కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ సంహితాయా-న్తృతీయకాణ్డే తృతీయః ప్రశ్నః - వైకృతవిధీనామభిధానం
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
శ్రీ గురుభ్యో నమః । హరిః ఓమ్ ॥
అగ్నే తేజస్వి-న్తేజస్వీ త్వ-న్దేవేషు భూయాస్తేజస్వన్త-మ్మామాయుష్మన్తం-వఁర్చస్వన్త-మ్మనుష్యేషు కురు దీక్షాయై చ త్వా తపసశ్చ తేజసే జుహోమి తేజోవిదసి తేజో మా మా హాసీన్మా-ఽహ-న్తేజో హాసిష-మ్మా మా-న్తేజో హాసీదిన్ద్రౌజస్విన్నోజస్వీ త్వ-న్దేవేషు భూయా ఓజస్వన్త-మ్మామాయుష్మన్తం-వఁర్చస్వన్త-మ్మనుష్యేషు కురు బ్రహ్మణశ్చ త్వా క్షత్రస్య చౌ- [క్షత్రస్య చ, ఓజసే జుహోమ్యోజోవి-] 1
-జసే జుహోమ్యోజోవి-దస్యోజో మా మా హాసీన్మా-ఽహమోజో హాసిష-మ్మా మామోజో హాసీ-థ్సూర్య భ్రాజస్వి-న్భ్రాజస్వీ త్వ-న్దేవేషు భూయా భ్రాజస్వన్త-మ్మామాయుష్మన్తం-వఁర్చస్వన్త-మ్మనుష్యేషు కురు వాయోశ్చ త్వా-ఽపాఞ్చ భ్రాజసే జుహోమిసువర్విదసి సువర్మా మా హాసీన్మా-ఽహగ్ం సువర్హాసిష-మ్మా మాగ్ం సువర్హాసీ-న్మయి మేధా-మ్మయి ప్రజా-మ్మయ్యగ్నిస్తేజో దధాతు మయి మేధా-మ్మయి ప్రజా-మ్మయీన్ద్ర ఇన్ద్రియ-న్దధాతు మయి మేధా-మ్మయి ప్రజా-మ్మయి సూర్యో భ్రాజో దధాతు ॥ 2 ॥
అగ్నే తేజస్వి-న్తేజస్వీ త్వ-న్దేవేషు భూయాస్తేజస్వన్త-మ్మామాయుష్మన్తం-వఁర్చస్వన్త-మ్మనుష్యేషు కురు దీక్షాయై చ త్వా తపసశ్చ తేజసే జుహోమి తేజోవిదసి తేజో మా మా హాసీన్మా-ఽహ-న్తేజో హాసిష-మ్మా మా-న్తేజో హాసీదిన్ద్రౌజస్విన్నోజస్వీ త్వ-న్దేవేషు భూయా ఓజస్వన్త-మ్మామాయుష్మన్తం-వఁర్చస్వన్త-మ్మనుష్యేషు కురు బ్రహ్మణశ్చ త్వా క్షత్రస్య చౌ- [క్షత్రస్య చ, ఓజసే జుహోమ్యోజోవి-] 1
-జసే జుహోమ్యోజోవి-దస్యోజో మా మా హాసీన్మా-ఽహమోజో హాసిష-మ్మా మామోజో హాసీ-థ్సూర్య భ్రాజస్వి-న్భ్రాజస్వీ త్వ-న్దేవేషు భూయా భ్రాజస్వన్త-మ్మామాయుష్మన్తం-వఁర్చస్వన్త-మ్మనుష్యేషు కురు వాయోశ్చ త్వా-ఽపాఞ్చ భ్రాజసే జుహోమిసువర్విదసి సువర్మా మా హాసీన్మా-ఽహగ్ం సువర్హాసిష-మ్మా మాగ్ం సువర్హాసీ-న్మయి మేధా-మ్మయి ప్రజా-మ్మయ్యగ్నిస్తేజో దధాతు మయి మేధా-మ్మయి ప్రజా-మ్మయీన్ద్ర ఇన్ద్రియ-న్దధాతు మయి మేధా-మ్మయి ప్రజా-మ్మయి సూర్యో భ్రాజో దధాతు ॥ 2 ॥
(క్షత్రస్య చ - మయి - త్రయోవిగ్ంశతిశ్చ) (అ. 1)
వాయుర్హికంర్తా-ఽగ్నిః ప్రస్తోతా ప్రజాపతి-స్సామ బృహస్పతిరుద్గాతా విశ్వే దేవా ఉపగాతారో మరుతః ప్రతిహర్తార ఇన్ద్రో నిధనన్తే దేవాః ప్రాణభృతః ప్రాణ-మ్మయి దధత్వేతద్వై సర్వమద్ధ్వర్యు-రుపాకుర్వన్నుద్గాతృభ్య ఉపాకరోతి తే దేవాః ప్రాణభృతః ప్రాణ-మ్మయి దధత్విత్యాహైతదేవ సవర్మాత్మ-న్ధత్త ఇడా దేవహూ ర్మను-ర్యజ్ఞనీ-ర్బృహస్పతిరుక్థామదాని శగ్ంసిష-ద్విశ్వే దేవా- [దేవాః, సూక్తవాచః పృథివి] 3
-స్సూక్తవాచః పృథివి మాతర్మా మాహిగ్ంసీ ర్మధు మనిష్యే మధు జనిష్యే మధువక్ష్యామి మధువదిష్యామి మధుమతీ-న్దేవేభ్యో వాచముద్యాసగ్ం శుశ్రూషేణ్యా-మ్మనుష్యేభ్యస్త-మ్మా దేవా అవన్తు శోభాయై పితరో-ఽను మదన్తు ॥ 4 ॥
వాయుర్హికంర్తా-ఽగ్నిః ప్రస్తోతా ప్రజాపతి-స్సామ బృహస్పతిరుద్గాతా విశ్వే దేవా ఉపగాతారో మరుతః ప్రతిహర్తార ఇన్ద్రో నిధనన్తే దేవాః ప్రాణభృతః ప్రాణ-మ్మయి దధత్వేతద్వై సర్వమద్ధ్వర్యు-రుపాకుర్వన్నుద్గాతృభ్య ఉపాకరోతి తే దేవాః ప్రాణభృతః ప్రాణ-మ్మయి దధత్విత్యాహైతదేవ సవర్మాత్మ-న్ధత్త ఇడా దేవహూ ర్మను-ర్యజ్ఞనీ-ర్బృహస్పతిరుక్థామదాని శగ్ంసిష-ద్విశ్వే దేవా- [దేవాః, సూక్తవాచః పృథివి] 3
-స్సూక్తవాచః పృథివి మాతర్మా మాహిగ్ంసీ ర్మధు మనిష్యే మధు జనిష్యే మధువక్ష్యామి మధువదిష్యామి మధుమతీ-న్దేవేభ్యో వాచముద్యాసగ్ం శుశ్రూషేణ్యా-మ్మనుష్యేభ్యస్త-మ్మా దేవా అవన్తు శోభాయై పితరో-ఽను మదన్తు ॥ 4 ॥
(శగ్ంసిష-ద్విశ్వే దేవా - అష్టావిగ్ంశతిశ్చ) (అ. 2)
