4.1 - ଯୁଞ୍ଜାନଃ ପ୍ରଥମମ୍ମନଃ - କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦ ତୈତ୍ତିରୀଯ ସଂହିତା ପାଠଃ

କୃଷ୍ଣ ଯଜୁର୍ଵେଦୀଯ ତୈତ୍ତିରୀଯ ସଂହିତାଯା-ଞ୍ଚତୁର୍ଥକାଣ୍ଡେ ପ୍ରଥମଃ ପ୍ରଶ୍ନଃ- ଅଗ୍ନିଚିତ୍ଯଙ୍ଗ ମନ୍ତ୍ରପାଠାଭିଧାନଂ
ଓ-ନ୍ନମଃ ପରମାତ୍ମନେ, ଶ୍ରୀ ମହାଗଣପତଯେ ନମଃ,

ଶ୍ରୀ ଗୁରୁଭ୍ଯୋ ନମଃ । ହରିଃ ଓମ୍ ॥
ଯୁଞ୍ଜାନଃ ପ୍ରଥମ-ମ୍ମନସ୍ତତ୍ଵାଯ ସଵିତା ଧିଯଃ । ଅଗ୍ନି-ଞ୍ଜ୍ଯୋତିର୍ନିଚାଯ୍ଯ ପୃଥିଵ୍ଯା ଅଦ୍ଧ୍ଯା ଽଭରତ୍ ॥ ଯୁକ୍ତ୍ଵାଯ ମନସା ଦେଵାନ୍-ଥ୍ସୁଵର୍ଯତୋ ଧିଯା ଦିଵମ୍ । ବୃହଜ୍ଜ୍ଯୋତିଃ କରିଷ୍ଯତ-ସ୍ସଵିତା ପ୍ରସୁଵାତି ତାନ୍ ॥ ଯୁକ୍ତେନ ମନସା ଵଯ-ନ୍ଦେଵସ୍ଯ ସଵିତୁ-ସ୍ସଵେ । ସୁଵର୍ଗେଯାଯ ଶକ୍ତ୍ଯୈ ॥ ଯୁଞ୍ଜତେ ମନ ଉତ ଯୁଞ୍ଜତେ ଧିଯୋ ଵିପ୍ରା ଵିପ୍ରସ୍ଯ ବୃହତୋ ଵିପଶ୍ଚିତଃ । ଵି ହୋତ୍ରା ଦଧେ ଵଯୁନା ଵିଦେକ ଇ- [ଵଯୁନା ଵିଦେକ ଇତ୍, ମହୀ ଦେଵସ୍ଯ] 1
-ନ୍ମହୀ ଦେଵସ୍ଯ ସଵିତୁଃ ପରିଷ୍ଟୁତିଃ ॥ ଯୁଜେ ଵା-ମ୍ବ୍ରହ୍ମ ପୂର୍ଵ୍ଯ-ନ୍ନମୋଭିର୍ଵି ଶ୍ଲୋକା ଯନ୍ତି ପଥ୍ଯେଵ ସୂରାଃ । ଶୃଣ୍ଵନ୍ତି ଵିଶ୍ଵେ ଅମୃତସ୍ଯ ପୁତ୍ରା ଆ ଯେ ଧାମାନି ଦିଵ୍ଯାନି ତସ୍ଥୁଃ ॥ ଯସ୍ଯ ପ୍ରଯାଣମନ୍ଵନ୍ଯ ଇଦ୍ଯଯୁର୍ଦେଵା ଦେଵସ୍ଯ ମହିମାନମର୍ଚତଃ । ଯଃ ପାର୍ଥିଵାନି ଵିମମେ ସ ଏତଶୋ ରଜାଗ୍ଂସି ଦେଵ-ସ୍ସଵିତା ମହିତ୍ଵନା ॥ ଦେଵ ସଵିତଃ ପ୍ରସୁଵ ଯଜ୍ଞ-ମ୍ପ୍ରସଵ [ ] 2
ଯଜ୍ଞପତି-ମ୍ଭଗାଯ ଦିଵ୍ଯୋ ଗନ୍ଧର୍ଵଃ । କେତପୂଃ କେତନ୍ନଃ ପୁନାତୁ ଵାଚସ୍ପତିର୍ଵାଚମଦ୍ଯ ସ୍ଵଦାତି ନଃ ॥ ଇମ-ନ୍ନୋ ଦେଵ ସଵିତର୍ଯଜ୍ଞ-ମ୍ପ୍ରସୁଵ ଦେଵାଯୁଵଗ୍ଂ ସଖିଵିଦଗ୍ଂ ସତ୍ରାଜିତ-ନ୍ଧନଜିତଗ୍ଂ ସୁଵର୍ଜିତମ୍ ॥ ଋଚା ସ୍ତୋମଗ୍ଂ ସମର୍ଧଯ ଗାଯତ୍ରେଣ ରଥନ୍ତରମ୍ । ବୃହ-ଦ୍ଗାଯତ୍ରଵର୍ତନି ॥ ଦେଵସ୍ଯ ତ୍ଵା ସଵିତୁଃ ପ୍ରସଵେ ଽଶ୍ଵିନୋର୍ବାହୁଭ୍ଯା-ମ୍ପୂଷ୍ଣୋ ହସ୍ତାଭ୍ଯା-ଙ୍ଗାଯତ୍ରେଣ ଛନ୍ଦସା ଽଽଦଦେ-ଽଙ୍ଗିରସ୍ଵଦଭ୍ରିରସି ନାରି- [ନାରିଃ, ଅସି ପୃଥିଵ୍ଯା-ସ୍ସଧସ୍ଥା-] 3
-ରସି ପୃଥିଵ୍ଯା-ସ୍ସଧସ୍ଥା-ଦଗ୍ନି-ମ୍ପୁରୀଷ୍ଯମଙ୍ଗିରସ୍ଵଦା ଭର ତ୍ରୈଷ୍ଟୁଭେନ ତ୍ଵା ଛନ୍ଦସା ଽଽଦଦେ-ଽଙ୍ଗିରସ୍ଵ-ଦ୍ବଭ୍ରିରସି ନାରିରସି ତ୍ଵଯା ଵଯଗ୍ଂ ସଧସ୍ଥ ଆଗ୍ନିଗ୍ଂ ଶକେମ ଖନିତୁ-ମ୍ପୁରୀଷ୍ଯ-ଞ୍ଜାଗତେନ ତ୍ଵା ଛନ୍ଦସା ଽଽଦଦେ-ଽଙ୍ଗିରସ୍ଵଦ୍ଧସ୍ତ ଆଧାଯ ସଵିତା ବିଭ୍ରଦଭ୍ରିଗ୍ଂ ହିରଣ୍ଯଯୀମ୍ । ତଯା ଜ୍ଯୋତିରଜସ୍ର-ମିଦଗ୍ନି-ଙ୍ଖାତ୍ଵୀ ନ ଆ ଭରାନୁଷ୍ଟୁଭେନ ତ୍ଵା ଛନ୍ଦସା ଽଽଦଦେ-ଽଙ୍ଗିରସ୍ଵତ୍ ॥ 4 ॥

(ଇ--ଦ୍ଯଜ୍ଞ-ମ୍ପ୍ରସୁଵ - ନାରି - ରାନୁଷ୍ଟୁଭେନ ତ୍ଵା ଛନ୍ଦସା - ତ୍ରୀଣି ଚ) (ଅ. 1)
ଇମାମଗୃଭ୍ଣ-ନ୍ରଶନାମୃତସ୍ଯ ପୂର୍ଵ ଆଯୁଷି ଵିଦଥେଷୁ କଵ୍ଯା । ତଯା ଦେଵା-ସ୍ସୁତମା ବଭୂଵୁର୍-ଋତସ୍ଯ ସାମନ୍-ଥ୍ସରମାରପନ୍ତୀ ॥ ପ୍ରତୂର୍ତଂ-ଵାଁଜିନ୍ନା ଦ୍ରଵ ଵରିଷ୍ଠାମନୁ ସଂଵଁତମ୍ । ଦିଵି ତେ ଜନ୍ମ ପରମମନ୍ତରିକ୍ଷେ ନାଭିଃ ପୃଥିଵ୍ଯାମଧି ଯୋନିଃ ॥ ଯୁଞ୍ଜାଥାଗ୍ଂ ରାସଭଂ-ଯୁଁଵମସ୍ମିନ୍. ଯାମେ ଵୃଷଣ୍ଵସୂ । ଅଗ୍ନି-ମ୍ଭରନ୍ତମସ୍ମଯୁମ୍ ॥ ଯୋଗେଯୋଗେ ତଵସ୍ତରଂ-ଵାଁଜେଵାଜେ ହଵାମହେ । ସଖାଯ ଇନ୍ଦ୍ରମତଯେ ॥ ପ୍ରତୂର୍ଵ- [ପ୍ରତୂର୍ଵନ୍ନ୍, ଏହ୍ଯଵକ୍ରାମନ୍ନଶସ୍ତୀ] 5
