Lord Savitr

4.1 - yuñjānaḥ prathamammanaḥ - kṛṣṇa yajurveda taittirīya saṃhitā pāṭhaḥ

(Yunjanaḥ Prathamam Manaḥ in English (IAST))

From Krishna Yajurveda, Taittiriya Samhita

This sacred hymn is derived from the first chapter of the fourth kanda of the Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita, specifically part of the Agnichayana ritual. It invokes Lord Savitr, the solar deity representing the inspirer of all beings. The mantra emphasizes the synchronization of the human mind with the divine intellect to attain spiritual enlightenment. By chanting these verses, practitioners seek to focus their consciousness, invoke cosmic light, and transcend earthly limitations. Traditionally, it is recited during fire rituals to align the seeker with the celestial forces and ignite the inner flame of wisdom and divine perception.

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ñcaturthakāṇḍe prathamaḥ praśnaḥ- agnicityaṅga mantrapāṭhābhidhānaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | hariḥ om ||
yuñjānaḥ pra̭thama-mmana̭statvāya̭ savitā dhiyaḥ̭ | agni-ñjyoti̭rnicāyya̭ pṛthivyā addhyā 'bha̭rat || yuktvāya mana̭sā devān-thsuva̭ryato dhiyā divam | bṛhajjyotiḥ̭ kariṣyata-ssa̭vitā prasṷvāti tān || yuktena mana̭sā vaya-ndevasya̭ savitu-ssave | suvargeyā̭ya śaktyai || yuñjate mana̭ uta yṷñjate dhiyo viprā vipra̭sya bṛhato vi̭paścitaḥ̭ | vi hotrā̭ dadhe vayunā videka i- [vayunā videka it, mahī devasya̭] 1
-nmahī devasya̭ savituḥ pari̭ṣṭutiḥ || yuje vā-mbrahma̭ pūrvya-nnamo̭bhirvi ślokā̭ yanti pathyḙva sūrāḥ | śṛṇvanti viśvḙ amṛta̭sya putrā ā ye dhāmā̭ni divyāni̭ tasthuḥ || yasya̭ prayāṇamanvanya idyayurdevā devasya̭ mahimānamarca̭taḥ | yaḥ pārthi̭vāni vimame sa eta̭śo rajāgṃ̭si deva-ssa̭vitā ma̭hitvanā || deva̭ savitaḥ prasṷva yajña-mprasa̭va [ ] 2
yajñapa̭ti-mbhagā̭ya divyo ga̭ndharvaḥ | ketapūḥ keta̭nnaḥ punātu vācaspatirvāca̭madya sva̭dāti naḥ || ima-nno̭ deva savitaryajña-mprasṷva devāyuvagṃ̭ sakhividagṃ̭ satrājita̭-ndhanajitagṃ̭ suvarjitam || ṛcā stomagṃ sama̭rdhaya gāyatreṇa̭ rathantaram | bṛha-dgā̭yatrava̭rtani || devasya̭ tvā savituḥ pra̭save 'śvinorbāhubhyā-mpūṣṇo hastābhyā-ṅgāyatreṇa chandasā ''da̭de-'ṅgirasvadabhri̭rasi nāri̭- [nāriḥ̭, asi pṛthivyā-ssadhasthā̭-] 3
-rasi pṛthivyā-ssadhasthā̭-dagni-mpṷrīṣya̭maṅgirasvadā bha̭ra traiṣṭṷbhena tvā chandasā ''da̭de-'ṅgirasva-dbabhri̭rasi nāri̭rasi tvayā̭ vayagṃ sadhastha āgnigṃ śa̭kema khani̭tu-mpurīṣya̭-ñjāga̭tena tvā chandasā ''da̭de-'ṅgirasvaddhasta̭ ādhāya̭ savitā bibhradabhrigṃ̭ hiraṇyayīm | tayā jyotiraja̭sra-midagni-ṅkhātvī na ā bharānṷṣṭubhena tvā chandasā ''da̭de-'ṅgirasvat || 4 ||
