5.2 - ৱিষ্ণুমুখা ৱৈ দেৱাঃ - কৃষ্ণ যজুৰ্ৱেদ তৈত্তিৰীয সংহিতা পাঠঃ

কৃষ্ণ যজুৰ্ৱেদীয তৈত্তিৰীয সংহিতাযা-ম্পঞ্চমকাণ্ডে দ্ৱিতীযঃ প্ৰশ্নঃ - চিত্যুপক্ৰমাভিধানং
ও-ন্নমঃ পৰমাত্মনে, শ্ৰী মহাগণপতযে নমঃ,

শ্ৰী গুৰুভ্যো নমঃ । হৰিঃ ওম্ ॥
ৱিষ্ণুমুখা ৱৈ দেৱা শ্ছন্দোভিৰিমান্ ঁলোকাননপজয্য মভ্যজযন্.য-দ্ৱিষ্ণুক্ৰমান্ ক্ৰমতে ৱিষ্ণুৰেৱ ভূত্ৱা যজমানশ্ছন্দোভিৰিমান্ ঁলোকাননপজয্যমভি জযতি ৱিষ্ণোঃ ক্ৰমো-ঽস্য-ভিমাতিহেত্যাহ গাযত্ৰী ৱৈ পৃথিৱী ত্ৰৈষ্টুভমন্তৰিক্ষ-ঞ্জাগতী দ্যৌৰানুষ্টুভীৰ্দিশ শ্ছন্দোভিৰেৱেমান্ ঁলোকান্. যথা পূৰ্ৱমভি জযতি প্ৰজাপতিৰগ্নিমসৃজত সো-ঽস্মা-থ্সৃষ্টঃ [সো-ঽস্মা-থ্সৃষ্টঃ, পৰাঙৈত্ত-] 1
পৰাঙৈত্ত-মেতযা ঽন্ৱৈদক্ৰন্দদিতি তযা ৱৈ সো-ঽগ্নেঃ প্ৰিয-ন্ধামা-ঽৱাৰুন্ধ যদেতামন্ৱাহা-গ্নেৰেৱৈতযা প্ৰিয-ন্ধামা-ঽৱ ৰুন্ধ ঈশ্ৱৰো ৱা এষ পৰা-ম্প্ৰদঘো যো ৱিষ্ণুক্ৰমান্ ক্ৰমতে চতসৃভিৰা ৱৰ্ততে চত্ৱাৰি ছন্দাগ্ংসি ছন্দাগ্ংসি খলু ৱা অগ্নেঃ প্ৰিযা তনূঃ প্ৰিযামেৱাস্য তনুৱমভি [ ] 2

পৰ্যাৱৰ্ততে দক্ষিণা পৰ্যাৱৰ্ততে স্ৱমেৱ ৱীৰ্যমনু পৰ্যাৱৰ্ততে তস্মা-দ্দক্ষিণো-ঽৰ্ধ আত্মনো ৱীৰ্যাৱত্তৰো-ঽথো আদিত্যস্যৈৱা-ঽঽৱৃতমনু পৰ্যাৱৰ্ততে শুনশ্শেপমাজীগৰ্তিং-ৱঁৰুণো-ঽগৃহ্ণা-থ্স এতাং-ৱাঁৰুণীমপশ্য-ত্তযা ৱৈ স আত্মানং-ৱঁৰুণপাশাদমুঞ্চ-দ্ৱৰুণো ৱা এত-ঙ্গৃহ্ণাতি য উখা-ম্প্ৰতিমুঞ্চত উদুত্তমং-ৱঁৰুণপাশ-মস্মদিত্যাহা-ঽঽত্মান-মেৱৈতযা [-মেৱৈতযা, ৱৰুণপাশা-] 3
ৱৰুণপাশা-ন্মুঞ্চত্যা ত্ৱা-ঽহাৰ্ষমিত্যাহা ঽঽহ্যনগ্ং হৰতি ধ্ৰুৱস্তিষ্ঠা ঽৱিচাচলিৰিত্যাহ প্ৰতিষ্ঠিত্যৈ ৱিশস্ত্ৱা সৰ্ৱা ৱাঞ্ছন্ত্ৱিত্যাহ ৱিশৈৱৈনগ্ং সমৰ্ধযত্যস্মি-ন্ৰাষ্ট্ৰমধি শ্ৰযেত্যাহ ৰাষ্ট্ৰমেৱাস্মি-ন্ধ্ৰুৱমকৰ্য-ঙ্কামযেত ৰাষ্ট্ৰগ্গ্ স্যাদিতি ত-ম্মনসা ধ্যাযে-দ্ৰাষ্ট্ৰমেৱ ভৱ- [ভৱতি, অগ্ৰে] 4
-ত্যগ্ৰে বৃহন্নুষসামূৰ্ধ্ৱো অস্থাদিত্যাহা-ঽগ্ৰমেৱৈনগ্ং সমানানা-ঙ্কৰোতি নিৰ্জগ্মিৱা-ন্তমস ইত্যাহ তম এৱাস্মাদপ হন্তি জ্যোতিষা- ঽঽগাদিত্যাহ জ্যোতিৰেৱা-স্মি-ন্দধাতি চতসৃভিঃ সাদযতি চত্ৱাৰি ছন্দাগ্ংসি ছন্দোভিৰেৱা-ঽ-তিচ্ছন্দসোত্তমযা ৱৰ্ষ্ম ৱা এষা ছন্দসাং-যঁদতিচ্ছন্দা ৱৰ্ষ্মৈৱৈনগ্ং সমানানা-ঙ্কৰোতি সদ্ৱতী [সদ্ৱতী, ভৱতি সত্ত্ৱমেৱৈন] 5
ভৱতি সত্ত্ৱমেৱৈন-ঙ্গমযতি ৱাথ্সপ্ৰেণোপ তিষ্ঠত এতেন ৱৈ ৱথ্সপ্ৰীৰ্ভালন্দনো-ঽগ্নেঃ প্ৰিয-ন্ধামা-ঽৱা-ঽৰুন্ধা-ঽগ্নেৰেৱৈতেন প্ৰিয-ন্ধামা-ঽৱ ৰুন্ধ একাদশ-ম্ভৱত্যেকধৈৱ যজমানে ৱীৰ্য-ন্দধাতি স্তোমেন ৱৈ দেৱা অস্মিন্ ঁলোক আৰ্ধ্নুৱন্ ছন্দোভিৰমুষ্মিন্-থ্স্তোমস্যেৱ খলু ৱা এত-দ্ৰূপং-যঁ-দ্ৱাথ্সপ্ৰং-যঁ-দ্ৱাথ্সপ্ৰেণোপতিষ্ঠত [ঁয-দ্ৱাথ্সপ্ৰেণোপতিষ্ঠতে, ইমমেৱ] 6
ইমমেৱ তেন লোকমভি জযতি য-দ্ৱিষ্ণুক্ৰমান্ ক্ৰমতে-ঽমুমেৱ তৈৰ্লোকমভি জযতি পূৰ্ৱেদ্যুঃ প্ৰক্ৰামত্যুত্তৰেদ্যু-হ্ ৰুপ তিষ্ঠতে তস্মা-দ্যোগে-ঽন্যাসা-ম্প্ৰজানা-ম্মনঃ, ক্ষেমে-ঽন্যাসা-ন্তস্মা-দ্যাযাৱৰঃ, ক্ষেম্যস্যেশে তস্মা-দ্যাযাৱৰঃ, ক্ষেম্যমদ্ধ্যৱস্যতি মুষ্টী কৰোতি ৱাচং-যঁচ্ছতি যজ্ঞস্য ধৃত্যৈ ॥ 7 ॥

