4.1 - యుఞ్జానః ప్రథమమ్మనః - కృష్ణ యజుర్వేద తైత్తిరీయ సంహితా పాఠః

కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ సంహితాయా-ఞ్చతుర్థకాణ్డే ప్రథమః ప్రశ్నః- అగ్నిచిత్యఙ్గ మన్త్రపాఠాభిధానం
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,

శ్రీ గురుభ్యో నమః । హరిః ఓమ్ ॥
యుఞ్జానః ప్రథమ-మ్మనస్తత్వాయ సవితా ధియః । అగ్ని-ఞ్జ్యోతిర్నిచాయ్య పృథివ్యా అద్ధ్యా ఽభరత్ ॥ యుక్త్వాయ మనసా దేవాన్-థ్సువర్యతో ధియా దివమ్ । బృహజ్జ్యోతిః కరిష్యత-స్సవితా ప్రసువాతి తాన్ ॥ యుక్తేన మనసా వయ-న్దేవస్య సవితు-స్సవే । సువర్గేయాయ శక్త్యై ॥ యుఞ్జతే మన ఉత యుఞ్జతే ధియో విప్రా విప్రస్య బృహతో విపశ్చితః । వి హోత్రా దధే వయునా విదేక ఇ- [వయునా విదేక ఇత్, మహీ దేవస్య] 1
-న్మహీ దేవస్య సవితుః పరిష్టుతిః ॥ యుజే వా-మ్బ్రహ్మ పూర్వ్య-న్నమోభిర్వి శ్లోకా యన్తి పథ్యేవ సూరాః । శృణ్వన్తి విశ్వే అమృతస్య పుత్రా ఆ యే ధామాని దివ్యాని తస్థుః ॥ యస్య ప్రయాణమన్వన్య ఇద్యయుర్దేవా దేవస్య మహిమానమర్చతః । యః పార్థివాని విమమే స ఏతశో రజాగ్ంసి దేవ-స్సవితా మహిత్వనా ॥ దేవ సవితః ప్రసువ యజ్ఞ-మ్ప్రసవ [ ] 2
యజ్ఞపతి-మ్భగాయ దివ్యో గన్ధర్వః । కేతపూః కేతన్నః పునాతు వాచస్పతిర్వాచమద్య స్వదాతి నః ॥ ఇమ-న్నో దేవ సవితర్యజ్ఞ-మ్ప్రసువ దేవాయువగ్ం సఖివిదగ్ం సత్రాజిత-న్ధనజితగ్ం సువర్జితమ్ ॥ ఋచా స్తోమగ్ం సమర్ధయ గాయత్రేణ రథన్తరమ్ । బృహ-ద్గాయత్రవర్తని ॥ దేవస్య త్వా సవితుః ప్రసవే ఽశ్వినోర్బాహుభ్యా-మ్పూష్ణో హస్తాభ్యా-ఙ్గాయత్రేణ ఛన్దసా ఽఽదదే-ఽఙ్గిరస్వదభ్రిరసి నారి- [నారిః, అసి పృథివ్యా-స్సధస్థా-] 3
-రసి పృథివ్యా-స్సధస్థా-దగ్ని-మ్పురీష్యమఙ్గిరస్వదా భర త్రైష్టుభేన త్వా ఛన్దసా ఽఽదదే-ఽఙ్గిరస్వ-ద్బభ్రిరసి నారిరసి త్వయా వయగ్ం సధస్థ ఆగ్నిగ్ం శకేమ ఖనితు-మ్పురీష్య-ఞ్జాగతేన త్వా ఛన్దసా ఽఽదదే-ఽఙ్గిరస్వద్ధస్త ఆధాయ సవితా బిభ్రదభ్రిగ్ం హిరణ్యయీమ్ । తయా జ్యోతిరజస్ర-మిదగ్ని-ఙ్ఖాత్వీ న ఆ భరానుష్టుభేన త్వా ఛన్దసా ఽఽదదే-ఽఙ్గిరస్వత్ ॥ 4 ॥

(ఇ--ద్యజ్ఞ-మ్ప్రసువ - నారి - రానుష్టుభేన త్వా ఛన్దసా - త్రీణి చ) (అ. 1)
ఇమామగృభ్ణ-న్రశనామృతస్య పూర్వ ఆయుషి విదథేషు కవ్యా । తయా దేవా-స్సుతమా బభూవుర్-ఋతస్య సామన్-థ్సరమారపన్తీ ॥ ప్రతూర్తం-వాఁజిన్నా ద్రవ వరిష్ఠామను సంవఁతమ్ । దివి తే జన్మ పరమమన్తరిక్షే నాభిః పృథివ్యామధి యోనిః ॥ యుఞ్జాథాగ్ం రాసభం-యుఁవమస్మిన్. యామే వృషణ్వసూ । అగ్ని-మ్భరన్తమస్మయుమ్ ॥ యోగేయోగే తవస్తరం-వాఁజేవాజే హవామహే । సఖాయ ఇన్ద్రమతయే ॥ ప్రతూర్వ- [ప్రతూర్వన్న్, ఏహ్యవక్రామన్నశస్తీ] 5