(i--dyajña-mprasṷva - nāri - rānṷṣṭubhena tvā chanda̭sā - trīṇi̭ ca) (a. 1)
imāma̭gṛbhṇa-nraśanāmṛtasya pūrva āyṷṣi vidathḙṣu kavyā | tayā̭ devā-ssutamā ba̭bhūvur-ṛtasya sāman-thsaramārapa̭ntī || pratūrtaṃ-vā~jinnā dra̭va vari̭ṣṭhāmanṷ saṃva~tam | divi te janma̭ paramamantari̭kṣe nābhiḥ̭ pṛthivyāmadhi yoniḥ̭ || yuñjāthāgṃ rāsa̭bhaṃ-yu~vamasmin. yāmḙ vṛṣaṇvasū | agni-mbhara̭ntamasmayum || yogḙyoge tavasta̭raṃ-vā~jḙvāje havāmahe | sakhā̭ya indra̭mataye || pratūrva- [pratūrvanṋ, ehya̭vakrāmannaśa̭stī] 5
-nnehya̭vakrāmannaśa̭stī rudrasya gāṇa̭patyā-nmayobhūrehi̭ | urva̭ntari̭kṣamanvi̭hi svasti ga̭vyūtirabha̭yāni kṛṇvann || pūṣṇā sayujā̭ saha | pṛthivyā-ssadhasthā̭dagni-mpṷrīṣya̭-maṅgirasva-dacchehyagni-mpṷrīṣya̭ -maṅgirasvada-cchḙmo-'gni-mpṷrīṣya̭-maṅgirasva-dbha̭riṣyāmo-'gni-mpṷrīṣya̭-maṅgirasva-dbha̭rāmaḥ || anvagniruṣasā-magra̭makhya-danvahā̭ni prathamo jātavḙdāḥ | anu sūrya̭sya [sūrya̭sya, purutrā ca̭] 6
purutrā ca̭ raśmīnanu dyāvā̭pṛthivī ā ta̭tāna || āgatya̭ vājyaddhva̭na-ssarvā mṛdho vidhṷ̄nute | agnigṃ sadhasthḙ mahati cakṣṷṣā ni ci̭kīṣate || ākramya̭ vāji-npṛthivīmagnimi̭ccha rucā tvam | bhūmyā̭ vṛtvāya̭ no brūhi yataḥ khanā̭ma taṃ-va~yam || dyaustḙ pṛṣṭha-mpṛ̭thivī sadhastha̭mātmā 'ntari̭kṣagṃ samudraste yoniḥ̭ | vikhyāya cakṣṷṣā tvamabhi ti̭ṣṭha [tvamabhi ti̭ṣṭha, pṛtanyataḥ |] 7
pṛtanyataḥ || utkrā̭ma mahate saubha̭gāyā-smādāsthānā-ddraviṇodā vā̭jinn | vayagg syā̭ma sumatau pṛ̭thivyā agni-ṅkha̭niṣyanta̭ upasthḙ asyāḥ || uda̭kramī-ddraviṇodā vājyarvā-'ka-ssa lokagṃ sukṛ̭ta-mpṛthivyāḥ | tataḥ̭ khanema supratī̭kamagnigṃ suvo ruhā̭ṇā adhi nāka̭ uttame || apo devīrupa̭ sṛja madhṷmatīrayakṣmāya̭ prajābhyaḥ̭ | tāsāg sthānādujji̭hatā-moṣa̭dhaya-ssupippalāḥ || jigha̭- [jigha̭rmi, agni-mmana̭sā] 8
-rmyagni-mmana̭sā ghṛtena̭ pratikṣyanta-mbhuva̭nāni viśvā | pṛthu-nti̭raścā vaya̭sā bṛhantaṃ-vya~ci̭ṣṭhamannagṃ̭ rabhasaṃ-vi~dā̭nam || ā tvā̭ jigharmi vaca̭sā ghṛtenā̭-'rakṣasā mana̭sā tajjṷṣasva | marya̭śrī-sspṛhaya-dva̭rṇo agnirnā-'bhimṛśḙ tanuvā jarhṛ̭ṣāṇaḥ || pari vāja̭patiḥ kaviragnir-havyānya̭kramīt | dadha-dratnā̭ni dāśuṣe || pari̭ tvā-'gne puraṃ̭-va~yaṃ-vi~pragṃ̭ sahasya dhīmahi | dhṛṣa-dva̭rṇa-ndivedi̭ve bhettāra̭-mbhaṅgurāva̭taḥ || tvama̭gne dyubhistva-mā̭śuśukṣaṇistva-madbhyastva-maśma̭naspari̭ | tvaṃ-va~nebhya stvamoṣa̭dhībhya stva-nnṛṇā-nnṛ̭pate jāyase śuciḥ̭ || 9 ||
(pratūrvanth - sūrya̭sya - tiṣṭha - jigha̭rmi - bhettāraṃ̭ - ~vigṃśatiśca̭) (a. 2)