(সৃষ্টো-ঽ - (1) ভ্যে - তযা - ভৱতি - সদ্ৱত্যু - পতিষ্ঠতে - দ্ৱিচত্ৱাৰিগ্ংশচ্চ) (অ. 1)
অন্নপতে-ঽন্নস্য নো দেহীত্যাহা-গ্নিৰ্ৱা অন্নপতি-স্স এৱাস্মা অন্ন-ম্প্ৰযচ্ছত্যনমীৱস্য শুষ্মিণ ইত্যাহা-যক্ষ্মস্যেতি ৱাৱৈতদাহ প্ৰ প্ৰদাতাৰ-ন্তাৰিষ ঊৰ্জ-ন্নো ধেহি দ্ৱিপদে চতুষ্পদ ইত্যাহা-ঽঽশিষমেৱৈতামা শাস্ত উদু ত্ৱা ৱিশ্ৱে দেৱা ইত্যাহ প্ৰাণা ৱৈ ৱিশ্ৱে দেৱাঃ [দেৱাঃ, প্ৰাণৈৰেৱৈন-] 8
প্ৰাণৈৰেৱৈন-মুদ্যচ্ছতে ঽগ্নে ভৰন্তু চিত্তিভিৰিত্যাহ যস্মা এৱৈন-ঞ্চিত্তাযোদ্যচ্ছতে তেনৈৱৈনগ্ং সমৰ্ধযতি চতসৃভিৰা সাদযতি চত্ৱাৰি ছন্দাগ্ংসি ছন্দোভিৰেৱা-তিচ্ছন্দসোত্তমযা ৱৰ্ষ্ম ৱা এষা ছন্দসাং-যঁদতিচ্ছন্দা ৱৰ্ষ্মৈৱৈনগ্ং সমানানা-ঙ্কৰোতি সদ্ৱতী ভৱতি সত্ত্ৱমেৱৈন-ঙ্গমযতি প্ৰেদগ্নে জ্যোতিষ্মান্ [ ] 9
যাহীত্যাহ জ্যোতিৰেৱাস্মি-ন্দধাতি তনুৱা ৱা এষ হিনস্তি যগ্ং হিনস্তি মা হিগ্ংসীস্তনুৱা প্ৰজা ইত্যাহ প্ৰজাভ্য এৱৈনগ্ং শমযতি ৰক্ষাগ্ংসি ৱা এত-দ্যজ্ঞগ্ং সচন্তে যদন উথ্সৰ্জ-ত্যক্ৰন্দদিত্যন্ৱাহ ৰক্ষসামপহত্যা অনসা ৱহন্-ত্যপচিতি-মেৱাস্মি-ন্দধাতি তস্মাদনস্ৱী চ ৰথী চাতিথীনা-মপচিততমা- [-মপচিততমৌ, অপচিতিমা-ন্ভৱতি] 10
-ৱপচিতিমা-ন্ভৱতি য এৱং-ৱেঁদ সমিধা-ঽগ্নি-ন্দুৱস্যতেতি ঘৃতানুষিক্তামৱসিতে সমিধমা দধাতি যথা-ঽতিথয আগতায সৰ্পিষ্ৱদাতিথ্য-ঙ্ক্ৰিযতে তাদৃগেৱ ত-দ্গাযত্ৰিযা ব্ৰাহ্মণস্য গাযত্ৰো হি ব্ৰাহ্মণস্ত্ৰিষ্টুভা ৰাজন্যস্য ত্ৰৈষ্টুভো হি ৰাজন্যো ঽফ্সু ভস্ম প্ৰ ৱেশযত্যফ্সুযোনিৰ্ৱা অগ্নি-স্স্ৱামেৱৈনং-যোঁনি-ঙ্গমযতি তিসৃভিঃ প্ৰৱেশযতি ত্ৰিৱৃদ্ৱা [ত্ৰিৱৃদ্ৱৈ, অগ্নি-ৰ্যাৱা-] 11
অগ্নি-ৰ্যাৱা-নেৱা-ঽগ্নিস্ত-ম্প্ৰতিষ্ঠা-ঙ্গমযতি পৰা ৱা এষো-ঽগ্নিং-ৱঁপতি যো-ঽফ্সু ভস্ম প্ৰৱেশযতি জ্যোতিষ্মতীভ্যা-মৱ দধাতি জ্যোতিৰেৱা-ঽস্মি-ন্দধাতি দ্ৱাভ্যা-ম্প্ৰতিষ্ঠিত্যৈ পৰা ৱা এষ প্ৰজা-ম্পশূন্ ৱপতি যো-ঽফ্সু ভস্ম প্ৰৱেশযতি পুনৰূৰ্জা সহ ৰয্যেতি পুনৰুদৈতি প্ৰজামেৱ পশূনাত্ম-ন্ধত্তে পুনস্ত্ৱা-ঽঽদিত্যা [পুনস্ত্ৱা-ঽঽদিত্যাঃ, ৰুদ্ৰা] 12
ৰুদ্ৰা ৱসৱ-স্সমিন্ধতা-মিত্যাহৈতা ৱা এত-ন্দেৱতা অগ্ৰে সমৈন্ধত তাভিৰেৱৈনগ্ং সমিন্ধে বোধা স বোধীত্যুপ তিষ্ঠতে বোধযত্যেৱৈন-ন্তস্মা-থ্সুপ্ত্ৱা প্ৰজাঃ প্ৰবুদ্ধ্যন্তে যথাস্থানমুপ তিষ্ঠতে তস্মা-দ্যথাস্থান-ম্পশৱঃ পুনৰেত্যোপ তিষ্ঠন্তে ॥ 13 ॥

(ৱৈ ৱিশ্ৱে দেৱা - জ্যোতিষ্মা - নপচিততমৌ - ত্ৰিৱৃদ্ৱা - আদিত্যা - দ্ৱিচত্ৱাৰিগ্ংশচ্চ) (অ. 2)
যাৱতী ৱৈ পৃথিৱী তস্যৈ যম আধিপত্য-ম্পৰীযায যো ৱৈ যম-ন্দেৱযজনমস্যা অনিৰ্যাচ্যা-ঽগ্নি-ঞ্চিনুতে যমাযৈনগ্ং স চিনুতে-ঽপেতে-ত্যদ্ধ্যৱসাযযতি যমমেৱ দেৱযজনমস্যৈ নিৰ্যাচ্যা- ঽঽত্মনে-ঽগ্নি-ঞ্চিনুত ইষ্ৱগ্ৰেণ ৱা অস্যা অনামৃত-মিচ্ছন্তো নাৱিন্দ-ন্তে দেৱা এত-দ্যজুৰপশ্যন্নপেতেতি যদেতেনা-ধ্যৱসাযয- [-ধ্যৱসাযযতি, অনামৃত] 14
-ত্যনামৃত এৱাগ্নি-ঞ্চিনুত উদ্ধন্তি যদেৱাস্যা অমেদ্ধ্য-ন্তদপ হন্ত্যপো-ঽৱোক্ষতি শান্ত্যৈ সিকতা নি ৱপত্যেতদ্ৱা অগ্নেৰ্ৱৈশ্ৱানৰস্য ৰূপগ্ং ৰূপেণৈৱ ৱৈশ্ৱানৰমৱ ৰুন্ধ ঊষা-ন্নিৱপতি পুষ্টিৰ্ৱা এষা প্ৰজননং-যঁদূষাঃ পুষ্ট্যামেৱ প্ৰজননে-ঽগ্নি-ঞ্চিনুতে-ঽথো সং(2)জ্ঞান্ন এৱ সং(2)জ্ঞান্নগ্গ্ হ্যেত- [হ্যেতত্, পশূনাং-যঁদূষা] 15
-ত্পশূনাং-যঁদূষা দ্যাৱাপৃথিৱী সহা-ঽঽস্তা-ন্তে ৱিযতী অব্ৰূতামস্ত্ৱেৱ নৌ সহ যজ্ঞিযমিতি যদমুষ্যা যজ্ঞিযমাসী-ত্তদস্যামদধা-ত্ত ঊষা অভৱন্ যদস্যা যজ্ঞিযমাসী-ত্তদমুষ্যামদধা-ত্তদদশ্চন্দ্ৰমসি কৃষ্ণমূষা-ন্নিৱপন্নদো ধ্যাযে-দ্দ্যাৱাপৃথিৱ্যোৰেৱ যজ্ঞিযে-ঽগ্নি-ঞ্চিনুতে ঽযগ্ং সো অগ্নিৰিতি ৱিশ্ৱামিত্ৰস্য [ ] 16
সূক্ত-ম্ভৱত্যেতেন ৱৈ ৱিশ্ৱামিত্ৰো-ঽগ্নেঃ প্ৰিয-ন্ধামা ঽৱাৰুন্ধাগ্নেৰেৱৈতেন প্ৰিয-ন্ধামাৱ ৰুন্ধে ছন্দোভিৰ্ৱৈ দেৱা-স্সুৱৰ্গং-লোঁকমাযন্ চতস্ৰঃ প্ৰাচীৰুপ দধাতি চত্ৱাৰি ছন্দাগ্ংসি ছন্দোভিৰেৱ ত-দ্যজমান-স্সুৱৰ্গং-লোঁকমেতি তেষাগ্ং সুৱৰ্গং-লোঁকং-যঁতা-ন্দিশ-স্সমৱ্লীযন্ত তে দ্ৱে পুৰস্তা-থ্সমীচী উপাদধত দ্ৱে [ ] 17
পশ্চা-থ্সমীচী তাভিৰ্ৱৈ তেদিশো-ঽদৃগ্ংহন্ যদ্দ্ৱে পুৰস্তা-থ্সমীচী উপদধাতি দ্ৱে পশ্চা-থ্সমীচী দিশাং-ৱিঁধৃত্যা অথো পশৱো ৱৈ ছন্দাগ্ংসি পশূনেৱাস্মৈ সমীচো দধাত্যষ্টাৱুপ দধাত্যষ্টাক্ষৰা গাযত্ৰী গাযত্ৰো-ঽগ্নি-ৰ্যাৱানেৱাগ্নিস্ত-ঞ্চিনুতে-ঽষ্টাৱুপ দধাত্যষ্টাক্ষৰা গাযত্ৰী গাযত্ৰী সুৱৰ্গং-লোঁকমঞ্জসা ৱেদ সুৱৰ্গস্য লোকস্য [লোকস্য, প্ৰজ্ঞাত্যৈ] 18
প্ৰজ্ঞাত্যৈ ত্ৰযোদশ লোকম্পৃণা উপ দধাত্যেকৱিগ্ংশতি-স্সম্পদ্যন্তে প্ৰতিষ্ঠা ৱা একৱিগ্ংশঃ প্ৰতিষ্ঠা গাৰ্হপত্য একৱিগ্ংশস্যৈৱ প্ৰতিষ্ঠা-ঙ্গাৰ্হপত্যমনু প্ৰতি তিষ্ঠতি প্ৰত্যগ্নি-ঞ্চিক্যানস্তিষ্ঠতি য এৱং-ৱেঁদ পঞ্চচিতীক-ঞ্চিন্ৱীত প্ৰথম-ঞ্চিন্ৱানঃ পাঙ্ক্তো যজ্ঞঃ পাঙ্ক্তাঃ পশৱো যজ্ঞমেৱ পশূনৱ ৰুন্ধে ত্ৰিচিতীক-ঞ্চিন্ৱীত দ্ৱিতীয-ঞ্চিন্ৱানস্ত্ৰয ইমে লোকা এষ্ৱেৱ লোকেষু [লোকেষু, প্ৰতিতিষ্ঠ-] 19
প্ৰতিতিষ্ঠ-ত্যেকচিতীক-ঞ্চিন্ৱীত তৃতীয-ঞ্চিন্ৱান একধা ৱৈ সুৱৰ্গো লোক একৱৃতৈৱ সুৱৰ্গং-লোঁকমেতি পুৰীষেণাভ্যূহতি তস্মান্মাগ্ং সেনাস্থি ছন্ন-ন্ন দুশ্চৰ্মা ভৱতি য এৱং-ৱেঁদ পঞ্চ চিতযো ভৱন্তি পঞ্চভিঃ পুৰীষৈৰভ্যূহতি দশ সম্পদ্যন্তে দশাক্ষৰা ৱিৰাডন্নং-ৱিঁৰা-ড্ৱিৰাজ্যেৱা-ঽন্নাদ্যে প্ৰতিতিষ্ঠতি ॥ 20 ॥