-న్నేహ్యవక్రామన్నశస్తీ రుద్రస్య గాణపత్యా-న్మయోభూరేహి । ఉర్వన్తరిక్షమన్విహి స్వస్తి గవ్యూతిరభయాని కృణ్వన్న్ ॥ పూష్ణా సయుజా సహ । పృథివ్యా-స్సధస్థాదగ్ని-మ్పురీష్య-మఙ్గిరస్వ-దచ్ఛేహ్యగ్ని-మ్పురీష్య -మఙ్గిరస్వద-చ్ఛేమో-ఽగ్ని-మ్పురీష్య-మఙ్గిరస్వ-ద్భరిష్యామో-ఽగ్ని-మ్పురీష్య-మఙ్గిరస్వ-ద్భరామః ॥ అన్వగ్నిరుషసా-మగ్రమఖ్య-దన్వహాని ప్రథమో జాతవేదాః । అను సూర్యస్య [సూర్యస్య, పురుత్రా చ] 6
పురుత్రా చ రశ్మీనను ద్యావాపృథివీ ఆ తతాన ॥ ఆగత్య వాజ్యద్ధ్వన-స్సర్వా మృధో విధూనుతే । అగ్నిగ్ం సధస్థే మహతి చక్షుషా ని చికీషతే ॥ ఆక్రమ్య వాజి-న్పృథివీమగ్నిమిచ్ఛ రుచా త్వమ్ । భూమ్యా వృత్వాయ నో బ్రూహి యతః ఖనామ తం-వఁయమ్ ॥ ద్యౌస్తే పృష్ఠ-మ్పృథివీ సధస్థమాత్మా ఽన్తరిక్షగ్ం సముద్రస్తే యోనిః । విఖ్యాయ చక్షుషా త్వమభి తిష్ఠ [త్వమభి తిష్ఠ, పృతన్యతః ।] 7
పృతన్యతః ॥ ఉత్క్రామ మహతే సౌభగాయా-స్మాదాస్థానా-ద్ద్రవిణోదా వాజిన్న్ । వయగ్గ్ స్యామ సుమతౌ పృథివ్యా అగ్ని-ఙ్ఖనిష్యన్త ఉపస్థే అస్యాః ॥ ఉదక్రమీ-ద్ద్రవిణోదా వాజ్యర్వా-ఽక-స్స లోకగ్ం సుకృత-మ్పృథివ్యాః । తతః ఖనేమ సుప్రతీకమగ్నిగ్ం సువో రుహాణా అధి నాక ఉత్తమే ॥ అపో దేవీరుప సృజ మధుమతీరయక్ష్మాయ ప్రజాభ్యః । తాసాగ్ స్థానాదుజ్జిహతా-మోషధయ-స్సుపిప్పలాః ॥ జిఘ- [జిఘర్మి, అగ్ని-మ్మనసా] 8
-ర్మ్యగ్ని-మ్మనసా ఘృతేన ప్రతిక్ష్యన్త-మ్భువనాని విశ్వా । పృథు-న్తిరశ్చా వయసా బృహన్తం-వ్యఁచిష్ఠమన్నగ్ం రభసం-విఁదానమ్ ॥ ఆ త్వా జిఘర్మి వచసా ఘృతేనా-ఽరక్షసా మనసా తజ్జుషస్వ । మర్యశ్రీ-స్స్పృహయ-ద్వర్ణో అగ్నిర్నా-ఽభిమృశే తనువా జర్హృషాణః ॥ పరి వాజపతిః కవిరగ్నిర్-హవ్యాన్యక్రమీత్ । దధ-ద్రత్నాని దాశుషే ॥ పరి త్వా-ఽగ్నే పురం-వఁయం-విఁప్రగ్ం సహస్య ధీమహి । ధృష-ద్వర్ణ-న్దివేదివే భేత్తార-మ్భఙ్గురావతః ॥ త్వమగ్నే ద్యుభిస్త్వ-మాశుశుక్షణిస్త్వ-మద్భ్యస్త్వ-మశ్మనస్పరి । త్వం-వఁనేభ్య స్త్వమోషధీభ్య స్త్వ-న్నృణా-న్నృపతే జాయసే శుచిః ॥ 9 ॥

(ప్రతూర్వన్థ్ - సూర్యస్య - తిష్ఠ - జిఘర్మి - భేత్తారం - ఁవిగ్ంశతిశ్చ) (అ. 2)
దేవస్య త్వా సవితుః ప్రసవే-ఽశ్వినో ర్బాహుభ్యా-మ్పూష్ణో హస్తాభ్యా-మ్పృథివ్యా-స్సధస్థే-ఽగ్ని-మ్పురీష్య-మఙ్గిరస్వ-త్ఖనామి ॥ జ్యోతిష్మన్త-న్త్వా-ఽగ్నే సుప్రతీకమజస్రేణ భానునా దీద్యానమ్ । శివ-మ్ప్రజాభ్యో-ఽహిగ్ం సన్త-మ్పృథివ్యా-స్సధస్థే-ఽగ్ని-మ్పురీష్య -మఙ్గిరస్వ-త్ఖనామి ॥ అపా-మ్పృష్ఠమసి సప్రథా ఉర్వగ్ని-మ్భరిష్యదపరావపిష్ఠమ్ । వర్ధమాన-మ్మహ ఆ చ పుష్కర-న్దివో మాత్రయా వరిణా ప్రథస్వ ॥ శర్మ చ స్థో [శర్మ చ స్థః, వర్మ చ] 10