devasya̭ tvā savituḥ pra̭save-'śvino rbāhubhyā-mpūṣṇo hastābhyā-mpṛthivyā-ssadhasthe-'gni-mpṷrīṣya̭-maṅgirasva-tkha̭nāmi || jyoti̭ṣmanta-ntvā-'gne supratī̭kamaja̭sreṇa bhānunā dīdyā̭nam | śiva-mprajābhyo-'higṃ̭ santa-mpṛthivyā-ssadhasthe-'gni-mpṷrīṣya̭ -maṅgirasva-tkha̭nāmi || apā-mpṛṣṭhama̭si saprathā̭ urva̭gni-mbha̭riṣyadapa̭rāvapiṣṭham | vardha̭māna-mmaha ā ca puṣka̭ra-ndivo mātra̭yā variṇā pra̭thasva || śarma̭ ca stho [śarma̭ ca sthaḥ, varma̭ ca] 10
varma̭ ca stho acchi̭dre bahule ubhe | vyaca̭svatī saṃ-va~̭sāthā-mbhartamagni-mpṷrīṣyam || saṃva~̭sāthāgṃ suvarvidā̭ samīcī ura̭sā tmanā | agnimanta rbha̭riṣyantī jyoti̭ṣmanta maja̭sramit || purīṣyo̭-'si viśvabha̭rāḥ | atha̭rvā tvā prathamo nira̭manthadagne || tvāma̭gne puṣka̭rādaddhyatha̭rvā nira̭manthata | mūrdhno viśva̭sya vāghataḥ̭ || tamṷ tvā daddhyaṅṅṛṣiḥ̭ putra ī̭dhe [putra ī̭dhe, atha̭rvaṇaḥ |] 11
atha̭rvaṇaḥ | vṛtrahaṇa̭-mpurandaram || tamṷ tvā pāthyo vṛṣā samī̭dhe dasyuhanta̭mam | dhanañjayagṃ raṇḙraṇe || sīda̭ hota-ssva ṷ loke ci̭kitvān-thsādayā̭ yajñagṃ sṷkṛtasya yonau | devāvīrdevān. haviṣā̭ yajāsyagnḙ bṛha-dyaja̭māne vayo̭ dhāḥ || ni hotā̭ hotṛṣada̭ne vidā̭nastveṣo dī̭divāgṃ a̭sada-thsudakṣaḥ̭ | ada̭bdhavrata pramatirvasi̭ṣṭha-ssahasra-mbhara-śśuci̭jihvo agniḥ || sagṃ sī̭dasva mahāgṃ a̭si śoca̭sva [śoca̭sva, devavīta̭maḥ |] 12
devavīta̭maḥ | vi dhūmama̭gne aruṣa-mmi̭yeddhya sṛja pra̭śasta darśatam || jani̭ṣvā hi jenyo agre ahnāgṃ̭ hito hiteṣva̭ruṣo vanḙṣu | damḙdame sapta ratnā dadhā̭no-'gnirhotā ni ṣa̭sādā yajī̭yān || 13 ||
(stha - īdhe - śoca̭sva - saptavigṃ̭śatiśca) - (a. 3)
sa-ntḙ vāyurmā̭tariśvā̭ dadhātūttānāyai hṛda̭yaṃ-ya~dvili̭ṣṭam | devānāṃ-ya~ścara̭ti prāṇathḙna tasmai̭ ca devi vaṣa̭ḍastu tubhyam || sujā̭to jyoti̭ṣā saha śarma varṷ̄thamā-'sa̭da-ssuvaḥ̭ | vāso̭ agne viśvarṷ̄pagṃ saṃvya~̭yasva vibhāvaso || udṷ tiṣṭha svaddhvarāvā̭ no devyā kṛpā | dṛśe ca̭ bhāsā bṛ̭hatā sṷśukvanirā-'gnḙ yāhi suśastibhiḥ̭ || 14 ||
ūrdhva ū ṣu ṇa̭ ūtaye tiṣṭhā̭ devo na sa̭vitā | ūrdhvo vāja̭sya sani̭tā yadañjibhi̭-rvāghadbhi̭-rvihvayā̭mahe || sa jāto garbho̭ asi roda̭syoragne cārurvibhṛ̭ta oṣa̭dhīṣu | citra-śśiśuḥ pari tamāg̭syaktaḥ pra mātṛbhyo adhi kani̭kradadgāḥ || sthiro bha̭va vīḍva̭ṅga āśurbha̭va vājya̭rvann | pṛthurbha̭va suṣadastvamagneḥ pṷrīṣavāha̭naḥ || śivo bha̭va [ ] 15
prajābhyo mānṷṣībhyastvama̭ṅgiraḥ | mā dyāvā̭pṛthivī abhi śṷ̄śuco mā-'ntari̭kṣa-mmā vanaspatīṋ || praitṷ vājī kani̭krada-nnāna̭da-drāsa̭bhaḥ patvā | bhara̭nnagni-mpṷrīṣya̭-mmā pādyāyṷṣaḥ purā || rāsa̭bho vā-ṅkani̭krada-thsuyṷkto vṛṣaṇā rathe | sa vā̭magni-mpṷrīṣya̭māśurdūto va̭hāditaḥ || vṛṣā-'gniṃ-vṛ~ṣa̭ṇa-mbhara̭nnapā-ṅgarbhagṃ̭ samudriyam | agna ā yā̭hi [ ] 16