(অধ্যৱসাযযতি - হ্যেত - দ্ৱিশ্ৱামিত্ৰস্যা - দধত দ্ৱে - লোকস্য - লোকেষু -সপ্তচত্ৱাৰিগ্ংশচ্চ) (অ. 3)
ৱি ৱা এতৌ দ্ৱিষাতে যশ্চ পুৰা-ঽগ্নিৰ্যশ্চোখাযাগ্ং সমিতমিতি চতসৃভি-স্স-ন্নিৱপতি চত্ৱাৰি ছন্দাগ্ংসি ছন্দাগ্ংসি খলু ৱা অগ্নেঃ প্ৰিযা তনূঃ প্ৰিযযৈৱৈনৌ তনুৱা সগ্ং শাস্তি সমিতমিত্যাহ তস্মাদ্ব্ৰহ্মণা ক্ষত্ৰগ্ং সমেতি যথ্স-ন্ন্যুপ্য ৱিহৰতি তস্মা-দ্ব্ৰহ্মণা ক্ষত্ৰং-ৱ্যেঁত্যৃতুভি- [ক্ষত্ৰং-ৱ্যেঁত্যৃতুভিঃ, ৱা এত-ন্দীক্ষযন্তি] 21
-ৰ্ৱা এত-ন্দীক্ষযন্তি স ঋতুভিৰেৱ ৱিমুচ্যো মাতেৱ পুত্ৰ-ম্পৃথিৱী পুৰীষ্যমিত্যাহ-ৰ্তুভিৰেৱৈন-ন্দীক্ষযিত্ৱৰ্তুভিৰ্ৱি মুঞ্চতি ৱৈশ্ৱানৰ্যা শিক্যমা দত্তে স্ৱদযত্যেৱৈন-ন্নৈৰ্-ঋতীঃ কৃষ্ণা-স্তিস্ৰ-স্তুষপক্ৱা ভৱন্তি নিৰ্-ঋত্যৈ ৱা এত-দ্ভাগধেযং-যঁ-ত্তুষা নিৰ্-ঋত্যৈ ৰূপ-ঙ্কৃষ্ণগ্ং ৰূপেণৈৱ নিৰ্-ঋতি-ন্নিৰৱদযত ইমা-ন্দিশং-যঁন্ত্যেষা [ ] 22
ৱৈ নিৰ্-ঋত্যৈ দিক্ স্ৱাযামেৱ দিশি নিৰ্-ঋতি-ন্নিৰৱদযতে স্ৱকৃত ইৰিণ উপ দধাতি প্ৰদৰে ৱৈতদ্ৱৈ নিৰ্-ঋত্যা আযতনগ্গ্ স্ৱ এৱা-ঽঽযতনে নিৰ্-ঋতি-ন্নিৰৱদযতে শিক্যমভ্যুপ দধাতি নৈৰ্-ঋতো ৱৈ পাশঃ সাক্ষাদেৱৈন-ন্নিৰ্-ঋতিপাশা-ন্মুঞ্চতি তিস্ৰ উপ দধাতি ত্ৰেধাৱিহিতো ৱৈ পুৰুষো যাৱানেৱ পুৰুষস্তস্মা-ন্নিৰ্-ঋতিমৱ যজতে পৰাচীৰুপ [পৰাচীৰুপ, দধাতি পৰাচী-] 23
দধাতি পৰাচী-মেৱাস্মা-ন্নিৰ্-ঋতি-ম্প্ৰণুদতে ঽপ্ৰতীক্ষমা যন্তি নিৰ্-ঋত্যা অন্তৰ্হিত্যৈ মাৰ্জযিত্ৱোপ তিষ্ঠন্তে মেদ্ধ্যত্ৱায গাৰ্হপত্যমুপ তিষ্ঠন্তে নিৰ্-ঋতি লোক এৱ চৰিত্ৱা পূতা দেৱলোকমুপাৱৰ্তন্ত একযোপ তিষ্ঠন্ত একধৈৱ যজমানে ৱীৰ্য-ন্দধতি নিৱেশন-স্সঙ্গমনো ৱসূনামিত্যাহ প্ৰজা ৱৈ পশৱো ৱসু প্ৰজযৈৱৈন-ম্পশুভি-স্সমৰ্ধযন্তি ॥ 24 ॥

