Vedic Deities (Agni and Vayu)

3.2 - yo vai pavamānānām - kṛṣṇa yajurveda taittirīya saṃhitā pāṭhaḥ

(Yo Vai Pavamananam - Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita in English (IAST))

From Krishna Yajurveda

This text originates from the third kanda, second prashna of the Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita. It details the Pavamana Graha mantras, which are essential rituals dedicated to Agni and Vayu. Through the rhythmic chanting of these sacred Vedic verses, a practitioner seeks to ascend alongside the purifying Pavamana forces, ensuring protection and spiritual continuity. The chanting is believed to bestow holistic well-being, facilitate safe passage through worldly trials, and align the seeker with the transcendental energies of the cosmic order. It serves as a foundational liturgical text for Vedic fire rituals and spiritual cleansing.

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ntṛtīyakāṇḍe dvitīyaḥ praśnaḥ - pavamānagrāhādīnāṃ-vyā~khyānaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | hariḥ om ||
yo vai pava̭mānānāmanvārohān. vidvān. yajate-'nu pava̭mānānā ro̭hati na pava̭mānebhyo-'va̭ cchidyate śyeno̭-'si gāyatracha̭ndā anu tvā-''ra̭bhe svasti mā sa-mpā̭raya suparṇo̭-'si triṣṭupcha̭ndā anu tvā-''ra̭bhe svasti mā sa-mpā̭raya saghā̭-'si jaga̭tīchandā anu tvā-''ra̭bhe svasti mā sampā̭rayetyā̭haite [ ] 1
vai pava̭mānānāmanvārohāstān. ya evaṃ-vi~dvān. yajate-'nu pava̭mānānā ro̭hati na pava̭mānebhyo-'va̭ cchidyate yo vai pava̭mānasya santa̭tiṃ-ve~da sarvamāyṷreti na purā-''yṷṣaḥ pra mī̭yate paśumā-nbha̭vati vindate prajā-mpava̭mānasya grahā̭ gṛhyante-'tha vā a̭syaite-'gṛ̭hītā droṇakalaśa ā̭dhavanīyaḥ̭ pūtabhṛ-ttān. yadagṛ̭hītvopākuryā-tpava̭mānaṃ-vi~- [-tpava̭mānaṃ-vi~, chindyā-ttaṃ-vi~cchidya̭māna-] 2
cchi̭ndyā-ttaṃ-vi~cchidya̭māna-maddhvaryoḥ prāṇo-'nu vicchi̭dye-topayāmagṛ̭hīto-'si prajāpa̭taye tveti̭ droṇakalaśamabhi mṛ̭śedindrā̭ya tvetyā̭dhavanīyaṃ-vi~śvebhyastvā devebhya iti̭ pūtabhṛta-mpava̭mānameva ta-thsa-nta̭noti sarvamāyṷreti na purā-''yṷṣaḥ pramī̭yate paśumā-nbha̭vati vindate prajām || 3 ||
(ete - vi - dvica̭tvārigṃśacca) (a. 1)
trīṇi vāva sava̭nānyatha̭ tṛtīyagṃ sava̭namava̭ lumpantyanagṃśu kurvanta̭ upāgṃśugṃhutvopāgṃ̭śupātre-'gṃ̭śumavāsya tantṛ̭tīyasavanḙ 'pisṛjyābhi ṣṷṇuyādyadāpyāyaya̭ti tenāgṃ̭śumadyada̭bhiṣuṇoti tena̭rjīṣi sarvāṇyeva ta-thsava̭nānyagṃśumanti̭ śukrava̭nti samāva̭dvīryāṇi karoti dvau sa̭mudrau vita̭tāvajūryau paryāva̭rtete jaṭharḙva pādāḥ | tayoḥ paśya̭nto ati̭ yantyanya-mapa̭śyanta- [yantyanya-mapa̭śyantaḥ, setunā-'ti̭] 4