vītaya̭ ṛtagṃ satyam || oṣa̭dhayaḥ prati̭ gṛhṇītā-'gnimetagṃ śivamāyanta̭mabhyatra̭ yuṣmān | vyasyan viśvā ama̭tīrarā̭tī-rniṣīda̭nno apa̭ durmatigṃ ha̭nat || oṣa̭dhayaḥ prati̭ modaddhvamena-mpuṣpā̭vatī-ssupippalāḥ | ayaṃ-vo~ garbha̭ ṛtviyaḥ̭ pratnagṃ sadhasthamā 'sa̭dat || 17 ||
(suśastibhiḥ̭ - śivo bha̭va - yāhi - ṣaṭtrigṃ̭śacca) (a. 4)
vi pāja̭sā pṛthunā śośṷcāno bādha̭sva dviṣo rakṣaso amī̭vāḥ | suśarma̭ṇo bṛhata-śśarma̭ṇi syāmagnerahagṃ suhava̭sya praṇī̭tau || āpo hi ṣṭhā ma̭yobhuvastā na̭ ūrje da̭dhātana | mahe raṇā̭ya cakṣa̭se || yo vaḥ̭ śivata̭mo rasastasya̭ bhājayateha naḥ̭ | uśatīri̭va mātaraḥ̭ || tasmā ara̭-ṅgamāma vo yasya kṣayā̭ya jinva̭tha | āpo̭ janaya̭thā ca naḥ || mitra- [mitraḥ, sagṃsṛjya̭] 18
-ssagṃsṛjya̭ pṛthivī-mbhūmi̭-ñca jyoti̭ṣā saha | sujā̭ta-ñjātavḙdasamagniṃ-vai~śvānaraṃ-vi~bhum || ayakṣmāya̭ tvā sagṃ sṛ̭jāmi prajābhyaḥ̭ | viśve tvā devā vaiśvānarā-ssagṃ sṛ̭jantvā-nṷṣṭubhena chanda̭sā-'ṅgirasvat || rudrā-ssabhṛntya̭ pṛthivī-mbṛhajjyoti-ssamī̭dhire | teṣā-mbhānuraja̭sra icchukro deveṣṷ rocate || sagṃ sṛ̭ṣṭāṃ-va~sṷbhī rudrairdhīraiḥ karmaṇyā-mmṛdam | hastābhyā-mmṛdvī-ṅkṛtvā si̭nīvālī ka̭rotu [si̭nīvālī ka̭rotu, tām |] 19
tām || sinīvālī sṷkapardā sṷkurīrā svaṷpaśā | sā tubhya̭madite maha okhā-nda̭dhātu hasta̭yoḥ || ukhā-ṅka̭rotu śaktyā̭ bāhubhyā-madi̭tirdhiyā | mātā putraṃ-ya~thopasthe sā-'gni-mbi̭bhartu garbha ā || makhasya śiro̭-'si yajñasya̭ pade sthaḥ̭ | vasa̭vastvā kṛṇvantu gāyatreṇa chanda̭sā 'ṅgirasva-tpṛ̭thivya̭si rudrāstvā̭ kṛṇvantu traiṣṭṷbhena chanda̭sā 'ṅgirasvadantari̭kṣama- [-'ṅgirasvadantari̭kṣamasi, ādityāstvā̭] 20
-syādityāstvā̭ kṛṇvantu jāga̭tena chanda̭sā-'ṅgirasva-ddyaura̭si viśve tvā devā vaiśvānarāḥ kṛ̭ṇvantvānṷṣṭubhena chanda̭sā-'ṅgirasva-ddiśo̭-'si dhruvā-'si̭ dhārayā mayi̭ prajāgṃ rāyaspoṣa̭-ṅgaupatyagṃ suvīryagṃ̭ sajātān. yaja̭mānāyā-'di̭tyai rāsnā-'sya di̭tiste bila̭-ṅgṛhṇātu pāṅktḙna chanda̭sā 'ṅgirasvat || kṛtvāya sā mahīmukhā-mmṛnmayīṃ-yo~ni̭magnaye | tā-mputrebhya-ssa-mprā ya̭cchadadi̭ti-śśrapayāniti̭ || 21 ||
(mitraḥ - ka̭ro - tvantari̭kṣamasi - pra - catvāri̭ ca) (a. 5)
vasa̭vastvā dhūpayantu gāyatreṇa chanda̭sā-'ṅgirasva-drudrāstvā̭ dhūpayantu traiṣṭṷbhena chanda̭sā-'ṅgirasva-dā̭dityāstvā̭ dhūpayantu jāga̭tena chanda̭sā-'ṅgirasvad- viśve tvā devā vaiśvānarā dhṷ̄payantvānṷṣṭubhena chanda̭sā-'ṅgirasva-dindra̭stvā dhūpayatvaṅgirasva--dviṣṇṷstvā dhūpayatvaṅgirasva-dvarṷṇastvā dhūpayatvaṅgirasva-dadi̭tistvā devī viśvadevyāvatī pṛthivyā-ssadhasthe-'ṅgirasva-tkha̭natvavaṭa devānā-ntvā patnī- [patnīḥ, devī-rviśvadevyāvatīḥ] 22