వసవస్త్వా ప్రవహన్తు గాయత్రేణ ఛన్దసా-ఽగ్నేః ప్రియ-మ్పాథ ఉపేహి రుద్రాస్త్వా ప్రవృహన్తు త్రైష్టుభేన ఛన్దసేన్ద్రస్య ప్రియ-మ్పాథ ఉపేహ్యాదిత్యాస్త్వా ప్రవృహన్తు జాగతేన ఛన్దసా విశ్వేషా-న్దేవానా-మ్ప్రియ-మ్పాథ ఉపేహి మాన్దాసు తే శుక్ర శుక్రమా ధూనోమి భన్దనాసు కోతనాసు నూతనాసు రేశీషు మేషీషు వాశీషు విశ్వభృథ్సు మాద్ధ్వీషు కకుహాసు శక్వరీషు [ ] 5
శుక్రాసు తే శుక్ర శుక్రమా ధూనోమి శుక్ర-న్తే శుక్రేణ గృహ్ణామ్యహ్నో రూపేణ సూర్యస్య రశ్మిభిః ॥ ఆ-ఽస్మిన్నుగ్రా అచుచ్యవుర్దివో ధారా అసశ్చత ॥ కకుహగ్ం రూపం-వృఁషభస్య రోచతే బృహ-థ్సోమ-స్సోమస్య పురోగా-శ్శుక్ర-శ్శుక్రస్య పురోగాః ॥ య-త్తే సోమాదాభ్య-న్నామ జాగృవి తస్మై తే సోమ సోమాయ స్వాహోశి-క్త్వ-న్దేవ సోమ గాయత్రేణ ఛన్దసా-ఽగ్నేః [ఛన్దసా-ఽగ్నేః, ప్రియ-మ్పాథో] 6
ప్రియ-మ్పాథో అపీహి వశీ త్వ-న్దేవ సోమ త్రైష్టుభేన ఛన్దసేన్ద్రస్య ప్రియ-మ్పాథో అపీహ్యస్మథ్సఖా త్వ-న్దేవ సోమ జాగతేన ఛన్దసా విశ్వేషా-న్దేవానా-మ్ప్రియ-మ్పాథో అపీహ్యా నః ప్రాణ ఏతు పరావత ఆ-ఽన్తరిక్షాద్దివస్పరి । ఆయుః పృథివ్యా అద్ధ్యమృతమసి ప్రాణాయ త్వా ॥ ఇన్ద్రాగ్నీ మే వర్చః కృణుతాం-వఁర్చ-స్సోమో బృహస్పతిః । వర్చో మే విశ్వేదేవా వర్చో మే ధత్తమశ్వినా ॥ దధన్వే వా యదీమను వోచద్బ్రహ్మాణి వేరు తత్ । పరి విశ్వాని కావ్యా నేమిశ్చక్రమివా భవత్ ॥ 7 ॥
వసవస్త్వా ప్రవహన్తు గాయత్రేణ ఛన్దసా-ఽగ్నేః ప్రియ-మ్పాథ ఉపేహి రుద్రాస్త్వా ప్రవృహన్తు త్రైష్టుభేన ఛన్దసేన్ద్రస్య ప్రియ-మ్పాథ ఉపేహ్యాదిత్యాస్త్వా ప్రవృహన్తు జాగతేన ఛన్దసా విశ్వేషా-న్దేవానా-మ్ప్రియ-మ్పాథ ఉపేహి మాన్దాసు తే శుక్ర శుక్రమా ధూనోమి భన్దనాసు కోతనాసు నూతనాసు రేశీషు మేషీషు వాశీషు విశ్వభృథ్సు మాద్ధ్వీషు కకుహాసు శక్వరీషు [ ] 5
శుక్రాసు తే శుక్ర శుక్రమా ధూనోమి శుక్ర-న్తే శుక్రేణ గృహ్ణామ్యహ్నో రూపేణ సూర్యస్య రశ్మిభిః ॥ ఆ-ఽస్మిన్నుగ్రా అచుచ్యవుర్దివో ధారా అసశ్చత ॥ కకుహగ్ం రూపం-వృఁషభస్య రోచతే బృహ-థ్సోమ-స్సోమస్య పురోగా-శ్శుక్ర-శ్శుక్రస్య పురోగాః ॥ య-త్తే సోమాదాభ్య-న్నామ జాగృవి తస్మై తే సోమ సోమాయ స్వాహోశి-క్త్వ-న్దేవ సోమ గాయత్రేణ ఛన్దసా-ఽగ్నేః [ఛన్దసా-ఽగ్నేః, ప్రియ-మ్పాథో] 6
ప్రియ-మ్పాథో అపీహి వశీ త్వ-న్దేవ సోమ త్రైష్టుభేన ఛన్దసేన్ద్రస్య ప్రియ-మ్పాథో అపీహ్యస్మథ్సఖా త్వ-న్దేవ సోమ జాగతేన ఛన్దసా విశ్వేషా-న్దేవానా-మ్ప్రియ-మ్పాథో అపీహ్యా నః ప్రాణ ఏతు పరావత ఆ-ఽన్తరిక్షాద్దివస్పరి । ఆయుః పృథివ్యా అద్ధ్యమృతమసి ప్రాణాయ త్వా ॥ ఇన్ద్రాగ్నీ మే వర్చః కృణుతాం-వఁర్చ-స్సోమో బృహస్పతిః । వర్చో మే విశ్వేదేవా వర్చో మే ధత్తమశ్వినా ॥ దధన్వే వా యదీమను వోచద్బ్రహ్మాణి వేరు తత్ । పరి విశ్వాని కావ్యా నేమిశ్చక్రమివా భవత్ ॥ 7 ॥
(శక్వరీష్వ - గ్నే - ర్బృహస్పతిః - పఞ్చవిగ్ంశతిశ్చ) (అ. 3)
ఏతద్వా అపా-న్నామధేయ-ఙ్గుహ్యం-యఁదాధావా మాన్దాసు తే శుక్ర శుక్రమా ధూనోమీత్యాహాపామేవ నామధేయేన గుహ్యేన దివో వృష్టిమవ రున్ధే శుక్ర-న్తే శుక్రేణ గృహ్ణామీత్యాహైతద్వా అహ్నో రూపం-యఁద్రాత్రి-స్సూర్యస్య రశ్మయో వృష్ట్యా ఈశతే-ఽహ్న ఏవ రూపేణ సూర్యస్య రశ్మిభిర్దివో వృష్టి-ఞ్చ్యావయత్యా-ఽస్మిన్నుగ్రా [-ఽస్మిన్నుగ్రాః, అచుచ్యవురిత్యాహ] 8
అచుచ్యవురిత్యాహ యథాయజురేవైత-త్కకుహగ్ం రూపం-వృఁషభస్య రోచతే బృహదిత్యాహైతద్వా అస్య కకుహగ్ం రూపం-యఁ-ద్వృష్టీ రూపేణైవ వృష్టిమవ రున్ధే యత్తే సోమాదాభ్య-న్నామ జాగృవీత్యాహైష హ వై హవిషా హవిర్యజతి యో-ఽదాభ్య-ఙ్గృహీత్వా సోమాయ జుహోతిపరా వా ఏతస్యా-ఽఽయుః ప్రాణ ఏతి [ప్రాణ ఏతి, యో-ఽగ్ంశు-] 9
యో-ఽగ్ంశు-ఙ్గృహ్ణాత్యా నః ప్రాణ ఏతు పరావత ఇత్యాహా-ఽఽయురేవ ప్రాణమాత్మ-న్ధత్తే ఽమృతమసి ప్రాణాయ త్వేతి హిరణ్యమభి వ్యనిత్యమృతం-వైఁ హిరణ్యమాయుః ప్రాణో-ఽమృతేనైవా-ఽఽయురాత్మ-న్ధత్తే శతమాన-మ్భవతి శతాయుః పురుష-శ్శతేన్ద్రియ ఆయుష్యేవేన్ద్రియే ప్రతితిష్ఠత్యప ఉప స్పృశతి భేషజం-వాఁ ఆపో భేషజమేవ కురుతే ॥ 10 ॥
