5.2 - విష్ణుముఖా వై దేవాః - కృష్ణ యజుర్వేద తైత్తిరీయ సంహితా పాఠః

కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ సంహితాయా-మ్పఞ్చమకాణ్డే ద్వితీయః ప్రశ్నః - చిత్యుపక్రమాభిధానం
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,

శ్రీ గురుభ్యో నమః । హరిః ఓమ్ ॥
విష్ణుముఖా వై దేవా శ్ఛన్దోభిరిమాన్ ఁలోకాననపజయ్య మభ్యజయన్.య-ద్విష్ణుక్రమాన్ క్రమతే విష్ణురేవ భూత్వా యజమానశ్ఛన్దోభిరిమాన్ ఁలోకాననపజయ్యమభి జయతి విష్ణోః క్రమో-ఽస్య-భిమాతిహేత్యాహ గాయత్రీ వై పృథివీ త్రైష్టుభమన్తరిక్ష-ఞ్జాగతీ ద్యౌరానుష్టుభీర్దిశ శ్ఛన్దోభిరేవేమాన్ ఁలోకాన్. యథా పూర్వమభి జయతి ప్రజాపతిరగ్నిమసృజత సో-ఽస్మా-థ్సృష్టః [సో-ఽస్మా-థ్సృష్టః, పరాఙైత్త-] 1
పరాఙైత్త-మేతయా ఽన్వైదక్రన్దదితి తయా వై సో-ఽగ్నేః ప్రియ-న్ధామా-ఽవారున్ధ యదేతామన్వాహా-గ్నేరేవైతయా ప్రియ-న్ధామా-ఽవ రున్ధ ఈశ్వరో వా ఏష పరా-మ్ప్రదఘో యో విష్ణుక్రమాన్ క్రమతే చతసృభిరా వర్తతే చత్వారి ఛన్దాగ్ంసి ఛన్దాగ్ంసి ఖలు వా అగ్నేః ప్రియా తనూః ప్రియామేవాస్య తనువమభి [ ] 2

పర్యావర్తతే దక్షిణా పర్యావర్తతే స్వమేవ వీర్యమను పర్యావర్తతే తస్మా-ద్దక్షిణో-ఽర్ధ ఆత్మనో వీర్యావత్తరో-ఽథో ఆదిత్యస్యైవా-ఽఽవృతమను పర్యావర్తతే శునశ్శేపమాజీగర్తిం-వఁరుణో-ఽగృహ్ణా-థ్స ఏతాం-వాఁరుణీమపశ్య-త్తయా వై స ఆత్మానం-వఁరుణపాశాదముఞ్చ-ద్వరుణో వా ఏత-ఙ్గృహ్ణాతి య ఉఖా-మ్ప్రతిముఞ్చత ఉదుత్తమం-వఁరుణపాశ-మస్మదిత్యాహా-ఽఽత్మాన-మేవైతయా [-మేవైతయా, వరుణపాశా-] 3
వరుణపాశా-న్ముఞ్చత్యా త్వా-ఽహార్షమిత్యాహా ఽఽహ్యనగ్ం హరతి ధ్రువస్తిష్ఠా ఽవిచాచలిరిత్యాహ ప్రతిష్ఠిత్యై విశస్త్వా సర్వా వాఞ్ఛన్త్విత్యాహ విశైవైనగ్ం సమర్ధయత్యస్మి-న్రాష్ట్రమధి శ్రయేత్యాహ రాష్ట్రమేవాస్మి-న్ధ్రువమకర్య-ఙ్కామయేత రాష్ట్రగ్గ్ స్యాదితి త-మ్మనసా ధ్యాయే-ద్రాష్ట్రమేవ భవ- [భవతి, అగ్రే] 4
-త్యగ్రే బృహన్నుషసామూర్ధ్వో అస్థాదిత్యాహా-ఽగ్రమేవైనగ్ం సమానానా-ఙ్కరోతి నిర్జగ్మివా-న్తమస ఇత్యాహ తమ ఏవాస్మాదప హన్తి జ్యోతిషా- ఽఽగాదిత్యాహ జ్యోతిరేవా-స్మి-న్దధాతి చతసృభిః సాదయతి చత్వారి ఛన్దాగ్ంసి ఛన్దోభిరేవా-ఽ-తిచ్ఛన్దసోత్తమయా వర్ష్మ వా ఏషా ఛన్దసాం-యఁదతిచ్ఛన్దా వర్ష్మైవైనగ్ం సమానానా-ఙ్కరోతి సద్వతీ [సద్వతీ, భవతి సత్త్వమేవైన] 5
భవతి సత్త్వమేవైన-ఙ్గమయతి వాథ్సప్రేణోప తిష్ఠత ఏతేన వై వథ్సప్రీర్భాలన్దనో-ఽగ్నేః ప్రియ-న్ధామా-ఽవా-ఽరున్ధా-ఽగ్నేరేవైతేన ప్రియ-న్ధామా-ఽవ రున్ధ ఏకాదశ-మ్భవత్యేకధైవ యజమానే వీర్య-న్దధాతి స్తోమేన వై దేవా అస్మిన్ ఁలోక ఆర్ధ్నువన్ ఛన్దోభిరముష్మిన్-థ్స్తోమస్యేవ ఖలు వా ఏత-ద్రూపం-యఁ-ద్వాథ్సప్రం-యఁ-ద్వాథ్సప్రేణోపతిష్ఠత [ఁయ-ద్వాథ్సప్రేణోపతిష్ఠతే, ఇమమేవ] 6
ఇమమేవ తేన లోకమభి జయతి య-ద్విష్ణుక్రమాన్ క్రమతే-ఽముమేవ తైర్లోకమభి జయతి పూర్వేద్యుః ప్రక్రామత్యుత్తరేద్యు-హ్ రుప తిష్ఠతే తస్మా-ద్యోగే-ఽన్యాసా-మ్ప్రజానా-మ్మనః, క్షేమే-ఽన్యాసా-న్తస్మా-ద్యాయావరః, క్షేమ్యస్యేశే తస్మా-ద్యాయావరః, క్షేమ్యమద్ధ్యవస్యతి ముష్టీ కరోతి వాచం-యఁచ్ఛతి యజ్ఞస్య ధృత్యై ॥ 7 ॥

