3.2 - యో వై పవమానానామ్ - కృష్ణ యజుర్వేద తైత్తిరీయ సంహితా పాఠః

కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ సంహితాయా-న్తృతీయకాణ్డే ద్వితీయః ప్రశ్నః - పవమానగ్రాహాదీనాం-వ్యాఁఖ్యానం
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,

శ్రీ గురుభ్యో నమః । హరిః ఓమ్ ॥
యో వై పవమానానామన్వారోహాన్. విద్వాన్. యజతే-ఽను పవమానానా రోహతి న పవమానేభ్యో-ఽవ చ్ఛిద్యతే శ్యేనో-ఽసి గాయత్రఛన్దా అను త్వా-ఽఽరభే స్వస్తి మా స-మ్పారయ సుపర్ణో-ఽసి త్రిష్టుప్ఛన్దా అను త్వా-ఽఽరభే స్వస్తి మా స-మ్పారయ సఘా-ఽసి జగతీఛన్దా అను త్వా-ఽఽరభే స్వస్తి మా సమ్పారయేత్యాహైతే [ ] 1
వై పవమానానామన్వారోహాస్తాన్. య ఏవం-విఁద్వాన్. యజతే-ఽను పవమానానా రోహతి న పవమానేభ్యో-ఽవ చ్ఛిద్యతే యో వై పవమానస్య సన్తతిం-వేఁద సర్వమాయురేతి న పురా-ఽఽయుషః ప్ర మీయతే పశుమా-న్భవతి విన్దతే ప్రజా-మ్పవమానస్య గ్రహా గృహ్యన్తే-ఽథ వా అస్యైతే-ఽగృహీతా ద్రోణకలశ ఆధవనీయః పూతభృ-త్తాన్. యదగృహీత్వోపాకుర్యా-త్పవమానం-విఁ- [-త్పవమానం-విఁ, ఛిన్ద్యా-త్తం-విఁచ్ఛిద్యమాన-] 2
చ్ఛిన్ద్యా-త్తం-విఁచ్ఛిద్యమాన-మద్ధ్వర్యోః ప్రాణో-ఽను విచ్ఛిద్యే-తోపయామగృహీతో-ఽసి ప్రజాపతయే త్వేతి ద్రోణకలశమభి మృశేదిన్ద్రాయ త్వేత్యాధవనీయం-విఁశ్వేభ్యస్త్వా దేవేభ్య ఇతి పూతభృత-మ్పవమానమేవ త-థ్స-న్తనోతి సర్వమాయురేతి న పురా-ఽఽయుషః ప్రమీయతే పశుమా-న్భవతి విన్దతే ప్రజామ్ ॥ 3 ॥

(ఏతే - వి - ద్విచత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 1)
త్రీణి వావ సవనాన్యథ తృతీయగ్ం సవనమవ లుమ్పన్త్యనగ్ంశు కుర్వన్త ఉపాగ్ంశుగ్ంహుత్వోపాగ్ంశుపాత్రే-ఽగ్ంశుమవాస్య తన్తృతీయసవనే ఽపిసృజ్యాభి షుణుయాద్యదాప్యాయయతి తేనాగ్ంశుమద్యదభిషుణోతి తేనర్జీషి సర్వాణ్యేవ త-థ్సవనాన్యగ్ంశుమన్తి శుక్రవన్తి సమావద్వీర్యాణి కరోతి ద్వౌ సముద్రౌ వితతావజూర్యౌ పర్యావర్తేతే జఠరేవ పాదాః । తయోః పశ్యన్తో అతి యన్త్యన్య-మపశ్యన్త- [యన్త్యన్య-మపశ్యన్తః, సేతునా-ఽతి] 4
-స్సేతునా-ఽతి యన్త్యన్యమ్ ॥ ద్వే ద్రధసీ సతతీ వస్త ఏకః కేశీ విశ్వా భువనాని విద్వాన్ । తిరోధాయైత్యసితం-వఁసాన-శ్శుక్రమా దత్తే అనుహాయ జార్యై ॥ దేవా వై యద్యజ్ఞే-ఽకుర్వత తదసురా అకుర్వత తే దేవా ఏత-మ్మహాయజ్ఞమపశ్య-న్తమతన్వతాగ్నిహోత్రం-వ్రఁతమకుర్వత తస్మా-ద్ద్వివ్రత-స్స్యా-ద్ద్విర్హ్యగ్నిహోత్ర-ఞ్జుహ్వతి పౌర్ణమాసం-యఁజ్ఞ-మగ్నీషోమీయ- [-మగ్నీషోమీయమ్, పశుమకుర్వత] 5