(ঋতুভি - ৰেষা- পৰাচীৰুপা - ষ্টাচত্ৱাৰিগ্ংশচ্চ) (অ. 4)
পুৰুষমাত্ৰেণ ৱি মিমীতে যজ্ঞেন ৱৈ পুৰুষ-স্সম্মিতো যজ্ঞপৰুষৈৱৈনং-ৱিঁমিমীতে যাৱা-ন্পুৰুষ ঊৰ্ধ্ৱবাহুস্তাৱা-ন্ভৱত্যেতাৱদ্ৱৈ পুৰুষে ৱীৰ্যং-ৱীঁৰ্যেণৈৱৈনং-ৱিঁ মিমীতে পক্ষী ভৱতি ন হ্যপক্ষঃ পতিতু-মৰ্হত্যৰত্নিনা পক্ষৌ দ্ৰাঘীযাগ্ংসৌ ভৱতস্তস্মা-ত্পক্ষপ্ৰৱযাগ্ংসি ৱযাগ্ংসি ৱ্যামমাত্ৰৌ পক্ষৌ চ পুচ্ছ-ঞ্চ ভৱত্যেতাৱদ্ৱৈ পুৰুষে ৱীৰ্যং- [ৱীৰ্যম্, ৱীৰ্যসম্মিতো] 25
-ঁৱীৰ্যসম্মিতো ৱেণুনা ৱি মিমীত আগ্নেযো ৱৈ ৱেণুঃ সযোনিত্ৱায যজুষা যুনক্তি যজুষা কৃষতি ৱ্যাৱৃত্ত্যৈ ষড্গৱেন কৃষতি ষ-ড্ৱা ঋতৱ ঋতুভিৰেৱৈন-ঙ্কৃষতি য-দ্দ্ৱাদশগৱেন সংৱঁথ্সৰেণৈৱে যং-ৱাঁ অগ্নে-ৰতিদাহাদবিভে-থ্সৈত-দ্দ্ৱিগুণমপশ্য-ত্কৃষ্ট-ঞ্চাকৃষ্ট-ঞ্চ ততো ৱা ইমা-ন্না-ঽত্যদহদ্য-ত্কৃষ্ট-ঞ্চাকৃষ্ট-ঞ্চ [ইমা-ন্না-ঽত্যদহদ্য-ত্কৃষ্ট-ঞ্চাকৃষ্ট-ঞ্চ, ভৱত্যস্যা অনতিদাহায] 26
ভৱত্যস্যা অনতিদাহায দ্ৱিগুণ-ন্ত্ৱা অগ্নি-মুদ্যন্তু-মৰ্হতীত্যাহুৰ্য-ত্কৃষ্ট-ঞ্চাকৃষ্ট-ঞ্চ ভৱত্যগ্নেৰুদ্যত্যা এতাৱন্তো ৱৈ পশৱো দ্ৱিপাদশ্চ চতুষ্পাদশ্চ তান্. য-ত্প্ৰাচ উথ্সৃজে-দ্ৰুদ্ৰাযাপি দদ্ধ্যা-দ্য-দ্দক্ষিণা পিতৃভ্যো নিধুৱেদ্য-ত্প্ৰতীচো ৰক্ষাগ্ংসি হন্যুৰুদীচ উথ্সৃজত্যেষা ৱৈ দেৱমনুষ্যাণাগ্ং শান্তা দি- [শান্তা দিক্, তামেৱৈনা-] 27
-ক্তামেৱৈনা-ননূ-থ্সৃজত্যথো খল্ৱিমা-ন্দিশমু-থ্সৃজত্যসৌ ৱা আদিত্যঃ প্ৰাণঃ প্ৰাণমেৱৈনা-ননূথ্সৃজতি দক্ষিণা পৰ্যাৱৰ্তন্তে স্ৱমেৱ ৱীৰ্যমনু পৰ্যাৱৰ্তন্তে তস্মা-দ্দক্ষিণো-ঽৰ্ধ আত্মনো ৱীৰ্যাৱত্তৰো-ঽথো আদিত্যস্যৈৱা-ঽঽৱৃতমনু পৰ্যাৱৰ্তন্তে তস্মা-ত্পৰাঞ্চঃ পশৱো ৱি তিষ্ঠন্তে প্ৰত্যঞ্চ আ ৱৰ্তন্তে তিস্ৰস্তিস্ৰ-স্সীতাঃ [তিস্ৰস্তিস্ৰ-স্সীতাঃ, কৃষতি ত্ৰিৱৃতমেৱ] 28
কৃষতি ত্ৰিৱৃতমেৱ যজ্ঞমুখে ৱি যাতযত্যোষধীৰ্ৱপতি ব্ৰহ্মণা-ঽন্নমৱ ৰুন্ধে ঽৰ্কে-ঽৰ্কশ্চীযতে চতুৰ্দশভিৰ্ৱপতি সপ্ত গ্ৰাম্যা ওষধয-স্সপ্তা-ঽঽৰণ্যা উভযীষামৱৰুদ্ধ্যা অন্নস্যান্নস্য ৱপত্যন্নস্যা-ন্নস্যাৱৰুদ্ধ্যৈ কৃষ্টে ৱপতি কৃষ্টে হ্যোষধযঃ প্ৰতিতিষ্ঠন্ত্যনুসীতং-ৱঁপতি প্ৰজাত্যৈ দ্ৱাদশসু সীতাসু ৱপতি দ্ৱাদশ মাসা-স্সংৱঁথ্সৰ-স্সংৱঁথ্সৰেণৈৱাস্মা অন্ন-ম্পচতি যদগ্নিচি- [যদগ্নিচিত্, অনৱৰুদ্ধস্যা-] 29
-দনৱৰুদ্ধস্যা-ঽশ্ঞীযাদৱ-ৰুদ্ধেন ৱ্যৃদ্ধ্যেত যে ৱনস্পতীনা-ম্ফলগ্ৰহয-স্তানিদ্ধ্মে-ঽপি প্ৰোক্ষে-দনৱৰুদ্ধস্যা-ৱৰুদ্ধ্যৈ দিগ্ভ্যো লোষ্টান্-থ্সমস্যতি দিশামেৱ ৱীৰ্যমৱৰুদ্ধ্য দিশাং-ৱীঁৰ্যে-ঽগ্নি-ঞ্চিনুতে য-ন্দ্ৱিষ্যা-দ্যত্ৰ স স্যা-ত্তস্যৈ দিশো লোষ্টমা হৰেদিষ-মূৰ্জমহমিত আ দদ ইতীষমেৱোৰ্জ-ন্তস্যৈ দিশো-ঽৱ ৰুন্ধে ক্ষোধুকো ভৱতি যস্তস্যা-ন্দিশি ভৱত্যুত্তৰৱেদিমুপ ৱপত্যুত্তৰৱেদ্যাগ্ হ্যগ্নিশ্চীযতে ঽথো পশৱো ৱা উত্তৰৱেদিঃ পশূনেৱাৱ ৰুন্ধে-ঽথো যজ্ঞপৰুষো-ঽনন্তৰিত্যৈ ॥ 30 ॥