-ssetunā-'ti̭ yantyanyam || dve dradha̭sī satatī̭ vasta ekaḥ̭ keśī viśvā bhuva̭nāni vidvān | tirodhāyaityasi̭taṃ-va~sā̭na-śśukramā da̭tte anuhāya̭ jāryai || devā vai yadyajñe-'kṷrvata tadasṷrā akurvata te devā eta-mma̭hāyajñama̭paśya-ntama̭tanvatāgnihotraṃ-vra~tama̭kurvata tasmā-ddvivra̭ta-ssyā-ddvirhya̭gnihotra-ñjuhva̭ti paurṇamāsaṃ-ya~jña-ma̭gnīṣomīya̭- [-ma̭gnīṣomīyam, paśuma̭kurvata] 5
-mpaśuma̭kurvata dārśyaṃ-ya~jñamāgneya-mpaśuma̭kurvata vaiśvadeva-mprā̭tassavana -ma̭kurvata varuṇapraghāsā-nmāddhya̭dinnagṃ sava̭nagṃ sākamedhā-npi̭tṛyajña-ntrya̭mbakāg-stṛtīyasavanama̭kurvata tamḙṣāmasṷrā yajña -manvavā̭jigāgṃsa-nta-nnā-'nvavā̭ya-nte-'bruvannaddhvartavyā vā ime devā a̭bhūvanniti tada̭ddhvarasyā 'ddhvaratva-ntato̭ devā abha̭va-nparā-'sṷrā ya evaṃ-vi~dvān-thsomḙna yaja̭te bhava̭tyātmanā parā 'sya bhrātṛ̭vyo bhavati || 6 ||
(apa̭śyanto-' - gnīṣomīya̭ - mātmanā parā - trīṇi̭ ca) (a. 2)
paribhūragni-mpa̭ribhūrindra̭-mparibhūrviśvā-ndevā-npa̭ribhūrmāgṃ saha bra̭hmavarcasena sa naḥ̭ pavasva śa-ṅgave śa-ñjanā̭ya śamarva̭te śagṃ rā̭jannoṣa̭dhībhyo 'cchi̭nnasya te rayipate suvīrya̭sya rāyaspoṣa̭sya daditāraḥ̭ syāma | tasya̭ me rāsva tasya̭ te bhakṣīya tasya̭ ta idamunmṛ̭je || prāṇāya̭ me varcodā varca̭se pavasvā pānāya̭ vyānāya̭ vāce [vāce, dakṣakratubhyā-ñcakṣṷrbhyā-mme] 7
da̭kṣakratubhyā-ñcakṣṷrbhyā-mme varcodau varca̭se pavethāg śrotrā̭yā ''tmane 'ṅgebhya āyṷṣe vīryā̭ya viṣṇorindra̭sya viśvḙṣā-ndevānā-ñjaṭhara̭masi varcodā me varca̭se pavasva ko̭-'si ko nāma kasmai tvā kāya̭ tvā ya-ntvā somenātī̭tṛpaṃ-ya~-ntvā somenāmī̭madagṃ suprajāḥ prajayā̭ bhūyāsagṃ suvīro̭ vīrai-ssuvarcā varca̭sā supoṣaḥ poṣai-rviśvebhyo me rūpebhyo̭ varcodā [varcodāḥ, varca̭se] 8
varca̭se pavasva tasya̭ me rāsva tasya̭ te bhakṣīya tasya̭ ta idamunmṛ̭je || bubhṷ̄ṣannavekṣetaiṣa vai pātri̭yaḥ prajāpa̭tiryajñaḥ prajāpa̭tistameva ta̭rpayati sa ḙna-ntṛpto bhūtyā-'bhi pa̭vate brahmavarcasakāmo-'vekṣetaiṣa vai pātri̭yaḥ prajāpa̭tiryajñaḥ prajāpa̭tistameva ta̭rpayati sa ḙna-ntṛpto bra̭hmavarcasenābhi pa̭vata āmayā- [āmayāvī, avekṣetaiṣa vai] 9
-vyavekṣetaiṣa vai pātri̭yaḥ prajāpa̭tiryajñaḥ prajāpa̭tistameva ta̭rpayati sa ḙna-ntṛpta āyṷṣā-'bhi pa̭vate-'bhicarannavekṣetaiṣa vai pātri̭yaḥ prajāpa̭tiryajñaḥ prajāpa̭tistameva ta̭rpayati sa ḙna-ntṛptaḥ prā̭ṇāpānābhyāṃ-vā~co da̭kṣakratubhyā-ñcakṣṷrbhyāg śrotrābhyā-mātmano-'ṅgebhya āyṷṣo-'ntarḙti tāja-kpra dha̭nvati || 10 ||
(vāce-rūpebhyo̭ varcodā - ā̭mayāvī - pañca̭catvārigṃśacca) (a. 3)