వర్మ చ స్థో అచ్ఛిద్రే బహులే ఉభే । వ్యచస్వతీ సం-వఁసాథా-మ్భర్తమగ్ని-మ్పురీష్యమ్ ॥ సంవఁసాథాగ్ం సువర్విదా సమీచీ ఉరసా త్మనా । అగ్నిమన్త ర్భరిష్యన్తీ జ్యోతిష్మన్త మజస్రమిత్ ॥ పురీష్యో-ఽసి విశ్వభరాః । అథర్వా త్వా ప్రథమో నిరమన్థదగ్నే ॥ త్వామగ్నే పుష్కరాదద్ధ్యథర్వా నిరమన్థత । మూర్ధ్నో విశ్వస్య వాఘతః ॥ తము త్వా దద్ధ్యఙ్ఙృషిః పుత్ర ఈధే [పుత్ర ఈధే, అథర్వణః ।] 11
అథర్వణః । వృత్రహణ-మ్పురన్దరమ్ ॥ తము త్వా పాథ్యో వృషా సమీధే దస్యుహన్తమమ్ । ధనఞ్జయగ్ం రణేరణే ॥ సీద హోత-స్స్వ ఉ లోకే చికిత్వాన్-థ్సాదయా యజ్ఞగ్ం సుకృతస్య యోనౌ । దేవావీర్దేవాన్. హవిషా యజాస్యగ్నే బృహ-ద్యజమానే వయో ధాః ॥ ని హోతా హోతృషదనే విదానస్త్వేషో దీదివాగ్ం అసద-థ్సుదక్షః । అదబ్ధవ్రత ప్రమతిర్వసిష్ఠ-స్సహస్ర-మ్భర-శ్శుచిజిహ్వో అగ్నిః ॥ సగ్ం సీదస్వ మహాగ్ం అసి శోచస్వ [శోచస్వ, దేవవీతమః ।] 12
దేవవీతమః । వి ధూమమగ్నే అరుష-మ్మియేద్ధ్య సృజ ప్రశస్త దర్శతమ్ ॥ జనిష్వా హి జేన్యో అగ్రే అహ్నాగ్ం హితో హితేష్వరుషో వనేషు । దమేదమే సప్త రత్నా దధానో-ఽగ్నిర్హోతా ని షసాదా యజీయాన్ ॥ 13 ॥

(స్థ - ఈధే - శోచస్వ - సప్తవిగ్ంశతిశ్చ) - (అ. 3)
స-న్తే వాయుర్మాతరిశ్వా దధాతూత్తానాయై హృదయం-యఁద్విలిష్టమ్ । దేవానాం-యఁశ్చరతి ప్రాణథేన తస్మై చ దేవి వషడస్తు తుభ్యమ్ ॥ సుజాతో జ్యోతిషా సహ శర్మ వరూథమా-ఽసద-స్సువః । వాసో అగ్నే విశ్వరూపగ్ం సంవ్యఁయస్వ విభావసో ॥ ఉదు తిష్ఠ స్వద్ధ్వరావా నో దేవ్యా కృపా । దృశే చ భాసా బృహతా సుశుక్వనిరా-ఽగ్నే యాహి సుశస్తిభిః ॥ 14 ॥
ఊర్ధ్వ ఊ షు ణ ఊతయే తిష్ఠా దేవో న సవితా । ఊర్ధ్వో వాజస్య సనితా యదఞ్జిభి-ర్వాఘద్భి-ర్విహ్వయామహే ॥ స జాతో గర్భో అసి రోదస్యోరగ్నే చారుర్విభృత ఓషధీషు । చిత్ర-శ్శిశుః పరి తమాగ్స్యక్తః ప్ర మాతృభ్యో అధి కనిక్రదద్గాః ॥ స్థిరో భవ వీడ్వఙ్గ ఆశుర్భవ వాజ్యర్వన్న్ । పృథుర్భవ సుషదస్త్వమగ్నేః పురీషవాహనః ॥ శివో భవ [ ] 15
ప్రజాభ్యో మానుషీభ్యస్త్వమఙ్గిరః । మా ద్యావాపృథివీ అభి శూశుచో మా-ఽన్తరిక్ష-మ్మా వనస్పతీన్ ॥ ప్రైతు వాజీ కనిక్రద-న్నానద-ద్రాసభః పత్వా । భరన్నగ్ని-మ్పురీష్య-మ్మా పాద్యాయుషః పురా ॥ రాసభో వా-ఙ్కనిక్రద-థ్సుయుక్తో వృషణా రథే । స వామగ్ని-మ్పురీష్యమాశుర్దూతో వహాదితః ॥ వృషా-ఽగ్నిం-వృఁషణ-మ్భరన్నపా-ఙ్గర్భగ్ం సముద్రియమ్ । అగ్న ఆ యాహి [ ] 16
వీతయ ఋతగ్ం సత్యమ్ ॥ ఓషధయః ప్రతి గృహ్ణీతా-ఽగ్నిమేతగ్ం శివమాయన్తమభ్యత్ర యుష్మాన్ । వ్యస్యన్ విశ్వా అమతీరరాతీ-ర్నిషీదన్నో అప దుర్మతిగ్ం హనత్ ॥ ఓషధయః ప్రతి మోదద్ధ్వమేన-మ్పుష్పావతీ-స్సుపిప్పలాః । అయం-వోఁ గర్భ ఋత్వియః ప్రత్నగ్ం సధస్థమా ఽసదత్ ॥ 17 ॥

(సుశస్తిభిః - శివో భవ - యాహి - షట్త్రిగ్ంశచ్చ) (అ. 4)