(চ ভৱত্যেতাৱদ্ৱৈ পুৰুষে ৱীৰ্যং - ঁযত্কৃষ্টঞ্চা-ঽকৃষ্টঞ্চ - দিখ্- সীতা - অগ্নিচি - দৱ - পঞ্চৱিগ্ংশতিশ্চ) (অ. 5)
অগ্নে তৱ শ্ৰৱো ৱয ইতি সিকতা নি ৱপত্যেতদ্ৱা অগ্নেৰ্ৱৈশ্ৱানৰস্য সূক্তগ্ং সূক্তেনৈৱ ৱৈশ্ৱানৰমৱ ৰুন্ধে ষড্ভিৰ্নি ৱপতি ষড্ৱা ঋতৱঃ সংৱঁথ্সৰ-স্সংৱঁথ্সৰো-ঽগ্নিৰ্ৱৈশ্ৱানৰ-স্সাক্ষাদেৱ ৱৈশ্ৱানৰমৱ ৰুন্ধে সমুদ্ৰং-ৱৈঁ নামৈতচ্ছন্দঃ সমুদ্ৰমনু প্ৰজাঃ প্ৰজাযন্তে যদেতেন সিকতা নি ৱপতি প্ৰজানাং প্ৰজননাযেন্দ্ৰো [প্ৰজানাং প্ৰজননাযেন্দ্ৰঃ, ৱৃত্ৰায] 31
ৱৃত্ৰায ৱজ্ৰ-ম্প্ৰাহৰ-থ্স ত্ৰেধা ৱ্যভৱ-থ্স্ফ্যস্তৃতীযগ্ং ৰথস্তৃতীযং-যূঁপস্তৃতীযং-যেঁ-ঽন্তশ্শৰা অশীৰ্যন্ত তা-শ্শৰ্কৰা অভৱ-ন্তচ্ছৰ্কৰাণাগ্ং শৰ্কৰত্ৱং-ৱঁজ্ৰো ৱৈ শৰ্কৰাঃ পশুৰগ্নি-ৰ্যচ্ছৰ্কৰাভিৰগ্নি-ম্পৰিমিনোতি ৱজ্ৰেণৈৱাস্মৈ পশূ-ন্পৰি গৃহ্ণাতি তস্মা-দ্ৱজ্ৰেণ পশৱঃ পৰিগৃহীতাস্তস্মা-থ্স্থেযানস্থেযসো নোপ হৰতে ত্ৰিসপ্তাভিঃ পশুকামস্য [পশুকামস্য, পৰি] 32
পৰি মিনুযা-থ্সপ্ত ৱৈ শীৰ্ষণ্যাঃ প্ৰাণাঃ প্ৰাণাঃ পশৱঃ প্ৰাণৈৰেৱাস্মৈ পশূনৱ ৰুন্ধে ত্ৰিণৱাভি-ৰ্ভ্ৰাতৃৱ্যৱত-স্ত্ৰিৱৃতমেৱ ৱজ্ৰগ্ং সম্ভৃত্য ভ্ৰাতৃৱ্যায প্ৰহৰতি স্তৃত্যা অপৰিমিতাভিঃ পৰি মিনুযা-দপৰিমিতস্যা-ৱৰুদ্ধ্যৈ য-ঙ্কামযেতাপশু-স্স্যাদিত্যপৰিমিত্য তস্য শৰ্কৰা-স্সিকতা ৱ্যূহেদপৰিগৃহীত এৱাস্য ৱিষূচীনগ্ং ৰেতঃ পৰা সিঞ্চত্যপশুৰেৱ ভৱতি [ভৱতি, য-ঙ্কামযেত] 33
য-ঙ্কামযেত পশুমান্-থ্স্যাদিতি পৰিমিত্য তস্য শৰ্কৰা-স্সিকতা ৱ্যূহে-ত্পৰিগৃহীত এৱাস্মৈ সমীচীনগ্ং ৰেতঃ সিঞ্চতি পশুমানেৱ ভৱতি সৌম্যা ৱ্যূহতি সোমো ৱৈ ৰেতোধা ৰেত এৱ ত-দ্দধাতি গাযত্ৰিযা ব্ৰাহ্মণস্য গাযত্ৰো হি ব্ৰাহ্মণ-স্ত্ৰিষ্টুভা ৰাজন্যস্য ত্ৰৈষ্টুভো হি ৰাজন্যঃ শংযু-ম্বাৰ্হস্পত্য-ম্মেধো নোপানম-থ্সো-ঽগ্নি-ম্প্ৰা-ঽৱিশ- [নোপানম-থ্সো-ঽগ্নি-ম্প্ৰা-ঽৱিশত্, সো-ঽগ্নেঃ] 34
-থ্সো-ঽগ্নেঃ কৃষ্ণো ৰূপ-ঙ্কৃত্ৱোদাযত সো-ঽশ্ৱ-ম্প্ৰা-ঽৱিশ-থ্সো-ঽশ্ৱস্যা-ৱান্তৰশফো-ভৱ-দ্যদশ্ৱমাক্ৰমযতি য এৱ মেধো-ঽশ্ৱ-ম্প্ৰা-ঽৱিশ-ত্তমেৱাৱ ৰুন্ধে প্ৰজাপতিনা-ঽগ্নিশ্চেতৱ্য ইত্যাহুঃ প্ৰাজাপত্যো-ঽশ্ৱো যদশ্ৱমাক্ৰমযতি প্ৰজাপতিনৈৱা-ঽগ্নি-ঞ্চিনুতে পুষ্কৰপৰ্ণমুপ দধাতি যোনিৰ্ৱা অগ্নেঃ পুষ্কৰপৰ্ণগ্ং সযোনি- -মেৱাগ্নি-ঞ্চিনুতে ঽপা-ম্পৃষ্ঠমসীত্যুপ দধাত্যপাং-ৱাঁ এত-ত্পৃষ্ঠং-যঁ-ত্পুষ্কৰপৰ্ণগ্ং ৰূপেণৈৱৈনদুপ দধাতি ॥ 35 ॥

(ইন্দ্ৰঃ - পশুকামস্য - ভৱত্য - ৱিশথ্ - সযোনিং - ঁৱিগ্ংশতিশ্চ) (অ. 6)
ব্ৰহ্ম জজ্ঞানমিতি ৰুক্মমুপ দধাতি ব্ৰহ্মমুখা ৱৈ প্ৰজাপতিঃ প্ৰজা অসৃজত ব্ৰহ্মমুখা এৱ ত-ত্প্ৰজা যজমান-স্সৃজতে ব্ৰহ্ম জজ্ঞানমিত্যাহ তস্মাদ্ব্ৰাহ্মণো মুখ্যো মুখ্যো ভৱতি য এৱং-ৱেঁদ ব্ৰহ্মৱাদিনো ৱদন্তি ন পৃথিৱ্যা-ন্নান্তৰিক্ষে ন দিৱ্যগ্নিশ্চেতৱ্য ইতি য-ত্পৃথিৱ্যা-ঞ্চিন্ৱীত পৃথিৱীগ্ং শুচা-ঽৰ্পযেন্নৌষধযো ন ৱনস্পতযঃ [ৱনস্পতযঃ, প্ৰ জাযেৰন্.] 36
প্ৰ জাযেৰন্. যদন্তৰিক্ষে চিন্ৱীতান্তৰিক্ষগ্ং শুচা-ঽৰ্পযেন্ন ৱযাগ্ংসি প্ৰ জাযেৰন্. য-দ্দিৱি চিন্ৱীত দিৱগ্ং শুচা-ঽৰ্পযেন্ন পৰ্জন্যো ৱৰ্ষেদ্ৰুক্মমুপ দধাত্যমৃতং-ৱৈঁ হিৰণ্যমমৃত এৱাগ্নি-ঞ্চিনুতে প্ৰজাত্যৈ হিৰণ্ময-ম্পুৰুষমুপ দধাতি যজমানলোকস্য ৱিধৃত্যৈ যদিষ্টকাযা আতৃণ্ণমনূপদদ্ধ্যা-ত্পশূনা-ঞ্চ যজমানস্য চ প্ৰাণমপি দদ্ধ্যা-দ্দক্ষিণতঃ [দদ্ধ্যা-দ্দক্ষিণতঃ, প্ৰাঞ্চমুপ দধাতি] 37
প্ৰাঞ্চমুপ দধাতি দাধাৰ যজমানলোক-ন্ন পশূনা-ঞ্চ যজমানস্য চ প্ৰাণমপি দধাত্যথো খল্ৱিষ্টকাযা আতৃণ্ণমনূপ দধাতি প্ৰাণানামুথ্সৃষ্ট্যৈ দ্ৰফ্সশ্চস্কন্দেত্যভি মৃশতি হোত্ৰাস্ৱেৱৈন-ম্প্ৰতিষ্ঠাপযতি স্ৰুচাৱুপ দধাত্যাজ্যস্য পূৰ্ণা-ঙ্কাৰ্ষ্মৰ্যমযী-ন্দদ্ধ্নঃ পূৰ্ণা-মৌদুবংৰীমিযং-ৱৈঁ কাৰ্ষ্মৰ্যময্যসাৱৌ-দুবংৰীমে এৱোপ ধত্তে [ ] 38
তূষ্ণীমুপ দধাতি ন হীমে যজুষা-ঽঽপ্তুমৰ্হতি দক্ষিণা-ঙ্কাৰ্ষ্মৰ্যমযী-মুত্তৰামৌ-দুম্বৰী-ন্তস্মাদস্যা অসাৱুত্তৰা ঽঽজ্যস্য পূৰ্ণা-ঙ্কাৰ্ষ্মৰ্যমযীং-ৱঁজ্ৰো ৱা আজ্যং-ৱঁজ্ৰঃ কাৰ্ষ্মৰ্যো ৱজ্ৰেণৈৱ যজ্ঞস্য দক্ষিণতো ৰক্ষাগ্স্যপ হন্তি দদ্ধ্নঃ পূৰ্ণামৌদুম্বৰী-ম্পশৱো ৱৈ দদ্ধ্যূৰ্গুদুম্বৰঃ পশুষ্ৱেৱোৰ্জ-ন্দধাতি পূৰ্ণে উপ দধাতি পূৰ্ণে এৱৈন- [পূৰ্ণে এৱৈনম্, অমুষ্মিন্ ঁলোক] 39
মমুষ্মিন্ ঁলোক উপতিষ্ঠেতে ৱিৰাজ্যগ্নিশ্চেতৱ্য ইত্যাহু-স্স্ৰুগ্ৱৈ ৱিৰাড্য-থ্স্ৰুচাৱুপদধাতি ৱিৰাজ্যেৱাগ্নি-ঞ্চিনুতে যজ্ঞমুখেযজ্ঞমুখে ৱৈ ক্ৰিযমাণে যজ্ঞগ্ং ৰক্ষাগ্ংসি জিঘাগ্ংসন্তি যজ্ঞমুখগ্ং ৰুক্মো য-দ্ৰুক্মং-ৱ্যাঁঘাৰযতি যজ্ঞমুখাদেৱ ৰক্ষাগ্স্যপ হন্তি পঞ্চভি-ৰ্ৱ্যাঘাৰযতি পাঙ্ক্তো যজ্ঞো যাৱানেৱ যজ্ঞস্তস্মা-দ্ৰক্ষাগ্স্যপ হন্ত্যক্ষ্ণযাৱ্যা ঘাৰযতি তস্মাদক্ষ্ণযা পশৱো-ঽঙ্গানি প্ৰ হৰন্তি প্ৰতিষ্ঠিত্যৈ ॥ 40 ॥