-rdevī-rviśvadevyāvatīḥ pṛthivyā-ssadhasthe-'ṅgirasva-dda̭dhatūkhe dhiṣaṇāstvā devīrviśvadevyāvatīḥ pṛthivyā-ssadhasthe-'ṅgirasva-dabhīndha̭tāmukhe gnāstvā̭ devīrviśvadevyāvatīḥ pṛthivyā-ssadhasthe-'ṅgirasva-cchra̭payantūkhe varūtrayo jana̭yastvā devīrviśvadevyāvatīḥ pṛthivyā-ssadhasthe-'ṅgirasva-tpa̭cantūkhe | mitraitāmukhā-mpa̭caiṣā mā bhḙdi | etā-nte pari̭ dadāmyabhi̭ttyai || abhīmā- [abhīmām, mahinā diva̭-mmitro] 23
-mma̭hinā diva̭-mmitro ba̭bhūva saprathāḥ | uta śrava̭sā pṛthivīm || mitrasya̭ carṣaṇīdhṛta-śśravo̭ devasya̭ sānasim | dyumna-ñcitraśra̭vastamam || devastvā̭ savitodva̭patu supāṇi-ssva̭ṅguriḥ | subāhuruta śaktyā || apa̭dyamānā pṛthivyāśā diśa ā pṛ̭ṇa | utti̭ṣṭha bṛhatī bha̭vordhvā ti̭ṣṭha dhruvā tvam || vasa̭vastvā ''cchṛ̭ndantu gāyatreṇa chanda̭sā-'ṅgirasva-drudrāstvā-'' cchṛ̭ndantu traiṣṭṷbhena chanda̭sā-'ṅgirasva-dā̭dityāstvā ''cchṛ̭ndantu jāga̭tena chanda̭sā-'ṅgirasva-dviśve tvā devā vaiśvānarā ā cchṛ̭ndantvānṷṣṭubhena chanda̭sā-'ṅgirasvat || 24 ||
(patnī̭ - rimāgṃ - rudrāstvā-'' cchṛ̭ndantve - kānna vigṃ̭śatiśca̭) (a. 6)
samāstvā-'gna ṛtavo̭ vardhayantu saṃva~thsarā ṛṣa̭yo yāni̭ satyā | sa-ndivyena̭ dīdihi rocanena viśvā ā bhā̭hi pradiśaḥ̭ pṛthivyāḥ || sa-ñceddhyasvā-'gne pra ca̭ bodhayainamucca̭ tiṣṭha mahate saubha̭gāya | mā ca̭ riṣadupasattā tḙ agne brahmāṇa̭ste yaśasaḥ̭ santu mā-'nye || tvāma̭gne vṛṇate brāhmaṇā ime śivo a̭gne [ ] 25
saṃ-va~ra̭ṇe bhavā naḥ | sapatnahā no̭ abhimātijicca sve gayḙ jāgṛhya pra̭yucchann || ihaivāgne adhi̭ dhārayā rayi-mmā tvā nikra̭-npūrvacito̭ nikāriṇaḥ̭ | kṣatrama̭gne suyama̭mastu tubhya̭mupasattā va̭rdhatā-nte ani̭ṣṭṛtaḥ || kṣatreṇā-'gne svāyu-ssagṃ ra̭bhasva mitreṇā-'gne mitradheyḙ yatasva | sajātānā-mmaddhyamasthā ḙdhi rājñā̭magne vihavyo̭ dīdihīha || ati [ati̭, niho ati sridho] 26
niho ati sridho 'tyaci̭tti-matyarā̭timagne | viśvā hya̭gne duritā sahasvāthāsmabhyagṃ̭ sahavī̭rāgṃ rayindāḥ || anādhṛṣyo jātava̭dā ani̭ṣṭṛto virāḍa̭gne kṣatrabhṛ-ddī̭dihīha | viśvā āśāḥ pramuñca-nmānṷṣīrbhiya-śśivābhi̭radya pari̭ pāhi no vṛdhe || bṛha̭spate savitarbodhayai̭nagṃ sagṃśi̭ta-ñcithsa-ntarāgṃ sagṃ śi̭śādhi | vardhayai̭na-mmahate saubha̭gāya [saubha̭gāya, viśva̭ enamanṷ madantu devāḥ |] 27
viśva̭ enamanṷ madantu devāḥ || amutrabhūyādadha yadyamasya bṛha̭spate abhiśa̭stera mṷñcaḥ | pratyaṷhatā-maśvinā̭ mṛtyuma̭smā-ddevānā̭-magne bhiṣajā śacī̭bhiḥ || udvaya-ntama̭saspari paśya̭nto jyotirutta̭ram | deva-ndḙvatrā sūryamaga̭nma jyoti̭ruttamam || 28 ||
(ime śivo agne - 'ti - saubha̭gāya - catṷstrigṃśacca) (a. 7)