ఏతద్వా అపా-న్నామధేయ-ఙ్గుహ్యం-యఁదాధావా మాన్దాసు తే శుక్ర శుక్రమా ధూనోమీత్యాహాపామేవ నామధేయేన గుహ్యేన దివో వృష్టిమవ రున్ధే శుక్ర-న్తే శుక్రేణ గృహ్ణామీత్యాహైతద్వా అహ్నో రూపం-యఁద్రాత్రి-స్సూర్యస్య రశ్మయో వృష్ట్యా ఈశతే-ఽహ్న ఏవ రూపేణ సూర్యస్య రశ్మిభిర్దివో వృష్టి-ఞ్చ్యావయత్యా-ఽస్మిన్నుగ్రా [-ఽస్మిన్నుగ్రాః, అచుచ్యవురిత్యాహ] 8
అచుచ్యవురిత్యాహ యథాయజురేవైత-త్కకుహగ్ం రూపం-వృఁషభస్య రోచతే బృహదిత్యాహైతద్వా అస్య కకుహగ్ం రూపం-యఁ-ద్వృష్టీ రూపేణైవ వృష్టిమవ రున్ధే యత్తే సోమాదాభ్య-న్నామ జాగృవీత్యాహైష హ వై హవిషా హవిర్యజతి యో-ఽదాభ్య-ఙ్గృహీత్వా సోమాయ జుహోతిపరా వా ఏతస్యా-ఽఽయుః ప్రాణ ఏతి [ప్రాణ ఏతి, యో-ఽగ్ంశు-] 9
యో-ఽగ్ంశు-ఙ్గృహ్ణాత్యా నః ప్రాణ ఏతు పరావత ఇత్యాహా-ఽఽయురేవ ప్రాణమాత్మ-న్ధత్తే ఽమృతమసి ప్రాణాయ త్వేతి హిరణ్యమభి వ్యనిత్యమృతం-వైఁ హిరణ్యమాయుః ప్రాణో-ఽమృతేనైవా-ఽఽయురాత్మ-న్ధత్తే శతమాన-మ్భవతి శతాయుః పురుష-శ్శతేన్ద్రియ ఆయుష్యేవేన్ద్రియే ప్రతితిష్ఠత్యప ఉప స్పృశతి భేషజం-వాఁ ఆపో భేషజమేవ కురుతే ॥ 10 ॥
(ఉగ్రా - ఏత్యా - ప - స్త్రీణి చ) (అ. 4)
వాయురసి ప్రాణో నామ సవితురాధిపత్యే-ఽపాన-మ్మే దాశ్చక్షురసి శ్రోత్ర-న్నామ ధాతురాధిపత్య ఆయుర్మే దా రూపమసి వర్ణో నామ బృహస్పతేరాధిపత్యే ప్రజా-మ్మే దా ఋతమసి సత్య-న్నామేన్ద్రస్యా-ఽఽధిపత్యే క్షత్ర-మ్మే దా భూతమసి భవ్య-న్నామ పితృణామాధిపత్యే-ఽపా-మోషధీనా-ఙ్గర్భ-న్ధా ఋతస్య త్వా వ్యోమన ఋతస్య [ ] 11
త్వా విభూమన ఋతస్య త్వా విధర్మణ ఋతస్య త్వా సత్యాయర్తస్య త్వా జ్యోతిషే ప్రజాపతి ర్విరాజమపశ్య-త్తయా భూత-ఞ్చ భవ్య-ఞ్చా సృజత తామృషిభ్యస్తిరో-ఽదధా-త్తా-ఞ్జమదగ్నిస్తపసా-ఽ పశ్య-త్తయా వై స పృశ్ఞీన్ కామానసృజత త-త్పృశ్ఞీనా-మ్పృశ్ఞిత్వం-యఁ-త్పృశ్ఞయో గృహ్యన్తే పృశ్ఞీనేవ తైః కామాన్. యజమానో-ఽవ రున్ధే వాయురసి ప్రాణో [వాయురసి ప్రాణః, నామేత్యాహ] 12
నామేత్యాహ ప్రాణాపానావేవావ రున్ధే చక్షురసి శ్రోత్ర-న్నామేత్యాహా-ఽఽయురేవావ రున్ధే రూపమసి వర్ణో నామేత్యాహ ప్రజామేవావ రున్ధఋతమసి సత్య-న్నామేత్యాహ క్షత్రమేవావ రున్ధే భూతమసి భవ్య-న్నామేత్యాహ పశవో వా అపామోషధీనా-ఙ్గర్భః పశూనేవా- [పశూనేవ, అవ రున్ధ] 13
-వ రున్ధ ఏతావద్వై పురుష-మ్పరితస్తదేవావ రున్ధ ఋతస్య త్వా వ్యోమన ఇత్యాహేయం-వాఁ ఋతస్య వ్యోమేమామేవాభి జయత్యృతస్య త్వా విభూమన ఇత్యాహా-ఽన్తరిక్షం-వాఁ ఋతస్య విభూమాన్తరిక్షమేవాభి జయత్యృతస్య త్వా విధర్మణ ఇత్యాహ ద్యౌర్వా ఋతస్య విధర్మ దివమేవాభి జయత్యృతస్య [జయత్యృతస్య, త్వా సత్యాయేత్యాహ] 14
త్వా సత్యాయేత్యాహ దిశో వా ఋతస్య సత్య-న్దిశ ఏవాభి జయత్యృతస్య త్వా జ్యోతిష ఇత్యాహ సువర్గో వై లోక ఋతస్య జ్యోతిః సువర్గమేవ లోకమభి జయత్యేతావన్తో వై దేవలోకాస్తానేవాభి జయతి దశ సమ్పద్యన్తే దశాక్షరా విరాడన్నం-విఁరా-డ్విరాజ్యేవాన్నాద్యే ప్రతితిష్ఠతి ॥ 15 ॥
వాయురసి ప్రాణో నామ సవితురాధిపత్యే-ఽపాన-మ్మే దాశ్చక్షురసి శ్రోత్ర-న్నామ ధాతురాధిపత్య ఆయుర్మే దా రూపమసి వర్ణో నామ బృహస్పతేరాధిపత్యే ప్రజా-మ్మే దా ఋతమసి సత్య-న్నామేన్ద్రస్యా-ఽఽధిపత్యే క్షత్ర-మ్మే దా భూతమసి భవ్య-న్నామ పితృణామాధిపత్యే-ఽపా-మోషధీనా-ఙ్గర్భ-న్ధా ఋతస్య త్వా వ్యోమన ఋతస్య [ ] 11
త్వా విభూమన ఋతస్య త్వా విధర్మణ ఋతస్య త్వా సత్యాయర్తస్య త్వా జ్యోతిషే ప్రజాపతి ర్విరాజమపశ్య-త్తయా భూత-ఞ్చ భవ్య-ఞ్చా సృజత తామృషిభ్యస్తిరో-ఽదధా-త్తా-ఞ్జమదగ్నిస్తపసా-ఽ పశ్య-త్తయా వై స పృశ్ఞీన్ కామానసృజత త-త్పృశ్ఞీనా-మ్పృశ్ఞిత్వం-యఁ-త్పృశ్ఞయో గృహ్యన్తే పృశ్ఞీనేవ తైః కామాన్. యజమానో-ఽవ రున్ధే వాయురసి ప్రాణో [వాయురసి ప్రాణః, నామేత్యాహ] 12
నామేత్యాహ ప్రాణాపానావేవావ రున్ధే చక్షురసి శ్రోత్ర-న్నామేత్యాహా-ఽఽయురేవావ రున్ధే రూపమసి వర్ణో నామేత్యాహ ప్రజామేవావ రున్ధఋతమసి సత్య-న్నామేత్యాహ క్షత్రమేవావ రున్ధే భూతమసి భవ్య-న్నామేత్యాహ పశవో వా అపామోషధీనా-ఙ్గర్భః పశూనేవా- [పశూనేవ, అవ రున్ధ] 13