వి పాజసా పృథునా శోశుచానో బాధస్వ ద్విషో రక్షసో అమీవాః । సుశర్మణో బృహత-శ్శర్మణి స్యామగ్నేరహగ్ం సుహవస్య ప్రణీతౌ ॥ ఆపో హి ష్ఠా మయోభువస్తా న ఊర్జే దధాతన । మహే రణాయ చక్షసే ॥ యో వః శివతమో రసస్తస్య భాజయతేహ నః । ఉశతీరివ మాతరః ॥ తస్మా అర-ఙ్గమామ వో యస్య క్షయాయ జిన్వథ । ఆపో జనయథా చ నః ॥ మిత్ర- [మిత్రః, సగ్ంసృజ్య] 18
-స్సగ్ంసృజ్య పృథివీ-మ్భూమి-ఞ్చ జ్యోతిషా సహ । సుజాత-ఞ్జాతవేదసమగ్నిం-వైఁశ్వానరం-విఁభుమ్ ॥ అయక్ష్మాయ త్వా సగ్ం సృజామి ప్రజాభ్యః । విశ్వే త్వా దేవా వైశ్వానరా-స్సగ్ం సృజన్త్వా-నుష్టుభేన ఛన్దసా-ఽఙ్గిరస్వత్ ॥ రుద్రా-స్సభృన్త్య పృథివీ-మ్బృహజ్జ్యోతి-స్సమీధిరే । తేషా-మ్భానురజస్ర ఇచ్ఛుక్రో దేవేషు రోచతే ॥ సగ్ం సృష్టాం-వఁసుభీ రుద్రైర్ధీరైః కర్మణ్యా-మ్మృదమ్ । హస్తాభ్యా-మ్మృద్వీ-ఙ్కృత్వా సినీవాలీ కరోతు [సినీవాలీ కరోతు, తామ్ ।] 19
తామ్ ॥ సినీవాలీ సుకపర్దా సుకురీరా స్వౌపశా । సా తుభ్యమదితే మహ ఓఖా-న్దధాతు హస్తయోః ॥ ఉఖా-ఙ్కరోతు శక్త్యా బాహుభ్యా-మదితిర్ధియా । మాతా పుత్రం-యఁథోపస్థే సా-ఽగ్ని-మ్బిభర్తు గర్భ ఆ ॥ మఖస్య శిరో-ఽసి యజ్ఞస్య పదే స్థః । వసవస్త్వా కృణ్వన్తు గాయత్రేణ ఛన్దసా ఽఙ్గిరస్వ-త్పృథివ్యసి రుద్రాస్త్వా కృణ్వన్తు త్రైష్టుభేన ఛన్దసా ఽఙ్గిరస్వదన్తరిక్షమ- [-ఽఙ్గిరస్వదన్తరిక్షమసి, ఆదిత్యాస్త్వా] 20
-స్యాదిత్యాస్త్వా కృణ్వన్తు జాగతేన ఛన్దసా-ఽఙ్గిరస్వ-ద్ద్యౌరసి విశ్వే త్వా దేవా వైశ్వానరాః కృణ్వన్త్వానుష్టుభేన ఛన్దసా-ఽఙ్గిరస్వ-ద్దిశో-ఽసి ధ్రువా-ఽసి ధారయా మయి ప్రజాగ్ం రాయస్పోష-ఙ్గౌపత్యగ్ం సువీర్యగ్ం సజాతాన్. యజమానాయా-ఽదిత్యై రాస్నా-ఽస్య దితిస్తే బిల-ఙ్గృహ్ణాతు పాఙ్క్తేన ఛన్దసా ఽఙ్గిరస్వత్ ॥ కృత్వాయ సా మహీముఖా-మ్మృన్మయీం-యోఁనిమగ్నయే । తా-మ్పుత్రేభ్య-స్స-మ్ప్రా యచ్ఛదదితి-శ్శ్రపయానితి ॥ 21 ॥

(మిత్రః - కరో - త్వన్తరిక్షమసి - ప్ర - చత్వారి చ) (అ. 5)
వసవస్త్వా ధూపయన్తు గాయత్రేణ ఛన్దసా-ఽఙ్గిరస్వ-ద్రుద్రాస్త్వా ధూపయన్తు త్రైష్టుభేన ఛన్దసా-ఽఙ్గిరస్వ-దాదిత్యాస్త్వా ధూపయన్తు జాగతేన ఛన్దసా-ఽఙ్గిరస్వద్- విశ్వే త్వా దేవా వైశ్వానరా ధూపయన్త్వానుష్టుభేన ఛన్దసా-ఽఙ్గిరస్వ-దిన్ద్రస్త్వా ధూపయత్వఙ్గిరస్వ--ద్విష్ణుస్త్వా ధూపయత్వఙ్గిరస్వ-ద్వరుణస్త్వా ధూపయత్వఙ్గిరస్వ-దదితిస్త్వా దేవీ విశ్వదేవ్యావతీ పృథివ్యా-స్సధస్థే-ఽఙ్గిరస్వ-త్ఖనత్వవట దేవానా-న్త్వా పత్నీ- [పత్నీః, దేవీ-ర్విశ్వదేవ్యావతీః] 22