ūrdhvā a̭sya samidho̭ bhavantyūrdhvā śukrā śocīgṣyagneḥ | dyumatta̭mā supratī̭kasya sūnoḥ || tanūnapādasṷro viśvavḙdā devo deveṣṷ devaḥ | patha ā-'na̭kti maddhvā̭ ghṛtena̭ || maddhvā̭ yajña-nna̭kṣase prīṇāno narāśagṃso̭ agne | sukṛddeva-ssa̭vitā viśvavā̭raḥ || acchāyamḙti śava̭sā ghṛtenḙḍāno vahnirnama̭sā | agnigg sruco̭ addhvareṣṷ prayathsṷ || sa ya̭kṣadasya mahimāna̭magne-ssa [mahimāna̭magne-ssaḥ, ī mandrāsṷ prayasaḥ̭ |] 29
ī̭ mandrāsṷ prayasaḥ̭ | vasuśceti̭ṣṭho vasudhāta̭maśca || dvāro̭ devīranva̭sya viśve vratā da̭dante agneḥ | uruvyaca̭so dhāmnā patya̭mānāḥ || te a̭sya yoṣa̭ṇe divye na yonā̭vuṣāsānaktā | imaṃ-ya~jñama̭vatā maddhvara-nnaḥ̭ || daivyā̭ hotārāvūrdhva-ma̭ddhvara-nno-'gnerjihvāmabhi gṛ̭ṇītam | kṛṇuta-nna-ssvi̭ṣṭim || tisro devīrbarhiredagṃ sa̭dantviḍā sara̭svatī [sara̭svatī, bhāra̭tī |] 30
bhāra̭tī | mahī gṛ̭ṇānā || tanna̭sturīpamadbhṷta-mpurukṣu tvaṣṭā̭ suvīram | rāyaspoṣaṃ-vi~ ṣya̭tu nābhi̭masme || vana̭spate-'va̭ sṛjā rarā̭ṇastmanā̭ deveṣṷ | agnirhavyagṃ śa̭mitā sṷ̄dayāti || agne svāhā̭ kṛṇuhi jātaveda indrā̭ya havyam | viśvḙ devā havirida-ñjṷṣantām || hiraṇyagarbha-ssama̭vartatāgrḙ bhūtasya̭ jātaḥ patireka̭ āsīt | sa dā̭dhāra pṛthivī-ndyā- [pṛthivī-ndyām, utemā-ṅkasmai̭] 31
-mutemā-ṅkasmai̭ devāya̭ haviṣā̭ vidhema || yaḥ prā̭ṇato ni̭miṣato ma̭hitvaika idrājā jaga̭to babhūva̭ | ya īśḙ asya dvipadaścatṷṣpadaḥ kasmai̭ devāya̭ haviṣā̭ vidhema || ya ātmadā ba̭ladā yasya viśva̭ upāsa̭te praśiṣaṃ-ya~sya̭ devāḥ | yasya̭ chāyā-'mṛtaṃ-ya~sya̭ mṛtyuḥ kasmai̭ devāya̭ haviṣā̭ vidhema || yasyeme himava̭nto mahitvā yasya̭ samudragṃ rasayā̭ sahā- [saha, āhuḥ |] 32
-''huḥ | yasyemāḥ pradiśo yasya̭ bāhū kasmai̭ devāya̭ haviṣā̭ vidhema || ya-ṅkranda̭sī ava̭sā tastabhāne abhyaikṣḙtā-mmana̭sā reja̭māne | yatrādhi sūra udi̭tau vyeti kasmai̭ devāya̭ haviṣā̭ vidhema || yena dyaurugrā pṛ̭thivī ca̭ dṛḍhe yena suvaḥ̭ stabhitaṃ-ye~na nākaḥ̭ | yo antari̭kṣe raja̭so vimānaQḥkasmai̭ devāya̭ haviṣā̭ vidhema || āpo̭ ha yanma̭hatī rviśva- [yanma̭hatī rviśvam, aya-ndakṣa-ndadhā̭nā] 33
-māya-ndakṣa-ndadhā̭nā janaya̭ntīragnim | tato̭ devānā-nnira̭vartatāsurekaḥ kasmai̭ devāya̭ haviṣā̭ vidhema || yaścidāpo̭ mahinā paryapa̭śya-ddakṣa-ndadhā̭nā janaya̭ntīragnim | yo deveṣvadhi̭ deva eka āsī-tkasmai̭ devāya̭ haviṣā̭ vidhema || 34 ||
(agne-ssa - sara̭svatī - dyāgṃ - saha - viśvaṃ - catṷstrigṃśacca) (a. 8)
(ūrdhvā - yaḥ prā̭ṇato - ya ātmadā - yasyeme - yaṅkranda̭sī - yena dyau- rāpo̭ ha yat - tato̭ devānāṃ - ~yaścidāpo - yo deveṣu - nava̭ )