-ନ୍ନେହ୍ଯଵକ୍ରାମନ୍ନଶସ୍ତୀ ରୁଦ୍ରସ୍ଯ ଗାଣପତ୍ଯା-ନ୍ମଯୋଭୂରେହି । ଉର୍ଵନ୍ତରିକ୍ଷମନ୍ଵିହି ସ୍ଵସ୍ତି ଗଵ୍ଯୂତିରଭଯାନି କୃଣ୍ଵନ୍ନ୍ ॥ ପୂଷ୍ଣା ସଯୁଜା ସହ । ପୃଥିଵ୍ଯା-ସ୍ସଧସ୍ଥାଦଗ୍ନି-ମ୍ପୁରୀଷ୍ଯ-ମଙ୍ଗିରସ୍ଵ-ଦଚ୍ଛେହ୍ଯଗ୍ନି-ମ୍ପୁରୀଷ୍ଯ -ମଙ୍ଗିରସ୍ଵଦ-ଚ୍ଛେମୋ-ଽଗ୍ନି-ମ୍ପୁରୀଷ୍ଯ-ମଙ୍ଗିରସ୍ଵ-ଦ୍ଭରିଷ୍ଯାମୋ-ଽଗ୍ନି-ମ୍ପୁରୀଷ୍ଯ-ମଙ୍ଗିରସ୍ଵ-ଦ୍ଭରାମଃ ॥ ଅନ୍ଵଗ୍ନିରୁଷସା-ମଗ୍ରମଖ୍ଯ-ଦନ୍ଵହାନି ପ୍ରଥମୋ ଜାତଵେଦାଃ । ଅନୁ ସୂର୍ଯସ୍ଯ [ସୂର୍ଯସ୍ଯ, ପୁରୁତ୍ରା ଚ] 6
ପୁରୁତ୍ରା ଚ ରଶ୍ମୀନନୁ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଆ ତତାନ ॥ ଆଗତ୍ଯ ଵାଜ୍ଯଦ୍ଧ୍ଵନ-ସ୍ସର୍ଵା ମୃଧୋ ଵିଧୂନୁତେ । ଅଗ୍ନିଗ୍ଂ ସଧସ୍ଥେ ମହତି ଚକ୍ଷୁଷା ନି ଚିକୀଷତେ ॥ ଆକ୍ରମ୍ଯ ଵାଜି-ନ୍ପୃଥିଵୀମଗ୍ନିମିଚ୍ଛ ରୁଚା ତ୍ଵମ୍ । ଭୂମ୍ଯା ଵୃତ୍ଵାଯ ନୋ ବ୍ରୂହି ଯତଃ ଖନାମ ତଂ-ଵଁଯମ୍ ॥ ଦ୍ଯୌସ୍ତେ ପୃଷ୍ଠ-ମ୍ପୃଥିଵୀ ସଧସ୍ଥମାତ୍ମା ଽନ୍ତରିକ୍ଷଗ୍ଂ ସମୁଦ୍ରସ୍ତେ ଯୋନିଃ । ଵିଖ୍ଯାଯ ଚକ୍ଷୁଷା ତ୍ଵମଭି ତିଷ୍ଠ [ତ୍ଵମଭି ତିଷ୍ଠ, ପୃତନ୍ଯତଃ ।] 7
ପୃତନ୍ଯତଃ ॥ ଉତ୍କ୍ରାମ ମହତେ ସୌଭଗାଯା-ସ୍ମାଦାସ୍ଥାନା-ଦ୍ଦ୍ରଵିଣୋଦା ଵାଜିନ୍ନ୍ । ଵଯଗ୍ଗ୍ ସ୍ଯାମ ସୁମତୌ ପୃଥିଵ୍ଯା ଅଗ୍ନି-ଙ୍ଖନିଷ୍ଯନ୍ତ ଉପସ୍ଥେ ଅସ୍ଯାଃ ॥ ଉଦକ୍ରମୀ-ଦ୍ଦ୍ରଵିଣୋଦା ଵାଜ୍ଯର୍ଵା-ଽକ-ସ୍ସ ଲୋକଗ୍ଂ ସୁକୃତ-ମ୍ପୃଥିଵ୍ଯାଃ । ତତଃ ଖନେମ ସୁପ୍ରତୀକମଗ୍ନିଗ୍ଂ ସୁଵୋ ରୁହାଣା ଅଧି ନାକ ଉତ୍ତମେ ॥ ଅପୋ ଦେଵୀରୁପ ସୃଜ ମଧୁମତୀରଯକ୍ଷ୍ମାଯ ପ୍ରଜାଭ୍ଯଃ । ତାସାଗ୍ ସ୍ଥାନାଦୁଜ୍ଜିହତା-ମୋଷଧଯ-ସ୍ସୁପିପ୍ପଲାଃ ॥ ଜିଘ- [ଜିଘର୍ମି, ଅଗ୍ନି-ମ୍ମନସା] 8
-ର୍ମ୍ଯଗ୍ନି-ମ୍ମନସା ଘୃତେନ ପ୍ରତିକ୍ଷ୍ଯନ୍ତ-ମ୍ଭୁଵନାନି ଵିଶ୍ଵା । ପୃଥୁ-ନ୍ତିରଶ୍ଚା ଵଯସା ବୃହନ୍ତଂ-ଵ୍ଯଁଚିଷ୍ଠମନ୍ନଗ୍ଂ ରଭସଂ-ଵିଁଦାନମ୍ ॥ ଆ ତ୍ଵା ଜିଘର୍ମି ଵଚସା ଘୃତେନା-ଽରକ୍ଷସା ମନସା ତଜ୍ଜୁଷସ୍ଵ । ମର୍ଯଶ୍ରୀ-ସ୍ସ୍ପୃହଯ-ଦ୍ଵର୍ଣୋ ଅଗ୍ନିର୍ନା-ଽଭିମୃଶେ ତନୁଵା ଜର୍ହୃଷାଣଃ ॥ ପରି ଵାଜପତିଃ କଵିରଗ୍ନିର୍-ହଵ୍ଯାନ୍ଯକ୍ରମୀତ୍ । ଦଧ-ଦ୍ରତ୍ନାନି ଦାଶୁଷେ ॥ ପରି ତ୍ଵା-ଽଗ୍ନେ ପୁରଂ-ଵଁଯଂ-ଵିଁପ୍ରଗ୍ଂ ସହସ୍ଯ ଧୀମହି । ଧୃଷ-ଦ୍ଵର୍ଣ-ନ୍ଦିଵେଦିଵେ ଭେତ୍ତାର-ମ୍ଭଙ୍ଗୁରାଵତଃ ॥ ତ୍ଵମଗ୍ନେ ଦ୍ଯୁଭିସ୍ତ୍ଵ-ମାଶୁଶୁକ୍ଷଣିସ୍ତ୍ଵ-ମଦ୍ଭ୍ଯସ୍ତ୍ଵ-ମଶ୍ମନସ୍ପରି । ତ୍ଵଂ-ଵଁନେଭ୍ଯ ସ୍ତ୍ଵମୋଷଧୀଭ୍ଯ ସ୍ତ୍ଵ-ନ୍ନୃଣା-ନ୍ନୃପତେ ଜାଯସେ ଶୁଚିଃ ॥ 9 ॥

(ପ୍ରତୂର୍ଵନ୍ଥ୍ - ସୂର୍ଯସ୍ଯ - ତିଷ୍ଠ - ଜିଘର୍ମି - ଭେତ୍ତାରଂ - ଁଵିଗ୍ଂଶତିଶ୍ଚ) (ଅ. 2)
ଦେଵସ୍ଯ ତ୍ଵା ସଵିତୁଃ ପ୍ରସଵେ-ଽଶ୍ଵିନୋ ର୍ବାହୁଭ୍ଯା-ମ୍ପୂଷ୍ଣୋ ହସ୍ତାଭ୍ଯା-ମ୍ପୃଥିଵ୍ଯା-ସ୍ସଧସ୍ଥେ-ଽଗ୍ନି-ମ୍ପୁରୀଷ୍ଯ-ମଙ୍ଗିରସ୍ଵ-ତ୍ଖନାମି ॥ ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମନ୍ତ-ନ୍ତ୍ଵା-ଽଗ୍ନେ ସୁପ୍ରତୀକମଜସ୍ରେଣ ଭାନୁନା ଦୀଦ୍ଯାନମ୍ । ଶିଵ-ମ୍ପ୍ରଜାଭ୍ଯୋ-ଽହିଗ୍ଂ ସନ୍ତ-ମ୍ପୃଥିଵ୍ଯା-ସ୍ସଧସ୍ଥେ-ଽଗ୍ନି-ମ୍ପୁରୀଷ୍ଯ -ମଙ୍ଗିରସ୍ଵ-ତ୍ଖନାମି ॥ ଅପା-ମ୍ପୃଷ୍ଠମସି ସପ୍ରଥା ଉର୍ଵଗ୍ନି-ମ୍ଭରିଷ୍ଯଦପରାଵପିଷ୍ଠମ୍ । ଵର୍ଧମାନ-ମ୍ମହ ଆ ଚ ପୁଷ୍କର-ନ୍ଦିଵୋ ମାତ୍ରଯା ଵରିଣା ପ୍ରଥସ୍ଵ ॥ ଶର୍ମ ଚ ସ୍ଥୋ [ଶର୍ମ ଚ ସ୍ଥଃ, ଵର୍ମ ଚ] 10