sphya-ssvastirvi̭ghana-ssvastiḥ parśurvediḥ̭ paraśurnaḥ̭ svastiḥ | yajñiyā̭ yajñakṛtaḥ̭ stha te māsmin yajña upa̭ hvayaddhvamupa̭ mā dyāvā̭pṛthivī hva̭yetāmupā-''stāvaḥ kalaśa-ssomo̭ agnirupa̭ devā upa̭ yajña upa̭ mā hotrā̭ upahave hva̭yantā-nnamo-'gnayḙ makhaghnemakhasya̭ mā yaśo-'ryādityā̭havanīyamupa̭ tiṣṭhate yajño vai makho [yajño vai makhaḥ, yajñaṃ-vā~va] 11
yajñaṃ-vā~va sa tada̭ha-ntasmā̭ eva na̭maskṛtya sadaḥ prasa̭rpatyātmano-'nārtyai namo̭ rudrāya̭ makhaghne nama̭skṛtyā mā pāhītyāgnīddhra-ntasmā̭ eva na̭maskṛtya sadaḥ prasa̭rpatyātmano-'nārtyai nama indrā̭ya makhaghna i̭ndriya-mmḙ vīrya̭-mmā nirva̭dhīriti̭ hotrīya̭māśiṣa̭mevaitāmā śāstaindriyasya̭ vīrya̭syāni̭rghātāya yā vai [ ] 12
devatā-ssadasyārti̭mārpaya̭nti yastā vidvā-nprasarpa̭ti na sadasyārtimārccha̭ti namo-'gnayḙ makhaghna ityā̭haitā vai devatā-ssadasyārtimā-'rpa̭yanti tā ya evaṃ-vi~dvā-nprasarpa̭ti na sadasyārtimārccha̭ti ddṛḍhe sthaḥ̭ śithire samīcī mā-'gṃha̭saspātagṃ sūryo̭ mā devo divyādagṃha̭saspātu vāyurantari̭kṣā- [vāyurantari̭kṣāt, agniḥ pṛ̭thivyā] 13
-dagniḥ pṛ̭thivyā yamaḥ pitṛbhya-ssara̭svatī manuṣyebhyo devī dvārau mā mā sa-ntāpta-nnama-ssada̭se nama-ssada̭saspata̭ye nama-ssakhī̭nā-mpurogāṇā-ñcakṣṷṣe namo̭ dive namaḥ̭ pṛthivyā ahḙ daidhiṣavyodata̭stiṣṭhā-'nyasya sada̭ne sīda yo-'sma-tpāka̭tara unnivata ududvata̭śca geṣa-mpāta-mmā dyāvāpṛthivī adyāhna-ssado vai prasarpa̭nta- [vai prasarpa̭ntam, pitaro-'nu] 14
-mpitaro-'nu prasa̭rpanti ta ḙnamīśvarā higṃsi̭to-ssadaḥ̭ prasṛpya̭ dakṣiṇārdha-mparekṣetā-'ga̭nta pitaraḥ pitṛmānahaṃ-yu~ṣmābhi̭rbhūyāsagṃ suprajaso mayā̭ yūya-mbhṷ̄yāsteti tebhya̭ eva na̭maskṛtya sadaḥ prasa̭rpatyātmano-'nārtyai || 15 ||
(makho - vā - antari̭kṣāt - prasarpa̭ntaṃ - traya̭strigṃśacca) (a. 4)
bhakṣehi mā ''vi̭śa dīrghāyutvāya̭ śantanutvāya̭ rāyaspoṣā̭ya varca̭se suprajāstvāyehi̭ vaso puro vaso priyo mḙ hṛdo-'syaśvinostvā bāhubhyāgṃ̭ saghyāsa-nnṛcakṣa̭sa-ntvā deva soma sucakṣā ava̭ khyeṣa-mmandrā-'bhibhṷ̄tiḥ keturyajñānāṃ-vā~gjṷṣāṇā soma̭sya tṛpyatu mandrā sva̭rvācyadi̭tiranā̭hata śīrṣṇī vāgjṷṣāṇā soma̭sya tṛpyatvehi̭ viśvacarṣaṇe [ ] 16
śambhūrma̭yobhū-ssvasti mā̭ harivarṇa praca̭ra kratve dakṣā̭ya rāyaspoṣā̭ya suvīratā̭yai mā mā̭ rājan. vi bī̭bhiṣo mā me hārdi̭ tviṣā va̭dhīḥ | vṛṣa̭ṇe śuṣmāyā-''yṷṣe varca̭se || vasṷma-dgaṇasya soma deva te matividaḥ̭ prātassavanasya̭ gāyatracha̭ndasa indra̭pītasya narāśagṃsa̭pītasya pitṛpī̭tasya madhṷmata upa̭hūtasyopa̭hūto bhakṣayāmi rudrava̭-dgaṇasya soma deva te mativido māddhya̭ndinasya sava̭nasya triṣṭupcha̭ndasa indra̭pītasya narāśagṃ sa̭pītasya [ ] 17