(సృష్టో-ఽ - (1) భ్యే - తయా - భవతి - సద్వత్యు - పతిష్ఠతే - ద్విచత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 1)
అన్నపతే-ఽన్నస్య నో దేహీత్యాహా-గ్నిర్వా అన్నపతి-స్స ఏవాస్మా అన్న-మ్ప్రయచ్ఛత్యనమీవస్య శుష్మిణ ఇత్యాహా-యక్ష్మస్యేతి వావైతదాహ ప్ర ప్రదాతార-న్తారిష ఊర్జ-న్నో ధేహి ద్విపదే చతుష్పద ఇత్యాహా-ఽఽశిషమేవైతామా శాస్త ఉదు త్వా విశ్వే దేవా ఇత్యాహ ప్రాణా వై విశ్వే దేవాః [దేవాః, ప్రాణైరేవైన-] 8
ప్రాణైరేవైన-ముద్యచ్ఛతే ఽగ్నే భరన్తు చిత్తిభిరిత్యాహ యస్మా ఏవైన-ఞ్చిత్తాయోద్యచ్ఛతే తేనైవైనగ్ం సమర్ధయతి చతసృభిరా సాదయతి చత్వారి ఛన్దాగ్ంసి ఛన్దోభిరేవా-తిచ్ఛన్దసోత్తమయా వర్ష్మ వా ఏషా ఛన్దసాం-యఁదతిచ్ఛన్దా వర్ష్మైవైనగ్ం సమానానా-ఙ్కరోతి సద్వతీ భవతి సత్త్వమేవైన-ఙ్గమయతి ప్రేదగ్నే జ్యోతిష్మాన్ [ ] 9
యాహీత్యాహ జ్యోతిరేవాస్మి-న్దధాతి తనువా వా ఏష హినస్తి యగ్ం హినస్తి మా హిగ్ంసీస్తనువా ప్రజా ఇత్యాహ ప్రజాభ్య ఏవైనగ్ం శమయతి రక్షాగ్ంసి వా ఏత-ద్యజ్ఞగ్ం సచన్తే యదన ఉథ్సర్జ-త్యక్రన్దదిత్యన్వాహ రక్షసామపహత్యా అనసా వహన్-త్యపచితి-మేవాస్మి-న్దధాతి తస్మాదనస్వీ చ రథీ చాతిథీనా-మపచితతమా- [-మపచితతమౌ, అపచితిమా-న్భవతి] 10
-వపచితిమా-న్భవతి య ఏవం-వేఁద సమిధా-ఽగ్ని-న్దువస్యతేతి ఘృతానుషిక్తామవసితే సమిధమా దధాతి యథా-ఽతిథయ ఆగతాయ సర్పిష్వదాతిథ్య-ఙ్క్రియతే తాదృగేవ త-ద్గాయత్రియా బ్రాహ్మణస్య గాయత్రో హి బ్రాహ్మణస్త్రిష్టుభా రాజన్యస్య త్రైష్టుభో హి రాజన్యో ఽఫ్సు భస్మ ప్ర వేశయత్యఫ్సుయోనిర్వా అగ్ని-స్స్వామేవైనం-యోఁని-ఙ్గమయతి తిసృభిః ప్రవేశయతి త్రివృద్వా [త్రివృద్వై, అగ్ని-ర్యావా-] 11
అగ్ని-ర్యావా-నేవా-ఽగ్నిస్త-మ్ప్రతిష్ఠా-ఙ్గమయతి పరా వా ఏషో-ఽగ్నిం-వఁపతి యో-ఽఫ్సు భస్మ ప్రవేశయతి జ్యోతిష్మతీభ్యా-మవ దధాతి జ్యోతిరేవా-ఽస్మి-న్దధాతి ద్వాభ్యా-మ్ప్రతిష్ఠిత్యై పరా వా ఏష ప్రజా-మ్పశూన్ వపతి యో-ఽఫ్సు భస్మ ప్రవేశయతి పునరూర్జా సహ రయ్యేతి పునరుదైతి ప్రజామేవ పశూనాత్మ-న్ధత్తే పునస్త్వా-ఽఽదిత్యా [పునస్త్వా-ఽఽదిత్యాః, రుద్రా] 12
రుద్రా వసవ-స్సమిన్ధతా-మిత్యాహైతా వా ఏత-న్దేవతా అగ్రే సమైన్ధత తాభిరేవైనగ్ం సమిన్ధే బోధా స బోధీత్యుప తిష్ఠతే బోధయత్యేవైన-న్తస్మా-థ్సుప్త్వా ప్రజాః ప్రబుద్ధ్యన్తే యథాస్థానముప తిష్ఠతే తస్మా-ద్యథాస్థాన-మ్పశవః పునరేత్యోప తిష్ఠన్తే ॥ 13 ॥

(వై విశ్వే దేవా - జ్యోతిష్మా - నపచితతమౌ - త్రివృద్వా - ఆదిత్యా - ద్విచత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 2)
యావతీ వై పృథివీ తస్యై యమ ఆధిపత్య-మ్పరీయాయ యో వై యమ-న్దేవయజనమస్యా అనిర్యాచ్యా-ఽగ్ని-ఞ్చినుతే యమాయైనగ్ం స చినుతే-ఽపేతే-త్యద్ధ్యవసాయయతి యమమేవ దేవయజనమస్యై నిర్యాచ్యా- ఽఽత్మనే-ఽగ్ని-ఞ్చినుత ఇష్వగ్రేణ వా అస్యా అనామృత-మిచ్ఛన్తో నావిన్ద-న్తే దేవా ఏత-ద్యజురపశ్యన్నపేతేతి యదేతేనా-ధ్యవసాయయ- [-ధ్యవసాయయతి, అనామృత] 14