ଵର୍ମ ଚ ସ୍ଥୋ ଅଚ୍ଛିଦ୍ରେ ବହୁଲେ ଉଭେ । ଵ୍ଯଚସ୍ଵତୀ ସଂ-ଵଁସାଥା-ମ୍ଭର୍ତମଗ୍ନି-ମ୍ପୁରୀଷ୍ଯମ୍ ॥ ସଂଵଁସାଥାଗ୍ଂ ସୁଵର୍ଵିଦା ସମୀଚୀ ଉରସା ତ୍ମନା । ଅଗ୍ନିମନ୍ତ ର୍ଭରିଷ୍ଯନ୍ତୀ ଜ୍ଯୋତିଷ୍ମନ୍ତ ମଜସ୍ରମିତ୍ ॥ ପୁରୀଷ୍ଯୋ-ଽସି ଵିଶ୍ଵଭରାଃ । ଅଥର୍ଵା ତ୍ଵା ପ୍ରଥମୋ ନିରମନ୍ଥଦଗ୍ନେ ॥ ତ୍ଵାମଗ୍ନେ ପୁଷ୍କରାଦଦ୍ଧ୍ଯଥର୍ଵା ନିରମନ୍ଥତ । ମୂର୍ଧ୍ନୋ ଵିଶ୍ଵସ୍ଯ ଵାଘତଃ ॥ ତମୁ ତ୍ଵା ଦଦ୍ଧ୍ଯଙ୍ଙୃଷିଃ ପୁତ୍ର ଈଧେ [ପୁତ୍ର ଈଧେ, ଅଥର୍ଵଣଃ ।] 11
ଅଥର୍ଵଣଃ । ଵୃତ୍ରହଣ-ମ୍ପୁରନ୍ଦରମ୍ ॥ ତମୁ ତ୍ଵା ପାଥ୍ଯୋ ଵୃଷା ସମୀଧେ ଦସ୍ଯୁହନ୍ତମମ୍ । ଧନଞ୍ଜଯଗ୍ଂ ରଣେରଣେ ॥ ସୀଦ ହୋତ-ସ୍ସ୍ଵ ଉ ଲୋକେ ଚିକିତ୍ଵାନ୍-ଥ୍ସାଦଯା ଯଜ୍ଞଗ୍ଂ ସୁକୃତସ୍ଯ ଯୋନୌ । ଦେଵାଵୀର୍ଦେଵାନ୍. ହଵିଷା ଯଜାସ୍ଯଗ୍ନେ ବୃହ-ଦ୍ଯଜମାନେ ଵଯୋ ଧାଃ ॥ ନି ହୋତା ହୋତୃଷଦନେ ଵିଦାନସ୍ତ୍ଵେଷୋ ଦୀଦିଵାଗ୍ଂ ଅସଦ-ଥ୍ସୁଦକ୍ଷଃ । ଅଦବ୍ଧଵ୍ରତ ପ୍ରମତିର୍ଵସିଷ୍ଠ-ସ୍ସହସ୍ର-ମ୍ଭର-ଶ୍ଶୁଚିଜିହ୍ଵୋ ଅଗ୍ନିଃ ॥ ସଗ୍ଂ ସୀଦସ୍ଵ ମହାଗ୍ଂ ଅସି ଶୋଚସ୍ଵ [ଶୋଚସ୍ଵ, ଦେଵଵୀତମଃ ।] 12
ଦେଵଵୀତମଃ । ଵି ଧୂମମଗ୍ନେ ଅରୁଷ-ମ୍ମିଯେଦ୍ଧ୍ଯ ସୃଜ ପ୍ରଶସ୍ତ ଦର୍ଶତମ୍ ॥ ଜନିଷ୍ଵା ହି ଜେନ୍ଯୋ ଅଗ୍ରେ ଅହ୍ନାଗ୍ଂ ହିତୋ ହିତେଷ୍ଵରୁଷୋ ଵନେଷୁ । ଦମେଦମେ ସପ୍ତ ରତ୍ନା ଦଧାନୋ-ଽଗ୍ନିର୍ହୋତା ନି ଷସାଦା ଯଜୀଯାନ୍ ॥ 13 ॥

(ସ୍ଥ - ଈଧେ - ଶୋଚସ୍ଵ - ସପ୍ତଵିଗ୍ଂଶତିଶ୍ଚ) - (ଅ. 3)
ସ-ନ୍ତେ ଵାଯୁର୍ମାତରିଶ୍ଵା ଦଧାତୂତ୍ତାନାଯୈ ହୃଦଯଂ-ଯଁଦ୍ଵିଲିଷ୍ଟମ୍ । ଦେଵାନାଂ-ଯଁଶ୍ଚରତି ପ୍ରାଣଥେନ ତସ୍ମୈ ଚ ଦେଵି ଵଷଡସ୍ତୁ ତୁଭ୍ଯମ୍ ॥ ସୁଜାତୋ ଜ୍ଯୋତିଷା ସହ ଶର୍ମ ଵରୂଥମା-ଽସଦ-ସ୍ସୁଵଃ । ଵାସୋ ଅଗ୍ନେ ଵିଶ୍ଵରୂପଗ୍ଂ ସଂଵ୍ଯଁଯସ୍ଵ ଵିଭାଵସୋ ॥ ଉଦୁ ତିଷ୍ଠ ସ୍ଵଦ୍ଧ୍ଵରାଵା ନୋ ଦେଵ୍ଯା କୃପା । ଦୃଶେ ଚ ଭାସା ବୃହତା ସୁଶୁକ୍ଵନିରା-ଽଗ୍ନେ ଯାହି ସୁଶସ୍ତିଭିଃ ॥ 14 ॥
ଊର୍ଧ୍ଵ ଊ ଷୁ ଣ ଊତଯେ ତିଷ୍ଠା ଦେଵୋ ନ ସଵିତା । ଊର୍ଧ୍ଵୋ ଵାଜସ୍ଯ ସନିତା ଯଦଞ୍ଜିଭି-ର୍ଵାଘଦ୍ଭି-ର୍ଵିହ୍ଵଯାମହେ ॥ ସ ଜାତୋ ଗର୍ଭୋ ଅସି ରୋଦସ୍ଯୋରଗ୍ନେ ଚାରୁର୍ଵିଭୃତ ଓଷଧୀଷୁ । ଚିତ୍ର-ଶ୍ଶିଶୁଃ ପରି ତମାଗ୍ସ୍ଯକ୍ତଃ ପ୍ର ମାତୃଭ୍ଯୋ ଅଧି କନିକ୍ରଦଦ୍ଗାଃ ॥ ସ୍ଥିରୋ ଭଵ ଵୀଡ୍ଵଙ୍ଗ ଆଶୁର୍ଭଵ ଵାଜ୍ଯର୍ଵନ୍ନ୍ । ପୃଥୁର୍ଭଵ ସୁଷଦସ୍ତ୍ଵମଗ୍ନେଃ ପୁରୀଷଵାହନଃ ॥ ଶିଵୋ ଭଵ [ ] 15
ପ୍ରଜାଭ୍ଯୋ ମାନୁଷୀଭ୍ଯସ୍ତ୍ଵମଙ୍ଗିରଃ । ମା ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଅଭି ଶୂଶୁଚୋ ମା-ଽନ୍ତରିକ୍ଷ-ମ୍ମା ଵନସ୍ପତୀନ୍ ॥ ପ୍ରୈତୁ ଵାଜୀ କନିକ୍ରଦ-ନ୍ନାନଦ-ଦ୍ରାସଭଃ ପତ୍ଵା । ଭରନ୍ନଗ୍ନି-ମ୍ପୁରୀଷ୍ଯ-ମ୍ମା ପାଦ୍ଯାଯୁଷଃ ପୁରା ॥ ରାସଭୋ ଵା-ଙ୍କନିକ୍ରଦ-ଥ୍ସୁଯୁକ୍ତୋ ଵୃଷଣା ରଥେ । ସ ଵାମଗ୍ନି-ମ୍ପୁରୀଷ୍ଯମାଶୁର୍ଦୂତୋ ଵହାଦିତଃ ॥ ଵୃଷା-ଽଗ୍ନିଂ-ଵୃଁଷଣ-ମ୍ଭରନ୍ନପା-ଙ୍ଗର୍ଭଗ୍ଂ ସମୁଦ୍ରିଯମ୍ । ଅଗ୍ନ ଆ ଯାହି [ ] 16
ଵୀତଯ ଋତଗ୍ଂ ସତ୍ଯମ୍ ॥ ଓଷଧଯଃ ପ୍ରତି ଗୃହ୍ଣୀତା-ଽଗ୍ନିମେତଗ୍ଂ ଶିଵମାଯନ୍ତମଭ୍ଯତ୍ର ଯୁଷ୍ମାନ୍ । ଵ୍ଯସ୍ଯନ୍ ଵିଶ୍ଵା ଅମତୀରରାତୀ-ର୍ନିଷୀଦନ୍ନୋ ଅପ ଦୁର୍ମତିଗ୍ଂ ହନତ୍ ॥ ଓଷଧଯଃ ପ୍ରତି ମୋଦଦ୍ଧ୍ଵମେନ-ମ୍ପୁଷ୍ପାଵତୀ-ସ୍ସୁପିପ୍ପଲାଃ । ଅଯଂ-ଵୋଁ ଗର୍ଭ ଋତ୍ଵିଯଃ ପ୍ରତ୍ନଗ୍ଂ ସଧସ୍ଥମା ଽସଦତ୍ ॥ 17 ॥

(ସୁଶସ୍ତିଭିଃ - ଶିଵୋ ଭଵ - ଯାହି - ଷଟ୍ତ୍ରିଗ୍ଂଶଚ୍ଚ) (ଅ. 4)