-మ్పశుమకుర్వత దార్శ్యం-యఁజ్ఞమాగ్నేయ-మ్పశుమకుర్వత వైశ్వదేవ-మ్ప్రాతస్సవన -మకుర్వత వరుణప్రఘాసా-న్మాద్ధ్యదిన్నగ్ం సవనగ్ం సాకమేధా-న్పితృయజ్ఞ-న్త్ర్యమ్బకాగ్-స్తృతీయసవనమకుర్వత తమేషామసురా యజ్ఞ -మన్వవాజిగాగ్ంస-న్త-న్నా-ఽన్వవాయ-న్తే-ఽబ్రువన్నద్ధ్వర్తవ్యా వా ఇమే దేవా అభూవన్నితి తదద్ధ్వరస్యా ఽద్ధ్వరత్వ-న్తతో దేవా అభవ-న్పరా-ఽసురా య ఏవం-విఁద్వాన్-థ్సోమేన యజతే భవత్యాత్మనా పరా ఽస్య భ్రాతృవ్యో భవతి ॥ 6 ॥

(అపశ్యన్తో-ఽ - గ్నీషోమీయ - మాత్మనా పరా - త్రీణి చ) (అ. 2)
పరిభూరగ్ని-మ్పరిభూరిన్ద్ర-మ్పరిభూర్విశ్వా-న్దేవా-న్పరిభూర్మాగ్ం సహ బ్రహ్మవర్చసేన స నః పవస్వ శ-ఙ్గవే శ-ఞ్జనాయ శమర్వతే శగ్ం రాజన్నోషధీభ్యో ఽచ్ఛిన్నస్య తే రయిపతే సువీర్యస్య రాయస్పోషస్య దదితారః స్యామ । తస్య మే రాస్వ తస్య తే భక్షీయ తస్య త ఇదమున్మృజే ॥ ప్రాణాయ మే వర్చోదా వర్చసే పవస్వా పానాయ వ్యానాయ వాచే [వాచే, దక్షక్రతుభ్యా-ఞ్చక్షుర్భ్యా-మ్మే] 7
దక్షక్రతుభ్యా-ఞ్చక్షుర్భ్యా-మ్మే వర్చోదౌ వర్చసే పవేథాగ్ శ్రోత్రాయా ఽఽత్మనే ఽఙ్గేభ్య ఆయుషే వీర్యాయ విష్ణోరిన్ద్రస్య విశ్వేషా-న్దేవానా-ఞ్జఠరమసి వర్చోదా మే వర్చసే పవస్వ కో-ఽసి కో నామ కస్మై త్వా కాయ త్వా య-న్త్వా సోమేనాతీతృపం-యఁ-న్త్వా సోమేనామీమదగ్ం సుప్రజాః ప్రజయా భూయాసగ్ం సువీరో వీరై-స్సువర్చా వర్చసా సుపోషః పోషై-ర్విశ్వేభ్యో మే రూపేభ్యో వర్చోదా [వర్చోదాః, వర్చసే] 8
వర్చసే పవస్వ తస్య మే రాస్వ తస్య తే భక్షీయ తస్య త ఇదమున్మృజే ॥ బుభూషన్నవేక్షేతైష వై పాత్రియః ప్రజాపతిర్యజ్ఞః ప్రజాపతిస్తమేవ తర్పయతి స ఏన-న్తృప్తో భూత్యా-ఽభి పవతే బ్రహ్మవర్చసకామో-ఽవేక్షేతైష వై పాత్రియః ప్రజాపతిర్యజ్ఞః ప్రజాపతిస్తమేవ తర్పయతి స ఏన-న్తృప్తో బ్రహ్మవర్చసేనాభి పవత ఆమయా- [ఆమయావీ, అవేక్షేతైష వై] 9
-వ్యవేక్షేతైష వై పాత్రియః ప్రజాపతిర్యజ్ఞః ప్రజాపతిస్తమేవ తర్పయతి స ఏన-న్తృప్త ఆయుషా-ఽభి పవతే-ఽభిచరన్నవేక్షేతైష వై పాత్రియః ప్రజాపతిర్యజ్ఞః ప్రజాపతిస్తమేవ తర్పయతి స ఏన-న్తృప్తః ప్రాణాపానాభ్యాం-వాఁచో దక్షక్రతుభ్యా-ఞ్చక్షుర్భ్యాగ్ శ్రోత్రాభ్యా-మాత్మనో-ఽఙ్గేభ్య ఆయుషో-ఽన్తరేతి తాజ-క్ప్ర ధన్వతి ॥ 10 ॥

(వాచే-రూపేభ్యో వర్చోదా - ఆమయావీ - పఞ్చచత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 3)
స్ఫ్య-స్స్వస్తిర్విఘన-స్స్వస్తిః పర్శుర్వేదిః పరశుర్నః స్వస్తిః । యజ్ఞియా యజ్ఞకృతః స్థ తే మాస్మిన్ యజ్ఞ ఉప హ్వయద్ధ్వముప మా ద్యావాపృథివీ హ్వయేతాముపా-ఽఽస్తావః కలశ-స్సోమో అగ్నిరుప దేవా ఉప యజ్ఞ ఉప మా హోత్రా ఉపహవే హ్వయన్తా-న్నమో-ఽగ్నయే మఖఘ్నేమఖస్య మా యశో-ఽర్యాదిత్యాహవనీయముప తిష్ఠతే యజ్ఞో వై మఖో [యజ్ఞో వై మఖః, యజ్ఞం-వాఁవ] 11