pitṛpī̭tasya madhṷmata upa̭hūtasyopa̭hūto bhakṣayāmyādityava̭-dgaṇasya soma deva te mativida̭stṛtīya̭sya sava̭nasya jaga̭tīchandasa indra̭pītasya narāśagṃ sa̭pītasya pitṛpī̭tasya madhṷmata upa̭hūtasyopa̭hūto bhakṣayāmi || āpyā̭yasva samḙtu te viśvataḥ̭ soma vṛṣṇi̭yam | bhavā vāja̭sya saṅgathe || hinva̭ me gātrā̭ harivo gaṇā-nme mā vitī̭tṛṣaḥ | śivo mḙ saptarṣīnupa̭ tiṣṭhasva mā me-'vānnābhimati̭ [mā me-'vānnābhimati̭, gāḥ |] 18
gāḥ || apā̭ma soma̭mamṛtā̭ abhūmā-'da̭rśma jyotiravi̭dāma devān | kimasmān kṛ̭ṇavadarā̭tiḥ kimṷ dhūrtira̭mṛta martya̭sya || yanma̭ ātmano̭ mindā-'bhṷ̄dagnista-tpunarā-'hārjātavḙdā vica̭rṣaṇiḥ || puna̭ragniścakṣṷradāt-punarindro bṛhaspatiḥ̭ | puna̭rme aśvinā yuva-ñcakṣurā dha̭ttamakṣyoḥ || iṣṭaya̭juṣaste deva soma stutasto̭masya [ ] 19
śastoktha̭sya hari̭vata indra̭pītasya madhṷmata upa̭hūtasyopa̭hūto bhakṣayāmi || āpūryā-ssthā-''mā̭ pūrayata prajayā̭ ca dhanḙna ca || eta-ttḙ tata ye ca tvāmanveta-ttḙ pitāmaha prapitāmaha ye ca tvāmanvatra̭ pitaro yathābhāga-mma̭ndaddhva-nnamo̭ vaḥ pitaro rasā̭ya namo̭ vaḥ pitara-śśuṣmā̭ya namo̭ vaḥ pitaro jīvāya namo̭ vaḥ pitara- [namo̭ vaḥ pitaraḥ, svadhāyai] 20
-ssvadhāyai namo̭ vaḥ pitaro manyave namo̭ vaḥ pitaro ghorāya pita̭ro namo̭ vo ya etasmi̭n ~lokestha yuṣmāgste-'nu ye-'smin ~loke mā-nte-'nu ya etasmi̭n ~loke stha yūya-nteṣāṃ-va~si̭ṣṭhā bhūyāsta ye-'smin ~lokḙ-'ha-nteṣāṃ-va~si̭ṣṭho bhūyāsa-mprajā̭pate na tvadetānyanyo viśvā̭ jātāni paritā ba̭bhūva | 21
ya-tkā̭māste juhumastanno̭ astu vayagg syā̭ma pata̭yo rayīṇām || devakṛ̭tasyaina̭so 'vayaja̭namasi manuṣya̭kṛtasyaina̭so 'vayaja̭namasi pitṛkṛ̭tasyaina̭so 'vayaja̭namasyaphsu dhautasya̭ soma deva te nṛbhiḥ̭ sutasyeṣṭa ya̭juṣa-sstutasto̭masya śastoktha̭sya yo bhakṣoa̭śvasaniryo gosanistasya̭ te pitṛbhi̭rbhakṣa-ṅkṛ̭tasyo-pa̭hūtasyopa̭hūto bhakṣayāmi || 22 ||
(viśvacarṣaṇe - triṣṭupcha̭ndasa indra̭pītasya narāśagṃ sa̭pītasyā - 'ti̭ -stutasto̭masya - jīvāya namo̭ vaḥ pitaro - babhūva - catṷścatvārigṃśacca) (a. 5)
mahīnā-mpayo̭-'si viśvḙṣā-ndevānā-ntanūr-ṛddhyāsa̭madya pṛṣa̭tīnā-ṅgraha-mpṛṣa̭tīnā-ṅgraho̭-'si viṣṇorhṛda̭yamasyeka̭miṣa viṣṇustvā-'nu vica̭krame bhūtirdaddhnā ghṛtena̭ vardhatā-ntasya̭ meṣṭasya̭ vītasya dravi̭ṇamā ga̭myājjyoti̭rasi vaiśvānara-mpṛśñi̭yai dugdhaṃ-yā~va̭tī dyāvā̭pṛthivī ma̭hitvā yāva̭cca sapta sindha̭vo vitasthuḥ | tāva̭ntamindra te [tāva̭ntamindra te, grahagṃ̭] 23
grahagṃ̭ sahorjā gṛ̭hṇāmyastṛ̭tam || ya-tkṛ̭ṣṇaśakunaḥ pṛ̭ṣadājyama̭vamṛśecchūdrā a̭sya pramāyṷkā-ssyuryacchvā 'va̭mṛśeccatṷṣpādo-'sya paśavaḥ̭ pramāyṷkā-ssyurya-thskande-dyaja̭mānaḥ pramāyṷka-ssyā-tpaśavo vai pṛ̭ṣadājya-mpaśavo vā etasya̭ skandanti yasya̭ pṛṣadājyagg skanda̭ti ya-tpṛ̭ṣadājya-mpuna̭rgṛhṇāti̭ paśūnevāsmai puna̭rgṛhṇāti prāṇo vai pṛ̭ṣadājya-mprāṇo vā [pṛ̭ṣadājya-mprāṇo vai, etasya̭] 24