ଵି ପାଜସା ପୃଥୁନା ଶୋଶୁଚାନୋ ବାଧସ୍ଵ ଦ୍ଵିଷୋ ରକ୍ଷସୋ ଅମୀଵାଃ । ସୁଶର୍ମଣୋ ବୃହତ-ଶ୍ଶର୍ମଣି ସ୍ଯାମଗ୍ନେରହଗ୍ଂ ସୁହଵସ୍ଯ ପ୍ରଣୀତୌ ॥ ଆପୋ ହି ଷ୍ଠା ମଯୋଭୁଵସ୍ତା ନ ଊର୍ଜେ ଦଧାତନ । ମହେ ରଣାଯ ଚକ୍ଷସେ ॥ ଯୋ ଵଃ ଶିଵତମୋ ରସସ୍ତସ୍ଯ ଭାଜଯତେହ ନଃ । ଉଶତୀରିଵ ମାତରଃ ॥ ତସ୍ମା ଅର-ଙ୍ଗମାମ ଵୋ ଯସ୍ଯ କ୍ଷଯାଯ ଜିନ୍ଵଥ । ଆପୋ ଜନଯଥା ଚ ନଃ ॥ ମିତ୍ର- [ମିତ୍ରଃ, ସଗ୍ଂସୃଜ୍ଯ] 18
-ସ୍ସଗ୍ଂସୃଜ୍ଯ ପୃଥିଵୀ-ମ୍ଭୂମି-ଞ୍ଚ ଜ୍ଯୋତିଷା ସହ । ସୁଜାତ-ଞ୍ଜାତଵେଦସମଗ୍ନିଂ-ଵୈଁଶ୍ଵାନରଂ-ଵିଁଭୁମ୍ ॥ ଅଯକ୍ଷ୍ମାଯ ତ୍ଵା ସଗ୍ଂ ସୃଜାମି ପ୍ରଜାଭ୍ଯଃ । ଵିଶ୍ଵେ ତ୍ଵା ଦେଵା ଵୈଶ୍ଵାନରା-ସ୍ସଗ୍ଂ ସୃଜନ୍ତ୍ଵା-ନୁଷ୍ଟୁଭେନ ଛନ୍ଦସା-ଽଙ୍ଗିରସ୍ଵତ୍ ॥ ରୁଦ୍ରା-ସ୍ସଭୃନ୍ତ୍ଯ ପୃଥିଵୀ-ମ୍ବୃହଜ୍ଜ୍ଯୋତି-ସ୍ସମୀଧିରେ । ତେଷା-ମ୍ଭାନୁରଜସ୍ର ଇଚ୍ଛୁକ୍ରୋ ଦେଵେଷୁ ରୋଚତେ ॥ ସଗ୍ଂ ସୃଷ୍ଟାଂ-ଵଁସୁଭୀ ରୁଦ୍ରୈର୍ଧୀରୈଃ କର୍ମଣ୍ଯା-ମ୍ମୃଦମ୍ । ହସ୍ତାଭ୍ଯା-ମ୍ମୃଦ୍ଵୀ-ଙ୍କୃତ୍ଵା ସିନୀଵାଲୀ କରୋତୁ [ସିନୀଵାଲୀ କରୋତୁ, ତାମ୍ ।] 19
ତାମ୍ ॥ ସିନୀଵାଲୀ ସୁକପର୍ଦା ସୁକୁରୀରା ସ୍ଵୌପଶା । ସା ତୁଭ୍ଯମଦିତେ ମହ ଓଖା-ନ୍ଦଧାତୁ ହସ୍ତଯୋଃ ॥ ଉଖା-ଙ୍କରୋତୁ ଶକ୍ତ୍ଯା ବାହୁଭ୍ଯା-ମଦିତିର୍ଧିଯା । ମାତା ପୁତ୍ରଂ-ଯଁଥୋପସ୍ଥେ ସା-ଽଗ୍ନି-ମ୍ବିଭର୍ତୁ ଗର୍ଭ ଆ ॥ ମଖସ୍ଯ ଶିରୋ-ଽସି ଯଜ୍ଞସ୍ଯ ପଦେ ସ୍ଥଃ । ଵସଵସ୍ତ୍ଵା କୃଣ୍ଵନ୍ତୁ ଗାଯତ୍ରେଣ ଛନ୍ଦସା ଽଙ୍ଗିରସ୍ଵ-ତ୍ପୃଥିଵ୍ଯସି ରୁଦ୍ରାସ୍ତ୍ଵା କୃଣ୍ଵନ୍ତୁ ତ୍ରୈଷ୍ଟୁଭେନ ଛନ୍ଦସା ଽଙ୍ଗିରସ୍ଵଦନ୍ତରିକ୍ଷମ- [-ଽଙ୍ଗିରସ୍ଵଦନ୍ତରିକ୍ଷମସି, ଆଦିତ୍ଯାସ୍ତ୍ଵା] 20
-ସ୍ଯାଦିତ୍ଯାସ୍ତ୍ଵା କୃଣ୍ଵନ୍ତୁ ଜାଗତେନ ଛନ୍ଦସା-ଽଙ୍ଗିରସ୍ଵ-ଦ୍ଦ୍ଯୌରସି ଵିଶ୍ଵେ ତ୍ଵା ଦେଵା ଵୈଶ୍ଵାନରାଃ କୃଣ୍ଵନ୍ତ୍ଵାନୁଷ୍ଟୁଭେନ ଛନ୍ଦସା-ଽଙ୍ଗିରସ୍ଵ-ଦ୍ଦିଶୋ-ଽସି ଧ୍ରୁଵା-ଽସି ଧାରଯା ମଯି ପ୍ରଜାଗ୍ଂ ରାଯସ୍ପୋଷ-ଙ୍ଗୌପତ୍ଯଗ୍ଂ ସୁଵୀର୍ଯଗ୍ଂ ସଜାତାନ୍. ଯଜମାନାଯା-ଽଦିତ୍ଯୈ ରାସ୍ନା-ଽସ୍ଯ ଦିତିସ୍ତେ ବିଲ-ଙ୍ଗୃହ୍ଣାତୁ ପାଙ୍କ୍ତେନ ଛନ୍ଦସା ଽଙ୍ଗିରସ୍ଵତ୍ ॥ କୃତ୍ଵାଯ ସା ମହୀମୁଖା-ମ୍ମୃନ୍ମଯୀଂ-ଯୋଁନିମଗ୍ନଯେ । ତା-ମ୍ପୁତ୍ରେଭ୍ଯ-ସ୍ସ-ମ୍ପ୍ରା ଯଚ୍ଛଦଦିତି-ଶ୍ଶ୍ରପଯାନିତି ॥ 21 ॥

(ମିତ୍ରଃ - କରୋ - ତ୍ଵନ୍ତରିକ୍ଷମସି - ପ୍ର - ଚତ୍ଵାରି ଚ) (ଅ. 5)
ଵସଵସ୍ତ୍ଵା ଧୂପଯନ୍ତୁ ଗାଯତ୍ରେଣ ଛନ୍ଦସା-ଽଙ୍ଗିରସ୍ଵ-ଦ୍ରୁଦ୍ରାସ୍ତ୍ଵା ଧୂପଯନ୍ତୁ ତ୍ରୈଷ୍ଟୁଭେନ ଛନ୍ଦସା-ଽଙ୍ଗିରସ୍ଵ-ଦାଦିତ୍ଯାସ୍ତ୍ଵା ଧୂପଯନ୍ତୁ ଜାଗତେନ ଛନ୍ଦସା-ଽଙ୍ଗିରସ୍ଵଦ୍- ଵିଶ୍ଵେ ତ୍ଵା ଦେଵା ଵୈଶ୍ଵାନରା ଧୂପଯନ୍ତ୍ଵାନୁଷ୍ଟୁଭେନ ଛନ୍ଦସା-ଽଙ୍ଗିରସ୍ଵ-ଦିନ୍ଦ୍ରସ୍ତ୍ଵା ଧୂପଯତ୍ଵଙ୍ଗିରସ୍ଵ--ଦ୍ଵିଷ୍ଣୁସ୍ତ୍ଵା ଧୂପଯତ୍ଵଙ୍ଗିରସ୍ଵ-ଦ୍ଵରୁଣସ୍ତ୍ଵା ଧୂପଯତ୍ଵଙ୍ଗିରସ୍ଵ-ଦଦିତିସ୍ତ୍ଵା ଦେଵୀ ଵିଶ୍ଵଦେଵ୍ଯାଵତୀ ପୃଥିଵ୍ଯା-ସ୍ସଧସ୍ଥେ-ଽଙ୍ଗିରସ୍ଵ-ତ୍ଖନତ୍ଵଵଟ ଦେଵାନା-ନ୍ତ୍ଵା ପତ୍ନୀ- [ପତ୍ନୀଃ, ଦେଵୀ-ର୍ଵିଶ୍ଵଦେଵ୍ଯାଵତୀଃ] 22
-ର୍ଦେଵୀ-ର୍ଵିଶ୍ଵଦେଵ୍ଯାଵତୀଃ ପୃଥିଵ୍ଯା-ସ୍ସଧସ୍ଥେ-ଽଙ୍ଗିରସ୍ଵ-ଦ୍ଦଧତୂଖେ ଧିଷଣାସ୍ତ୍ଵା ଦେଵୀର୍ଵିଶ୍ଵଦେଵ୍ଯାଵତୀଃ ପୃଥିଵ୍ଯା-ସ୍ସଧସ୍ଥେ-ଽଙ୍ଗିରସ୍ଵ-ଦଭୀନ୍ଧତାମୁଖେ ଗ୍ନାସ୍ତ୍ଵା ଦେଵୀର୍ଵିଶ୍ଵଦେଵ୍ଯାଵତୀଃ ପୃଥିଵ୍ଯା-ସ୍ସଧସ୍ଥେ-ଽଙ୍ଗିରସ୍ଵ-ଚ୍ଛ୍ରପଯନ୍ତୂଖେ ଵରୂତ୍ରଯୋ ଜନଯସ୍ତ୍ଵା ଦେଵୀର୍ଵିଶ୍ଵଦେଵ୍ଯାଵତୀଃ ପୃଥିଵ୍ଯା-ସ୍ସଧସ୍ଥେ-ଽଙ୍ଗିରସ୍ଵ-ତ୍ପଚନ୍ତୂଖେ । ମିତ୍ରୈତାମୁଖା-ମ୍ପଚୈଷା ମା ଭେଦି । ଏତା-ନ୍ତେ ପରି ଦଦାମ୍ଯଭିତ୍ତ୍ଯୈ ॥ ଅଭୀମା- [ଅଭୀମାମ୍, ମହିନା ଦିଵ-ମ୍ମିତ୍ରୋ] 23