యజ్ఞం-వాఁవ స తదహ-న్తస్మా ఏవ నమస్కృత్య సదః ప్రసర్పత్యాత్మనో-ఽనార్త్యై నమో రుద్రాయ మఖఘ్నే నమస్కృత్యా మా పాహీత్యాగ్నీద్ధ్ర-న్తస్మా ఏవ నమస్కృత్య సదః ప్రసర్పత్యాత్మనో-ఽనార్త్యై నమ ఇన్ద్రాయ మఖఘ్న ఇన్ద్రియ-మ్మే వీర్య-మ్మా నిర్వధీరితి హోత్రీయమాశిషమేవైతామా శాస్తైన్ద్రియస్య వీర్యస్యానిర్ఘాతాయ యా వై [ ] 12
దేవతా-స్సదస్యార్తిమార్పయన్తి యస్తా విద్వా-న్ప్రసర్పతి న సదస్యార్తిమార్చ్ఛతి నమో-ఽగ్నయే మఖఘ్న ఇత్యాహైతా వై దేవతా-స్సదస్యార్తిమా-ఽర్పయన్తి తా య ఏవం-విఁద్వా-న్ప్రసర్పతి న సదస్యార్తిమార్చ్ఛతి ద్దృఢే స్థః శిథిరే సమీచీ మా-ఽగ్ంహసస్పాతగ్ం సూర్యో మా దేవో దివ్యాదగ్ంహసస్పాతు వాయురన్తరిక్షా- [వాయురన్తరిక్షాత్, అగ్నిః పృథివ్యా] 13
-దగ్నిః పృథివ్యా యమః పితృభ్య-స్సరస్వతీ మనుష్యేభ్యో దేవీ ద్వారౌ మా మా స-న్తాప్త-న్నమ-స్సదసే నమ-స్సదసస్పతయే నమ-స్సఖీనా-మ్పురోగాణా-ఞ్చక్షుషే నమో దివే నమః పృథివ్యా అహే దైధిషవ్యోదతస్తిష్ఠా-ఽన్యస్య సదనే సీద యో-ఽస్మ-త్పాకతర ఉన్నివత ఉదుద్వతశ్చ గేష-మ్పాత-మ్మా ద్యావాపృథివీ అద్యాహ్న-స్సదో వై ప్రసర్పన్త- [వై ప్రసర్పన్తమ్, పితరో-ఽను] 14
-మ్పితరో-ఽను ప్రసర్పన్తి త ఏనమీశ్వరా హిగ్ంసితో-స్సదః ప్రసృప్య దక్షిణార్ధ-మ్పరేక్షేతా-ఽగన్త పితరః పితృమానహం-యుఁష్మాభిర్భూయాసగ్ం సుప్రజసో మయా యూయ-మ్భూయాస్తేతి తేభ్య ఏవ నమస్కృత్య సదః ప్రసర్పత్యాత్మనో-ఽనార్త్యై ॥ 15 ॥

(మఖో - వా - అన్తరిక్షాత్ - ప్రసర్పన్తం - త్రయస్త్రిగ్ంశచ్చ) (అ. 4)
భక్షేహి మా ఽఽవిశ దీర్ఘాయుత్వాయ శన్తనుత్వాయ రాయస్పోషాయ వర్చసే సుప్రజాస్త్వాయేహి వసో పురో వసో ప్రియో మే హృదో-ఽస్యశ్వినోస్త్వా బాహుభ్యాగ్ం సఘ్యాస-న్నృచక్షస-న్త్వా దేవ సోమ సుచక్షా అవ ఖ్యేష-మ్మన్ద్రా-ఽభిభూతిః కేతుర్యజ్ఞానాం-వాఁగ్జుషాణా సోమస్య తృప్యతు మన్ద్రా స్వర్వాచ్యదితిరనాహత శీర్ష్ణీ వాగ్జుషాణా సోమస్య తృప్యత్వేహి విశ్వచర్షణే [ ] 16
శమ్భూర్మయోభూ-స్స్వస్తి మా హరివర్ణ ప్రచర క్రత్వే దక్షాయ రాయస్పోషాయ సువీరతాయై మా మా రాజన్. వి బీభిషో మా మే హార్ది త్విషా వధీః । వృషణే శుష్మాయా-ఽఽయుషే వర్చసే ॥ వసుమ-ద్గణస్య సోమ దేవ తే మతివిదః ప్రాతస్సవనస్య గాయత్రఛన్దస ఇన్ద్రపీతస్య నరాశగ్ంసపీతస్య పితృపీతస్య మధుమత ఉపహూతస్యోపహూతో భక్షయామి రుద్రవ-ద్గణస్య సోమ దేవ తే మతివిదో మాద్ధ్యన్దినస్య సవనస్య త్రిష్టుప్ఛన్దస ఇన్ద్రపీతస్య నరాశగ్ం సపీతస్య [ ] 17
పితృపీతస్య మధుమత ఉపహూతస్యోపహూతో భక్షయామ్యాదిత్యవ-ద్గణస్య సోమ దేవ తే మతివిదస్తృతీయస్య సవనస్య జగతీఛన్దస ఇన్ద్రపీతస్య నరాశగ్ం సపీతస్య పితృపీతస్య మధుమత ఉపహూతస్యోపహూతో భక్షయామి ॥ ఆప్యాయస్వ సమేతు తే విశ్వతః సోమ వృష్ణియమ్ । భవా వాజస్య సఙ్గథే ॥ హిన్వ మే గాత్రా హరివో గణా-న్మే మా వితీతృషః । శివో మే సప్తర్షీనుప తిష్ఠస్వ మా మే-ఽవాన్నాభిమతి [మా మే-ఽవాన్నాభిమతి, గాః ।] 18