etasya̭ skandati yasya̭ pṛṣadājyagg skanda̭ti ya-tpṛ̭ṣadājya-mpuna̭rgṛhṇāti̭ prāṇamevāsmai puna̭rgṛhṇāti hira̭ṇyamavadhāya̭ gṛhṇātyamṛtaṃ-vai~ hira̭ṇya-mprāṇaḥ pṛ̭ṣadājyamamṛta̭mevāsya̭ prāṇe da̭dhāti śatamā̭na-mbhavati śatāyuḥ purṷṣa-śśatendri̭ya āyṷṣyevendriye prati̭tiṣṭhatyaśvamava̭ ghrāpayati prājāpatyo vā aśvaḥ̭ prājāpatyaḥ prāṇa-ssvādevāsmai yoneḥ prāṇa-nnirmi̭mīte vi vā etasya̭ yajñaśchi̭dyate yasya̭ pṛṣadājyagg skanda̭ti vaiṣṇavyarcā puna̭rgṛhṇāti yajño vai viṣṇṷryajñenaiva yajñagṃ sa-nta̭noti || 25 ||
(te - pṛṣadājya-mprāṇo vai - yoneḥ prāṇaṃ - dvāvigṃ̭śatiśca) (a. 6)
deva̭ savitareta-tte prā-''ha ta-tpra ca̭ suva pra ca̭ yaja bṛhaspati̭rbrahmā ''yṷṣmatyā ṛco mā gā̭ta tanūpā-thsāmnaḥ̭ satyā va̭ āśiṣaḥ̭ santu satyā ākṷ̄taya ṛta-ñca̭ satya-ñca̭ vadata stuta devasya̭ savituḥ pra̭save stutasya̭ stutamasyūrja-mmahyagg̭ stuta-ndṷhāmā mā stutasya̭ stuta-ṅga̭myācchastrasya̭ śastra- [śastram, asyūrja-mmahyagṃ̭] 26
-masyūrja-mmahyagṃ̭ śastra-ndṷhāmā mā̭ śastrasya̭ śastra-ṅga̭myā-dindriyāva̭nto vanāmahe dhukṣīmahi̭ prajāmiṣam || sā mḙ satyā-''śīrdeveṣṷ bhūyā-dbrahmavarcasa-mmā-'' ga̭myāt || yajño ba̭bhūva sa ā ba̭bhūva sapraja̭jñe sa vā̭vṛdhe | sa devānāmadhi̭-patirbabhūva so asmāgṃ adhi̭patīn karotu vayagg syā̭ma pata̭yo rayīṇām || yajño vā vai [ ] 27
yajñapa̭ti-nduhe yajñapa̭tirvā yajña-ndṷhe sa ya-sstṷtaśastrayordohama vi̭dvān. yaja̭te taṃ-ya~jño dṷhe sa iṣṭvā pāpī̭yā-nbhavati ya ḙnayordohaṃ̭-vi~dvān. yaja̭te sa yajña-ndṷhe sa iṣṭvā vasī̭yā-nbhavati stutasya̭ stutamasyūrja-mmahyagg̭ stuta-ndṷhāmā mā stutasya̭ stuta-ṅga̭myācchastrasya̭ śastramasyūrja-mmahyagṃ̭ śastra-ndṷhā mā mā̭ śastrasya̭ śastra-ṅga̭myādityā̭haiṣa vai stṷtaśastrayordohastaṃ-ya~ evaṃ-vi~dvān. yaja̭te duha eva yajñamiṣṭvā vasī̭yā-nbhavati || 28 ||
(śastraṃ - ~vai - śastrandṷhāṃ - dvāvigṃ̭śatiśca) (a. 7)
śyenāya patva̭ne svāhā vaṭthsvayama̭bhigūrtāya namo̭ viṣṭambhāya dharma̭ṇe svāhā vaṭthsvayama̭bhigūrtāya namaḥ̭ paridhayḙ janapratha̭nāya svāhā vaṭthsvayama̭bhigūrtāya nama̭ ūrje hotrā̭ṇāg svāhā vaṭthsvayama̭bhigūrtāya namaḥ paya̭se hotrā̭ṇāg svāhā vaṭthsvayama̭bhigūrtāya namaḥ̭ prajāpa̭taye mana̭ve svāhā vaṭthsvayama̭bhigūrtāya nama̭ ṛtamṛ̭tapā-ssuvarvāṭthsvāhā vaṭthsvayama̭bhigūrtāya nama̭stṛmpantāgṃ hotrā madhorghṛtasya̭ yajñapa̭timṛṣa̭ya ena̭sā- [ena̭sā, āhuḥ |] 29