-వ రున్ధ ఏతావద్వై పురుష-మ్పరితస్తదేవావ రున్ధ ఋతస్య త్వా వ్యోమన ఇత్యాహేయం-వాఁ ఋతస్య వ్యోమేమామేవాభి జయత్యృతస్య త్వా విభూమన ఇత్యాహా-ఽన్తరిక్షం-వాఁ ఋతస్య విభూమాన్తరిక్షమేవాభి జయత్యృతస్య త్వా విధర్మణ ఇత్యాహ ద్యౌర్వా ఋతస్య విధర్మ దివమేవాభి జయత్యృతస్య [జయత్యృతస్య, త్వా సత్యాయేత్యాహ] 14
త్వా సత్యాయేత్యాహ దిశో వా ఋతస్య సత్య-న్దిశ ఏవాభి జయత్యృతస్య త్వా జ్యోతిష ఇత్యాహ సువర్గో వై లోక ఋతస్య జ్యోతిః సువర్గమేవ లోకమభి జయత్యేతావన్తో వై దేవలోకాస్తానేవాభి జయతి దశ సమ్పద్యన్తే దశాక్షరా విరాడన్నం-విఁరా-డ్విరాజ్యేవాన్నాద్యే ప్రతితిష్ఠతి ॥ 15 ॥
(వ్యోమన ఋతస్య - ప్రాణః - పశునేవ - విధర్మ దివమేవాభి జయత్యృతస్య -షట్చత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 5)
దేవా వై య-ద్యజ్ఞేన నావారున్ధత త-త్పరైరవారున్ధత త-త్పరాణా-మ్పరత్వం-యఁ-త్పరే గృహ్యన్తే యదేవ యజ్ఞేననావరున్ధే తస్యావరుద్ధ్యై య-మ్ప్రథమ-ఙ్గృహ్ణాతీమమేవ తేన లోకమభి జయతియ-న్ద్వితీయమన్తరిక్ష-న్తేన య-న్తృతీయమముమేవ తేన లోకమభి జయతి యదేతే గృహ్యన్త ఏషాం ఁలోకానా-మభిజిత్యా [-మభిజిత్యా, ఉత్తరేష్వహ-] 16
ఉత్తరేష్వహః స్వముతో-ఽర్వాఞ్చో గృహ్యన్తే ఽభిజిత్యైవేమాం-లోఁకా-న్పునరిమం-లోఁక-మ్ప్రత్యవరోహన్తి య-త్పూర్వేష్వహః స్వితః పరాఞ్చో గృహ్యన్తే తస్మాదితః పరాఞ్చ ఇమే లోకా యదుత్తరేష్వహః స్వముతో-ఽర్వాఞ్చో గృహ్యన్తే తస్మాదముతో ఽర్వాఞ్చ ఇమే లోకాస్తస్మాదయాతయామ్నో లోకా-న్మనుష్యా ఉప జీవన్తి బ్రహ్మవాదినో వదన్తి కస్మా-థ్సత్యాదద్భ్య ఓషధయ-స్స-మ్భవన్త్యోషధయో [ఓషధయ-స్స-మ్భవన్త్యోషధయః, మనుష్యాణామన్న-] 17
మనుష్యాణామన్న-మ్ప్రజాపతి-మ్ప్రజా అను ప్రజాయన్త ఇతి పరానన్వితి బ్రూయా-ద్య-ద్గృహ్ణాత్యద్భ్యస్త్వౌషధీభ్యో గృహ్ణామీతి తస్మాదద్భ్య ఓషధయ-స్సమ్భవన్తి య-ద్గృహ్ణాత్యోషధీభ్యస్త్వా ప్రజాభ్యో గృహ్ణామీతి తస్మాదోషధయో మనుష్యాణామన్నం-యఁ-ద్గృహ్ణాతి ప్రజాభ్యస్త్వా ప్రజాపతయే గృహ్ణామీతి తస్మా-త్ప్రజాపతి-మ్ప్రజా అను ప్రజాయన్తే ॥ 18 ॥
దేవా వై య-ద్యజ్ఞేన నావారున్ధత త-త్పరైరవారున్ధత త-త్పరాణా-మ్పరత్వం-యఁ-త్పరే గృహ్యన్తే యదేవ యజ్ఞేననావరున్ధే తస్యావరుద్ధ్యై య-మ్ప్రథమ-ఙ్గృహ్ణాతీమమేవ తేన లోకమభి జయతియ-న్ద్వితీయమన్తరిక్ష-న్తేన య-న్తృతీయమముమేవ తేన లోకమభి జయతి యదేతే గృహ్యన్త ఏషాం ఁలోకానా-మభిజిత్యా [-మభిజిత్యా, ఉత్తరేష్వహ-] 16
ఉత్తరేష్వహః స్వముతో-ఽర్వాఞ్చో గృహ్యన్తే ఽభిజిత్యైవేమాం-లోఁకా-న్పునరిమం-లోఁక-మ్ప్రత్యవరోహన్తి య-త్పూర్వేష్వహః స్వితః పరాఞ్చో గృహ్యన్తే తస్మాదితః పరాఞ్చ ఇమే లోకా యదుత్తరేష్వహః స్వముతో-ఽర్వాఞ్చో గృహ్యన్తే తస్మాదముతో ఽర్వాఞ్చ ఇమే లోకాస్తస్మాదయాతయామ్నో లోకా-న్మనుష్యా ఉప జీవన్తి బ్రహ్మవాదినో వదన్తి కస్మా-థ్సత్యాదద్భ్య ఓషధయ-స్స-మ్భవన్త్యోషధయో [ఓషధయ-స్స-మ్భవన్త్యోషధయః, మనుష్యాణామన్న-] 17
మనుష్యాణామన్న-మ్ప్రజాపతి-మ్ప్రజా అను ప్రజాయన్త ఇతి పరానన్వితి బ్రూయా-ద్య-ద్గృహ్ణాత్యద్భ్యస్త్వౌషధీభ్యో గృహ్ణామీతి తస్మాదద్భ్య ఓషధయ-స్సమ్భవన్తి య-ద్గృహ్ణాత్యోషధీభ్యస్త్వా ప్రజాభ్యో గృహ్ణామీతి తస్మాదోషధయో మనుష్యాణామన్నం-యఁ-ద్గృహ్ణాతి ప్రజాభ్యస్త్వా ప్రజాపతయే గృహ్ణామీతి తస్మా-త్ప్రజాపతి-మ్ప్రజా అను ప్రజాయన్తే ॥ 18 ॥
(అభిజిత్యై - భవన్త్యోషధయో - ఽష్టా చత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 6)
ప్రజాపతిర్దేవాసురాన సృజత తదను యజ్ఞో-ఽసృజ్యత యజ్ఞ-ఞ్ఛన్దాగ్ంసి తే విష్వఞ్చో వ్యక్రామన్-థ్సో-ఽసురానను యజ్ఞో-ఽపాక్రామ-ద్యజ్ఞ-ఞ్ఛన్దాగ్ంసి తే దేవా అమన్యన్తామీ వా ఇదమభూవన్. య-ద్వయగ్గ్ స్మ ఇతి తే ప్రజాపతిముపా-ఽధావన్-థ్సో-ఽబ్రవీత్-ప్రజాపతిశ్ఛన్దసాం-వీఁర్యమాదాయ తద్వః ప్ర దాస్యామీతి స ఛన్దసాం-వీఁర్య- [ఛన్దసాం-వీఁర్యమ్, ఆదాయ తదేభ్యః] 19