-ମ୍ମହିନା ଦିଵ-ମ୍ମିତ୍ରୋ ବଭୂଵ ସପ୍ରଥାଃ । ଉତ ଶ୍ରଵସା ପୃଥିଵୀମ୍ ॥ ମିତ୍ରସ୍ଯ ଚର୍ଷଣୀଧୃତ-ଶ୍ଶ୍ରଵୋ ଦେଵସ୍ଯ ସାନସିମ୍ । ଦ୍ଯୁମ୍ନ-ଞ୍ଚିତ୍ରଶ୍ରଵସ୍ତମମ୍ ॥ ଦେଵସ୍ତ୍ଵା ସଵିତୋଦ୍ଵପତୁ ସୁପାଣି-ସ୍ସ୍ଵଙ୍ଗୁରିଃ । ସୁବାହୁରୁତ ଶକ୍ତ୍ଯା ॥ ଅପଦ୍ଯମାନା ପୃଥିଵ୍ଯାଶା ଦିଶ ଆ ପୃଣ । ଉତ୍ତିଷ୍ଠ ବୃହତୀ ଭଵୋର୍ଧ୍ଵା ତିଷ୍ଠ ଧ୍ରୁଵା ତ୍ଵମ୍ ॥ ଵସଵସ୍ତ୍ଵା ଽଽଚ୍ଛୃନ୍ଦନ୍ତୁ ଗାଯତ୍ରେଣ ଛନ୍ଦସା-ଽଙ୍ଗିରସ୍ଵ-ଦ୍ରୁଦ୍ରାସ୍ତ୍ଵା-ଽଽ ଚ୍ଛୃନ୍ଦନ୍ତୁ ତ୍ରୈଷ୍ଟୁଭେନ ଛନ୍ଦସା-ଽଙ୍ଗିରସ୍ଵ-ଦାଦିତ୍ଯାସ୍ତ୍ଵା ଽଽଚ୍ଛୃନ୍ଦନ୍ତୁ ଜାଗତେନ ଛନ୍ଦସା-ଽଙ୍ଗିରସ୍ଵ-ଦ୍ଵିଶ୍ଵେ ତ୍ଵା ଦେଵା ଵୈଶ୍ଵାନରା ଆ ଚ୍ଛୃନ୍ଦନ୍ତ୍ଵାନୁଷ୍ଟୁଭେନ ଛନ୍ଦସା-ଽଙ୍ଗିରସ୍ଵତ୍ ॥ 24 ॥

(ପତ୍ନୀ - ରିମାଗ୍ଂ - ରୁଦ୍ରାସ୍ତ୍ଵା-ଽଽ ଚ୍ଛୃନ୍ଦନ୍ତ୍ଵେ - କାନ୍ନ ଵିଗ୍ଂଶତିଶ୍ଚ) (ଅ. 6)
ସମାସ୍ତ୍ଵା-ଽଗ୍ନ ଋତଵୋ ଵର୍ଧଯନ୍ତୁ ସଂଵଁଥ୍ସରା ଋଷଯୋ ଯାନି ସତ୍ଯା । ସ-ନ୍ଦିଵ୍ଯେନ ଦୀଦିହି ରୋଚନେନ ଵିଶ୍ଵା ଆ ଭାହି ପ୍ରଦିଶଃ ପୃଥିଵ୍ଯାଃ ॥ ସ-ଞ୍ଚେଦ୍ଧ୍ଯସ୍ଵା-ଽଗ୍ନେ ପ୍ର ଚ ବୋଧଯୈନମୁଚ୍ଚ ତିଷ୍ଠ ମହତେ ସୌଭଗାଯ । ମା ଚ ରିଷଦୁପସତ୍ତା ତେ ଅଗ୍ନେ ବ୍ରହ୍ମାଣସ୍ତେ ଯଶସଃ ସନ୍ତୁ ମା-ଽନ୍ଯେ ॥ ତ୍ଵାମଗ୍ନେ ଵୃଣତେ ବ୍ରାହ୍ମଣା ଇମେ ଶିଵୋ ଅଗ୍ନେ [ ] 25
ସଂ-ଵଁରଣେ ଭଵା ନଃ । ସପତ୍ନହା ନୋ ଅଭିମାତିଜିଚ୍ଚ ସ୍ଵେ ଗଯେ ଜାଗୃହ୍ଯ ପ୍ରଯୁଚ୍ଛନ୍ନ୍ ॥ ଇହୈଵାଗ୍ନେ ଅଧି ଧାରଯା ରଯି-ମ୍ମା ତ୍ଵା ନିକ୍ର-ନ୍ପୂର୍ଵଚିତୋ ନିକାରିଣଃ । କ୍ଷତ୍ରମଗ୍ନେ ସୁଯମମସ୍ତୁ ତୁଭ୍ଯମୁପସତ୍ତା ଵର୍ଧତା-ନ୍ତେ ଅନିଷ୍ଟୃତଃ ॥ କ୍ଷତ୍ରେଣା-ଽଗ୍ନେ ସ୍ଵାଯୁ-ସ୍ସଗ୍ଂ ରଭସ୍ଵ ମିତ୍ରେଣା-ଽଗ୍ନେ ମିତ୍ରଧେଯେ ଯତସ୍ଵ । ସଜାତାନା-ମ୍ମଦ୍ଧ୍ଯମସ୍ଥା ଏଧି ରାଜ୍ଞାମଗ୍ନେ ଵିହଵ୍ଯୋ ଦୀଦିହୀହ ॥ ଅତି [ଅତି, ନିହୋ ଅତି ସ୍ରିଧୋ] 26
ନିହୋ ଅତି ସ୍ରିଧୋ ଽତ୍ଯଚିତ୍ତି-ମତ୍ଯରାତିମଗ୍ନେ । ଵିଶ୍ଵା ହ୍ଯଗ୍ନେ ଦୁରିତା ସହସ୍ଵାଥାସ୍ମଭ୍ଯଗ୍ଂ ସହଵୀରାଗ୍ଂ ରଯିନ୍ଦାଃ ॥ ଅନାଧୃଷ୍ଯୋ ଜାତଵଦା ଅନିଷ୍ଟୃତୋ ଵିରାଡଗ୍ନେ କ୍ଷତ୍ରଭୃ-ଦ୍ଦୀଦିହୀହ । ଵିଶ୍ଵା ଆଶାଃ ପ୍ରମୁଞ୍ଚ-ନ୍ମାନୁଷୀର୍ଭିଯ-ଶ୍ଶିଵାଭିରଦ୍ଯ ପରି ପାହି ନୋ ଵୃଧେ ॥ ବୃହସ୍ପତେ ସଵିତର୍ବୋଧଯୈନଗ୍ଂ ସଗ୍ଂଶିତ-ଞ୍ଚିଥ୍ସ-ନ୍ତରାଗ୍ଂ ସଗ୍ଂ ଶିଶାଧି । ଵର୍ଧଯୈନ-ମ୍ମହତେ ସୌଭଗାଯ [ସୌଭଗାଯ, ଵିଶ୍ଵ ଏନମନୁ ମଦନ୍ତୁ ଦେଵାଃ ।] 27
ଵିଶ୍ଵ ଏନମନୁ ମଦନ୍ତୁ ଦେଵାଃ ॥ ଅମୁତ୍ରଭୂଯାଦଧ ଯଦ୍ଯମସ୍ଯ ବୃହସ୍ପତେ ଅଭିଶସ୍ତେର ମୁଞ୍ଚଃ । ପ୍ରତ୍ଯୌହତା-ମଶ୍ଵିନା ମୃତ୍ଯୁମସ୍ମା-ଦ୍ଦେଵାନା-ମଗ୍ନେ ଭିଷଜା ଶଚୀଭିଃ ॥ ଉଦ୍ଵଯ-ନ୍ତମସସ୍ପରି ପଶ୍ଯନ୍ତୋ ଜ୍ଯୋତିରୁତ୍ତରମ୍ । ଦେଵ-ନ୍ଦେଵତ୍ରା ସୂର୍ଯମଗନ୍ମ ଜ୍ଯୋତିରୁତ୍ତମମ୍ ॥ 28 ॥

(ଇମେ ଶିଵୋ ଅଗ୍ନେ - ଽତି - ସୌଭଗାଯ - ଚତୁସ୍ତ୍ରିଗ୍ଂଶଚ୍ଚ) (ଅ. 7)
ଊର୍ଧ୍ଵା ଅସ୍ଯ ସମିଧୋ ଭଵନ୍ତ୍ଯୂର୍ଧ୍ଵା ଶୁକ୍ରା ଶୋଚୀଗ୍ଷ୍ଯଗ୍ନେଃ । ଦ୍ଯୁମତ୍ତମା ସୁପ୍ରତୀକସ୍ଯ ସୂନୋଃ ॥ ତନୂନପାଦସୁରୋ ଵିଶ୍ଵଵେଦା ଦେଵୋ ଦେଵେଷୁ ଦେଵଃ । ପଥ ଆ-ଽନକ୍ତି ମଦ୍ଧ୍ଵା ଘୃତେନ ॥ ମଦ୍ଧ୍ଵା ଯଜ୍ଞ-ନ୍ନକ୍ଷସେ ପ୍ରୀଣାନୋ ନରାଶଗ୍ଂସୋ ଅଗ୍ନେ । ସୁକୃଦ୍ଦେଵ-ସ୍ସଵିତା ଵିଶ୍ଵଵାରଃ ॥ ଅଚ୍ଛାଯମେତି ଶଵସା ଘୃତେନେଡାନୋ ଵହ୍ନିର୍ନମସା । ଅଗ୍ନିଗ୍ଗ୍ ସ୍ରୁଚୋ ଅଦ୍ଧ୍ଵରେଷୁ ପ୍ରଯଥ୍ସୁ ॥ ସ ଯକ୍ଷଦସ୍ଯ ମହିମାନମଗ୍ନେ-ସ୍ସ [ମହିମାନମଗ୍ନେ-ସ୍ସଃ, ଈ ମନ୍ଦ୍ରାସୁ ପ୍ରଯସଃ ।] 29