గాః ॥ అపామ సోమమమృతా అభూమా-ఽదర్శ్మ జ్యోతిరవిదామ దేవాన్ । కిమస్మాన్ కృణవదరాతిః కిము ధూర్తిరమృత మర్త్యస్య ॥ యన్మ ఆత్మనో మిన్దా-ఽభూదగ్నిస్త-త్పునరా-ఽహార్జాతవేదా విచర్షణిః ॥ పునరగ్నిశ్చక్షురదాత్-పునరిన్ద్రో బృహస్పతిః । పునర్మే అశ్వినా యువ-ఞ్చక్షురా ధత్తమక్ష్యోః ॥ ఇష్టయజుషస్తే దేవ సోమ స్తుతస్తోమస్య [ ] 19
శస్తోక్థస్య హరివత ఇన్ద్రపీతస్య మధుమత ఉపహూతస్యోపహూతో భక్షయామి ॥ ఆపూర్యా-స్స్థా-ఽఽమా పూరయత ప్రజయా చ ధనేన చ ॥ ఏత-త్తే తత యే చ త్వామన్వేత-త్తే పితామహ ప్రపితామహ యే చ త్వామన్వత్ర పితరో యథాభాగ-మ్మన్దద్ధ్వ-న్నమో వః పితరో రసాయ నమో వః పితర-శ్శుష్మాయ నమో వః పితరో జీవాయ నమో వః పితర- [నమో వః పితరః, స్వధాయై] 20
-స్స్వధాయై నమో వః పితరో మన్యవే నమో వః పితరో ఘోరాయ పితరో నమో వో య ఏతస్మిన్ ఁలోకేస్థ యుష్మాగ్స్తే-ఽను యే-ఽస్మిన్ ఁలోకే మా-న్తే-ఽను య ఏతస్మిన్ ఁలోకే స్థ యూయ-న్తేషాం-వఁసిష్ఠా భూయాస్త యే-ఽస్మిన్ ఁలోకే-ఽహ-న్తేషాం-వఁసిష్ఠో భూయాస-మ్ప్రజాపతే న త్వదేతాన్యన్యో విశ్వా జాతాని పరితా బభూవ । 21
య-త్కామాస్తే జుహుమస్తన్నో అస్తు వయగ్గ్ స్యామ పతయో రయీణామ్ ॥ దేవకృతస్యైనసో ఽవయజనమసి మనుష్యకృతస్యైనసో ఽవయజనమసి పితృకృతస్యైనసో ఽవయజనమస్యఫ్సు ధౌతస్య సోమ దేవ తే నృభిః సుతస్యేష్ట యజుష-స్స్తుతస్తోమస్య శస్తోక్థస్య యో భక్షోఅశ్వసనిర్యో గోసనిస్తస్య తే పితృభిర్భక్ష-ఙ్కృతస్యో-పహూతస్యోపహూతో భక్షయామి ॥ 22 ॥

(విశ్వచర్షణే - త్రిష్టుప్ఛన్దస ఇన్ద్రపీతస్య నరాశగ్ం సపీతస్యా - ఽతి -స్తుతస్తోమస్య - జీవాయ నమో వః పితరో - బభూవ - చతుశ్చత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 5)
మహీనా-మ్పయో-ఽసి విశ్వేషా-న్దేవానా-న్తనూర్-ఋద్ధ్యాసమద్య పృషతీనా-ఙ్గ్రహ-మ్పృషతీనా-ఙ్గ్రహో-ఽసి విష్ణోర్హృదయమస్యేకమిష విష్ణుస్త్వా-ఽను విచక్రమే భూతిర్దద్ధ్నా ఘృతేన వర్ధతా-న్తస్య మేష్టస్య వీతస్య ద్రవిణమా గమ్యాజ్జ్యోతిరసి వైశ్వానర-మ్పృశ్ఞియై దుగ్ధం-యాఁవతీ ద్యావాపృథివీ మహిత్వా యావచ్చ సప్త సిన్ధవో వితస్థుః । తావన్తమిన్ద్ర తే [తావన్తమిన్ద్ర తే, గ్రహగ్ం] 23
గ్రహగ్ం సహోర్జా గృహ్ణామ్యస్తృతమ్ ॥ య-త్కృష్ణశకునః పృషదాజ్యమవమృశేచ్ఛూద్రా అస్య ప్రమాయుకా-స్స్యుర్యచ్ఛ్వా ఽవమృశేచ్చతుష్పాదో-ఽస్య పశవః ప్రమాయుకా-స్స్యుర్య-థ్స్కన్దే-ద్యజమానః ప్రమాయుక-స్స్యా-త్పశవో వై పృషదాజ్య-మ్పశవో వా ఏతస్య స్కన్దన్తి యస్య పృషదాజ్యగ్గ్ స్కన్దతి య-త్పృషదాజ్య-మ్పునర్గృహ్ణాతి పశూనేవాస్మై పునర్గృహ్ణాతి ప్రాణో వై పృషదాజ్య-మ్ప్రాణో వా [పృషదాజ్య-మ్ప్రాణో వై, ఏతస్య] 24
