ ഗതാ-ഽവസാ ശ-ന്തമേനാ-ഽഥാ-ഽസ്മഭ്യഗ്ം [-ഽസ്മഭ്യമ്, ശം-യോഁരരപോ ദധാത ।] 66
ശം-യോഁരരപോ ദധാത ॥ ആ-ഽഹ-മ്പിതൄന്-ഥ്സുവിദത്രാഗ്ം അവിഥ്സി നപാത-ഞ്ച വിക്രമണ-ഞ്ച വിഷ്ണോഃ । ബര്ഹിഷദോ യേ സ്വധയാ സുതസ്യ ഭജന്ത പിത്വസ്ത ഇഹാ-ഽഽ ഗമിഷ്ഠാഃ ॥ ഉപഹൂതാഃ പിതരഃ സോമ്യാസോ ബര്ഹിഷ്യേഷു നിധിഷു പ്രിയേഷു । ത ആ ഗമന്തു ത ഇഹ ശ്രുവന്ത്വധി ബ്രുവന്തു തേ അവന്ത്വസ്മാന് ॥ ഉദീരതാമവര ഉ-ത്പരാസ ഉന്മദ്ധ്യമാഃ പിതരഃ സോമ്യാസഃ । അസും- [അസുമ്, യ ഈയുര വൃകാ] 67
-ഁയ ഈയുര വൃകാ ഋതജ്ഞാസ്തേ നോ-ഽവന്തു പിതരോ ഹവേഷു ॥ ഇദ-മ്പിതൃഭ്യോ നമോ അസ്ത്വദ്യ യേ പൂര്വാസോ യ ഉപരാസ ഈയുഃ । യേ പാര്ഥിവേ രജസ്യാ നിഷത്താ യേ വാ നൂനഗ്ം സുവൃജനാസു വിക്ഷു ॥ അധാ യഥാ നഃ പിതരഃ പരാസഃ പ്രത്നാസോ അഗ്ന ഋതമാശുഷാണാഃ । ശുചീദയ-ന്ദീധിതി മുക്ഥശാസഃ, ക്ഷാമാ ഭിന്ദന്തോ അരുണീരപ വ്രന്ന് ॥ യദഗ്നേ [യദഗ്നേ, കവ്യവാഹന പിതൄന്] 68
കവ്യവാഹന പിതൄന്. യക്ഷ്യൃതാവൃധഃ । പ്ര ച ഹവ്യാനി വക്ഷ്യസി ദേവേഭ്യശ്ച പിതൃഭ്യ ആ ॥ ത്വമഗ്ന ഈഡിതോ ജാതവേദോ-ഽവാഡ്ഢവ്യാനി സുരഭീണി കൃത്വാ । പ്രാദാഃ പിതൃഭ്യഃ സ്വധയാ തേ അക്ഷന്നദ്ധി ത്വ-ന്ദേവ പ്രയതാ ഹവീഗ്ംഷി ॥ മാതലീ കവ്യൈര്യമോ അങ്ഗിരോഭി ര്ബൃഹസ്പതിര് ഋക്വഭി ര്വാവൃധാനഃ । യാഗ്ശ്ച ദേവാ വാവൃധുര്യേ ച ദേവാന്-ഥ്സ്വാഹാ-ഽന്യേ സ്വധയാ-ഽന്യേ മദന്തി ॥ 69 ॥
ഇമം-യഁമ പ്രസ്തരമാഹി സീദാങ്ഗിരോഭിഃ പിതൃഭിഃ സംവിഁദാനഃ । ആത്വാ മന്ത്രാഃ കവിശസ്താ വഹന്ത്വേനാ രാജന്. ഹവിഷാ മാദയസ്വ ॥ അങ്ഗിരോഭിരാ ഗഹി യജ്ഞിയേഭിര്യമ വൈരൂപൈരിഹ മാദയസ്വ । വിവസ്വന്തഗ്ം ഹുവേ യഃ പിതാ തേ-ഽസ്മിന്. യജ്ഞേ ബര്ഹിഷ്യാ നിഷദ്യ ॥ അങ്ഗിരസോ നഃ പിതരോ നവഗ്വാ അഥര്വാണോ ഭൃഗവ-സ്സോമ്യാസഃ । തേഷാം-വഁയഗ്ം സുമതൌ യജ്ഞിയാനാമപി ഭദ്രേ സൌമനസേ സ്യാമ ॥ 70 ॥

(ഭവാ - ഽസ്മഭ്യ - മസും - ഁയദഗ്നേ - മദന്തി - സൌമനസ - ഏക-ഞ്ച ) (അ. 12)
(സമിധ - ശ്ചക്ഷുഷീ - പ്രജാപതിരാജ്യം - ദേവസ്യ സ്ഫ്യം - ബ്രഹ്മവാദിനോ ഽദ്ഭി - രഗ്നേസ്ത്രയോ - മനുഃ പൃഥിവ്യാഃ - പശവോ - ഽഗ്നീധേ - ദേവാ വൈ യജ്ഞസ്യ - യുക്ഷ്വോ - ശന്തസ്ത്വാ - ദ്വാദശ )
(സമിധോ - യാജ്യാ - തസ്മാന്നഭാ-ഽഗഗ്ം - ഹി തമന്വി- ത്യാഹ പ്രജാ വാ - ആഹേത്യാഹ - യുക്ഷ്വാ ഹി - സപ്തതിഃ )
(സമിധഃ, സൌമനസേ സ്യാമ)
॥ ഹരിഃ ഓമ് ॥
॥ കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ സംഹിതായാ-ന്ദ്വിതീയകാണ്ഡേ ഷഷ്ടഃ പ്രശ്ന-സ്സമാപ്തഃ ॥
(വായവ്യം - പ്രജാപതി - രാദിത്യേഭ്യോ - ദേവാ - വിശ്വരൂപഃ - സമിധഃ - ഷട്) (6)
॥