-త్యనామృత ఏవాగ్ని-ఞ్చినుత ఉద్ధన్తి యదేవాస్యా అమేద్ధ్య-న్తదప హన్త్యపో-ఽవోక్షతి శాన్త్యై సికతా ని వపత్యేతద్వా అగ్నేర్వైశ్వానరస్య రూపగ్ం రూపేణైవ వైశ్వానరమవ రున్ధ ఊషా-న్నివపతి పుష్టిర్వా ఏషా ప్రజననం-యఁదూషాః పుష్ట్యామేవ ప్రజననే-ఽగ్ని-ఞ్చినుతే-ఽథో సం(2)జ్ఞాన్న ఏవ సం(2)జ్ఞాన్నగ్గ్ హ్యేత- [హ్యేతత్, పశూనాం-యఁదూషా] 15
-త్పశూనాం-యఁదూషా ద్యావాపృథివీ సహా-ఽఽస్తా-న్తే వియతీ అబ్రూతామస్త్వేవ నౌ సహ యజ్ఞియమితి యదముష్యా యజ్ఞియమాసీ-త్తదస్యామదధా-త్త ఊషా అభవన్ యదస్యా యజ్ఞియమాసీ-త్తదముష్యామదధా-త్తదదశ్చన్ద్రమసి కృష్ణమూషా-న్నివపన్నదో ధ్యాయే-ద్ద్యావాపృథివ్యోరేవ యజ్ఞియే-ఽగ్ని-ఞ్చినుతే ఽయగ్ం సో అగ్నిరితి విశ్వామిత్రస్య [ ] 16
సూక్త-మ్భవత్యేతేన వై విశ్వామిత్రో-ఽగ్నేః ప్రియ-న్ధామా ఽవారున్ధాగ్నేరేవైతేన ప్రియ-న్ధామావ రున్ధే ఛన్దోభిర్వై దేవా-స్సువర్గం-లోఁకమాయన్ చతస్రః ప్రాచీరుప దధాతి చత్వారి ఛన్దాగ్ంసి ఛన్దోభిరేవ త-ద్యజమాన-స్సువర్గం-లోఁకమేతి తేషాగ్ం సువర్గం-లోఁకం-యఁతా-న్దిశ-స్సమవ్లీయన్త తే ద్వే పురస్తా-థ్సమీచీ ఉపాదధత ద్వే [ ] 17
పశ్చా-థ్సమీచీ తాభిర్వై తేదిశో-ఽదృగ్ంహన్ యద్ద్వే పురస్తా-థ్సమీచీ ఉపదధాతి ద్వే పశ్చా-థ్సమీచీ దిశాం-విఁధృత్యా అథో పశవో వై ఛన్దాగ్ంసి పశూనేవాస్మై సమీచో దధాత్యష్టావుప దధాత్యష్టాక్షరా గాయత్రీ గాయత్రో-ఽగ్ని-ర్యావానేవాగ్నిస్త-ఞ్చినుతే-ఽష్టావుప దధాత్యష్టాక్షరా గాయత్రీ గాయత్రీ సువర్గం-లోఁకమఞ్జసా వేద సువర్గస్య లోకస్య [లోకస్య, ప్రజ్ఞాత్యై] 18
ప్రజ్ఞాత్యై త్రయోదశ లోకమ్పృణా ఉప దధాత్యేకవిగ్ంశతి-స్సమ్పద్యన్తే ప్రతిష్ఠా వా ఏకవిగ్ంశః ప్రతిష్ఠా గార్హపత్య ఏకవిగ్ంశస్యైవ ప్రతిష్ఠా-ఙ్గార్హపత్యమను ప్రతి తిష్ఠతి ప్రత్యగ్ని-ఞ్చిక్యానస్తిష్ఠతి య ఏవం-వేఁద పఞ్చచితీక-ఞ్చిన్వీత ప్రథమ-ఞ్చిన్వానః పాఙ్క్తో యజ్ఞః పాఙ్క్తాః పశవో యజ్ఞమేవ పశూనవ రున్ధే త్రిచితీక-ఞ్చిన్వీత ద్వితీయ-ఞ్చిన్వానస్త్రయ ఇమే లోకా ఏష్వేవ లోకేషు [లోకేషు, ప్రతితిష్ఠ-] 19
ప్రతితిష్ఠ-త్యేకచితీక-ఞ్చిన్వీత తృతీయ-ఞ్చిన్వాన ఏకధా వై సువర్గో లోక ఏకవృతైవ సువర్గం-లోఁకమేతి పురీషేణాభ్యూహతి తస్మాన్మాగ్ం సేనాస్థి ఛన్న-న్న దుశ్చర్మా భవతి య ఏవం-వేఁద పఞ్చ చితయో భవన్తి పఞ్చభిః పురీషైరభ్యూహతి దశ సమ్పద్యన్తే దశాక్షరా విరాడన్నం-విఁరా-డ్విరాజ్యేవా-ఽన్నాద్యే ప్రతితిష్ఠతి ॥ 20 ॥

(అధ్యవసాయయతి - హ్యేత - ద్విశ్వామిత్రస్యా - దధత ద్వే - లోకస్య - లోకేషు -సప్తచత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 3)
వి వా ఏతౌ ద్విషాతే యశ్చ పురా-ఽగ్నిర్యశ్చోఖాయాగ్ం సమితమితి చతసృభి-స్స-న్నివపతి చత్వారి ఛన్దాగ్ంసి ఛన్దాగ్ంసి ఖలు వా అగ్నేః ప్రియా తనూః ప్రియయైవైనౌ తనువా సగ్ం శాస్తి సమితమిత్యాహ తస్మాద్బ్రహ్మణా క్షత్రగ్ం సమేతి యథ్స-న్న్యుప్య విహరతి తస్మా-ద్బ్రహ్మణా క్షత్రం-వ్యేఁత్యృతుభి- [క్షత్రం-వ్యేఁత్యృతుభిః, వా ఏత-న్దీక్షయన్తి] 21