-మాదాయ తదేభ్యః ప్రాయచ్ఛ-త్తదను ఛన్దాగ్స్యపా-ఽక్రామన్ ఛన్దాగ్ంసి యజ్ఞస్తతో దేవా అభవ-న్పరా-ఽసురా య ఏవ-ఞ్ఛన్దసాం-వీఁర్యం-వేఁదా-ఽఽ శ్రావయా-ఽస్తు శ్రౌషడ్ యజ యే యజామహే వషట్కారో భవత్యాత్మనా పరా-ఽస్య భ్రాతృవ్యో భవతి బ్రహ్మవాదినో వదన్తి కస్మై కమద్ధ్వర్యురా శ్రావయతీతి ఛన్దసాం-వీఁర్యాయేతి బ్రూయాదే త-ద్వై [ ] 20
ఛన్దసాం-వీఁర్యమా శ్రావయా-ఽస్తు శ్రౌషడ్ యజ యే యజామహే వషట్కారో య ఏవం-వేఁద సవీర్యైరేవ ఛన్దోభిరర్చతి య-త్కి-ఞ్చార్చతి యదిన్ద్రో వృత్రమహన్న-మేద్ధ్య-న్త-ద్య-ద్యతీనపావపద-మేద్ధ్య-న్తదథ కస్మాదైన్ద్రో యజ్ఞ ఆ సగ్గ్స్థాతోరిత్యాహురిన్ద్రస్య వా ఏషా యజ్ఞియా తనూర్య-ద్యజ్ఞస్తామేవ త ద్యజన్తి య ఏవం-వేఁదోపైనం-యఁజ్ఞో నమతి ॥ 21 ॥
ప్రజాపతిర్దేవాసురాన సృజత తదను యజ్ఞో-ఽసృజ్యత యజ్ఞ-ఞ్ఛన్దాగ్ంసి తే విష్వఞ్చో వ్యక్రామన్-థ్సో-ఽసురానను యజ్ఞో-ఽపాక్రామ-ద్యజ్ఞ-ఞ్ఛన్దాగ్ంసి తే దేవా అమన్యన్తామీ వా ఇదమభూవన్. య-ద్వయగ్గ్ స్మ ఇతి తే ప్రజాపతిముపా-ఽధావన్-థ్సో-ఽబ్రవీత్-ప్రజాపతిశ్ఛన్దసాం-వీఁర్యమాదాయ తద్వః ప్ర దాస్యామీతి స ఛన్దసాం-వీఁర్య- [ఛన్దసాం-వీఁర్యమ్, ఆదాయ తదేభ్యః] 19
-మాదాయ తదేభ్యః ప్రాయచ్ఛ-త్తదను ఛన్దాగ్స్యపా-ఽక్రామన్ ఛన్దాగ్ంసి యజ్ఞస్తతో దేవా అభవ-న్పరా-ఽసురా య ఏవ-ఞ్ఛన్దసాం-వీఁర్యం-వేఁదా-ఽఽ శ్రావయా-ఽస్తు శ్రౌషడ్ యజ యే యజామహే వషట్కారో భవత్యాత్మనా పరా-ఽస్య భ్రాతృవ్యో భవతి బ్రహ్మవాదినో వదన్తి కస్మై కమద్ధ్వర్యురా శ్రావయతీతి ఛన్దసాం-వీఁర్యాయేతి బ్రూయాదే త-ద్వై [ ] 20
ఛన్దసాం-వీఁర్యమా శ్రావయా-ఽస్తు శ్రౌషడ్ యజ యే యజామహే వషట్కారో య ఏవం-వేఁద సవీర్యైరేవ ఛన్దోభిరర్చతి య-త్కి-ఞ్చార్చతి యదిన్ద్రో వృత్రమహన్న-మేద్ధ్య-న్త-ద్య-ద్యతీనపావపద-మేద్ధ్య-న్తదథ కస్మాదైన్ద్రో యజ్ఞ ఆ సగ్గ్స్థాతోరిత్యాహురిన్ద్రస్య వా ఏషా యజ్ఞియా తనూర్య-ద్యజ్ఞస్తామేవ త ద్యజన్తి య ఏవం-వేఁదోపైనం-యఁజ్ఞో నమతి ॥ 21 ॥
(ఛన్దసాం-వీఁర్యం - ఁవా - ఏవ త - దష్టౌ చ) (అ. 7)
ఆయుర్దా అగ్నే హవిషో జుషాణో ఘృతప్రతీకో ఘృతయోనిరేధి । ఘృత-మ్పీత్వా మధుచారు గవ్య-మ్పితేవపుత్రమభి రక్షతాదిమమ్ ॥ ఆ వృశ్చ్యతే వా ఏత-ద్యజమానో-ఽగ్నిభ్యాం-యఁదేనయో-శ్శృత-ఙ్కృత్యాథా-ఽన్యత్రా-వభృథమవైత్యాయుర్దా అగ్నే హవిషో జుషాణ ఇత్యవభృథమవైష్యన్ జుహుయాదాహుత్యైవైనౌ శమయతి నా-ఽఽర్తిమార్చ్ఛతి యజమానో య-త్కుసీద- [య-త్కుసీదమ్, అప్రతీత్త-మ్మయి యేన] 22
-మప్రతీత్త-మ్మయి యేన యమస్య బలినా చరామి । ఇహైవ స-న్నిరవదయే తదేత-త్తదగ్నే అనృణో భవామి । విశ్వలోప విశ్వదావస్య త్వా ఽఽసఞ్జుహోమ్యగ్ధాదేకో ఽహుతాదేకః సమసనాదేకః । తేనః కృణ్వన్తు భేషజగ్ం సద-స్సహో వరేణ్యమ్ ॥ అయ-న్నో నభసా పుర-స్సగ్గ్స్ఫానో అభి రక్షతు । గృహాణామసమర్త్యై బహవో నో గృహా అసన్న్ ॥ స త్వన్నో [స త్వన్నః, నభసస్పత ఊర్జ-న్నో] 23
నభసస్పత ఊర్జ-న్నో ధేహి భద్రయా । పునర్నో నష్టమా కృధి పునర్నో రయిమా కృధి ॥ దేవ సగ్గ్స్ఫాన సహస్రపోషస్యేశిషే స నో రాస్వా-ఽజ్యానిగ్ం రాయస్పోషగ్ం సువీర్యగ్ం సంవఁథ్సరీణాగ్ స్వస్తిమ్ ॥ అగ్నిర్వావ యమ ఇయం-యఁమీ కుసీదం-వాఁ ఏత-ద్యమస్య యజమాన ఆ దత్తే యదోషధీభిర్వేదిగ్గ్ స్తృణాతి యదనుపౌష్య ప్రయాయా-ద్గ్రీవబద్ధమేన- [-ద్గ్రీవబద్ధమేనమ్, అముష్మిన్ ఁలోకే] 24
-మముష్మిన్ ఁలోకే నేనీయేరన్. య-త్కుసీదమప్రతీత్త-మ్మయీత్యుపౌషతీహైవ సన్. యమ-ఙ్కుసీద-న్నిరవదాయానృణ-స్సువర్గం-లోఁకమేతియది మిశ్రమివ చరేదఞ్జలినా సక్తూ-న్ప్రదావ్యే జుహుయాదేష వా అగ్నిర్వైశ్వానరో య-త్ప్రదావ్యః స ఏవైనగ్గ్స్వదయత్యహ్నాం-విఁధాన్యా-మేకాష్టకాయామపూప-ఞ్చతుః శరావ-మ్పక్త్వా ప్రాతరేతేన కక్ష-ముపౌషేద్యది [-ముపౌషేద్యది, దహతి] 25
దహతి పుణ్యసమ-మ్భవతి యది న దహతి పాపసమమేతేన హస్మ వా ఋషయః పురా విజ్ఞానేన దీర్ఘసత్రముప యన్తి యో వా ఉపద్రష్టారముప-శ్రోతారమనుఖ్యాతారం-విఁద్వాన్. యజతే సమముష్మిన్ ఁలోక ఇష్టాపూర్తేన గచ్ఛతే-ఽగ్నిర్వా ఉపద్రష్టా వాయురుపశ్రోతా ఽఽదిత్యో-ఽనుఖ్యాతా తాన్. య ఏవం-విఁద్వాన్. యజతే సమముష్మిన్ ఁలోక ఇష్టాపూర్తేన గచ్ఛతే ఽయ-న్నో నభసా పుర [పురః, ఇత్యాహాగ్నిర్వై] 26