-''huḥ | prajā nirbha̭ktā anutapyamā̭nā madhavyau stokāvapa tau ra̭rādha || sa-nnastābhyāgṃ̭ sṛjatuviśvaka̭rmā ghorā ṛṣa̭yo namo̭ astvebhyaḥ | cakṣṷṣa eṣā-mmana̭saśca sandhau bṛhaspata̭ye mahi ṣa-ddyumannamaḥ̭ || namo̭ viśvaka̭rmaṇe sa ṷ pātvasmāna̭nanyān-thso̭mapā-nmanya̭mānaḥ | prāṇasya̭ vidvān-thsa̭mare na dhīra ena̭ścakṛvā-nmahi̭ baddha ḙṣām || taṃ-vi~̭śvakarma- [taṃ-vi~̭śvakarmann, pra mṷñcā svastaye] 30
-npra mṷñcā svastaye ye bhakṣaya̭nto na vasūnyānṛhuḥ | yānagnayo-'nvata̭pyanta dhiṣṇi̭yā iya-nteṣā̭mavayā duri̭ṣṭyai svi̭ṣṭi-nnastā-ṅkṛ̭ṇotu viśvaka̭rmā || namaḥ̭ pitṛbhyo̭ abhi ye no akhya̭n. yajñakṛto̭ yajñakā̭mā-ssudevā a̭kāmā vo dakṣi̭ṇā-nna nī̭nima mā nastasmā dena̭saḥ pāpayiṣṭa | yāva̭nto vai sa̭dasyāste sarvḙ dakṣiṇyāstebhyo yo dakṣi̭ṇā-nna [ ] 31
nayedaibhyo̭ vṛścyeta ya-dvaiśvakarmaṇāni̭ juhoti̭ sadasyā̭neva ta-tprī̭ṇātyasme dḙvāso vapṷṣe cikithsata yamāśirā dampa̭tī vāmama̭śñutaḥ | pumā-nputro jā̭yate vindate vasvatha viśvḙ arapā ḙdhate gṛhaḥ || āśīrdāyā dampa̭tī vāmama̭śñutāmari̭ṣṭo rāyaḥ̭ sacatāgṃ samo̭kasā | ya ā-'si̭ca-thsa-ndṷgdha-ṅkumbhyā saheṣṭena yāmannama̭ti-ñjahātu saḥ || sarpirgrīvī [ ] 32
pīva̭ryasya jāyā pīvā̭naḥ putrā akṛ̭śāso asya | sahajā̭nirya-ssṷmakhasyamā̭na indrā̭yā-''śiragṃ̭ saha kumbhyā-'dāt || āśīrma ūrja̭muta sṷprajāstvamiṣa̭-ndadhātu dravi̭ṇagṃ sava̭rcasam | sa-ñjayan kṣetrā̭ṇi saha̭sā-'hami̭ndra kṛṇvāno anyāgṃ adha̭rānthsapatnāṋ || bhūtama̭si bhūte mā̭ dhā mukha̭masi mukha̭-mbhūyāsa-ndyāvā̭pṛthivībhyā-ntvā pari̭gṛhṇāmi viśve tvā devā vaiśvānarāḥ [vaiśvānarāḥ, pracyā̭vayantu] 33
pracyā̭vayantu divi devā-ndṛgṃ̭hāntari̭kṣe vayāgṃ̭si pṛthivyā-mpārthi̭vā-ndhruva-ndhruveṇa̭ haviṣā-'va soma̭-nnayāmasi | yathā̭ na-ssarvamijjaga̭dayakṣmagṃ sumanā asa̭t | yathā̭ na indra idviśaḥ keva̭lī-ssarvā-ssama̭nasaḥ kara̭t | yathā̭ na-ssarvā iddiśo-'smāka-ṅkeva̭līrasanṋ || 34 ||
(ena̭sā - viśvakarman - yo dakṣi̭ṇā-nna - sa̭rpirgrīvī - vaiśvanarā - śca̭tvārigṃśacca̭) (a. 8)
yadvai hotā-'ddhvaryuma̭bhyāhvaya̭te vajra̭menamabhi prava̭rtayatyuktha̭śā ityā̭ha prātassavana-mpra̭tigīrya trīṇyetānyakṣarā̭ṇi tripadā̭ gāyatrī gā̭yatra-mprā̭tassavana-ṅgā̭yatriyaiva prā̭tassavane vajra̭mantardha̭tta ukthaṃ-vā~cītyā̭ha māddhya̭dinnagṃ sava̭na-mpratigīrya̭ catvāryetānya-kṣarā̭ṇi catṷṣpadā triṣṭu-ptraiṣṭṷbha-mmāddhya̭dinnagṃ sava̭na-ntriṣṭubhaiva māddhya̭ndine sava̭ne vajra̭mantardha̭tta [vajra̭mantardha̭tte, ukthaṃ-vā~cīndrāyetyā̭ha] 35