-ర్వా ఏత-న్దీక్షయన్తి స ఋతుభిరేవ విముచ్యో మాతేవ పుత్ర-మ్పృథివీ పురీష్యమిత్యాహ-ర్తుభిరేవైన-న్దీక్షయిత్వర్తుభిర్వి ముఞ్చతి వైశ్వానర్యా శిక్యమా దత్తే స్వదయత్యేవైన-న్నైర్-ఋతీః కృష్ణా-స్తిస్ర-స్తుషపక్వా భవన్తి నిర్-ఋత్యై వా ఏత-ద్భాగధేయం-యఁ-త్తుషా నిర్-ఋత్యై రూప-ఙ్కృష్ణగ్ం రూపేణైవ నిర్-ఋతి-న్నిరవదయత ఇమా-న్దిశం-యఁన్త్యేషా [ ] 22
వై నిర్-ఋత్యై దిక్ స్వాయామేవ దిశి నిర్-ఋతి-న్నిరవదయతే స్వకృత ఇరిణ ఉప దధాతి ప్రదరే వైతద్వై నిర్-ఋత్యా ఆయతనగ్గ్ స్వ ఏవా-ఽఽయతనే నిర్-ఋతి-న్నిరవదయతే శిక్యమభ్యుప దధాతి నైర్-ఋతో వై పాశః సాక్షాదేవైన-న్నిర్-ఋతిపాశా-న్ముఞ్చతి తిస్ర ఉప దధాతి త్రేధావిహితో వై పురుషో యావానేవ పురుషస్తస్మా-న్నిర్-ఋతిమవ యజతే పరాచీరుప [పరాచీరుప, దధాతి పరాచీ-] 23
దధాతి పరాచీ-మేవాస్మా-న్నిర్-ఋతి-మ్ప్రణుదతే ఽప్రతీక్షమా యన్తి నిర్-ఋత్యా అన్తర్హిత్యై మార్జయిత్వోప తిష్ఠన్తే మేద్ధ్యత్వాయ గార్హపత్యముప తిష్ఠన్తే నిర్-ఋతి లోక ఏవ చరిత్వా పూతా దేవలోకముపావర్తన్త ఏకయోప తిష్ఠన్త ఏకధైవ యజమానే వీర్య-న్దధతి నివేశన-స్సఙ్గమనో వసూనామిత్యాహ ప్రజా వై పశవో వసు ప్రజయైవైన-మ్పశుభి-స్సమర్ధయన్తి ॥ 24 ॥

(ఋతుభి - రేషా- పరాచీరుపా - ష్టాచత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 4)
పురుషమాత్రేణ వి మిమీతే యజ్ఞేన వై పురుష-స్సమ్మితో యజ్ఞపరుషైవైనం-విఁమిమీతే యావా-న్పురుష ఊర్ధ్వబాహుస్తావా-న్భవత్యేతావద్వై పురుషే వీర్యం-వీఁర్యేణైవైనం-విఁ మిమీతే పక్షీ భవతి న హ్యపక్షః పతితు-మర్హత్యరత్నినా పక్షౌ ద్రాఘీయాగ్ంసౌ భవతస్తస్మా-త్పక్షప్రవయాగ్ంసి వయాగ్ంసి వ్యామమాత్రౌ పక్షౌ చ పుచ్ఛ-ఞ్చ భవత్యేతావద్వై పురుషే వీర్యం- [వీర్యమ్, వీర్యసమ్మితో] 25
-ఁవీర్యసమ్మితో వేణునా వి మిమీత ఆగ్నేయో వై వేణుః సయోనిత్వాయ యజుషా యునక్తి యజుషా కృషతి వ్యావృత్త్యై షడ్గవేన కృషతి ష-డ్వా ఋతవ ఋతుభిరేవైన-ఙ్కృషతి య-ద్ద్వాదశగవేన సంవఁథ్సరేణైవే యం-వాఁ అగ్నే-రతిదాహాదబిభే-థ్సైత-ద్ద్విగుణమపశ్య-త్కృష్ట-ఞ్చాకృష్ట-ఞ్చ తతో వా ఇమా-న్నా-ఽత్యదహద్య-త్కృష్ట-ఞ్చాకృష్ట-ఞ్చ [ఇమా-న్నా-ఽత్యదహద్య-త్కృష్ట-ఞ్చాకృష్ట-ఞ్చ, భవత్యస్యా అనతిదాహాయ] 26
భవత్యస్యా అనతిదాహాయ ద్విగుణ-న్త్వా అగ్ని-ముద్యన్తు-మర్హతీత్యాహుర్య-త్కృష్ట-ఞ్చాకృష్ట-ఞ్చ భవత్యగ్నేరుద్యత్యా ఏతావన్తో వై పశవో ద్విపాదశ్చ చతుష్పాదశ్చ తాన్. య-త్ప్రాచ ఉథ్సృజే-ద్రుద్రాయాపి దద్ధ్యా-ద్య-ద్దక్షిణా పితృభ్యో నిధువేద్య-త్ప్రతీచో రక్షాగ్ంసి హన్యురుదీచ ఉథ్సృజత్యేషా వై దేవమనుష్యాణాగ్ం శాన్తా ది- [శాన్తా దిక్, తామేవైనా-] 27
-క్తామేవైనా-ననూ-థ్సృజత్యథో ఖల్విమా-న్దిశము-థ్సృజత్యసౌ వా ఆదిత్యః ప్రాణః ప్రాణమేవైనా-ననూథ్సృజతి దక్షిణా పర్యావర్తన్తే స్వమేవ వీర్యమను పర్యావర్తన్తే తస్మా-ద్దక్షిణో-ఽర్ధ ఆత్మనో వీర్యావత్తరో-ఽథో ఆదిత్యస్యైవా-ఽఽవృతమను పర్యావర్తన్తే తస్మా-త్పరాఞ్చః పశవో వి తిష్ఠన్తే ప్రత్యఞ్చ ఆ వర్తన్తే తిస్రస్తిస్ర-స్సీతాః [తిస్రస్తిస్ర-స్సీతాః, కృషతి త్రివృతమేవ] 28