ఇత్యాహాగ్నిర్వై నభసా పురో-ఽగ్నిమేవ తదాహైతన్మే గోపాయేతి స త్వ-న్నో నభసస్పత ఇత్యాహ వాయుర్వై నభసస్పతిర్వాయుమేవ తదాహైతన్మే గోపాయేతి దేవ సగ్గ్స్ఫానేత్యాహా-ఽసౌ వా ఆదిత్యో దేవ-స్సగ్గ్స్ఫాన ఆదిత్యమేవ తదాహైతన్మే గోపాయేతి ॥ 27 ॥
ఆయుర్దా అగ్నే హవిషో జుషాణో ఘృతప్రతీకో ఘృతయోనిరేధి । ఘృత-మ్పీత్వా మధుచారు గవ్య-మ్పితేవపుత్రమభి రక్షతాదిమమ్ ॥ ఆ వృశ్చ్యతే వా ఏత-ద్యజమానో-ఽగ్నిభ్యాం-యఁదేనయో-శ్శృత-ఙ్కృత్యాథా-ఽన్యత్రా-వభృథమవైత్యాయుర్దా అగ్నే హవిషో జుషాణ ఇత్యవభృథమవైష్యన్ జుహుయాదాహుత్యైవైనౌ శమయతి నా-ఽఽర్తిమార్చ్ఛతి యజమానో య-త్కుసీద- [య-త్కుసీదమ్, అప్రతీత్త-మ్మయి యేన] 22
-మప్రతీత్త-మ్మయి యేన యమస్య బలినా చరామి । ఇహైవ స-న్నిరవదయే తదేత-త్తదగ్నే అనృణో భవామి । విశ్వలోప విశ్వదావస్య త్వా ఽఽసఞ్జుహోమ్యగ్ధాదేకో ఽహుతాదేకః సమసనాదేకః । తేనః కృణ్వన్తు భేషజగ్ం సద-స్సహో వరేణ్యమ్ ॥ అయ-న్నో నభసా పుర-స్సగ్గ్స్ఫానో అభి రక్షతు । గృహాణామసమర్త్యై బహవో నో గృహా అసన్న్ ॥ స త్వన్నో [స త్వన్నః, నభసస్పత ఊర్జ-న్నో] 23
నభసస్పత ఊర్జ-న్నో ధేహి భద్రయా । పునర్నో నష్టమా కృధి పునర్నో రయిమా కృధి ॥ దేవ సగ్గ్స్ఫాన సహస్రపోషస్యేశిషే స నో రాస్వా-ఽజ్యానిగ్ం రాయస్పోషగ్ం సువీర్యగ్ం సంవఁథ్సరీణాగ్ స్వస్తిమ్ ॥ అగ్నిర్వావ యమ ఇయం-యఁమీ కుసీదం-వాఁ ఏత-ద్యమస్య యజమాన ఆ దత్తే యదోషధీభిర్వేదిగ్గ్ స్తృణాతి యదనుపౌష్య ప్రయాయా-ద్గ్రీవబద్ధమేన- [-ద్గ్రీవబద్ధమేనమ్, అముష్మిన్ ఁలోకే] 24
-మముష్మిన్ ఁలోకే నేనీయేరన్. య-త్కుసీదమప్రతీత్త-మ్మయీత్యుపౌషతీహైవ సన్. యమ-ఙ్కుసీద-న్నిరవదాయానృణ-స్సువర్గం-లోఁకమేతియది మిశ్రమివ చరేదఞ్జలినా సక్తూ-న్ప్రదావ్యే జుహుయాదేష వా అగ్నిర్వైశ్వానరో య-త్ప్రదావ్యః స ఏవైనగ్గ్స్వదయత్యహ్నాం-విఁధాన్యా-మేకాష్టకాయామపూప-ఞ్చతుః శరావ-మ్పక్త్వా ప్రాతరేతేన కక్ష-ముపౌషేద్యది [-ముపౌషేద్యది, దహతి] 25
దహతి పుణ్యసమ-మ్భవతి యది న దహతి పాపసమమేతేన హస్మ వా ఋషయః పురా విజ్ఞానేన దీర్ఘసత్రముప యన్తి యో వా ఉపద్రష్టారముప-శ్రోతారమనుఖ్యాతారం-విఁద్వాన్. యజతే సమముష్మిన్ ఁలోక ఇష్టాపూర్తేన గచ్ఛతే-ఽగ్నిర్వా ఉపద్రష్టా వాయురుపశ్రోతా ఽఽదిత్యో-ఽనుఖ్యాతా తాన్. య ఏవం-విఁద్వాన్. యజతే సమముష్మిన్ ఁలోక ఇష్టాపూర్తేన గచ్ఛతే ఽయ-న్నో నభసా పుర [పురః, ఇత్యాహాగ్నిర్వై] 26
ఇత్యాహాగ్నిర్వై నభసా పురో-ఽగ్నిమేవ తదాహైతన్మే గోపాయేతి స త్వ-న్నో నభసస్పత ఇత్యాహ వాయుర్వై నభసస్పతిర్వాయుమేవ తదాహైతన్మే గోపాయేతి దేవ సగ్గ్స్ఫానేత్యాహా-ఽసౌ వా ఆదిత్యో దేవ-స్సగ్గ్స్ఫాన ఆదిత్యమేవ తదాహైతన్మే గోపాయేతి ॥ 27 ॥
(కుసీదం - త్వ-న్న - ఏన - మోషేద్యది - పుర - ఆదిత్యమేవ తదాహైతన్మే గోపాయేతి) (అ. 8)
ఏతం-యుఁవాన-మ్పరి వో దదామి తేన క్రీడన్తీశ్చరత ప్రియేణ । మా నః శాప్త జనుషా సుభాగా రాయస్పోషేణ సమిషా మదేమ ॥ నమో మహిమ్న ఉత చక్షుషే తే మరుతా-మ్పితస్తదహ-ఙ్గృణామి । అను మన్యస్వ సుయజా యజామ జుష్ట-న్దేవానామిదమస్తు హవ్యమ్ ॥ దేవానామేష ఉపనాహ ఆసీదపా-ఙ్గర్భ ఓషధీషు న్యక్తః । సోమస్య ద్రఫ్సమవృణీత పూషా [ ] 28
బృహన్నద్రిరభవ-త్తదేషామ్ ॥ పితా వథ్సానా-మ్పతిరఘ్నియానామథో పితా మహతా-ఙ్గర్గరాణామ్ । వథ్సో జరాయు ప్రతిధు-క్పీయూష ఆమిక్షా మస్తు ఘృతమస్య రేతః ॥ త్వా-ఙ్గావో-ఽవృణత రాజ్యాయ త్వాగ్ం హవన్త మరుతః స్వర్కాః । వర్ష్మన్ క్షత్రస్య కకుభి శిశ్రియాణస్తతో న ఉగ్రో వి భజా వసూని ॥ వ్యృద్ధేన వా ఏష పశునా యజతే యస్యైతాని న క్రియన్త ఏష హ త్వై సమృద్ధేన యజతే యస్యైతాని క్రియన్తే ॥ 29 ॥