ukthaṃ-vā~cīndrāyetyā̭ha tṛtīyasavana-mpra̭tigīrya̭ saptaitānyakṣarā̭ṇi saptapa̭dā śakva̭rī śākvaro vajro vajrḙṇaiva tṛ̭tīyasavane vajra̭mantardha̭tte brahmavādino̭ vadanti sa tvā a̭ddhvaryu-ssyādyo ya̭thāsavana-mpra̭tigare chandāgṃ̭si sampādaye-ttejaḥ̭ prāta-ssavana ātma-ndadhī̭tendriya-mmāddhya̭ndine sava̭ne paśūg stṛ̭tīyasavana ityuktha̭śā ityā̭ha prātassavana-mpra̭tigīrya trīṇyetānyakṣarā̭ṇi [ ] 36
tripadā̭ gāyatrī gā̭yatra-mprā̭tassavana-mprā̭tassavana eva pra̭tigare chandāgṃ̭si sampā̭dayatyatho tejo vai gā̭yatrī tejaḥ̭ prāta-ssavana-nteja̭ eva prā̭tassavana ātma-ndha̭tta ukthaṃ-vā~cītyā̭ha māddhya̭ndinagṃ sava̭na-mpratigīrya̭ catvāryetānyakṣarā̭ṇi catṷṣpadā triṣṭu-ptraiṣṭṷbha-mmāddhya̭ndinagṃ sava̭na-mmāddhya̭dinna eva sava̭ne pratigare chandāgṃ̭si sampā̭dayatyatho̭ indriyaṃ-vai~ triṣṭugi̭ndriya-mmāddhya̭dinnagṃ sava̭na- [sava̭nam, indriyameva] 37
-mindriyameva māddhya̭ndine sava̭na ātma-ndha̭tta ukthaṃ-vā~cīndrāyetyā̭ha tṛtīyasavana-mpra̭tigīrya̭ saptaitānyakṣarā̭ṇi saptapa̭dā śakva̭rī śākvarāḥ paśavo jāga̭ta-ntṛtīyasavana-ntṛ̭tīyasavana eva pra̭tigare chandāgṃ̭si sampā̭dayatyatho̭ paśavo vai jaga̭tī paśava̭stṛtīyasavana-mpaśūneva tṛ̭tīyasavana ātma-ndha̭tte yadvai hotā-'ddhvaryuma̭bhyāhvaya̭ta āvya̭masmi-ndadhāti tadyannā- [tadyanna, apahanī̭ta purā-'sya̭] 38
-'pahanī̭ta purā-'sya̭ saṃva~thsarā-dgṛha ā vḙvīrañchogṃsā moda̭ iveti̭ pratyāhva̭yate tenaiva tadapa̭ hate yathā vā āya̭tā-mpratīkṣa̭ta evama̭ddhvaryuḥ pra̭tigara-mpratīkṣate yada̭bhi pratigṛṇīyādyathā ''ya̭tayā samṛcchatḙ tādṛgeva tadyada̭rdharcāllupyḙta yathā dhāva̭dbhyo hīya̭te tādṛgeva ta-tprabāhugvā ṛtvijā̭mudgīthā ṷdgītha evo-dgā̭tṛṇā- [evo-dgā̭tṛṇām, ṛcaḥ pra̭ṇava] 39
-mṛcaḥ pra̭ṇava ṷkthaśagṃsinā-mpratigaro-'ddhvaryūṇāṃ-ya~ evaṃ-vi~dvā-npra̭tigṛṇātya̭nnāda eva bha̭vatyā-'sya̭ prajāyāṃ-vā~jī jā̭yata iyaṃ-vai~ hotā-'sāva̭ddhvaryuryadāsī̭na-śśagṃ sa̭tyasyā eva taddhotā naityāsta̭ iva hīyamatho̭ imāmeva tena yaja̭māno duhe ya-ttiṣṭha̭-npratigṛṇātyamuṣyā̭ eva tada̭ddhvaryurnaiti [tada̭ddhvaryurnaiti̭, tiṣṭha̭tīva hya̭sāvatho̭] 40
tiṣṭha̭tīva hya̭sāvatho̭ amūmeva tena yaja̭māno duhe yadāsī̭na-śśagṃsa̭ti tasmā̭ditaḥ pra̭dāna-ndevā upa̭ jīvanti ya-ttiṣṭha̭-npratigṛṇāti tasmā̭damutaḥ̭ pradāna-mmanuṣyā̭ upa̭ jīvanti ya-tprāṃāsī̭na-śśagṃsa̭ti pratya-ntiṣṭha̭-npratigṛṇāti tasmā-tprācīnagṃ reto̭ dhīyate pratīcīḥ prajā jā̭yante yadvai hotā-'ddhvaryuma̭bhyāhvaya̭te vajra̭menamabhi prava̭rtayati parāṃā va̭rtate vajra̭meva tanni ka̭roti || 41 ||
(sava̭ne vajra̭mantardha̭tte - trīṇyetānyakṣarā̭ṇī - ndriya-mmādhya̭ndinagṃ sava̭naṃ - no - dgā̭tṛṇā - ma̭dhvaryurnaiti̭ - vartayatya - ṣṭau ca̭) (a. 9)