ଈ ମନ୍ଦ୍ରାସୁ ପ୍ରଯସଃ । ଵସୁଶ୍ଚେତିଷ୍ଠୋ ଵସୁଧାତମଶ୍ଚ ॥ ଦ୍ଵାରୋ ଦେଵୀରନ୍ଵସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵେ ଵ୍ରତା ଦଦନ୍ତେ ଅଗ୍ନେଃ । ଉରୁଵ୍ଯଚସୋ ଧାମ୍ନା ପତ୍ଯମାନାଃ ॥ ତେ ଅସ୍ଯ ଯୋଷଣେ ଦିଵ୍ଯେ ନ ଯୋନାଵୁଷାସାନକ୍ତା । ଇମଂ-ଯଁଜ୍ଞମଵତା ମଦ୍ଧ୍ଵର-ନ୍ନଃ ॥ ଦୈଵ୍ଯା ହୋତାରାଵୂର୍ଧ୍ଵ-ମଦ୍ଧ୍ଵର-ନ୍ନୋ-ଽଗ୍ନେର୍ଜିହ୍ଵାମଭି ଗୃଣୀତମ୍ । କୃଣୁତ-ନ୍ନ-ସ୍ସ୍ଵିଷ୍ଟିମ୍ ॥ ତିସ୍ରୋ ଦେଵୀର୍ବର୍ହିରେଦଗ୍ଂ ସଦନ୍ତ୍ଵିଡା ସରସ୍ଵତୀ [ସରସ୍ଵତୀ, ଭାରତୀ ।] 30
ଭାରତୀ । ମହୀ ଗୃଣାନା ॥ ତନ୍ନସ୍ତୁରୀପମଦ୍ଭୁତ-ମ୍ପୁରୁକ୍ଷୁ ତ୍ଵଷ୍ଟା ସୁଵୀରମ୍ । ରାଯସ୍ପୋଷଂ-ଵିଁ ଷ୍ଯତୁ ନାଭିମସ୍ମେ ॥ ଵନସ୍ପତେ-ଽଵ ସୃଜା ରରାଣସ୍ତ୍ମନା ଦେଵେଷୁ । ଅଗ୍ନିର୍ହଵ୍ଯଗ୍ଂ ଶମିତା ସୂଦଯାତି ॥ ଅଗ୍ନେ ସ୍ଵାହା କୃଣୁହି ଜାତଵେଦ ଇନ୍ଦ୍ରାଯ ହଵ୍ଯମ୍ । ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵା ହଵିରିଦ-ଞ୍ଜୁଷନ୍ତାମ୍ ॥ ହିରଣ୍ଯଗର୍ଭ-ସ୍ସମଵର୍ତତାଗ୍ରେ ଭୂତସ୍ଯ ଜାତଃ ପତିରେକ ଆସୀତ୍ । ସ ଦାଧାର ପୃଥିଵୀ-ନ୍ଦ୍ଯା- [ପୃଥିଵୀ-ନ୍ଦ୍ଯାମ୍, ଉତେମା-ଙ୍କସ୍ମୈ] 31
-ମୁତେମା-ଙ୍କସ୍ମୈ ଦେଵାଯ ହଵିଷା ଵିଧେମ ॥ ଯଃ ପ୍ରାଣତୋ ନିମିଷତୋ ମହିତ୍ଵୈକ ଇଦ୍ରାଜା ଜଗତୋ ବଭୂଵ । ଯ ଈଶେ ଅସ୍ଯ ଦ୍ଵିପଦଶ୍ଚତୁଷ୍ପଦଃ କସ୍ମୈ ଦେଵାଯ ହଵିଷା ଵିଧେମ ॥ ଯ ଆତ୍ମଦା ବଲଦା ଯସ୍ଯ ଵିଶ୍ଵ ଉପାସତେ ପ୍ରଶିଷଂ-ଯଁସ୍ଯ ଦେଵାଃ । ଯସ୍ଯ ଛାଯା-ଽମୃତଂ-ଯଁସ୍ଯ ମୃତ୍ଯୁଃ କସ୍ମୈ ଦେଵାଯ ହଵିଷା ଵିଧେମ ॥ ଯସ୍ଯେମେ ହିମଵନ୍ତୋ ମହିତ୍ଵା ଯସ୍ଯ ସମୁଦ୍ରଗ୍ଂ ରସଯା ସହା- [ସହ, ଆହୁଃ ।] 32
-ଽଽହୁଃ । ଯସ୍ଯେମାଃ ପ୍ରଦିଶୋ ଯସ୍ଯ ବାହୂ କସ୍ମୈ ଦେଵାଯ ହଵିଷା ଵିଧେମ ॥ ଯ-ଙ୍କ୍ରନ୍ଦସୀ ଅଵସା ତସ୍ତଭାନେ ଅଭ୍ଯୈକ୍ଷେତା-ମ୍ମନସା ରେଜମାନେ । ଯତ୍ରାଧି ସୂର ଉଦିତୌ ଵ୍ଯେତି କସ୍ମୈ ଦେଵାଯ ହଵିଷା ଵିଧେମ ॥ ଯେନ ଦ୍ଯୌରୁଗ୍ରା ପୃଥିଵୀ ଚ ଦୃଢେ ଯେନ ସୁଵଃ ସ୍ତଭିତଂ-ଯେଁନ ନାକଃ । ଯୋ ଅନ୍ତରିକ୍ଷେ ରଜସୋ ଵିମାନQଃକସ୍ମୈ ଦେଵାଯ ହଵିଷା ଵିଧେମ ॥ ଆପୋ ହ ଯନ୍ମହତୀ ର୍ଵିଶ୍ଵ- [ଯନ୍ମହତୀ ର୍ଵିଶ୍ଵମ୍, ଅଯ-ନ୍ଦକ୍ଷ-ନ୍ଦଧାନା] 33
-ମାଯ-ନ୍ଦକ୍ଷ-ନ୍ଦଧାନା ଜନଯନ୍ତୀରଗ୍ନିମ୍ । ତତୋ ଦେଵାନା-ନ୍ନିରଵର୍ତତାସୁରେକଃ କସ୍ମୈ ଦେଵାଯ ହଵିଷା ଵିଧେମ ॥ ଯଶ୍ଚିଦାପୋ ମହିନା ପର୍ଯପଶ୍ଯ-ଦ୍ଦକ୍ଷ-ନ୍ଦଧାନା ଜନଯନ୍ତୀରଗ୍ନିମ୍ । ଯୋ ଦେଵେଷ୍ଵଧି ଦେଵ ଏକ ଆସୀ-ତ୍କସ୍ମୈ ଦେଵାଯ ହଵିଷା ଵିଧେମ ॥ 34 ॥

(ଅଗ୍ନେ-ସ୍ସ - ସରସ୍ଵତୀ - ଦ୍ଯାଗ୍ଂ - ସହ - ଵିଶ୍ଵଂ - ଚତୁସ୍ତ୍ରିଗ୍ଂଶଚ୍ଚ) (ଅ. 8)
(ଊର୍ଧ୍ଵା - ଯଃ ପ୍ରାଣତୋ - ଯ ଆତ୍ମଦା - ଯସ୍ଯେମେ - ଯଙ୍କ୍ରନ୍ଦସୀ - ଯେନ ଦ୍ଯୌ- ରାପୋ ହ ଯତ୍ - ତତୋ ଦେଵାନାଂ - ଁଯଶ୍ଚିଦାପୋ - ଯୋ ଦେଵେଷୁ - ନଵ )