కృషతి త్రివృతమేవ యజ్ఞముఖే వి యాతయత్యోషధీర్వపతి బ్రహ్మణా-ఽన్నమవ రున్ధే ఽర్కే-ఽర్కశ్చీయతే చతుర్దశభిర్వపతి సప్త గ్రామ్యా ఓషధయ-స్సప్తా-ఽఽరణ్యా ఉభయీషామవరుద్ధ్యా అన్నస్యాన్నస్య వపత్యన్నస్యా-న్నస్యావరుద్ధ్యై కృష్టే వపతి కృష్టే హ్యోషధయః ప్రతితిష్ఠన్త్యనుసీతం-వఁపతి ప్రజాత్యై ద్వాదశసు సీతాసు వపతి ద్వాదశ మాసా-స్సంవఁథ్సర-స్సంవఁథ్సరేణైవాస్మా అన్న-మ్పచతి యదగ్నిచి- [యదగ్నిచిత్, అనవరుద్ధస్యా-] 29
-దనవరుద్ధస్యా-ఽశ్ఞీయాదవ-రుద్ధేన వ్యృద్ధ్యేత యే వనస్పతీనా-మ్ఫలగ్రహయ-స్తానిద్ధ్మే-ఽపి ప్రోక్షే-దనవరుద్ధస్యా-వరుద్ధ్యై దిగ్భ్యో లోష్టాన్-థ్సమస్యతి దిశామేవ వీర్యమవరుద్ధ్య దిశాం-వీఁర్యే-ఽగ్ని-ఞ్చినుతే య-న్ద్విష్యా-ద్యత్ర స స్యా-త్తస్యై దిశో లోష్టమా హరేదిష-మూర్జమహమిత ఆ దద ఇతీషమేవోర్జ-న్తస్యై దిశో-ఽవ రున్ధే క్షోధుకో భవతి యస్తస్యా-న్దిశి భవత్యుత్తరవేదిముప వపత్యుత్తరవేద్యాగ్ హ్యగ్నిశ్చీయతే ఽథో పశవో వా ఉత్తరవేదిః పశూనేవావ రున్ధే-ఽథో యజ్ఞపరుషో-ఽనన్తరిత్యై ॥ 30 ॥

(చ భవత్యేతావద్వై పురుషే వీర్యం - ఁయత్కృష్టఞ్చా-ఽకృష్టఞ్చ - దిఖ్- సీతా - అగ్నిచి - దవ - పఞ్చవిగ్ంశతిశ్చ) (అ. 5)
అగ్నే తవ శ్రవో వయ ఇతి సికతా ని వపత్యేతద్వా అగ్నేర్వైశ్వానరస్య సూక్తగ్ం సూక్తేనైవ వైశ్వానరమవ రున్ధే షడ్భిర్ని వపతి షడ్వా ఋతవః సంవఁథ్సర-స్సంవఁథ్సరో-ఽగ్నిర్వైశ్వానర-స్సాక్షాదేవ వైశ్వానరమవ రున్ధే సముద్రం-వైఁ నామైతచ్ఛన్దః సముద్రమను ప్రజాః ప్రజాయన్తే యదేతేన సికతా ని వపతి ప్రజానాం ప్రజననాయేన్ద్రో [ప్రజానాం ప్రజననాయేన్ద్రః, వృత్రాయ] 31
వృత్రాయ వజ్ర-మ్ప్రాహర-థ్స త్రేధా వ్యభవ-థ్స్ఫ్యస్తృతీయగ్ం రథస్తృతీయం-యూఁపస్తృతీయం-యేఁ-ఽన్తశ్శరా అశీర్యన్త తా-శ్శర్కరా అభవ-న్తచ్ఛర్కరాణాగ్ం శర్కరత్వం-వఁజ్రో వై శర్కరాః పశురగ్ని-ర్యచ్ఛర్కరాభిరగ్ని-మ్పరిమినోతి వజ్రేణైవాస్మై పశూ-న్పరి గృహ్ణాతి తస్మా-ద్వజ్రేణ పశవః పరిగృహీతాస్తస్మా-థ్స్థేయానస్థేయసో నోప హరతే త్రిసప్తాభిః పశుకామస్య [పశుకామస్య, పరి] 32
పరి మినుయా-థ్సప్త వై శీర్షణ్యాః ప్రాణాః ప్రాణాః పశవః ప్రాణైరేవాస్మై పశూనవ రున్ధే త్రిణవాభి-ర్భ్రాతృవ్యవత-స్త్రివృతమేవ వజ్రగ్ం సమ్భృత్య భ్రాతృవ్యాయ ప్రహరతి స్తృత్యా అపరిమితాభిః పరి మినుయా-దపరిమితస్యా-వరుద్ధ్యై య-ఙ్కామయేతాపశు-స్స్యాదిత్యపరిమిత్య తస్య శర్కరా-స్సికతా వ్యూహేదపరిగృహీత ఏవాస్య విషూచీనగ్ం రేతః పరా సిఞ్చత్యపశురేవ భవతి [భవతి, య-ఙ్కామయేత] 33
య-ఙ్కామయేత పశుమాన్-థ్స్యాదితి పరిమిత్య తస్య శర్కరా-స్సికతా వ్యూహే-త్పరిగృహీత ఏవాస్మై సమీచీనగ్ం రేతః సిఞ్చతి పశుమానేవ భవతి సౌమ్యా వ్యూహతి సోమో వై రేతోధా రేత ఏవ త-ద్దధాతి గాయత్రియా బ్రాహ్మణస్య గాయత్రో హి బ్రాహ్మణ-స్త్రిష్టుభా రాజన్యస్య త్రైష్టుభో హి రాజన్యః శంయు-మ్బార్హస్పత్య-మ్మేధో నోపానమ-థ్సో-ఽగ్ని-మ్ప్రా-ఽవిశ- [నోపానమ-థ్సో-ఽగ్ని-మ్ప్రా-ఽవిశత్, సో-ఽగ్నేః] 34