ākṷ̄timagni-mprayujagg svāhā mano̭ medhāmagni-mprayujagg svāhā̭ cittaṃ-vi~jñā̭tamagni-mprayujagg svāhā̭ vāco vidhṛ̭timagni-mprayujagg svāhā prajāpa̭taye mana̭ve svāhā-'gnayḙ vaiśvānarāya svāhā viśvḙ devasya̭ neturmarto̭ vṛṇīta sakhyaṃ-vi~śvḙ rāya i̭ṣuddhyasi dyumnaṃ-vṛ~̭ṇīta puṣyase svāhā mā su bhi̭tthā mā su ri̭ṣo dṛgṃha̭sva vīḍaya̭sva su | amba̭ dhṛṣṇu vīraya̭svā- [vīraya̭sva, agniśceda-ṅka̭riṣyathaḥ |] 35
-'gniśceda-ṅka̭riṣyathaḥ || dṛgṃha̭sva devi pṛthivi svastaya̭ āsurī māyā svadhayā̭ kṛtā-'si̭ | juṣṭa̭-ndevānā̭midama̭stu havyamari̭ṣṭā tvamudi̭hi yajñe asminn || mitraitāmukhā-nta̭paiṣā mā bhḙdi | etā-nte pari̭ dadāmyabhi̭ttyai || druva̭nna-ssarpirā̭sutiḥ pratno hotā vareṇyaḥ | saha̭sasputro adbhṷtaḥ || para̭syā adhi̭ saṃva~to-'va̭rāgṃ abhyā [abhyā, tara |] 36
ta̭ra | yatrāhamasmi tāgṃ a̭va || paramasyāḥ parāvato̭ rohida̭śva ihā-'ga̭hi | purīṣyaḥ̭ purupriyo-'gne tva-nta̭rā mṛdhaḥ̭ || sīda tva-mmāturasyā upasthe viśvānyagne vayunā̭ni vidvān | mainā̭marciṣā mā tapa̭sā-'bhi śṷ̄śuco-'ntara̭syāgṃ śukra jyo̭tirvi bhā̭hi || antara̭gne rucā tvamukhāyai sada̭ne sve | tasyāstvagṃ hara̭sā tapan jāta̭veda-śśivo bha̭va || śivo bhūtvā mahya̭magne-'tho̭ sīda śivastvam | śivāḥ kṛtvā diśa-ssarvā-ssvāṃ-yo~ni̭mihā-''sa̭daḥ || 37 ||
(vīrayasvā - '' - tapa̭n - vigṃśatiśca̭) (a. 9)
yada̭gne yāni kāni cā-''te dārṷ̄ṇi daddhmasi̭ | tada̭stu tubhyami-dghṛta-ntajjṷṣasva yaviṣṭhya || yadattyṷpajihvi̭kā yadvamro a̭tisarpa̭ti | sarva-ntada̭stu te ghṛta-ntajjṷṣasva yaviṣṭhya || rātrigṃ̭ rātrimapra̭yāva-mbharanto-'śvā̭yeva tiṣṭha̭te ghāsama̭smai | rāyaspoṣḙṇa samiṣā madanto-'gne mā te prati̭veśā riṣāma || nābhā̭ [nābhā, pṛthivyā-ssa̭midhāna-] 38
pṛthivyā-ssa̭midhāna-magnigṃ rāyaspoṣā̭ya bṛhate ha̭vāmahe | irammada-mbṛhadṷkthaṃ-ya~ja̭tra-ñjetā̭ramagni-mpṛta̭nāsu sāsahim || yā-ssenā̭ abhītva̭rīrā-vyādhinī-ruga̭ṇā uta | ye stenā ye ca taska̭rāstāgstḙ agne-'pi̭ dadhāmyāsye || daggṣṭrābhyā-mmalimlūn jambhyai-staska̭rāgṃ uta | hanūbhyāg stenān-bha̭gavastāg-stva-ṅkhā̭da sukhā̭ditān || ye janḙṣu malimla̭va-sstenāsa-staska̭rā vane | ye [ ] 39
kakṣeṣvaghā yavastāgstḙ dadhāmi jambha̭yoḥ || yo asmabhya̭marātīyā-dyaśca̭ no dveṣa̭te janaḥ̭ | nindādyo asmā-ndiphsācca sarva-nta-mma̭smasā kṷru || sagṃśi̭ta-mme brahma sagṃśi̭taṃ-vī~rya̭-mbalam | sagṃśi̭ta-ṅkṣatra-ñjiṣṇu yasyā-'hamasmi̭ purohi̭taḥ || udḙṣā-mbāhū a̭tiramudvarca udū balam | kṣiṇomi brahma̭ṇā-'mitrānunna̭yāmi [-'mitrā-nunna̭yāmi, svāgṃ aham |] 40
svāgṃ aham || dṛśāno rukma urvyā vya̭dyauddurmarṣamāyuḥ̭ śriye rṷcānaḥ | agniramṛto̭ abhavadvayo̭-bhiryadḙna-ndyauraja̭naya-thsuretāḥ || viśvā̭ rūpāṇi prati̭ muñcate kaviḥ prā-'sā̭vīdbhadra-ndvipade catṷṣpade | vi nāka̭makhya-thsavitā vareṇyo-'nṷ prayāṇa̭muṣaso vi rā̭jati || naktoṣāsā sama̭nasā virṷ̄pe dhāpayḙte śiśumekagṃ̭ samīcī | dyāvā kṣāmā̭ rukmo [rukmaḥ, antarvi bhā̭ti] 41