ଆକୂତିମଗ୍ନି-ମ୍ପ୍ରଯୁଜଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵାହା ମନୋ ମେଧାମଗ୍ନି-ମ୍ପ୍ରଯୁଜଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵାହା ଚିତ୍ତଂ-ଵିଁଜ୍ଞାତମଗ୍ନି-ମ୍ପ୍ରଯୁଜଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵାହା ଵାଚୋ ଵିଧୃତିମଗ୍ନି-ମ୍ପ୍ରଯୁଜଗ୍ଗ୍ ସ୍ଵାହା ପ୍ରଜାପତଯେ ମନଵେ ସ୍ଵାହା-ଽଗ୍ନଯେ ଵୈଶ୍ଵାନରାଯ ସ୍ଵାହା ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵସ୍ଯ ନେତୁର୍ମର୍ତୋ ଵୃଣୀତ ସଖ୍ଯଂ-ଵିଁଶ୍ଵେ ରାଯ ଇଷୁଦ୍ଧ୍ଯସି ଦ୍ଯୁମ୍ନଂ-ଵୃଁଣୀତ ପୁଷ୍ଯସେ ସ୍ଵାହା ମା ସୁ ଭିତ୍ଥା ମା ସୁ ରିଷୋ ଦୃଗ୍ଂହସ୍ଵ ଵୀଡଯସ୍ଵ ସୁ । ଅମ୍ବ ଧୃଷ୍ଣୁ ଵୀରଯସ୍ଵା- [ଵୀରଯସ୍ଵ, ଅଗ୍ନିଶ୍ଚେଦ-ଙ୍କରିଷ୍ଯଥଃ ।] 35
-ଽଗ୍ନିଶ୍ଚେଦ-ଙ୍କରିଷ୍ଯଥଃ ॥ ଦୃଗ୍ଂହସ୍ଵ ଦେଵି ପୃଥିଵି ସ୍ଵସ୍ତଯ ଆସୁରୀ ମାଯା ସ୍ଵଧଯା କୃତା-ଽସି । ଜୁଷ୍ଟ-ନ୍ଦେଵାନାମିଦମସ୍ତୁ ହଵ୍ଯମରିଷ୍ଟା ତ୍ଵମୁଦିହି ଯଜ୍ଞେ ଅସ୍ମିନ୍ନ୍ ॥ ମିତ୍ରୈତାମୁଖା-ନ୍ତପୈଷା ମା ଭେଦି । ଏତା-ନ୍ତେ ପରି ଦଦାମ୍ଯଭିତ୍ତ୍ଯୈ ॥ ଦ୍ରୁଵନ୍ନ-ସ୍ସର୍ପିରାସୁତିଃ ପ୍ରତ୍ନୋ ହୋତା ଵରେଣ୍ଯଃ । ସହସସ୍ପୁତ୍ରୋ ଅଦ୍ଭୁତଃ ॥ ପରସ୍ଯା ଅଧି ସଂଵଁତୋ-ଽଵରାଗ୍ଂ ଅଭ୍ଯା [ଅଭ୍ଯା, ତର ।] 36
ତର । ଯତ୍ରାହମସ୍ମି ତାଗ୍ଂ ଅଵ ॥ ପରମସ୍ଯାଃ ପରାଵତୋ ରୋହିଦଶ୍ଵ ଇହା-ଽଗହି । ପୁରୀଷ୍ଯଃ ପୁରୁପ୍ରିଯୋ-ଽଗ୍ନେ ତ୍ଵ-ନ୍ତରା ମୃଧଃ ॥ ସୀଦ ତ୍ଵ-ମ୍ମାତୁରସ୍ଯା ଉପସ୍ଥେ ଵିଶ୍ଵାନ୍ଯଗ୍ନେ ଵଯୁନାନି ଵିଦ୍ଵାନ୍ । ମୈନାମର୍ଚିଷା ମା ତପସା-ଽଭି ଶୂଶୁଚୋ-ଽନ୍ତରସ୍ଯାଗ୍ଂ ଶୁକ୍ର ଜ୍ଯୋତିର୍ଵି ଭାହି ॥ ଅନ୍ତରଗ୍ନେ ରୁଚା ତ୍ଵମୁଖାଯୈ ସଦନେ ସ୍ଵେ । ତସ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଗ୍ଂ ହରସା ତପନ୍ ଜାତଵେଦ-ଶ୍ଶିଵୋ ଭଵ ॥ ଶିଵୋ ଭୂତ୍ଵା ମହ୍ଯମଗ୍ନେ-ଽଥୋ ସୀଦ ଶିଵସ୍ତ୍ଵମ୍ । ଶିଵାଃ କୃତ୍ଵା ଦିଶ-ସ୍ସର୍ଵା-ସ୍ସ୍ଵାଂ-ଯୋଁନିମିହା-ଽଽସଦଃ ॥ 37 ॥

(ଵୀରଯସ୍ଵା - ଽଽ - ତପନ୍ - ଵିଗ୍ଂଶତିଶ୍ଚ) (ଅ. 9)
ଯଦଗ୍ନେ ଯାନି କାନି ଚା-ଽଽତେ ଦାରୂଣି ଦଦ୍ଧ୍ମସି । ତଦସ୍ତୁ ତୁଭ୍ଯମି-ଦ୍ଘୃତ-ନ୍ତଜ୍ଜୁଷସ୍ଵ ଯଵିଷ୍ଠ୍ଯ ॥ ଯଦତ୍ତ୍ଯୁପଜିହ୍ଵିକା ଯଦ୍ଵମ୍ରୋ ଅତିସର୍ପତି । ସର୍ଵ-ନ୍ତଦସ୍ତୁ ତେ ଘୃତ-ନ୍ତଜ୍ଜୁଷସ୍ଵ ଯଵିଷ୍ଠ୍ଯ ॥ ରାତ୍ରିଗ୍ଂ ରାତ୍ରିମପ୍ରଯାଵ-ମ୍ଭରନ୍ତୋ-ଽଶ୍ଵାଯେଵ ତିଷ୍ଠତେ ଘାସମସ୍ମୈ । ରାଯସ୍ପୋଷେଣ ସମିଷା ମଦନ୍ତୋ-ଽଗ୍ନେ ମା ତେ ପ୍ରତିଵେଶା ରିଷାମ ॥ ନାଭା [ନାଭା, ପୃଥିଵ୍ଯା-ସ୍ସମିଧାନ-] 38
ପୃଥିଵ୍ଯା-ସ୍ସମିଧାନ-ମଗ୍ନିଗ୍ଂ ରାଯସ୍ପୋଷାଯ ବୃହତେ ହଵାମହେ । ଇରମ୍ମଦ-ମ୍ବୃହଦୁକ୍ଥଂ-ଯଁଜତ୍ର-ଞ୍ଜେତାରମଗ୍ନି-ମ୍ପୃତନାସୁ ସାସହିମ୍ ॥ ଯା-ସ୍ସେନା ଅଭୀତ୍ଵରୀରା-ଵ୍ଯାଧିନୀ-ରୁଗଣା ଉତ । ଯେ ସ୍ତେନା ଯେ ଚ ତସ୍କରାସ୍ତାଗ୍ସ୍ତେ ଅଗ୍ନେ-ଽପି ଦଧାମ୍ଯାସ୍ଯେ ॥ ଦଗ୍ଗ୍ଷ୍ଟ୍ରାଭ୍ଯା-ମ୍ମଲିମ୍ଲୂନ୍ ଜମ୍ଭ୍ଯୈ-ସ୍ତସ୍କରାଗ୍ଂ ଉତ । ହନୂଭ୍ଯାଗ୍ ସ୍ତେନାନ୍-ଭଗଵସ୍ତାଗ୍-ସ୍ତ୍ଵ-ଙ୍ଖାଦ ସୁଖାଦିତାନ୍ ॥ ଯେ ଜନେଷୁ ମଲିମ୍ଲଵ-ସ୍ସ୍ତେନାସ-ସ୍ତସ୍କରା ଵନେ । ଯେ [ ] 39
କକ୍ଷେଷ୍ଵଘା ଯଵସ୍ତାଗ୍ସ୍ତେ ଦଧାମି ଜମ୍ଭଯୋଃ ॥ ଯୋ ଅସ୍ମଭ୍ଯମରାତୀଯା-ଦ୍ଯଶ୍ଚ ନୋ ଦ୍ଵେଷତେ ଜନଃ । ନିନ୍ଦାଦ୍ଯୋ ଅସ୍ମା-ନ୍ଦିଫ୍ସାଚ୍ଚ ସର୍ଵ-ନ୍ତ-ମ୍ମସ୍ମସା କୁରୁ ॥ ସଗ୍ଂଶିତ-ମ୍ମେ ବ୍ରହ୍ମ ସଗ୍ଂଶିତଂ-ଵୀଁର୍ଯ-ମ୍ବଲମ୍ । ସଗ୍ଂଶିତ-ଙ୍କ୍ଷତ୍ର-ଞ୍ଜିଷ୍ଣୁ ଯସ୍ଯା-ଽହମସ୍ମି ପୁରୋହିତଃ ॥ ଉଦେଷା-ମ୍ବାହୂ ଅତିରମୁଦ୍ଵର୍ଚ ଉଦୂ ବଲମ୍ । କ୍ଷିଣୋମି ବ୍ରହ୍ମଣା-ଽମିତ୍ରାନୁନ୍ନଯାମି [-ଽମିତ୍ରା-ନୁନ୍ନଯାମି, ସ୍ଵାଗ୍ଂ ଅହମ୍ ।] 40