ఏతస్య స్కన్దతి యస్య పృషదాజ్యగ్గ్ స్కన్దతి య-త్పృషదాజ్య-మ్పునర్గృహ్ణాతి ప్రాణమేవాస్మై పునర్గృహ్ణాతి హిరణ్యమవధాయ గృహ్ణాత్యమృతం-వైఁ హిరణ్య-మ్ప్రాణః పృషదాజ్యమమృతమేవాస్య ప్రాణే దధాతి శతమాన-మ్భవతి శతాయుః పురుష-శ్శతేన్ద్రియ ఆయుష్యేవేన్ద్రియే ప్రతితిష్ఠత్యశ్వమవ ఘ్రాపయతి ప్రాజాపత్యో వా అశ్వః ప్రాజాపత్యః ప్రాణ-స్స్వాదేవాస్మై యోనేః ప్రాణ-న్నిర్మిమీతే వి వా ఏతస్య యజ్ఞశ్ఛిద్యతే యస్య పృషదాజ్యగ్గ్ స్కన్దతి వైష్ణవ్యర్చా పునర్గృహ్ణాతి యజ్ఞో వై విష్ణుర్యజ్ఞేనైవ యజ్ఞగ్ం స-న్తనోతి ॥ 25 ॥

(తే - పృషదాజ్య-మ్ప్రాణో వై - యోనేః ప్రాణం - ద్వావిగ్ంశతిశ్చ) (అ. 6)
దేవ సవితరేత-త్తే ప్రా-ఽఽహ త-త్ప్ర చ సువ ప్ర చ యజ బృహస్పతిర్బ్రహ్మా ఽఽయుష్మత్యా ఋచో మా గాత తనూపా-థ్సామ్నః సత్యా వ ఆశిషః సన్తు సత్యా ఆకూతయ ఋత-ఞ్చ సత్య-ఞ్చ వదత స్తుత దేవస్య సవితుః ప్రసవే స్తుతస్య స్తుతమస్యూర్జ-మ్మహ్యగ్గ్ స్తుత-న్దుహామా మా స్తుతస్య స్తుత-ఙ్గమ్యాచ్ఛస్త్రస్య శస్త్ర- [శస్త్రమ్, అస్యూర్జ-మ్మహ్యగ్ం] 26
-మస్యూర్జ-మ్మహ్యగ్ం శస్త్ర-న్దుహామా మా శస్త్రస్య శస్త్ర-ఙ్గమ్యా-దిన్ద్రియావన్తో వనామహే ధుక్షీమహి ప్రజామిషమ్ ॥ సా మే సత్యా-ఽఽశీర్దేవేషు భూయా-ద్బ్రహ్మవర్చస-మ్మా-ఽఽ గమ్యాత్ ॥ యజ్ఞో బభూవ స ఆ బభూవ సప్రజజ్ఞే స వావృధే । స దేవానామధి-పతిర్బభూవ సో అస్మాగ్ం అధిపతీన్ కరోతు వయగ్గ్ స్యామ పతయో రయీణామ్ ॥ యజ్ఞో వా వై [ ] 27
యజ్ఞపతి-న్దుహే యజ్ఞపతిర్వా యజ్ఞ-న్దుహే స య-స్స్తుతశస్త్రయోర్దోహమ విద్వాన్. యజతే తం-యఁజ్ఞో దుహే స ఇష్ట్వా పాపీయా-న్భవతి య ఏనయోర్దోహం-విఁద్వాన్. యజతే స యజ్ఞ-న్దుహే స ఇష్ట్వా వసీయా-న్భవతి స్తుతస్య స్తుతమస్యూర్జ-మ్మహ్యగ్గ్ స్తుత-న్దుహామా మా స్తుతస్య స్తుత-ఙ్గమ్యాచ్ఛస్త్రస్య శస్త్రమస్యూర్జ-మ్మహ్యగ్ం శస్త్ర-న్దుహా మా మా శస్త్రస్య శస్త్ర-ఙ్గమ్యాదిత్యాహైష వై స్తుతశస్త్రయోర్దోహస్తం-యఁ ఏవం-విఁద్వాన్. యజతే దుహ ఏవ యజ్ఞమిష్ట్వా వసీయా-న్భవతి ॥ 28 ॥

(శస్త్రం - ఁవై - శస్త్రన్దుహాం - ద్వావిగ్ంశతిశ్చ) (అ. 7)
శ్యేనాయ పత్వనే స్వాహా వట్థ్స్వయమభిగూర్తాయ నమో విష్టమ్భాయ ధర్మణే స్వాహా వట్థ్స్వయమభిగూర్తాయ నమః పరిధయే జనప్రథనాయ స్వాహా వట్థ్స్వయమభిగూర్తాయ నమ ఊర్జే హోత్రాణాగ్ స్వాహా వట్థ్స్వయమభిగూర్తాయ నమః పయసే హోత్రాణాగ్ స్వాహా వట్థ్స్వయమభిగూర్తాయ నమః ప్రజాపతయే మనవే స్వాహా వట్థ్స్వయమభిగూర్తాయ నమ ఋతమృతపా-స్సువర్వాట్థ్స్వాహా వట్థ్స్వయమభిగూర్తాయ నమస్తృమ్పన్తాగ్ం హోత్రా మధోర్ఘృతస్య యజ్ఞపతిమృషయ ఏనసా- [ఏనసా, ఆహుః ।] 29