antarvi bhā̭ti devā agni-ndhā̭raya-ndraviṇodāḥ || suparṇo̭-'si garutmā-ntrivṛtte śiro̭ gāyatra-ñcakṣu-sstoma̭ ātmā sāma̭ te tanūrvā̭madevya-mbṛ̭ha-drathantare pakṣau ya̭jñāyajñiya-mpuccha-ñchandāgsyaṅgā̭ni dhiṣṇi̭yā-śśaphā yajūgṃ̭ṣi nāma̭ || suparṇo̭-'si garutmā-ndiva̭-ṅgaccha suvaḥ̭ pata || 42 ||
(nābhā - vane ye - na̭yāmi - kṣāmā̭ rukmo - 'ṣṭātrigṃ̭śacca) (a. 10)
agne yaṃ-ya~jñama̭ddhvaraṃ-vi~śvataḥ̭ paribhūrasi̭ | sa iddeveṣṷ gacchati || soma yāstḙ mayobhuva̭ ūtaya-ssanti̭ dāśuṣe | tābhi̭rno-'vitā bha̭va || agnirmūrdhā bhuvaḥ̭ || tvannaḥ̭ soma , yā te dhāmā̭ni || ta-thsa̭viturvareṇya-mbhargo̭ devasya̭ dhīmahi | dhiyo yo naḥ̭ pracodayāt || aci̭ttī yacca̭kṛmā daivye janḙ dīnairdakṣaiḥ prabhṷ̄tī pūruṣatvatā | 43
deveṣṷ ca savitarmānṷṣeṣu ca tvanno atra̭ suvatādanā̭gasaḥ || codayitrī sūnṛtā̭nā-ñceta̭ntī sumatīnām | yajña-nda̭dhe sara̭svatī || pāvī̭ravī kanyā̭ citrāyu-ssara̭svatī vīrapa̭tnī dhiya̭-ndhāt | gnābhiracchi̭dragṃ śaraṇagṃ sajoṣā̭ durādharṣa̭-ṅgṛṇate śarma̭ yagṃsat || pūṣā gā anvḙtu naḥ pūṣā ra̭kṣatvarva̭taḥ | pūṣā vājagṃ̭ sanotu naḥ || śukra-ntḙ anyadya̭jata-ntḙ anya- [anyat, viṣṷrūpe aha̭nī dyauri̭vāsi |] 44
-dviṣṷrūpe aha̭nī dyauri̭vāsi | viśvā hi māyā ava̭si svadhāvo bhadrā tḙ pūṣanniha rātira̭stu || tḙ-'vardhanta svata̭vaso mahitvanā ''nāka̭-ntasthururu ca̭krire sadaḥ̭ | viṣṇu ryaddhā-''va-dvṛṣa̭ṇa-mmadacyutaṃ-va~yo na sī̭dannadhi̭ barhiṣi̭ priye || pracitramarka-ṅgṛ̭ṇate turāya mārṷtāya svata̭vase bharaddhvam | ye sahāgṃ̭si saha̭sā saha̭nte [saha̭nte, reja̭te agne pṛthivī makhebhyaḥ̭ |] 45
reja̭te agne pṛthivī makhebhyaḥ̭ || viśvḙ devā viśvḙ devāḥ || dyāvā̭ naḥ pṛthivī imagṃ siddhramadya di̭vispṛśam | yajña-ndeveṣṷ yacchatām || pra pūrvaje pitarā navya̭sībhirgīrbhiḥ kṛ̭ṇuddhvagṃ sada̭ne ṛtasya̭ | ā no dyāvāpṛthivī daivyḙna janḙna yāta-mmahi̭ vāṃ-va~rṷ̄tham || agnigg stomḙna bodhaya samidhāno ama̭rtyam | havyā deveṣṷ no dadhat || sa ha̭vyavāḍama̭rtya uśigdūtaścano̭hitaḥ | agnirdhiyā samṛ̭ṇvati || śanno̭ bhavantu, vājḙvāje || 46 ||
(puruṣatvatā̭ - yajatantḙ anyath - saha̭nte - cano̭hito - 'ṣṭau ca̭ ) (a. 11) (yuñjāna - imāma̭gṛbhṇan - devasya - sante - vi pāja̭sā - vasa̭vastvā - samāstvo - rdhvā - asyākṷ̄tiṃ - ~yada̭gne yān - yagne yaṃ-ya~jña - mekā̭daśa) (yuñjāno - varma̭ ca stha - ādityastvā - bhāra̭tī - svāgṃ ahagṃ - ṣaṭca̭tvārigṃśat ) (yuñjāno, vājḙvāje) || hariḥ̭ om || || kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-ñcaturtha kāṇḍe prathamaḥ praśna-ssamāptaḥ ||

Explore More