-థ్సో-ఽగ్నేః కృష్ణో రూప-ఙ్కృత్వోదాయత సో-ఽశ్వ-మ్ప్రా-ఽవిశ-థ్సో-ఽశ్వస్యా-వాన్తరశఫో-భవ-ద్యదశ్వమాక్రమయతి య ఏవ మేధో-ఽశ్వ-మ్ప్రా-ఽవిశ-త్తమేవావ రున్ధే ప్రజాపతినా-ఽగ్నిశ్చేతవ్య ఇత్యాహుః ప్రాజాపత్యో-ఽశ్వో యదశ్వమాక్రమయతి ప్రజాపతినైవా-ఽగ్ని-ఞ్చినుతే పుష్కరపర్ణముప దధాతి యోనిర్వా అగ్నేః పుష్కరపర్ణగ్ం సయోని- -మేవాగ్ని-ఞ్చినుతే ఽపా-మ్పృష్ఠమసీత్యుప దధాత్యపాం-వాఁ ఏత-త్పృష్ఠం-యఁ-త్పుష్కరపర్ణగ్ం రూపేణైవైనదుప దధాతి ॥ 35 ॥

(ఇన్ద్రః - పశుకామస్య - భవత్య - విశథ్ - సయోనిం - ఁవిగ్ంశతిశ్చ) (అ. 6)
బ్రహ్మ జజ్ఞానమితి రుక్మముప దధాతి బ్రహ్మముఖా వై ప్రజాపతిః ప్రజా అసృజత బ్రహ్మముఖా ఏవ త-త్ప్రజా యజమాన-స్సృజతే బ్రహ్మ జజ్ఞానమిత్యాహ తస్మాద్బ్రాహ్మణో ముఖ్యో ముఖ్యో భవతి య ఏవం-వేఁద బ్రహ్మవాదినో వదన్తి న పృథివ్యా-న్నాన్తరిక్షే న దివ్యగ్నిశ్చేతవ్య ఇతి య-త్పృథివ్యా-ఞ్చిన్వీత పృథివీగ్ం శుచా-ఽర్పయేన్నౌషధయో న వనస్పతయః [వనస్పతయః, ప్ర జాయేరన్.] 36
ప్ర జాయేరన్. యదన్తరిక్షే చిన్వీతాన్తరిక్షగ్ం శుచా-ఽర్పయేన్న వయాగ్ంసి ప్ర జాయేరన్. య-ద్దివి చిన్వీత దివగ్ం శుచా-ఽర్పయేన్న పర్జన్యో వర్షేద్రుక్మముప దధాత్యమృతం-వైఁ హిరణ్యమమృత ఏవాగ్ని-ఞ్చినుతే ప్రజాత్యై హిరణ్మయ-మ్పురుషముప దధాతి యజమానలోకస్య విధృత్యై యదిష్టకాయా ఆతృణ్ణమనూపదద్ధ్యా-త్పశూనా-ఞ్చ యజమానస్య చ ప్రాణమపి దద్ధ్యా-ద్దక్షిణతః [దద్ధ్యా-ద్దక్షిణతః, ప్రాఞ్చముప దధాతి] 37
ప్రాఞ్చముప దధాతి దాధార యజమానలోక-న్న పశూనా-ఞ్చ యజమానస్య చ ప్రాణమపి దధాత్యథో ఖల్విష్టకాయా ఆతృణ్ణమనూప దధాతి ప్రాణానాముథ్సృష్ట్యై ద్రఫ్సశ్చస్కన్దేత్యభి మృశతి హోత్రాస్వేవైన-మ్ప్రతిష్ఠాపయతి స్రుచావుప దధాత్యాజ్యస్య పూర్ణా-ఙ్కార్ష్మర్యమయీ-న్దద్ధ్నః పూర్ణా-మౌదుబంరీమియం-వైఁ కార్ష్మర్యమయ్యసావౌ-దుబంరీమే ఏవోప ధత్తే [ ] 38
తూష్ణీముప దధాతి న హీమే యజుషా-ఽఽప్తుమర్హతి దక్షిణా-ఙ్కార్ష్మర్యమయీ-ముత్తరామౌ-దుమ్బరీ-న్తస్మాదస్యా అసావుత్తరా ఽఽజ్యస్య పూర్ణా-ఙ్కార్ష్మర్యమయీం-వఁజ్రో వా ఆజ్యం-వఁజ్రః కార్ష్మర్యో వజ్రేణైవ యజ్ఞస్య దక్షిణతో రక్షాగ్స్యప హన్తి దద్ధ్నః పూర్ణామౌదుమ్బరీ-మ్పశవో వై దద్ధ్యూర్గుదుమ్బరః పశుష్వేవోర్జ-న్దధాతి పూర్ణే ఉప దధాతి పూర్ణే ఏవైన- [పూర్ణే ఏవైనమ్, అముష్మిన్ ఁలోక] 39
మముష్మిన్ ఁలోక ఉపతిష్ఠేతే విరాజ్యగ్నిశ్చేతవ్య ఇత్యాహు-స్స్రుగ్వై విరాడ్య-థ్స్రుచావుపదధాతి విరాజ్యేవాగ్ని-ఞ్చినుతే యజ్ఞముఖేయజ్ఞముఖే వై క్రియమాణే యజ్ఞగ్ం రక్షాగ్ంసి జిఘాగ్ంసన్తి యజ్ఞముఖగ్ం రుక్మో య-ద్రుక్మం-వ్యాఁఘారయతి యజ్ఞముఖాదేవ రక్షాగ్స్యప హన్తి పఞ్చభి-ర్వ్యాఘారయతి పాఙ్క్తో యజ్ఞో యావానేవ యజ్ఞస్తస్మా-ద్రక్షాగ్స్యప హన్త్యక్ష్ణయావ్యా ఘారయతి తస్మాదక్ష్ణయా పశవో-ఽఙ్గాని ప్ర హరన్తి ప్రతిష్ఠిత్యై ॥ 40 ॥

(వనస్పతయో- దక్షిణతో- ధత్త- ఏనం- తస్మా దక్ష్ణయా-పఞ్చ చ) (అ. 7)