-ఽఽహుః । ప్రజా నిర్భక్తా అనుతప్యమానా మధవ్యౌ స్తోకావప తౌ రరాధ ॥ స-న్నస్తాభ్యాగ్ం సృజతువిశ్వకర్మా ఘోరా ఋషయో నమో అస్త్వేభ్యః । చక్షుష ఏషా-మ్మనసశ్చ సన్ధౌ బృహస్పతయే మహి ష-ద్ద్యుమన్నమః ॥ నమో విశ్వకర్మణే స ఉ పాత్వస్మాననన్యాన్-థ్సోమపా-న్మన్యమానః । ప్రాణస్య విద్వాన్-థ్సమరే న ధీర ఏనశ్చకృవా-న్మహి బద్ధ ఏషామ్ ॥ తం-విఁశ్వకర్మ- [తం-విఁశ్వకర్మన్న్, ప్ర ముఞ్చా స్వస్తయే] 30
-న్ప్ర ముఞ్చా స్వస్తయే యే భక్షయన్తో న వసూన్యానృహుః । యానగ్నయో-ఽన్వతప్యన్త ధిష్ణియా ఇయ-న్తేషామవయా దురిష్ట్యై స్విష్టి-న్నస్తా-ఙ్కృణోతు విశ్వకర్మా ॥ నమః పితృభ్యో అభి యే నో అఖ్యన్. యజ్ఞకృతో యజ్ఞకామా-స్సుదేవా అకామా వో దక్షిణా-న్న నీనిమ మా నస్తస్మా దేనసః పాపయిష్ట । యావన్తో వై సదస్యాస్తే సర్వే దక్షిణ్యాస్తేభ్యో యో దక్షిణా-న్న [ ] 31
నయేదైభ్యో వృశ్చ్యేత య-ద్వైశ్వకర్మణాని జుహోతి సదస్యానేవ త-త్ప్రీణాత్యస్మే దేవాసో వపుషే చికిథ్సత యమాశిరా దమ్పతీ వామమశ్ఞుతః । పుమా-న్పుత్రో జాయతే విన్దతే వస్వథ విశ్వే అరపా ఏధతే గృహః ॥ ఆశీర్దాయా దమ్పతీ వామమశ్ఞుతామరిష్టో రాయః సచతాగ్ం సమోకసా । య ఆ-ఽసిచ-థ్స-న్దుగ్ధ-ఙ్కుమ్భ్యా సహేష్టేన యామన్నమతి-ఞ్జహాతు సః ॥ సర్పిర్గ్రీవీ [ ] 32
పీవర్యస్య జాయా పీవానః పుత్రా అకృశాసో అస్య । సహజానిర్య-స్సుమఖస్యమాన ఇన్ద్రాయా-ఽఽశిరగ్ం సహ కుమ్భ్యా-ఽదాత్ ॥ ఆశీర్మ ఊర్జముత సుప్రజాస్త్వమిష-న్దధాతు ద్రవిణగ్ం సవర్చసమ్ । స-ఞ్జయన్ క్షేత్రాణి సహసా-ఽహమిన్ద్ర కృణ్వానో అన్యాగ్ం అధరాన్థ్సపత్నాన్ ॥ భూతమసి భూతే మా ధా ముఖమసి ముఖ-మ్భూయాస-న్ద్యావాపృథివీభ్యా-న్త్వా పరిగృహ్ణామి విశ్వే త్వా దేవా వైశ్వానరాః [వైశ్వానరాః, ప్రచ్యావయన్తు] 33
ప్రచ్యావయన్తు దివి దేవా-న్దృగ్ంహాన్తరిక్షే వయాగ్ంసి పృథివ్యా-మ్పార్థివా-న్ధ్రువ-న్ధ్రువేణ హవిషా-ఽవ సోమ-న్నయామసి । యథా న-స్సర్వమిజ్జగదయక్ష్మగ్ం సుమనా అసత్ । యథా న ఇన్ద్ర ఇద్విశః కేవలీ-స్సర్వా-స్సమనసః కరత్ । యథా న-స్సర్వా ఇద్దిశో-ఽస్మాక-ఙ్కేవలీరసన్న్ ॥ 34 ॥

(ఏనసా - విశ్వకర్మన్ - యో దక్షిణా-న్న - సర్పిర్గ్రీవీ - వైశ్వనరా - శ్చత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 8)
యద్వై హోతా-ఽద్ధ్వర్యుమభ్యాహ్వయతే వజ్రమేనమభి ప్రవర్తయత్యుక్థశా ఇత్యాహ ప్రాతస్సవన-మ్ప్రతిగీర్య త్రీణ్యేతాన్యక్షరాణి త్రిపదా గాయత్రీ గాయత్ర-మ్ప్రాతస్సవన-ఙ్గాయత్రియైవ ప్రాతస్సవనే వజ్రమన్తర్ధత్త ఉక్థం-వాఁచీత్యాహ మాద్ధ్యదిన్నగ్ం సవన-మ్ప్రతిగీర్య చత్వార్యేతాన్య-క్షరాణి చతుష్పదా త్రిష్టు-ప్త్రైష్టుభ-మ్మాద్ధ్యదిన్నగ్ం సవన-న్త్రిష్టుభైవ మాద్ధ్యన్దినే సవనే వజ్రమన్తర్ధత్త [వజ్రమన్తర్ధత్తే, ఉక్థం-వాఁచీన్ద్రాయేత్యాహ] 35