ସ୍ଵାଗ୍ଂ ଅହମ୍ ॥ ଦୃଶାନୋ ରୁକ୍ମ ଉର୍ଵ୍ଯା ଵ୍ଯଦ୍ଯୌଦ୍ଦୁର୍ମର୍ଷମାଯୁଃ ଶ୍ରିଯେ ରୁଚାନଃ । ଅଗ୍ନିରମୃତୋ ଅଭଵଦ୍ଵଯୋ-ଭିର୍ଯଦେନ-ନ୍ଦ୍ଯୌରଜନଯ-ଥ୍ସୁରେତାଃ ॥ ଵିଶ୍ଵା ରୂପାଣି ପ୍ରତି ମୁଞ୍ଚତେ କଵିଃ ପ୍ରା-ଽସାଵୀଦ୍ଭଦ୍ର-ନ୍ଦ୍ଵିପଦେ ଚତୁଷ୍ପଦେ । ଵି ନାକମଖ୍ଯ-ଥ୍ସଵିତା ଵରେଣ୍ଯୋ-ଽନୁ ପ୍ରଯାଣମୁଷସୋ ଵି ରାଜତି ॥ ନକ୍ତୋଷାସା ସମନସା ଵିରୂପେ ଧାପଯେତେ ଶିଶୁମେକଗ୍ଂ ସମୀଚୀ । ଦ୍ଯାଵା କ୍ଷାମା ରୁକ୍ମୋ [ରୁକ୍ମଃ, ଅନ୍ତର୍ଵି ଭାତି] 41
ଅନ୍ତର୍ଵି ଭାତି ଦେଵା ଅଗ୍ନି-ନ୍ଧାରଯ-ନ୍ଦ୍ରଵିଣୋଦାଃ ॥ ସୁପର୍ଣୋ-ଽସି ଗରୁତ୍ମା-ନ୍ତ୍ରିଵୃତ୍ତେ ଶିରୋ ଗାଯତ୍ର-ଞ୍ଚକ୍ଷୁ-ସ୍ସ୍ତୋମ ଆତ୍ମା ସାମ ତେ ତନୂର୍ଵାମଦେଵ୍ଯ-ମ୍ବୃହ-ଦ୍ରଥନ୍ତରେ ପକ୍ଷୌ ଯଜ୍ଞାଯଜ୍ଞିଯ-ମ୍ପୁଚ୍ଛ-ଞ୍ଛନ୍ଦାଗ୍ସ୍ଯଙ୍ଗାନି ଧିଷ୍ଣିଯା-ଶ୍ଶଫା ଯଜୂଗ୍ଂଷି ନାମ ॥ ସୁପର୍ଣୋ-ଽସି ଗରୁତ୍ମା-ନ୍ଦିଵ-ଙ୍ଗଚ୍ଛ ସୁଵଃ ପତ ॥ 42 ॥

(ନାଭା - ଵନେ ଯେ - ନଯାମି - କ୍ଷାମା ରୁକ୍ମୋ - ଽଷ୍ଟାତ୍ରିଗ୍ଂଶଚ୍ଚ) (ଅ. 10)
ଅଗ୍ନେ ଯଂ-ଯଁଜ୍ଞମଦ୍ଧ୍ଵରଂ-ଵିଁଶ୍ଵତଃ ପରିଭୂରସି । ସ ଇଦ୍ଦେଵେଷୁ ଗଚ୍ଛତି ॥ ସୋମ ଯାସ୍ତେ ମଯୋଭୁଵ ଊତଯ-ସ୍ସନ୍ତି ଦାଶୁଷେ । ତାଭିର୍ନୋ-ଽଵିତା ଭଵ ॥ ଅଗ୍ନିର୍ମୂର୍ଧା ଭୁଵଃ ॥ ତ୍ଵନ୍ନଃ ସୋମ , ଯା ତେ ଧାମାନି ॥ ତ-ଥ୍ସଵିତୁର୍ଵରେଣ୍ଯ-ମ୍ଭର୍ଗୋ ଦେଵସ୍ଯ ଧୀମହି । ଧିଯୋ ଯୋ ନଃ ପ୍ରଚୋଦଯାତ୍ ॥ ଅଚିତ୍ତୀ ଯଚ୍ଚକୃମା ଦୈଵ୍ଯେ ଜନେ ଦୀନୈର୍ଦକ୍ଷୈଃ ପ୍ରଭୂତୀ ପୂରୁଷତ୍ଵତା । 43
ଦେଵେଷୁ ଚ ସଵିତର୍ମାନୁଷେଷୁ ଚ ତ୍ଵନ୍ନୋ ଅତ୍ର ସୁଵତାଦନାଗସଃ ॥ ଚୋଦଯିତ୍ରୀ ସୂନୃତାନା-ଞ୍ଚେତନ୍ତୀ ସୁମତୀନାମ୍ । ଯଜ୍ଞ-ନ୍ଦଧେ ସରସ୍ଵତୀ ॥ ପାଵୀରଵୀ କନ୍ଯା ଚିତ୍ରାଯୁ-ସ୍ସରସ୍ଵତୀ ଵୀରପତ୍ନୀ ଧିଯ-ନ୍ଧାତ୍ । ଗ୍ନାଭିରଚ୍ଛିଦ୍ରଗ୍ଂ ଶରଣଗ୍ଂ ସଜୋଷା ଦୁରାଧର୍ଷ-ଙ୍ଗୃଣତେ ଶର୍ମ ଯଗ୍ଂସତ୍ ॥ ପୂଷା ଗା ଅନ୍ଵେତୁ ନଃ ପୂଷା ରକ୍ଷତ୍ଵର୍ଵତଃ । ପୂଷା ଵାଜଗ୍ଂ ସନୋତୁ ନଃ ॥ ଶୁକ୍ର-ନ୍ତେ ଅନ୍ଯଦ୍ଯଜତ-ନ୍ତେ ଅନ୍ଯ- [ଅନ୍ଯତ୍, ଵିଷୁରୂପେ ଅହନୀ ଦ୍ଯୌରିଵାସି ।] 44
-ଦ୍ଵିଷୁରୂପେ ଅହନୀ ଦ୍ଯୌରିଵାସି । ଵିଶ୍ଵା ହି ମାଯା ଅଵସି ସ୍ଵଧାଵୋ ଭଦ୍ରା ତେ ପୂଷନ୍ନିହ ରାତିରସ୍ତୁ ॥ ତେ-ଽଵର୍ଧନ୍ତ ସ୍ଵତଵସୋ ମହିତ୍ଵନା ଽଽନାକ-ନ୍ତସ୍ଥୁରୁରୁ ଚକ୍ରିରେ ସଦଃ । ଵିଷ୍ଣୁ ର୍ଯଦ୍ଧା-ଽଽଵ-ଦ୍ଵୃଷଣ-ମ୍ମଦଚ୍ଯୁତଂ-ଵଁଯୋ ନ ସୀଦନ୍ନଧି ବର୍ହିଷି ପ୍ରିଯେ ॥ ପ୍ରଚିତ୍ରମର୍କ-ଙ୍ଗୃଣତେ ତୁରାଯ ମାରୁତାଯ ସ୍ଵତଵସେ ଭରଦ୍ଧ୍ଵମ୍ । ଯେ ସହାଗ୍ଂସି ସହସା ସହନ୍ତେ [ସହନ୍ତେ, ରେଜତେ ଅଗ୍ନେ ପୃଥିଵୀ ମଖେଭ୍ଯଃ ।] 45
ରେଜତେ ଅଗ୍ନେ ପୃଥିଵୀ ମଖେଭ୍ଯଃ ॥ ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵା ଵିଶ୍ଵେ ଦେଵାଃ ॥ ଦ୍ଯାଵା ନଃ ପୃଥିଵୀ ଇମଗ୍ଂ ସିଦ୍ଧ୍ରମଦ୍ଯ ଦିଵିସ୍ପୃଶମ୍ । ଯଜ୍ଞ-ନ୍ଦେଵେଷୁ ଯଚ୍ଛତାମ୍ ॥ ପ୍ର ପୂର୍ଵଜେ ପିତରା ନଵ୍ଯସୀଭିର୍ଗୀର୍ଭିଃ କୃଣୁଦ୍ଧ୍ଵଗ୍ଂ ସଦନେ ଋତସ୍ଯ । ଆ ନୋ ଦ୍ଯାଵାପୃଥିଵୀ ଦୈଵ୍ଯେନ ଜନେନ ଯାତ-ମ୍ମହି ଵାଂ-ଵଁରୂଥମ୍ ॥ ଅଗ୍ନିଗ୍ଗ୍ ସ୍ତୋମେନ ବୋଧଯ ସମିଧାନୋ ଅମର୍ତ୍ଯମ୍ । ହଵ୍ଯା ଦେଵେଷୁ ନୋ ଦଧତ୍ ॥ ସ ହଵ୍ଯଵାଡମର୍ତ୍ଯ ଉଶିଗ୍ଦୂତଶ୍ଚନୋହିତଃ । ଅଗ୍ନିର୍ଧିଯା ସମୃଣ୍ଵତି ॥ ଶନ୍ନୋ ଭଵନ୍ତୁ, ଵାଜେଵାଜେ ॥ 46 ॥