upayāmagṛ̭hīto-'si vākṣasada̭si vākpābhyā-ntvā kratupābhyā̭masya yajñasya̭ dhruvasyā-'ddhya̭-kṣābhyā-ṅgṛhṇā-myupayāmagṛ̭hīto-'syṛtasada̭si cakṣuṣpābhyā-ntvā kratupābhyā̭masya yajñasya̭ dhruvasyā-'ddhya̭kṣābhyā-ṅgṛhṇāmyupayāmagṛ̭hīto-'si śrutasada̭si śrotrapābhyā-ntvā kratupābhyā̭masya yajñasya̭ dhruvasyā-'ddhya̭kṣābhyā-ṅgṛhṇāmi devebhya̭stvā viśvadḙvebhyastvā viśvebhyastvā devebhyo viṣṇa̭vurukramaiṣa te somastagṃ ra̭kṣasva [somastagṃ ra̭kṣasva, ta-ntḙ] 42
ta-ntḙ duścakṣā mā-'va̭ khyanmayi vasuḥ̭ purovasṷrvākpā vāca̭-mme pāhi mayi vasṷrvidadva̭suścakṣuṣpāścakṣṷ-rme pāhi mayi vasuḥ̭ saṃya~dva̭su-śśrotrapā-śśrotra̭-mme pāhi bhūra̭si śreṣṭho̭ raśmīnā-mprā̭ṇapāḥ prāṇa-mmḙ pāhi dhūra̭si śreṣṭho̭ raśmīnāma̭pānapā a̭pāna-mmḙ pāhi yo na̭ indravāyū mitrāvaruṇā-vaśvināvabhidāsa̭ti bhrātṛ̭vya utpipī̭te śubhaspatī idamaha-ntamadha̭ra-mpādayāmi yathendrā-'hamṷttamaścetayā̭ni || 43 ||
(rakṣasva - bhrrātṛ̭vya - strayo̭daśa ca) (a. 10)
pra so a̭gne tavotibhiḥ̭ suvīrā̭bhistarati vāja̭karmabhiḥ | yasya tvagṃ sakhyamāvi̭tha || pra hotrḙ pūrvyaṃ-va~co-'gnayḙ bharatā bṛhat | vipā-ñjyotīgṃ̭ṣi bibhra̭te na vedhase || agne trī te vāji̭nā trī ṣadhasthā̭ tisrastḙ jihvā ṛ̭tajāta pūrvīḥ | tisra ṷ te tanuvo̭ devavā̭tāstābhi̭rnaḥ pāhi giro apra̭yucchann || saṃ-vā~-ṅkarma̭ṇā samiṣā [samiṣā, hinomīndrā̭-viṣṇū] 44
hi̭nomīndrā̭-viṣṇū apa̭saspāre asya | juṣethāṃ-ya~jña-ndravi̭ṇa-ñca dhattamari̭ṣṭairnaḥ pathibhiḥ̭ pāraya̭ntā || ubhā ji̭gyathurna parā̭ jayethe na parā̭ jigye kataraścanainoḥ | indra̭śca viṣṇo yadapa̭spṛdhethā-ntredhā sahasraṃ-vi~ tadai̭rayethām || trīṇyāyūgṃ̭ṣi tava̭ jātavedastisra ājānī̭ruṣasa̭ste agne | tābhi̭rdevānāmavo̭ yakṣi vidvānathā̭ [vidvānatha̭, bhava yaja̭mānāya śaṃyo~ḥ |] 45
-bhava yaja̭mānāya śaṃyo~ḥ || agnistrīṇi̭ tridhātūnyā kṣḙti vidathā̭ kaviḥ | sa trīgṃrḙkādaśāgṃ iha || yakṣa̭cca pipraya̭cca no vipro̭ dūtaḥ pari̭ṣkṛtaḥ | nabha̭ntāmanyake sa̭me || indrā̭viṣṇū dṛgṃhitā-śśamba̭rasya nava puro̭ navati-ñca̭- śñathiṣṭam | śataṃ-va~rcinaḥ̭ sahasra̭-ñca sākagṃ hatho a̭pratyasṷrasya vīrān || uta mātā ma̭hiṣa manva̭venadamī tvā̭ jahati putra devāḥ | athābravī-dvṛtramindro̭ haniṣyan-thsakhḙ viṣṇo vitaraṃ-vi~kra̭masva || 46 ||
(iṣā - 'tha̭ - tvā - trayo̭daśa ca) (a. 11) (yo vai pava̭mānānāṃ - trīṇi̭ - paribhūraḥ - sphya-ssvasti - rbhakṣehi̭ - mahīnā-mpayo̭-'si - deva̭ savitaretatte - śyenāya - yadvai hoto̭ - payāmagṛ̭hīto-'si vākṣasat - pra so a̭gna - ekā̭daśa ) (yo vai - sphya-ssvastiḥ - svadhāyai namaḥ - pramṷñca - tiṣṭha̭tīva - ṣaṭca̭tvārigṃśat ) (yo vai pava̭mānānām, vikra̭masva) || hariḥ̭ om || || kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ntṛtīyakāṇḍe dvitīyaḥ praśna-ssamāptaḥ ||

Explore More