ఉక్థం-వాఁచీన్ద్రాయేత్యాహ తృతీయసవన-మ్ప్రతిగీర్య సప్తైతాన్యక్షరాణి సప్తపదా శక్వరీ శాక్వరో వజ్రో వజ్రేణైవ తృతీయసవనే వజ్రమన్తర్ధత్తే బ్రహ్మవాదినో వదన్తి స త్వా అద్ధ్వర్యు-స్స్యాద్యో యథాసవన-మ్ప్రతిగరే ఛన్దాగ్ంసి సమ్పాదయే-త్తేజః ప్రాత-స్సవన ఆత్మ-న్దధీతేన్ద్రియ-మ్మాద్ధ్యన్దినే సవనే పశూగ్ స్తృతీయసవన ఇత్యుక్థశా ఇత్యాహ ప్రాతస్సవన-మ్ప్రతిగీర్య త్రీణ్యేతాన్యక్షరాణి [ ] 36
త్రిపదా గాయత్రీ గాయత్ర-మ్ప్రాతస్సవన-మ్ప్రాతస్సవన ఏవ ప్రతిగరే ఛన్దాగ్ంసి సమ్పాదయత్యథో తేజో వై గాయత్రీ తేజః ప్రాత-స్సవన-న్తేజ ఏవ ప్రాతస్సవన ఆత్మ-న్ధత్త ఉక్థం-వాఁచీత్యాహ మాద్ధ్యన్దినగ్ం సవన-మ్ప్రతిగీర్య చత్వార్యేతాన్యక్షరాణి చతుష్పదా త్రిష్టు-ప్త్రైష్టుభ-మ్మాద్ధ్యన్దినగ్ం సవన-మ్మాద్ధ్యదిన్న ఏవ సవనే ప్రతిగరే ఛన్దాగ్ంసి సమ్పాదయత్యథో ఇన్ద్రియం-వైఁ త్రిష్టుగిన్ద్రియ-మ్మాద్ధ్యదిన్నగ్ం సవన- [సవనమ్, ఇన్ద్రియమేవ] 37
-మిన్ద్రియమేవ మాద్ధ్యన్దినే సవన ఆత్మ-న్ధత్త ఉక్థం-వాఁచీన్ద్రాయేత్యాహ తృతీయసవన-మ్ప్రతిగీర్య సప్తైతాన్యక్షరాణి సప్తపదా శక్వరీ శాక్వరాః పశవో జాగత-న్తృతీయసవన-న్తృతీయసవన ఏవ ప్రతిగరే ఛన్దాగ్ంసి సమ్పాదయత్యథో పశవో వై జగతీ పశవస్తృతీయసవన-మ్పశూనేవ తృతీయసవన ఆత్మ-న్ధత్తే యద్వై హోతా-ఽద్ధ్వర్యుమభ్యాహ్వయత ఆవ్యమస్మి-న్దధాతి తద్యన్నా- [తద్యన్న, అపహనీత పురా-ఽస్య] 38
-ఽపహనీత పురా-ఽస్య సంవఁథ్సరా-ద్గృహ ఆ వేవీరఞ్ఛోగ్ంసా మోద ఇవేతి ప్రత్యాహ్వయతే తేనైవ తదప హతే యథా వా ఆయతా-మ్ప్రతీక్షత ఏవమద్ధ్వర్యుః ప్రతిగర-మ్ప్రతీక్షతే యదభి ప్రతిగృణీయాద్యథా ఽఽయతయా సమృచ్ఛతే తాదృగేవ తద్యదర్ధర్చాల్లుప్యేత యథా ధావద్భ్యో హీయతే తాదృగేవ త-త్ప్రబాహుగ్వా ఋత్విజాముద్గీథా ఉద్గీథ ఏవో-ద్గాతృణా- [ఏవో-ద్గాతృణామ్, ఋచః ప్రణవ] 39
-మృచః ప్రణవ ఉక్థశగ్ంసినా-మ్ప్రతిగరో-ఽద్ధ్వర్యూణాం-యఁ ఏవం-విఁద్వా-న్ప్రతిగృణాత్యన్నాద ఏవ భవత్యా-ఽస్య ప్రజాయాం-వాఁజీ జాయత ఇయం-వైఁ హోతా-ఽసావద్ధ్వర్యుర్యదాసీన-శ్శగ్ం సత్యస్యా ఏవ తద్ధోతా నైత్యాస్త ఇవ హీయమథో ఇమామేవ తేన యజమానో దుహే య-త్తిష్ఠ-న్ప్రతిగృణాత్యముష్యా ఏవ తదద్ధ్వర్యుర్నైతి [తదద్ధ్వర్యుర్నైతి, తిష్ఠతీవ హ్యసావథో] 40
తిష్ఠతీవ హ్యసావథో అమూమేవ తేన యజమానో దుహే యదాసీన-శ్శగ్ంసతి తస్మాదితః ప్రదాన-న్దేవా ఉప జీవన్తి య-త్తిష్ఠ-న్ప్రతిగృణాతి తస్మాదముతః ప్రదాన-మ్మనుష్యా ఉప జీవన్తి య-త్ప్రాంఆసీన-శ్శగ్ంసతి ప్రత్య-న్తిష్ఠ-న్ప్రతిగృణాతి తస్మా-త్ప్రాచీనగ్ం రేతో ధీయతే ప్రతీచీః ప్రజా జాయన్తే యద్వై హోతా-ఽద్ధ్వర్యుమభ్యాహ్వయతే వజ్రమేనమభి ప్రవర్తయతి పరాంఆ వర్తతే వజ్రమేవ తన్ని కరోతి ॥ 41 ॥