స్వయమాతృణ్ణాముప దధాతీయం-వైఁ స్వయమాతృణ్ణేమామేవోప ధత్తే ఽశ్వముప ఘ్రాపయతి ప్రాణమేవాస్యా-న్దధాత్యథో ప్రాజాపత్యో వా అశ్వః ప్రజాపతినైవా-ఽగ్ని-ఞ్చినుతే ప్రథమేష్టకోపధీయమానా పశూనా-ఞ్చ యజమానస్య చ ప్రాణమపి దధాతి స్వయమాతృణ్ణా భవతి ప్రాణానాముథ్సృష్ట్యా అథో సువర్గస్య లోకస్యానుఖ్యాత్యా అగ్నావగ్నిశ్చేతవ్య ఇత్యాహురేష వా [ఇత్యాహురేష వై, అగ్నిర్వైశ్వానరో] 41
అగ్నిర్వైశ్వానరో యద్బ్రాహ్మణస్తస్మై ప్రథమామిష్టకాం-యఁజుష్కృతా-మ్ప్రయచ్ఛే-త్తా-మ్బ్రాహ్మణశ్చోప దద్ధ్యాతా-మగ్నావేవ తదగ్ని-ఞ్చినుత ఈశ్వరో వా ఏష ఆర్తిమార్తోర్యో-ఽవిద్వానిష్టకా-ముపదధాతి త్రీన్. వరా-న్దద్యా-త్త్రయో వై ప్రాణాః ప్రాణానాగ్ స్పృత్యై ద్వావేవ దేయౌ ద్వౌ హి ప్రాణావేక ఏవ దేయ ఏకో హి ప్రాణః పశు- [ప్రాణః పశుః, వా ఏష యదగ్నిర్న] 42
-ర్వా ఏష యదగ్నిర్న ఖలు వై పశవ ఆయవసే రమన్తే దూర్వేష్టకాముప దధాతి పశూనా-న్ధృత్యై ద్వాభ్యా-మ్ప్రతిష్ఠిత్యై కాణ్డా-త్కాణ్డా-త్ప్రరోహన్తీత్యాహ కాణ్డేనకాణ్డేన హ్యేషా ప్రతితిష్ఠత్యేవా నో దూర్వే ప్రతను సహస్రేణ శతేన చేత్యాహ సాహస్రః ప్రజాపతిః ప్రజాపతేరాప్త్యై దేవలక్ష్మం-వైఁ త్ర్యాలిఖితా తాముత్తరలక్ష్మాణ-న్దేవా ఉపాదధతా-ధరలక్ష్మాణ-మసురా య- [యమ్, కామయేత] 43
-ఙ్కామయేత వసీయాన్-థ్స్యాదిత్యుత్తరలక్ష్మాణ-న్తస్యోప దద్ధ్యా-ద్వసీయానేవ భవతి య-ఙ్కామయేత పాపీయాన్-థ్స్యాదిత్యధరలక్ష్మాణ-న్తస్యోప దద్ధ్యాదసురయోని-మేవైనమను పరా భావయతి పాపీయా-న్భవతి త్ర్యాలిఖితా భవతీమే వై లోకాస్త్ర్యాలిఖితైభ్య ఏవ లోకేభ్యో భ్రాతృవ్యమన్తరేత్యఙ్గిరస-స్సువర్గం-లోఁకం-యఁతః పురోడాశః కూర్మో భూత్వా-ఽను ప్రాసర్ప- [ప్రాసర్పత్, య-త్కూర్మముపదధాతి] 44
-ద్య-త్కూర్మముపదధాతి యథా క్షేత్రవిదఞ్జసా నయత్యేవమేవైన-ఙ్కూర్మ-స్సువర్గం-లోఁకమఞ్జసా నయతి మేధో వా ఏష పశూనాం-యఁ-త్కూర్మో య-త్కూర్మముప దధాతి స్వమేవ మేధ-మ్పశ్యన్తః పశవ ఉప తిష్ఠన్తే శ్మశానం-వాఁ ఏత-త్క్రియతే యన్మృతానా-మ్పశూనాగ్ం శీర్షాణ్యుపధీయన్తే యజ్జీవన్త-ఙ్కూర్మముప దధాతి తేనాశ్మశానచిద్వాస్తవ్యో వా ఏష య- [ఏష యత్, కూర్మో మధు] 45
-త్కూర్మో మధు వాతా ఋతాయత ఇతి దద్ధ్నా మధుమిశ్రేణాభ్యనక్తి స్వదయత్యేవైన-ఙ్గ్రామ్యం-వాఁ ఏతదన్నం-యఁ-ద్దద్ధ్యారణ్య-మ్మధు యద్దద్ధ్నా మధుమిశ్రేణా భ్యనక్త్యుభయస్యా ఽవరుద్ధ్యై మహీ ద్యౌః పృథివీ చ న ఇత్యాహా ఽఽభ్యామేవైనముభయతః పరిగృహ్ణాతి ప్రాఞ్చముప దధాతి సువర్గస్య లోకస్య సమష్ట్యై పురస్తా-త్ప్రత్యఞ్చముప దధాతి తస్మా- [తస్మాత్, పురస్తా-] 46
-త్పురస్తా-త్ప్రత్యఞ్చః పశవో మేధముప తిష్ఠన్తే యో వా అపనాభిమగ్ని-ఞ్చినుతే యజమానస్య నాభిమను ప్రవిశతి స ఏనమీశ్వరో హిగ్ంసితోరులూఖలముప దధాత్యేషా వా అగ్నేర్నాభి-స్సనాభిమేవా-ఽగ్ని-ఞ్చినుతే హిగ్ంసాయా ఔదుమ్బర-మ్భవత్యూర్గ్వా ఉదుమ్బర ఊర్జమేవావ రున్ధే మద్ధ్యత ఉప దధాతి మద్ధ్యత ఏవాస్మా ఊర్జ-న్దధాతి తస్మా-న్మద్ధ్యత ఊర్జా భుఞ్జత ఇయ-ద్భవతి ప్రజాపతినా యజ్ఞముఖేన సమ్మితమవ హన్త్యన్నమేవాక-ర్వైష్ణవ్యర్చోప దధాతి విష్ణుర్వై యజ్ఞో వైష్ణవా వనస్పతయో యజ్ఞ ఏవ యజ్ఞ-మ్ప్రతిష్ఠాపయతి ॥ 47 ॥