-ర్దేవీ-ర్విశ్వదేవ్యావతీః పృథివ్యా-స్సధస్థే-ఽఙ్గిరస్వ-ద్దధతూఖే ధిషణాస్త్వా దేవీర్విశ్వదేవ్యావతీః పృథివ్యా-స్సధస్థే-ఽఙ్గిరస్వ-దభీన్ధతాముఖే గ్నాస్త్వా దేవీర్విశ్వదేవ్యావతీః పృథివ్యా-స్సధస్థే-ఽఙ్గిరస్వ-చ్ఛ్రపయన్తూఖే వరూత్రయో జనయస్త్వా దేవీర్విశ్వదేవ్యావతీః పృథివ్యా-స్సధస్థే-ఽఙ్గిరస్వ-త్పచన్తూఖే । మిత్రైతాముఖా-మ్పచైషా మా భేది । ఏతా-న్తే పరి దదామ్యభిత్త్యై ॥ అభీమా- [అభీమామ్, మహినా దివ-మ్మిత్రో] 23
-మ్మహినా దివ-మ్మిత్రో బభూవ సప్రథాః । ఉత శ్రవసా పృథివీమ్ ॥ మిత్రస్య చర్షణీధృత-శ్శ్రవో దేవస్య సానసిమ్ । ద్యుమ్న-ఞ్చిత్రశ్రవస్తమమ్ ॥ దేవస్త్వా సవితోద్వపతు సుపాణి-స్స్వఙ్గురిః । సుబాహురుత శక్త్యా ॥ అపద్యమానా పృథివ్యాశా దిశ ఆ పృణ । ఉత్తిష్ఠ బృహతీ భవోర్ధ్వా తిష్ఠ ధ్రువా త్వమ్ ॥ వసవస్త్వా ఽఽచ్ఛృన్దన్తు గాయత్రేణ ఛన్దసా-ఽఙ్గిరస్వ-ద్రుద్రాస్త్వా-ఽఽ చ్ఛృన్దన్తు త్రైష్టుభేన ఛన్దసా-ఽఙ్గిరస్వ-దాదిత్యాస్త్వా ఽఽచ్ఛృన్దన్తు జాగతేన ఛన్దసా-ఽఙ్గిరస్వ-ద్విశ్వే త్వా దేవా వైశ్వానరా ఆ చ్ఛృన్దన్త్వానుష్టుభేన ఛన్దసా-ఽఙ్గిరస్వత్ ॥ 24 ॥

(పత్నీ - రిమాగ్ం - రుద్రాస్త్వా-ఽఽ చ్ఛృన్దన్త్వే - కాన్న విగ్ంశతిశ్చ) (అ. 6)
సమాస్త్వా-ఽగ్న ఋతవో వర్ధయన్తు సంవఁథ్సరా ఋషయో యాని సత్యా । స-న్దివ్యేన దీదిహి రోచనేన విశ్వా ఆ భాహి ప్రదిశః పృథివ్యాః ॥ స-ఞ్చేద్ధ్యస్వా-ఽగ్నే ప్ర చ బోధయైనముచ్చ తిష్ఠ మహతే సౌభగాయ । మా చ రిషదుపసత్తా తే అగ్నే బ్రహ్మాణస్తే యశసః సన్తు మా-ఽన్యే ॥ త్వామగ్నే వృణతే బ్రాహ్మణా ఇమే శివో అగ్నే [ ] 25
సం-వఁరణే భవా నః । సపత్నహా నో అభిమాతిజిచ్చ స్వే గయే జాగృహ్య ప్రయుచ్ఛన్న్ ॥ ఇహైవాగ్నే అధి ధారయా రయి-మ్మా త్వా నిక్ర-న్పూర్వచితో నికారిణః । క్షత్రమగ్నే సుయమమస్తు తుభ్యముపసత్తా వర్ధతా-న్తే అనిష్టృతః ॥ క్షత్రేణా-ఽగ్నే స్వాయు-స్సగ్ం రభస్వ మిత్రేణా-ఽగ్నే మిత్రధేయే యతస్వ । సజాతానా-మ్మద్ధ్యమస్థా ఏధి రాజ్ఞామగ్నే విహవ్యో దీదిహీహ ॥ అతి [అతి, నిహో అతి స్రిధో] 26
నిహో అతి స్రిధో ఽత్యచిత్తి-మత్యరాతిమగ్నే । విశ్వా హ్యగ్నే దురితా సహస్వాథాస్మభ్యగ్ం సహవీరాగ్ం రయిన్దాః ॥ అనాధృష్యో జాతవదా అనిష్టృతో విరాడగ్నే క్షత్రభృ-ద్దీదిహీహ । విశ్వా ఆశాః ప్రముఞ్చ-న్మానుషీర్భియ-శ్శివాభిరద్య పరి పాహి నో వృధే ॥ బృహస్పతే సవితర్బోధయైనగ్ం సగ్ంశిత-ఞ్చిథ్స-న్తరాగ్ం సగ్ం శిశాధి । వర్ధయైన-మ్మహతే సౌభగాయ [సౌభగాయ, విశ్వ ఏనమను మదన్తు దేవాః ।] 27
విశ్వ ఏనమను మదన్తు దేవాః ॥ అముత్రభూయాదధ యద్యమస్య బృహస్పతే అభిశస్తేర ముఞ్చః । ప్రత్యౌహతా-మశ్వినా మృత్యుమస్మా-ద్దేవానా-మగ్నే భిషజా శచీభిః ॥ ఉద్వయ-న్తమసస్పరి పశ్యన్తో జ్యోతిరుత్తరమ్ । దేవ-న్దేవత్రా సూర్యమగన్మ జ్యోతిరుత్తమమ్ ॥ 28 ॥

(ఇమే శివో అగ్నే - ఽతి - సౌభగాయ - చతుస్త్రిగ్ంశచ్చ) (అ. 7)