(ৱনস্পতযো- দক্ষিণতো- ধত্ত- এনং- তস্মা দক্ষ্ণযা-পঞ্চ চ) (অ. 7)
স্ৱযমাতৃণ্ণামুপ দধাতীযং-ৱৈঁ স্ৱযমাতৃণ্ণেমামেৱোপ ধত্তে ঽশ্ৱমুপ ঘ্ৰাপযতি প্ৰাণমেৱাস্যা-ন্দধাত্যথো প্ৰাজাপত্যো ৱা অশ্ৱঃ প্ৰজাপতিনৈৱা-ঽগ্নি-ঞ্চিনুতে প্ৰথমেষ্টকোপধীযমানা পশূনা-ঞ্চ যজমানস্য চ প্ৰাণমপি দধাতি স্ৱযমাতৃণ্ণা ভৱতি প্ৰাণানামুথ্সৃষ্ট্যা অথো সুৱৰ্গস্য লোকস্যানুখ্যাত্যা অগ্নাৱগ্নিশ্চেতৱ্য ইত্যাহুৰেষ ৱা [ইত্যাহুৰেষ ৱৈ, অগ্নিৰ্ৱৈশ্ৱানৰো] 41
অগ্নিৰ্ৱৈশ্ৱানৰো যদ্ব্ৰাহ্মণস্তস্মৈ প্ৰথমামিষ্টকাং-যঁজুষ্কৃতা-ম্প্ৰযচ্ছে-ত্তা-ম্ব্ৰাহ্মণশ্চোপ দদ্ধ্যাতা-মগ্নাৱেৱ তদগ্নি-ঞ্চিনুত ঈশ্ৱৰো ৱা এষ আৰ্তিমাৰ্তোৰ্যো-ঽৱিদ্ৱানিষ্টকা-মুপদধাতি ত্ৰীন্. ৱৰা-ন্দদ্যা-ত্ত্ৰযো ৱৈ প্ৰাণাঃ প্ৰাণানাগ্ স্পৃত্যৈ দ্ৱাৱেৱ দেযৌ দ্ৱৌ হি প্ৰাণাৱেক এৱ দেয একো হি প্ৰাণঃ পশু- [প্ৰাণঃ পশুঃ, ৱা এষ যদগ্নিৰ্ন] 42
-ৰ্ৱা এষ যদগ্নিৰ্ন খলু ৱৈ পশৱ আযৱসে ৰমন্তে দূৰ্ৱেষ্টকামুপ দধাতি পশূনা-ন্ধৃত্যৈ দ্ৱাভ্যা-ম্প্ৰতিষ্ঠিত্যৈ কাণ্ডা-ত্কাণ্ডা-ত্প্ৰৰোহন্তীত্যাহ কাণ্ডেনকাণ্ডেন হ্যেষা প্ৰতিতিষ্ঠত্যেৱা নো দূৰ্ৱে প্ৰতনু সহস্ৰেণ শতেন চেত্যাহ সাহস্ৰঃ প্ৰজাপতিঃ প্ৰজাপতেৰাপ্ত্যৈ দেৱলক্ষ্মং-ৱৈঁ ত্ৰ্যালিখিতা তামুত্তৰলক্ষ্মাণ-ন্দেৱা উপাদধতা-ধৰলক্ষ্মাণ-মসুৰা য- [যম্, কামযেত] 43
-ঙ্কামযেত ৱসীযান্-থ্স্যাদিত্যুত্তৰলক্ষ্মাণ-ন্তস্যোপ দদ্ধ্যা-দ্ৱসীযানেৱ ভৱতি য-ঙ্কামযেত পাপীযান্-থ্স্যাদিত্যধৰলক্ষ্মাণ-ন্তস্যোপ দদ্ধ্যাদসুৰযোনি-মেৱৈনমনু পৰা ভাৱযতি পাপীযা-ন্ভৱতি ত্ৰ্যালিখিতা ভৱতীমে ৱৈ লোকাস্ত্ৰ্যালিখিতৈভ্য এৱ লোকেভ্যো ভ্ৰাতৃৱ্যমন্তৰেত্যঙ্গিৰস-স্সুৱৰ্গং-লোঁকং-যঁতঃ পুৰোডাশঃ কূৰ্মো ভূত্ৱা-ঽনু প্ৰাসৰ্প- [প্ৰাসৰ্পত্, য-ত্কূৰ্মমুপদধাতি] 44
-দ্য-ত্কূৰ্মমুপদধাতি যথা ক্ষেত্ৰৱিদঞ্জসা নযত্যেৱমেৱৈন-ঙ্কূৰ্ম-স্সুৱৰ্গং-লোঁকমঞ্জসা নযতি মেধো ৱা এষ পশূনাং-যঁ-ত্কূৰ্মো য-ত্কূৰ্মমুপ দধাতি স্ৱমেৱ মেধ-ম্পশ্যন্তঃ পশৱ উপ তিষ্ঠন্তে শ্মশানং-ৱাঁ এত-ত্ক্ৰিযতে যন্মৃতানা-ম্পশূনাগ্ং শীৰ্ষাণ্যুপধীযন্তে যজ্জীৱন্ত-ঙ্কূৰ্মমুপ দধাতি তেনাশ্মশানচিদ্ৱাস্তৱ্যো ৱা এষ য- [এষ যত্, কূৰ্মো মধু] 45
-ত্কূৰ্মো মধু ৱাতা ঋতাযত ইতি দদ্ধ্না মধুমিশ্ৰেণাভ্যনক্তি স্ৱদযত্যেৱৈন-ঙ্গ্ৰাম্যং-ৱাঁ এতদন্নং-যঁ-দ্দদ্ধ্যাৰণ্য-ম্মধু যদ্দদ্ধ্না মধুমিশ্ৰেণা ভ্যনক্ত্যুভযস্যা ঽৱৰুদ্ধ্যৈ মহী দ্যৌঃ পৃথিৱী চ ন ইত্যাহা ঽঽভ্যামেৱৈনমুভযতঃ পৰিগৃহ্ণাতি প্ৰাঞ্চমুপ দধাতি সুৱৰ্গস্য লোকস্য সমষ্ট্যৈ পুৰস্তা-ত্প্ৰত্যঞ্চমুপ দধাতি তস্মা- [তস্মাত্, পুৰস্তা-] 46
-ত্পুৰস্তা-ত্প্ৰত্যঞ্চঃ পশৱো মেধমুপ তিষ্ঠন্তে যো ৱা অপনাভিমগ্নি-ঞ্চিনুতে যজমানস্য নাভিমনু প্ৰৱিশতি স এনমীশ্ৱৰো হিগ্ংসিতোৰুলূখলমুপ দধাত্যেষা ৱা অগ্নেৰ্নাভি-স্সনাভিমেৱা-ঽগ্নি-ঞ্চিনুতে হিগ্ংসাযা ঔদুম্বৰ-ম্ভৱত্যূৰ্গ্ৱা উদুম্বৰ ঊৰ্জমেৱাৱ ৰুন্ধে মদ্ধ্যত উপ দধাতি মদ্ধ্যত এৱাস্মা ঊৰ্জ-ন্দধাতি তস্মা-ন্মদ্ধ্যত ঊৰ্জা ভুঞ্জত ইয-দ্ভৱতি প্ৰজাপতিনা যজ্ঞমুখেন সম্মিতমৱ হন্ত্যন্নমেৱাক-ৰ্ৱৈষ্ণৱ্যৰ্চোপ দধাতি ৱিষ্ণুৰ্ৱৈ যজ্ঞো ৱৈষ্ণৱা ৱনস্পতযো যজ্ঞ এৱ যজ্ঞ-ম্প্ৰতিষ্ঠাপযতি ॥ 47 ॥