ఏతం-యుఁవాన-మ్పరి వో దదామి తేన క్రీడన్తీశ్చరత ప్రియేణ । మా నః శాప్త జనుషా సుభాగా రాయస్పోషేణ సమిషా మదేమ ॥ నమో మహిమ్న ఉత చక్షుషే తే మరుతా-మ్పితస్తదహ-ఙ్గృణామి । అను మన్యస్వ సుయజా యజామ జుష్ట-న్దేవానామిదమస్తు హవ్యమ్ ॥ దేవానామేష ఉపనాహ ఆసీదపా-ఙ్గర్భ ఓషధీషు న్యక్తః । సోమస్య ద్రఫ్సమవృణీత పూషా [ ] 28
బృహన్నద్రిరభవ-త్తదేషామ్ ॥ పితా వథ్సానా-మ్పతిరఘ్నియానామథో పితా మహతా-ఙ్గర్గరాణామ్ । వథ్సో జరాయు ప్రతిధు-క్పీయూష ఆమిక్షా మస్తు ఘృతమస్య రేతః ॥ త్వా-ఙ్గావో-ఽవృణత రాజ్యాయ త్వాగ్ం హవన్త మరుతః స్వర్కాః । వర్ష్మన్ క్షత్రస్య కకుభి శిశ్రియాణస్తతో న ఉగ్రో వి భజా వసూని ॥ వ్యృద్ధేన వా ఏష పశునా యజతే యస్యైతాని న క్రియన్త ఏష హ త్వై సమృద్ధేన యజతే యస్యైతాని క్రియన్తే ॥ 29 ॥
(పూషా - క్రియన్త ఏషో - ఽష్టౌ చ) (అ. 9)
సూర్యో దేవో దివిషద్భ్యో ధాతా క్షత్రాయ వాయుః ప్రజాభ్యః । బృహస్పతిస్త్వా ప్రజాపతయే జ్యోతిష్మతీ-ఞ్జుహోతు ॥ యస్యాస్తే హరితో గర్భో-ఽథో యోనిర్హిరణ్యయీ । అఙ్గాన్యహ్రుతా యస్యై తా-న్దేవై-స్సమజీగమమ్ ॥ ఆ వర్తన వర్తయ ని నివర్తన వర్తయేన్ద్ర నర్దబుద । భూమ్యాశ్చతస్రః ప్రదిశస్తాభిరా వర్తయా పునః ॥ వి తే భినద్మి తకరీం-విఁయోనిం-విఁ గవీన్యౌ । వి [ ] 30
మాతరఞ్చ పుత్ర-ఞ్చ వి గర్భ-ఞ్చ జరాయు చ ॥ బహిస్తే అస్తు బాలితి ॥ ఉరుద్రఫ్సో విశ్వరూప ఇన్దుః పవమానో ధీర ఆనఞ్జ గర్భమ్ ॥ ఏకపదీ ద్విపదీ త్రిపదీ చతుష్పదీ పఞ్చపదీ షట్పదీ సప్తపద్యష్టాపదీ భువనా-ఽను ప్రథతాగ్ స్వాహా ॥ మహీ ద్యౌః పృథివీ చ న ఇమం-యఁజ్ఞ-మ్మిమిక్షతామ్ । పిపృతాన్నో భరీమభిః ॥ 31 ॥
సూర్యో దేవో దివిషద్భ్యో ధాతా క్షత్రాయ వాయుః ప్రజాభ్యః । బృహస్పతిస్త్వా ప్రజాపతయే జ్యోతిష్మతీ-ఞ్జుహోతు ॥ యస్యాస్తే హరితో గర్భో-ఽథో యోనిర్హిరణ్యయీ । అఙ్గాన్యహ్రుతా యస్యై తా-న్దేవై-స్సమజీగమమ్ ॥ ఆ వర్తన వర్తయ ని నివర్తన వర్తయేన్ద్ర నర్దబుద । భూమ్యాశ్చతస్రః ప్రదిశస్తాభిరా వర్తయా పునః ॥ వి తే భినద్మి తకరీం-విఁయోనిం-విఁ గవీన్యౌ । వి [ ] 30
మాతరఞ్చ పుత్ర-ఞ్చ వి గర్భ-ఞ్చ జరాయు చ ॥ బహిస్తే అస్తు బాలితి ॥ ఉరుద్రఫ్సో విశ్వరూప ఇన్దుః పవమానో ధీర ఆనఞ్జ గర్భమ్ ॥ ఏకపదీ ద్విపదీ త్రిపదీ చతుష్పదీ పఞ్చపదీ షట్పదీ సప్తపద్యష్టాపదీ భువనా-ఽను ప్రథతాగ్ స్వాహా ॥ మహీ ద్యౌః పృథివీ చ న ఇమం-యఁజ్ఞ-మ్మిమిక్షతామ్ । పిపృతాన్నో భరీమభిః ॥ 31 ॥
(గవిన్యౌ వి - చతుశ్చత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 10)
ఇదం-వాఁమాస్యే హవిః ప్రియమిన్ద్రాబృహస్పతీ । ఉక్థ-మ్మదశ్చ శస్యతే ॥ అయం-వాఁ-మ్పరి షిచ్యతే సోమఇన్ద్రాబృహస్పతీ । చారుర్మదాయ పీతయే ॥ అస్మే ఇన్ద్రాబృహస్పతీ రయి-న్ధత్తగ్ం శతగ్వినమ్ । అశ్వావన్తగ్ం సహస్రిణమ్ ॥ బృహస్పతిర్నః పరిపాతు పశ్చాదుతోత్తరస్మాదధరాదఘాయోః । ఇన్ద్రః పురస్తాదుత మద్ధ్యతో న-స్సఖా సఖిభ్యో వరివః కృణోతు ॥ వి తే విష్వగ్వాతజూతాసో అగ్నే భామాస- [అగ్నే భామాసః, శుచే శుచయశ్చరన్తి ।] 32
-శ్శుచే శుచయశ్చరన్తి । తువిమ్రక్షాసో దివ్యా నవగ్వా వనా వనన్తి ధృషతా రుజన్తః ॥ త్వామగ్నే మానుషీరీడతే విశో హోత్రావిదం-విఁవిచిగ్ం రత్నధాతమమ్ । గుహా సన్తగ్ం సుభగ విశ్వదర్శత-న్తు విష్మణసగ్ం సుయజ-ఙ్ఘృతశ్రియమ్ ॥ ధాతా దదాతు నో రయిమీశానో జగతస్పతిః । స నః పూర్ణేన వావనత్ ॥ ధాతా ప్రజాయా ఉత రాయ ఈశే ధాతేదం-విఁశ్వ-మ్భువన-ఞ్జజాన । ధాతా పుత్రం-యఁజమానాయ దాతా [దాతా, తస్మా] 33
తస్మా ఉ హవ్య-ఙ్ఘృతవద్విధేమ ॥ ధాతా దదాతు నో రయి-మ్ప్రాచీ-ఞ్జీవాతుమక్షితామ్ । వయ-న్దేవస్య ధీమహి సుమతిగ్ం సత్యరాధసః ॥ ధాతా దదాతు దాశుషే వసూని ప్రజాకామాయ మీఢుషే దురోణే । తస్మై దేవా అమృతా-స్సంవ్యఁయన్తాం-విఁశ్వే దేవాసో అదితి-స్సజోషాః ॥ అను నో-ఽద్యా-ఽనుమతిర్యజ్ఞ-న్దేవేషు మన్యతామ్ । అగ్నిశ్చ హవ్యవాహనో భవతా-న్దాశుషే మయః ॥ అన్విదనుమతే త్వ- [అన్విదనుమతే త్వమ్, మన్యాసై శఞ్చనః కృధి ।] 34