ఊర్ధ్వా అస్య సమిధో భవన్త్యూర్ధ్వా శుక్రా శోచీగ్ష్యగ్నేః । ద్యుమత్తమా సుప్రతీకస్య సూనోః ॥ తనూనపాదసురో విశ్వవేదా దేవో దేవేషు దేవః । పథ ఆ-ఽనక్తి మద్ధ్వా ఘృతేన ॥ మద్ధ్వా యజ్ఞ-న్నక్షసే ప్రీణానో నరాశగ్ంసో అగ్నే । సుకృద్దేవ-స్సవితా విశ్వవారః ॥ అచ్ఛాయమేతి శవసా ఘృతేనేడానో వహ్నిర్నమసా । అగ్నిగ్గ్ స్రుచో అద్ధ్వరేషు ప్రయథ్సు ॥ స యక్షదస్య మహిమానమగ్నే-స్స [మహిమానమగ్నే-స్సః, ఈ మన్ద్రాసు ప్రయసః ।] 29
ఈ మన్ద్రాసు ప్రయసః । వసుశ్చేతిష్ఠో వసుధాతమశ్చ ॥ ద్వారో దేవీరన్వస్య విశ్వే వ్రతా దదన్తే అగ్నేః । ఉరువ్యచసో ధామ్నా పత్యమానాః ॥ తే అస్య యోషణే దివ్యే న యోనావుషాసానక్తా । ఇమం-యఁజ్ఞమవతా మద్ధ్వర-న్నః ॥ దైవ్యా హోతారావూర్ధ్వ-మద్ధ్వర-న్నో-ఽగ్నేర్జిహ్వామభి గృణీతమ్ । కృణుత-న్న-స్స్విష్టిమ్ ॥ తిస్రో దేవీర్బర్హిరేదగ్ం సదన్త్విడా సరస్వతీ [సరస్వతీ, భారతీ ।] 30
భారతీ । మహీ గృణానా ॥ తన్నస్తురీపమద్భుత-మ్పురుక్షు త్వష్టా సువీరమ్ । రాయస్పోషం-విఁ ష్యతు నాభిమస్మే ॥ వనస్పతే-ఽవ సృజా రరాణస్త్మనా దేవేషు । అగ్నిర్హవ్యగ్ం శమితా సూదయాతి ॥ అగ్నే స్వాహా కృణుహి జాతవేద ఇన్ద్రాయ హవ్యమ్ । విశ్వే దేవా హవిరిద-ఞ్జుషన్తామ్ ॥ హిరణ్యగర్భ-స్సమవర్తతాగ్రే భూతస్య జాతః పతిరేక ఆసీత్ । స దాధార పృథివీ-న్ద్యా- [పృథివీ-న్ద్యామ్, ఉతేమా-ఙ్కస్మై] 31
-ముతేమా-ఙ్కస్మై దేవాయ హవిషా విధేమ ॥ యః ప్రాణతో నిమిషతో మహిత్వైక ఇద్రాజా జగతో బభూవ । య ఈశే అస్య ద్విపదశ్చతుష్పదః కస్మై దేవాయ హవిషా విధేమ ॥ య ఆత్మదా బలదా యస్య విశ్వ ఉపాసతే ప్రశిషం-యఁస్య దేవాః । యస్య ఛాయా-ఽమృతం-యఁస్య మృత్యుః కస్మై దేవాయ హవిషా విధేమ ॥ యస్యేమే హిమవన్తో మహిత్వా యస్య సముద్రగ్ం రసయా సహా- [సహ, ఆహుః ।] 32
-ఽఽహుః । యస్యేమాః ప్రదిశో యస్య బాహూ కస్మై దేవాయ హవిషా విధేమ ॥ య-ఙ్క్రన్దసీ అవసా తస్తభానే అభ్యైక్షేతా-మ్మనసా రేజమానే । యత్రాధి సూర ఉదితౌ వ్యేతి కస్మై దేవాయ హవిషా విధేమ ॥ యేన ద్యౌరుగ్రా పృథివీ చ దృఢే యేన సువః స్తభితం-యేఁన నాకః । యో అన్తరిక్షే రజసో విమానQఃకస్మై దేవాయ హవిషా విధేమ ॥ ఆపో హ యన్మహతీ ర్విశ్వ- [యన్మహతీ ర్విశ్వమ్, అయ-న్దక్ష-న్దధానా] 33
-మాయ-న్దక్ష-న్దధానా జనయన్తీరగ్నిమ్ । తతో దేవానా-న్నిరవర్తతాసురేకః కస్మై దేవాయ హవిషా విధేమ ॥ యశ్చిదాపో మహినా పర్యపశ్య-ద్దక్ష-న్దధానా జనయన్తీరగ్నిమ్ । యో దేవేష్వధి దేవ ఏక ఆసీ-త్కస్మై దేవాయ హవిషా విధేమ ॥ 34 ॥

(అగ్నే-స్స - సరస్వతీ - ద్యాగ్ం - సహ - విశ్వం - చతుస్త్రిగ్ంశచ్చ) (అ. 8)
(ఊర్ధ్వా - యః ప్రాణతో - య ఆత్మదా - యస్యేమే - యఙ్క్రన్దసీ - యేన ద్యౌ- రాపో హ యత్ - తతో దేవానాం - ఁయశ్చిదాపో - యో దేవేషు - నవ )