(এষ ৱৈ - পশু - ৰ্য - মসৰ্প - দেষ যত্ - তস্মাত্ - তস্মাথ্ - সপ্তৱিগ্ংশতিশ্চ) (অ. 8)
এষাং-ৱাঁ এতল্লোকানা-ঞ্জ্যোতি-স্সম্ভৃতং-যঁদুখা যদুখা-মুপদধাত্যেভ্য এৱ লোকেভ্যো জ্যোতিৰৱ ৰুন্ধে মদ্ধ্যত উপ দধাতি মদ্ধ্যত এৱাস্মৈ জ্যোতিৰ্দধাতি তস্মান্মদ্ধ্যতো জ্যোতিৰুপা-ঽঽস্মহে সিকতাভিঃ পূৰযত্যেতদ্ৱা অগ্নেৰ্ৱৈশ্ৱানৰস্য ৰূপগ্ং ৰূপেণৈৱ ৱৈশ্ৱানৰমৱ ৰুন্ধে য-ঙ্কামযেত ক্ষোধুক-স্স্যা-দিত্যূনা-ন্তস্যোপ [-দিত্যূনা-ন্তস্যোপ, দদ্ধ্যা-ত্ক্ষোধুক] 48
দদ্ধ্যা-ত্ক্ষোধুক এৱ ভৱতি য-ঙ্কামযেতা-নুপদস্য-দন্নমদ্যাদিতি পূৰ্ণা-ন্তস্যোপ দদ্ধ্যাদনুপদস্য-দেৱান্নমত্তি সহস্ৰং-ৱৈঁ প্ৰতি পুৰুষঃ পশূনাং-যঁচ্ছতি সহস্ৰমন্যে পশৱো মদ্ধ্যে পুৰুষশীৰ্ষমুপ দধাতি সৱীৰ্যত্ৱাযো-খাযামপি দধাতি প্ৰতিষ্ঠামেৱৈন-দ্গমযতি ৱ্যৃদ্ধং-ৱাঁ এত-ত্প্ৰাণৈৰমেদ্ধ্যং-যঁ-ত্পুৰুষশীৰ্ষমমৃত-ঙ্খলু ৱৈ প্ৰাণা [ৱৈ প্ৰাণাঃ, অমৃতগ্ং] 49
অমৃতগ্ং হিৰণ্য-ম্প্ৰাণেষু হিৰণ্যশল্কা-ন্প্ৰত্যস্যতি প্ৰতিষ্ঠামেৱৈন-দ্গমযিত্ৱা প্ৰাণৈ-স্সমৰ্ধযতি দদ্ধ্না মধুমিশ্ৰেণ পূৰযতি মধৱ্যো-ঽসানীতি শৃতাতঙ্ক্যেন মেদ্ধ্যত্ৱায গ্ৰাম্যং-ৱাঁ এতদন্নং-যঁ-দ্দদ্ধ্যাৰণ্য-ম্মধু যদ্দদ্ধ্না মধুমিশ্ৰেণ পূৰযত্যুভযস্যা-ৱৰুদ্ধ্যৈ পশুশীৰ্ষাণ্যুপ দধাতি পশৱো ৱৈ পশুশীৰ্ষাণি পশূনেৱাৱ ৰুন্ধে য-ঙ্কামযেতা-ঽপশু-স্স্যাদিতি [-ঽপশু-স্স্যাদিতি, ৱিষূচীনানি] 50
ৱিষূচীনানি তস্যোপ দদ্ধ্যা-দ্ৱিষূচ এৱাস্মা-ত্পশূ-ন্দধাত্যপশুৰেৱ ভৱতি য-ঙ্কামযেত পশুমান্-থ্স্যাদিতি সমীচীনানি তস্যোপ দদ্ধ্যা-থ্সমীচ এৱাস্মৈ পশূ-ন্দধাতি পশুমানেৱ ভৱতি পুৰস্তা-ত্প্ৰতীচীনমশ্ৱস্যোপ দধাতি পশ্চা-ত্প্ৰাচীনমৃষভস্যা-পশৱো ৱা অন্যে গো অশ্ৱেভ্যঃ পশৱো গো অশ্ৱানেৱাস্মৈ সমীচো দধাত্যে-তাৱন্তো ৱৈ পশৱো [পশৱঃ, দ্ৱিপাদশ্চ] 51
দ্ৱিপাদশ্চ চতুষ্পাদশ্চ তান্. ৱা এতদগ্নৌ প্ৰদধাতি য-ত্পশুশীৰ্ষাণ্যুপ-দধাত্য-মুমাৰণ্যমনু তে দিশামীত্যাহ গ্ৰাম্যেভ্য এৱ পশুভ্য আৰণ্যা-ন্পশূঞ্ছুচমনূথ্সৃজতি তস্মা-থ্সমাৱ-ত্পশূনা-ম্প্ৰজাযমানানা-মাৰণ্যাঃ পশৱঃ কনীযাগ্ংস-শ্শুচা হ্যৃতা-স্সৰ্পশীৰ্ষমুপ দধাতি যৈৱ সৰ্পে ত্ৱিষিস্তামেৱা-ঽৱ ৰুন্ধে [-ঽৱ ৰুন্ধে, য-থ্সমীচীন-] 52
য-থ্সমীচীন--ম্পশুশীৰ্ষৈৰুপ দদ্ধ্যা-দ্গ্ৰাম্যা-ন্পশূ-ন্দগ্ংশুকা-স্স্যুৰ্য-দ্ৱিষূচীন-মাৰণ্যান্. যজুৰেৱ ৱদেদৱ তা-ন্ত্ৱিষিগ্ং ৰুন্ধে যা সৰ্পে ন গ্ৰাম্যা-ন্পশূন্. হিনস্তি না-ঽঽৰণ্যানথো খলূপধেযমেৱ যদুপদধাতি তেন তা-ন্ত্ৱিষিমৱ ৰুন্ধে যা সৰ্পে য-দ্যজুৰ্ৱদতি তেন শান্তম্ ॥ 53 ॥