-మ్మన్యాసై శఞ్చనః కృధి । క్రత్వే దక్షాయ నో హిను ప్రణ ఆయూగ్ంషి తారిషః ॥ అను మన్యతా-మనుమన్యమానా ప్రజావన్తగ్ం రయిమక్షీయమాణమ్ । తస్యై వయగ్ం హేడసి మా-ఽపి భూమ సా నో దేవీ సుహవా శర్మ యచ్ఛతు ॥ యస్యామిద-మ్ప్రదిశి యద్విరోచతే-ఽనుమతి-మ్ప్రతి భూషన్త్యాయవః । యస్యా ఉపస్థ ఉర్వన్తరిక్షగ్ం సా నో దేవీ సుహవా శర్మ యచ్ఛతు ॥ 35 ॥
రాకామహగ్ం సుహవాగ్ం సుష్టుతీ హువే శృణోతు న-స్సుభగా బోధతు త్మనా । సీవ్యత్వపః సూచ్యా-ఽచ్ఛిద్యమానయా దదాతు వీరగ్ం శతదాయముక్థ్యమ్ ॥ యాస్తే రాకే సుమతయః సుపేశసో యాభిర్దదాసి దాశుషే వసూని । తాభిర్నో అద్య సుమనా ఉపాగహి సహస్రపోషగ్ం సుభగే రరాణా ॥ సినీవాలి, యా సుపాణిః ॥ కుహూమహగ్ం సుభగాం-విఁద్మనాపసమస్మిన్. యజ్ఞే సుహవా-ఞ్జోహవీమి । సా నో దదాతు శ్రవణ-మ్పితృణా-న్తస్యాస్తే దేవి హవిషా విధేమ ॥ కుహూ-ర్దేవానామమృతస్య పత్నీ హవ్యా నో అస్య హవిషశ్చికేతు । స-న్దాశుషే కిరతు భూరి వామగ్ం రాయస్పోష-ఞ్చికితుషే దధాతు ॥ 36 ॥
ఇదం-వాఁమాస్యే హవిః ప్రియమిన్ద్రాబృహస్పతీ । ఉక్థ-మ్మదశ్చ శస్యతే ॥ అయం-వాఁ-మ్పరి షిచ్యతే సోమఇన్ద్రాబృహస్పతీ । చారుర్మదాయ పీతయే ॥ అస్మే ఇన్ద్రాబృహస్పతీ రయి-న్ధత్తగ్ం శతగ్వినమ్ । అశ్వావన్తగ్ం సహస్రిణమ్ ॥ బృహస్పతిర్నః పరిపాతు పశ్చాదుతోత్తరస్మాదధరాదఘాయోః । ఇన్ద్రః పురస్తాదుత మద్ధ్యతో న-స్సఖా సఖిభ్యో వరివః కృణోతు ॥ వి తే విష్వగ్వాతజూతాసో అగ్నే భామాస- [అగ్నే భామాసః, శుచే శుచయశ్చరన్తి ।] 32
-శ్శుచే శుచయశ్చరన్తి । తువిమ్రక్షాసో దివ్యా నవగ్వా వనా వనన్తి ధృషతా రుజన్తః ॥ త్వామగ్నే మానుషీరీడతే విశో హోత్రావిదం-విఁవిచిగ్ం రత్నధాతమమ్ । గుహా సన్తగ్ం సుభగ విశ్వదర్శత-న్తు విష్మణసగ్ం సుయజ-ఙ్ఘృతశ్రియమ్ ॥ ధాతా దదాతు నో రయిమీశానో జగతస్పతిః । స నః పూర్ణేన వావనత్ ॥ ధాతా ప్రజాయా ఉత రాయ ఈశే ధాతేదం-విఁశ్వ-మ్భువన-ఞ్జజాన । ధాతా పుత్రం-యఁజమానాయ దాతా [దాతా, తస్మా] 33
తస్మా ఉ హవ్య-ఙ్ఘృతవద్విధేమ ॥ ధాతా దదాతు నో రయి-మ్ప్రాచీ-ఞ్జీవాతుమక్షితామ్ । వయ-న్దేవస్య ధీమహి సుమతిగ్ం సత్యరాధసః ॥ ధాతా దదాతు దాశుషే వసూని ప్రజాకామాయ మీఢుషే దురోణే । తస్మై దేవా అమృతా-స్సంవ్యఁయన్తాం-విఁశ్వే దేవాసో అదితి-స్సజోషాః ॥ అను నో-ఽద్యా-ఽనుమతిర్యజ్ఞ-న్దేవేషు మన్యతామ్ । అగ్నిశ్చ హవ్యవాహనో భవతా-న్దాశుషే మయః ॥ అన్విదనుమతే త్వ- [అన్విదనుమతే త్వమ్, మన్యాసై శఞ్చనః కృధి ।] 34
-మ్మన్యాసై శఞ్చనః కృధి । క్రత్వే దక్షాయ నో హిను ప్రణ ఆయూగ్ంషి తారిషః ॥ అను మన్యతా-మనుమన్యమానా ప్రజావన్తగ్ం రయిమక్షీయమాణమ్ । తస్యై వయగ్ం హేడసి మా-ఽపి భూమ సా నో దేవీ సుహవా శర్మ యచ్ఛతు ॥ యస్యామిద-మ్ప్రదిశి యద్విరోచతే-ఽనుమతి-మ్ప్రతి భూషన్త్యాయవః । యస్యా ఉపస్థ ఉర్వన్తరిక్షగ్ం సా నో దేవీ సుహవా శర్మ యచ్ఛతు ॥ 35 ॥
రాకామహగ్ం సుహవాగ్ం సుష్టుతీ హువే శృణోతు న-స్సుభగా బోధతు త్మనా । సీవ్యత్వపః సూచ్యా-ఽచ్ఛిద్యమానయా దదాతు వీరగ్ం శతదాయముక్థ్యమ్ ॥ యాస్తే రాకే సుమతయః సుపేశసో యాభిర్దదాసి దాశుషే వసూని । తాభిర్నో అద్య సుమనా ఉపాగహి సహస్రపోషగ్ం సుభగే రరాణా ॥ సినీవాలి, యా సుపాణిః ॥ కుహూమహగ్ం సుభగాం-విఁద్మనాపసమస్మిన్. యజ్ఞే సుహవా-ఞ్జోహవీమి । సా నో దదాతు శ్రవణ-మ్పితృణా-న్తస్యాస్తే దేవి హవిషా విధేమ ॥ కుహూ-ర్దేవానామమృతస్య పత్నీ హవ్యా నో అస్య హవిషశ్చికేతు । స-న్దాశుషే కిరతు భూరి వామగ్ం రాయస్పోష-ఞ్చికితుషే దధాతు ॥ 36 ॥
(భామాసో - దాతా - త్వ - మన్తరిక్షగ్ం సా నో దేవీ సుహవా శర్మ యచ్ఛతు -శ్రవణం - చతుర్విగ్ంశతిశ్చ) (అ. 11)
(అగ్నే తేజస్విన్ - వాయు - ర్వసవస్త్ - వైతద్వా అపాం - ఁవాయురసి ప్రాణో నామ - దేవా వై యద్యజ్ఞేనన - ప్రజాపతి ర్దేవాసురా - నాయుర్దా - ఏతం-యుఁవానగ్ం - సూర్యో దేవ - ఇదం-వాఁ - మేకాదశ)
(అగ్నే తేజస్విన్ - వాయురసి - ఛన్దసాం-వీఁర్యం - మాతరఞ్చ - షట్త్రిగ్ంశత్ )
(అగ్నే తేజస్విగ్గ్, శ్చికితుషే దధాతు )
॥ హరిః ఓమ్ ॥
॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ సంహితాయా-న్తృతీయకాణ్డే తృతీయః ప్రశ్న-స్సమాప్తః ॥