ఆకూతిమగ్ని-మ్ప్రయుజగ్గ్ స్వాహా మనో మేధామగ్ని-మ్ప్రయుజగ్గ్ స్వాహా చిత్తం-విఁజ్ఞాతమగ్ని-మ్ప్రయుజగ్గ్ స్వాహా వాచో విధృతిమగ్ని-మ్ప్రయుజగ్గ్ స్వాహా ప్రజాపతయే మనవే స్వాహా-ఽగ్నయే వైశ్వానరాయ స్వాహా విశ్వే దేవస్య నేతుర్మర్తో వృణీత సఖ్యం-విఁశ్వే రాయ ఇషుద్ధ్యసి ద్యుమ్నం-వృఁణీత పుష్యసే స్వాహా మా సు భిత్థా మా సు రిషో దృగ్ంహస్వ వీడయస్వ సు । అమ్బ ధృష్ణు వీరయస్వా- [వీరయస్వ, అగ్నిశ్చేద-ఙ్కరిష్యథః ।] 35
-ఽగ్నిశ్చేద-ఙ్కరిష్యథః ॥ దృగ్ంహస్వ దేవి పృథివి స్వస్తయ ఆసురీ మాయా స్వధయా కృతా-ఽసి । జుష్ట-న్దేవానామిదమస్తు హవ్యమరిష్టా త్వముదిహి యజ్ఞే అస్మిన్న్ ॥ మిత్రైతాముఖా-న్తపైషా మా భేది । ఏతా-న్తే పరి దదామ్యభిత్త్యై ॥ ద్రువన్న-స్సర్పిరాసుతిః ప్రత్నో హోతా వరేణ్యః । సహసస్పుత్రో అద్భుతః ॥ పరస్యా అధి సంవఁతో-ఽవరాగ్ం అభ్యా [అభ్యా, తర ।] 36
తర । యత్రాహమస్మి తాగ్ం అవ ॥ పరమస్యాః పరావతో రోహిదశ్వ ఇహా-ఽగహి । పురీష్యః పురుప్రియో-ఽగ్నే త్వ-న్తరా మృధః ॥ సీద త్వ-మ్మాతురస్యా ఉపస్థే విశ్వాన్యగ్నే వయునాని విద్వాన్ । మైనామర్చిషా మా తపసా-ఽభి శూశుచో-ఽన్తరస్యాగ్ం శుక్ర జ్యోతిర్వి భాహి ॥ అన్తరగ్నే రుచా త్వముఖాయై సదనే స్వే । తస్యాస్త్వగ్ం హరసా తపన్ జాతవేద-శ్శివో భవ ॥ శివో భూత్వా మహ్యమగ్నే-ఽథో సీద శివస్త్వమ్ । శివాః కృత్వా దిశ-స్సర్వా-స్స్వాం-యోఁనిమిహా-ఽఽసదః ॥ 37 ॥

(వీరయస్వా - ఽఽ - తపన్ - విగ్ంశతిశ్చ) (అ. 9)
యదగ్నే యాని కాని చా-ఽఽతే దారూణి దద్ధ్మసి । తదస్తు తుభ్యమి-ద్ఘృత-న్తజ్జుషస్వ యవిష్ఠ్య ॥ యదత్త్యుపజిహ్వికా యద్వమ్రో అతిసర్పతి । సర్వ-న్తదస్తు తే ఘృత-న్తజ్జుషస్వ యవిష్ఠ్య ॥ రాత్రిగ్ం రాత్రిమప్రయావ-మ్భరన్తో-ఽశ్వాయేవ తిష్ఠతే ఘాసమస్మై । రాయస్పోషేణ సమిషా మదన్తో-ఽగ్నే మా తే ప్రతివేశా రిషామ ॥ నాభా [నాభా, పృథివ్యా-స్సమిధాన-] 38
పృథివ్యా-స్సమిధాన-మగ్నిగ్ం రాయస్పోషాయ బృహతే హవామహే । ఇరమ్మద-మ్బృహదుక్థం-యఁజత్ర-ఞ్జేతారమగ్ని-మ్పృతనాసు సాసహిమ్ ॥ యా-స్సేనా అభీత్వరీరా-వ్యాధినీ-రుగణా ఉత । యే స్తేనా యే చ తస్కరాస్తాగ్స్తే అగ్నే-ఽపి దధామ్యాస్యే ॥ దగ్గ్ష్ట్రాభ్యా-మ్మలిమ్లూన్ జమ్భ్యై-స్తస్కరాగ్ం ఉత । హనూభ్యాగ్ స్తేనాన్-భగవస్తాగ్-స్త్వ-ఙ్ఖాద సుఖాదితాన్ ॥ యే జనేషు మలిమ్లవ-స్స్తేనాస-స్తస్కరా వనే । యే [ ] 39
కక్షేష్వఘా యవస్తాగ్స్తే దధామి జమ్భయోః ॥ యో అస్మభ్యమరాతీయా-ద్యశ్చ నో ద్వేషతే జనః । నిన్దాద్యో అస్మా-న్దిఫ్సాచ్చ సర్వ-న్త-మ్మస్మసా కురు ॥ సగ్ంశిత-మ్మే బ్రహ్మ సగ్ంశితం-వీఁర్య-మ్బలమ్ । సగ్ంశిత-ఙ్క్షత్ర-ఞ్జిష్ణు యస్యా-ఽహమస్మి పురోహితః ॥ ఉదేషా-మ్బాహూ అతిరముద్వర్చ ఉదూ బలమ్ । క్షిణోమి బ్రహ్మణా-ఽమిత్రానున్నయామి [-ఽమిత్రా-నున్నయామి, స్వాగ్ం అహమ్ ।] 40