(ঊনান্তস্যোপ - প্ৰাণাঃ - স্যাদিতি - ৱৈ পশৱো - ৰুন্ধে - চতুশ্চত্ৱাৰিগ্ংশচ্চ) (অ. 9)
পশুৰ্ৱা এষ যদগ্নিৰ্যোনিঃ খলু ৱা এষা পশোৰ্ৱি ক্ৰিযতে য-ত্প্ৰাচীনমৈষ্টকা-দ্যজুঃ ক্ৰিযতে ৰেতো-ঽপস্যা অপস্যা উপ দধাতি যোনাৱেৱ ৰেতো দধাতি পঞ্চোপ দধাতি পাঙ্ক্তাঃ পশৱঃ পশূনেৱাস্মৈ প্ৰজনযতি পঞ্চ দক্ষিণতো ৱজ্ৰো ৱা অপস্যা ৱজ্ৰেণৈৱ যজ্ঞস্য দক্ষিণতো ৰক্ষাগ্স্যপ হন্তি পঞ্চ পশ্চা- [পঞ্চ পশ্চাত্, প্ৰাচীৰুপ দধাতি] 54
-ত্প্ৰাচীৰুপ দধাতি পশ্চাদ্ৱৈ প্ৰাচীনগ্ং ৰেতো ধীযতে পশ্চাদেৱাস্মৈ প্ৰাচীনগ্ং ৰেতো দধাতি পঞ্চ পুৰস্তা-ত্প্ৰতীচীৰুপ দধাতি পঞ্চ পশ্চা-ত্প্ৰাচীস্তস্মা-ত্প্ৰাচীনগ্ং ৰেতো ধীযতে প্ৰতীচীঃ প্ৰজা জাযন্তে পঞ্চোত্তৰত শ্ছন্দস্যাঃ পশৱো ৱৈ ছন্দস্যাঃ পশূনেৱ প্ৰজাতান্-থ্স্ৱমাযতনমভি পৰ্যূহত ইযং-ৱাঁ অগ্নে-ৰতিদাহা-দবিভে-থ্সৈতা [-দবিভে-থ্সৈতাঃ, অপস্যা অপশ্য-ত্তা] 55
অপস্যা অপশ্য-ত্তা উপাধত্ত ততো ৱা ইমা-ন্নাত্যদহ-দ্যদপস্যা উপদধাত্যস্যা অনতিদাহাযোৱাচ হেযমদদি-থ্স ব্ৰহ্মণা-ঽন্নং-যঁস্যৈতা উপধীযান্তৈ য উ চৈনা এৱংৱেঁ দদিতি প্ৰাণভৃত উপ দধাতি ৰেতস্যেৱ প্ৰাণা-ন্দধাতি তস্মা-দ্ৱদ-ন্প্ৰাণ-ন্পশ্যঞ্ছৃণ্ৱ-ন্পশুৰ্জাযতে ঽয-ম্পুৰো [-ঽয-ম্পুৰঃ, ভুৱ ইতি] 56
ভুৱ ইতি পুৰস্তাদুপ দধাতি প্ৰাণমেৱৈতাভি-ৰ্দাধাৰা-ঽয-ন্দক্ষিণা ৱিশ্ৱকৰ্মেতি দক্ষিণতো মন এৱৈতাভিৰ্দাধাৰায-ম্পশ্চা-দ্ৱিশ্ৱৱ্যচা ইতি পশ্চা-চ্চক্ষুৰেৱৈতাভি-ৰ্দাধাৰেদ-মুত্তৰা-থ্সুৱৰিত্যুত্তৰত-শ্শ্ৰোত্ৰমেৱৈতাভি-ৰ্দাধাৰেযমুপৰি মতিৰিত্যুপৰিষ্টা-দ্ৱাচমেৱৈতাভি-ৰ্দাধাৰ দশদশোপ দধাতি সৱীৰ্যত্ৱাযাক্ষ্ণযো [সৱীৰ্যত্ৱাযাক্ষ্ণযা, উপ দধাতি] 57
-প দধাতি তস্মাদক্ষ্ণযা পশৱো-ঽঙ্গানি প্ৰহৰন্তি প্ৰতিষ্ঠিত্যৈ যাঃ প্ৰাচীস্তাভি-ৰ্ৱসিষ্ঠ আৰ্ধ্নোদ্যা দক্ষিণা তাভিৰ্ভৰদ্ৱাজো যাঃ প্ৰতীচীস্তাভি ৰ্ৱিশ্ৱামিত্ৰো যা উদীচীস্তাভি-ৰ্জমদগ্নিৰ্যা ঊৰ্ধ্ৱাস্তাভি-ৰ্ৱিশ্ৱকৰ্মা য এৱমেতাসামৃদ্ধিং-ৱেঁদৰ্ধ্নোত্যেৱ য আসামেৱ-ম্বন্ধুতাং-ৱেঁদ বন্ধুমা-ন্ভৱতি য আসামেৱ-ঙ্কৢপ্তিং-ৱেঁদ কল্পতে- [কল্পতে, অস্মৈ য আসামেৱ-] 58
-ঽস্মৈ য আসামেৱ-মাযতনং-ৱেঁদা-ঽঽযতনৱা-ন্ভৱতি য আসামেৱ-ম্প্ৰতিষ্ঠাং-ৱেঁদ প্ৰত্যেৱ তিষ্ঠতি প্ৰাণভৃত উপধায সংযঁত উপ দধাতি প্ৰাণানেৱা ঽস্মি-ন্ধিত্ৱা সংযঁদ্ভি-স্সংযঁচ্ছতি ত-থ্সংযঁতাগ্ং সংযঁত্ত্ৱমথো প্ৰাণ এৱাপান-ন্দধাতি তস্মা-ত্প্ৰাণাপানৌ স-ঞ্চৰতো ৱিষূচীৰুপ দধাতি তস্মা-দ্ৱিষ্ৱঞ্চৌ প্ৰাণাপানৌ যদ্ৱা অগ্নেৰসংযঁত- [অগ্নেৰসংযঁতম্, অসুৱৰ্গ্যমস্য] 59
-মসুৱৰ্গ্যমস্য ত-থ্সুৱৰ্গ্যো-ঽগ্নিৰ্য-থ্সংযঁত উপ দধাতি সমেৱৈনং-যঁচ্ছতি উৱৰ্গ্যমেৱাক -স্ত্ৰ্যৱিৰ্ৱযঃ কৃতমযানামিত্যাহ ৱযোভিৰেৱাযানৱ ৰুন্ধে ঽযৈৰ্ৱযাগ্ংসি সৰ্ৱতো ৱাযুমতীৰ্ভৱন্তি তস্মাদযগ্ং সৰ্ৱতঃ পৱতে ॥ 60 ॥

(পশ্চা - দেতাঃ - পুৰো - ঽক্ষ্ণযা - কল্পতে - ঽসং-যঁতং - পঞ্চত্ৰিগ্ংশচ্চ) (অ. 10)
গাযত্ৰী ত্ৰিষ্টু-ব্জগত্যনুষ্টু-ক্পঙ্ক্ত্যা সহ । বৃহত্যুষ্ণিহা ককু-থ্সূচীভিঃ শিম্যন্তু ত্ৱা ॥ দ্ৱিপদা যা চতুষ্পদা ত্ৰিপদা যাচ ষট্পদা । সছন্দা যা চ ৱিচ্ছন্দা-স্সূচীভিঃ শিম্যন্তু ত্ৱা ॥ মহানাম্নী ৰেৱতযো ৱিশ্ৱা আশাঃ প্ৰসূৱৰীঃ । মেঘ্যা ৱিদ্যুতো ৱাচঃ সূচীভিঃ শিম্যন্তু ত্ৱা ॥ ৰজতা হৰিণী-স্সীসা যুজো যুজ্যন্তে কৰ্মভিঃ । অশ্ৱস্য ৱাজিনস্ত্ৱচি সূচীভিঃ শিম্যন্তু ত্ৱা ॥ নাৰী- [নাৰীঃ, তে পত্নযো লোম] 61
-স্তে পত্নযো লোম ৱিচিন্ৱন্তু মনীষযা । দেৱানা-ম্পত্নীৰ্দিশঃ সূচীভিঃ শিম্যন্তু ত্ৱা ॥ কুৱিদঙ্গ যৱমন্তো যৱ-ঞ্চিদ্যথা দান্ত্যনুপূৰ্ৱং-ৱিঁযূয । ইহেহৈষা-ঙ্কৃণুত ভোজনানি যে বৰ্হিষো নমোৱৃক্তি-ন্নজগ্মুঃ ॥ 62 ॥

(নাৰী - স্ত্ৰিগ্ংশচ্চ) (অ. 11)
কস্ত্ৱা চ্ছ্যতি কস্ত্ৱা ৱি শাস্তি কস্তে গাত্ৰাণি শিম্যতি । ক উ তে শমিতা কৱিঃ ॥ ঋতৱস্ত ঋতুধা পৰুঃ শমিতাৰো ৱিশাসতু । সংৱঁথ্সৰস্য ধাযসা শিমীভি-শ্শিম্যন্তু ত্ৱা ॥ দৈৱ্যা অদ্ধ্ৱৰ্যৱস্ত্ৱা চ্ছ্যন্তু ৱি চ শাসতু । গাত্ৰাণি পৰ্ৱশস্তে শিমাঃ কৃণ্ৱন্তু শিম্যন্তঃ ॥ অৰ্ধমাসাঃ পৰূগ্ংষি তে মাসা-শ্ছ্যন্তু শিম্যন্তঃ । অহোৰাত্ৰাণি মৰুতো ৱিলিষ্টগ্ং [মৰুতো ৱিলিষ্টম্, সূদযন্তু তে ।] 63
সূদযন্তু তে ॥ পৃথিৱী তে ঽন্তৰিক্ষেণ ৱাযুশ্ছিদ্ৰ-ম্ভিষজ্যতু । দ্যৌস্তে নক্ষত্ৰৈ-স্সহ ৰূপ-ঙ্কৃণোতু সাধুযা ॥ শ-ন্তে পৰেভ্যো গাত্ৰেভ্য-শ্শমস্ত্ৱৱৰেভ্যঃ । শমস্থভ্যো মজ্জভ্য-শ্শমু তে তনুৱে ভুৱত্ ॥ 64 ॥

(ৱিলিষ্টং - ত্ৰিগ্ংশচ্চ) (অ. 12)
(ৱিষ্ণুমুখা - অন্নপতে - যাৱতী - ৱি ৱৈ - পুৰুষমাত্ৰেণা - ঽগ্নে তৱ শ্ৰৱো ৱযো - ব্ৰহ্ম জজ্ঞানগ্গ্ - স্ৱযমাতৃণ্ণা - মেষাং-ৱৈঁ - পশু - ৰ্গাযত্ৰী - কস্ত্ৱা - দ্ৱাদশ )
(ৱিষ্ণুমুখা - অপচিতিমান্ - ৱি ৱা এতা - ৱগ্নে তৱ - স্ৱযমাতৃণ্ণাং - ঁৱিষূচীনানি - গাযত্ৰী - চতুষ্ষষ্টিঃ)
(ৱিষ্ণুমুখা, স্তনুৱে ভুৱত্)
॥ হৰিঃ ওম্ ॥