(సవనే వజ్రమన్తర్ధత్తే - త్రీణ్యేతాన్యక్షరాణీ - న్ద్రియ-మ్మాధ్యన్దినగ్ం సవనం - నో - ద్గాతృణా - మధ్వర్యుర్నైతి - వర్తయత్య - ష్టౌ చ) (అ. 9)
ఉపయామగృహీతో-ఽసి వాక్షసదసి వాక్పాభ్యా-న్త్వా క్రతుపాభ్యామస్య యజ్ఞస్య ధ్రువస్యా-ఽద్ధ్య-క్షాభ్యా-ఙ్గృహ్ణా-మ్యుపయామగృహీతో-ఽస్యృతసదసి చక్షుష్పాభ్యా-న్త్వా క్రతుపాభ్యామస్య యజ్ఞస్య ధ్రువస్యా-ఽద్ధ్యక్షాభ్యా-ఙ్గృహ్ణామ్యుపయామగృహీతో-ఽసి శ్రుతసదసి శ్రోత్రపాభ్యా-న్త్వా క్రతుపాభ్యామస్య యజ్ఞస్య ధ్రువస్యా-ఽద్ధ్యక్షాభ్యా-ఙ్గృహ్ణామి దేవేభ్యస్త్వా విశ్వదేవేభ్యస్త్వా విశ్వేభ్యస్త్వా దేవేభ్యో విష్ణవురుక్రమైష తే సోమస్తగ్ం రక్షస్వ [సోమస్తగ్ం రక్షస్వ, త-న్తే] 42
త-న్తే దుశ్చక్షా మా-ఽవ ఖ్యన్మయి వసుః పురోవసుర్వాక్పా వాచ-మ్మే పాహి మయి వసుర్విదద్వసుశ్చక్షుష్పాశ్చక్షు-ర్మే పాహి మయి వసుః సంయఁద్వసు-శ్శ్రోత్రపా-శ్శ్రోత్ర-మ్మే పాహి భూరసి శ్రేష్ఠో రశ్మీనా-మ్ప్రాణపాః ప్రాణ-మ్మే పాహి ధూరసి శ్రేష్ఠో రశ్మీనామపానపా అపాన-మ్మే పాహి యో న ఇన్ద్రవాయూ మిత్రావరుణా-వశ్వినావభిదాసతి భ్రాతృవ్య ఉత్పిపీతే శుభస్పతీ ఇదమహ-న్తమధర-మ్పాదయామి యథేన్ద్రా-ఽహముత్తమశ్చేతయాని ॥ 43 ॥

(రక్షస్వ - భ్ర్రాతృవ్య - స్త్రయోదశ చ) (అ. 10)
ప్ర సో అగ్నే తవోతిభిః సువీరాభిస్తరతి వాజకర్మభిః । యస్య త్వగ్ం సఖ్యమావిథ ॥ ప్ర హోత్రే పూర్వ్యం-వఁచో-ఽగ్నయే భరతా బృహత్ । విపా-ఞ్జ్యోతీగ్ంషి బిభ్రతే న వేధసే ॥ అగ్నే త్రీ తే వాజినా త్రీ షధస్థా తిస్రస్తే జిహ్వా ఋతజాత పూర్వీః । తిస్ర ఉ తే తనువో దేవవాతాస్తాభిర్నః పాహి గిరో అప్రయుచ్ఛన్న్ ॥ సం-వాఁ-ఙ్కర్మణా సమిషా [సమిషా, హినోమీన్ద్రా-విష్ణూ] 44
హినోమీన్ద్రా-విష్ణూ అపసస్పారే అస్య । జుషేథాం-యఁజ్ఞ-న్ద్రవిణ-ఞ్చ ధత్తమరిష్టైర్నః పథిభిః పారయన్తా ॥ ఉభా జిగ్యథుర్న పరా జయేథే న పరా జిగ్యే కతరశ్చనైనోః । ఇన్ద్రశ్చ విష్ణో యదపస్పృధేథా-న్త్రేధా సహస్రం-విఁ తదైరయేథామ్ ॥ త్రీణ్యాయూగ్ంషి తవ జాతవేదస్తిస్ర ఆజానీరుషసస్తే అగ్నే । తాభిర్దేవానామవో యక్షి విద్వానథా [విద్వానథ, భవ యజమానాయ శంయోఁః ।] 45
-భవ యజమానాయ శంయోఁః ॥ అగ్నిస్త్రీణి త్రిధాతూన్యా క్షేతి విదథా కవిః । స త్రీగ్ంరేకాదశాగ్ం ఇహ ॥ యక్షచ్చ పిప్రయచ్చ నో విప్రో దూతః పరిష్కృతః । నభన్తామన్యకే సమే ॥ ఇన్ద్రావిష్ణూ దృగ్ంహితా-శ్శమ్బరస్య నవ పురో నవతి-ఞ్చ- శ్ఞథిష్టమ్ । శతం-వఁర్చినః సహస్ర-ఞ్చ సాకగ్ం హథో అప్రత్యసురస్య వీరాన్ ॥ ఉత మాతా మహిష మన్వవేనదమీ త్వా జహతి పుత్ర దేవాః । అథాబ్రవీ-ద్వృత్రమిన్ద్రో హనిష్యన్-థ్సఖే విష్ణో వితరం-విఁక్రమస్వ ॥ 46 ॥