స్వాగ్ం అహమ్ ॥ దృశానో రుక్మ ఉర్వ్యా వ్యద్యౌద్దుర్మర్షమాయుః శ్రియే రుచానః । అగ్నిరమృతో అభవద్వయో-భిర్యదేన-న్ద్యౌరజనయ-థ్సురేతాః ॥ విశ్వా రూపాణి ప్రతి ముఞ్చతే కవిః ప్రా-ఽసావీద్భద్ర-న్ద్విపదే చతుష్పదే । వి నాకమఖ్య-థ్సవితా వరేణ్యో-ఽను ప్రయాణముషసో వి రాజతి ॥ నక్తోషాసా సమనసా విరూపే ధాపయేతే శిశుమేకగ్ం సమీచీ । ద్యావా క్షామా రుక్మో [రుక్మః, అన్తర్వి భాతి] 41
అన్తర్వి భాతి దేవా అగ్ని-న్ధారయ-న్ద్రవిణోదాః ॥ సుపర్ణో-ఽసి గరుత్మా-న్త్రివృత్తే శిరో గాయత్ర-ఞ్చక్షు-స్స్తోమ ఆత్మా సామ తే తనూర్వామదేవ్య-మ్బృహ-ద్రథన్తరే పక్షౌ యజ్ఞాయజ్ఞియ-మ్పుచ్ఛ-ఞ్ఛన్దాగ్స్యఙ్గాని ధిష్ణియా-శ్శఫా యజూగ్ంషి నామ ॥ సుపర్ణో-ఽసి గరుత్మా-న్దివ-ఙ్గచ్ఛ సువః పత ॥ 42 ॥

(నాభా - వనే యే - నయామి - క్షామా రుక్మో - ఽష్టాత్రిగ్ంశచ్చ) (అ. 10)
అగ్నే యం-యఁజ్ఞమద్ధ్వరం-విఁశ్వతః పరిభూరసి । స ఇద్దేవేషు గచ్ఛతి ॥ సోమ యాస్తే మయోభువ ఊతయ-స్సన్తి దాశుషే । తాభిర్నో-ఽవితా భవ ॥ అగ్నిర్మూర్ధా భువః ॥ త్వన్నః సోమ , యా తే ధామాని ॥ త-థ్సవితుర్వరేణ్య-మ్భర్గో దేవస్య ధీమహి । ధియో యో నః ప్రచోదయాత్ ॥ అచిత్తీ యచ్చకృమా దైవ్యే జనే దీనైర్దక్షైః ప్రభూతీ పూరుషత్వతా । 43
దేవేషు చ సవితర్మానుషేషు చ త్వన్నో అత్ర సువతాదనాగసః ॥ చోదయిత్రీ సూనృతానా-ఞ్చేతన్తీ సుమతీనామ్ । యజ్ఞ-న్దధే సరస్వతీ ॥ పావీరవీ కన్యా చిత్రాయు-స్సరస్వతీ వీరపత్నీ ధియ-న్ధాత్ । గ్నాభిరచ్ఛిద్రగ్ం శరణగ్ం సజోషా దురాధర్ష-ఙ్గృణతే శర్మ యగ్ంసత్ ॥ పూషా గా అన్వేతు నః పూషా రక్షత్వర్వతః । పూషా వాజగ్ం సనోతు నః ॥ శుక్ర-న్తే అన్యద్యజత-న్తే అన్య- [అన్యత్, విషురూపే అహనీ ద్యౌరివాసి ।] 44
-ద్విషురూపే అహనీ ద్యౌరివాసి । విశ్వా హి మాయా అవసి స్వధావో భద్రా తే పూషన్నిహ రాతిరస్తు ॥ తే-ఽవర్ధన్త స్వతవసో మహిత్వనా ఽఽనాక-న్తస్థురురు చక్రిరే సదః । విష్ణు ర్యద్ధా-ఽఽవ-ద్వృషణ-మ్మదచ్యుతం-వఁయో న సీదన్నధి బర్హిషి ప్రియే ॥ ప్రచిత్రమర్క-ఙ్గృణతే తురాయ మారుతాయ స్వతవసే భరద్ధ్వమ్ । యే సహాగ్ంసి సహసా సహన్తే [సహన్తే, రేజతే అగ్నే పృథివీ మఖేభ్యః ।] 45
రేజతే అగ్నే పృథివీ మఖేభ్యః ॥ విశ్వే దేవా విశ్వే దేవాః ॥ ద్యావా నః పృథివీ ఇమగ్ం సిద్ధ్రమద్య దివిస్పృశమ్ । యజ్ఞ-న్దేవేషు యచ్ఛతామ్ ॥ ప్ర పూర్వజే పితరా నవ్యసీభిర్గీర్భిః కృణుద్ధ్వగ్ం సదనే ఋతస్య । ఆ నో ద్యావాపృథివీ దైవ్యేన జనేన యాత-మ్మహి వాం-వఁరూథమ్ ॥ అగ్నిగ్గ్ స్తోమేన బోధయ సమిధానో అమర్త్యమ్ । హవ్యా దేవేషు నో దధత్ ॥ స హవ్యవాడమర్త్య ఉశిగ్దూతశ్చనోహితః । అగ్నిర్ధియా సమృణ్వతి ॥ శన్నో భవన్తు, వాజేవాజే ॥ 46 ॥