(ఏష వై - పశు - ర్య - మసర్ప - దేష యత్ - తస్మాత్ - తస్మాథ్ - సప్తవిగ్ంశతిశ్చ) (అ. 8)
ఏషాం-వాఁ ఏతల్లోకానా-ఞ్జ్యోతి-స్సమ్భృతం-యఁదుఖా యదుఖా-ముపదధాత్యేభ్య ఏవ లోకేభ్యో జ్యోతిరవ రున్ధే మద్ధ్యత ఉప దధాతి మద్ధ్యత ఏవాస్మై జ్యోతిర్దధాతి తస్మాన్మద్ధ్యతో జ్యోతిరుపా-ఽఽస్మహే సికతాభిః పూరయత్యేతద్వా అగ్నేర్వైశ్వానరస్య రూపగ్ం రూపేణైవ వైశ్వానరమవ రున్ధే య-ఙ్కామయేత క్షోధుక-స్స్యా-దిత్యూనా-న్తస్యోప [-దిత్యూనా-న్తస్యోప, దద్ధ్యా-త్క్షోధుక] 48
దద్ధ్యా-త్క్షోధుక ఏవ భవతి య-ఙ్కామయేతా-నుపదస్య-దన్నమద్యాదితి పూర్ణా-న్తస్యోప దద్ధ్యాదనుపదస్య-దేవాన్నమత్తి సహస్రం-వైఁ ప్రతి పురుషః పశూనాం-యఁచ్ఛతి సహస్రమన్యే పశవో మద్ధ్యే పురుషశీర్షముప దధాతి సవీర్యత్వాయో-ఖాయామపి దధాతి ప్రతిష్ఠామేవైన-ద్గమయతి వ్యృద్ధం-వాఁ ఏత-త్ప్రాణైరమేద్ధ్యం-యఁ-త్పురుషశీర్షమమృత-ఙ్ఖలు వై ప్రాణా [వై ప్రాణాః, అమృతగ్ం] 49
అమృతగ్ం హిరణ్య-మ్ప్రాణేషు హిరణ్యశల్కా-న్ప్రత్యస్యతి ప్రతిష్ఠామేవైన-ద్గమయిత్వా ప్రాణై-స్సమర్ధయతి దద్ధ్నా మధుమిశ్రేణ పూరయతి మధవ్యో-ఽసానీతి శృతాతఙ్క్యేన మేద్ధ్యత్వాయ గ్రామ్యం-వాఁ ఏతదన్నం-యఁ-ద్దద్ధ్యారణ్య-మ్మధు యద్దద్ధ్నా మధుమిశ్రేణ పూరయత్యుభయస్యా-వరుద్ధ్యై పశుశీర్షాణ్యుప దధాతి పశవో వై పశుశీర్షాణి పశూనేవావ రున్ధే య-ఙ్కామయేతా-ఽపశు-స్స్యాదితి [-ఽపశు-స్స్యాదితి, విషూచీనాని] 50
విషూచీనాని తస్యోప దద్ధ్యా-ద్విషూచ ఏవాస్మా-త్పశూ-న్దధాత్యపశురేవ భవతి య-ఙ్కామయేత పశుమాన్-థ్స్యాదితి సమీచీనాని తస్యోప దద్ధ్యా-థ్సమీచ ఏవాస్మై పశూ-న్దధాతి పశుమానేవ భవతి పురస్తా-త్ప్రతీచీనమశ్వస్యోప దధాతి పశ్చా-త్ప్రాచీనమృషభస్యా-పశవో వా అన్యే గో అశ్వేభ్యః పశవో గో అశ్వానేవాస్మై సమీచో దధాత్యే-తావన్తో వై పశవో [పశవః, ద్విపాదశ్చ] 51
ద్విపాదశ్చ చతుష్పాదశ్చ తాన్. వా ఏతదగ్నౌ ప్రదధాతి య-త్పశుశీర్షాణ్యుప-దధాత్య-ముమారణ్యమను తే దిశామీత్యాహ గ్రామ్యేభ్య ఏవ పశుభ్య ఆరణ్యా-న్పశూఞ్ఛుచమనూథ్సృజతి తస్మా-థ్సమావ-త్పశూనా-మ్ప్రజాయమానానా-మారణ్యాః పశవః కనీయాగ్ంస-శ్శుచా హ్యృతా-స్సర్పశీర్షముప దధాతి యైవ సర్పే త్విషిస్తామేవా-ఽవ రున్ధే [-ఽవ రున్ధే, య-థ్సమీచీన-] 52
య-థ్సమీచీన--మ్పశుశీర్షైరుప దద్ధ్యా-ద్గ్రామ్యా-న్పశూ-న్దగ్ంశుకా-స్స్యుర్య-ద్విషూచీన-మారణ్యాన్. యజురేవ వదేదవ తా-న్త్విషిగ్ం రున్ధే యా సర్పే న గ్రామ్యా-న్పశూన్. హినస్తి నా-ఽఽరణ్యానథో ఖలూపధేయమేవ యదుపదధాతి తేన తా-న్త్విషిమవ రున్ధే యా సర్పే య-ద్యజుర్వదతి తేన శాన్తమ్ ॥ 53 ॥

(ఊనాన్తస్యోప - ప్రాణాః - స్యాదితి - వై పశవో - రున్ధే - చతుశ్చత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 9)
పశుర్వా ఏష యదగ్నిర్యోనిః ఖలు వా ఏషా పశోర్వి క్రియతే య-త్ప్రాచీనమైష్టకా-ద్యజుః క్రియతే రేతో-ఽపస్యా అపస్యా ఉప దధాతి యోనావేవ రేతో దధాతి పఞ్చోప దధాతి పాఙ్క్తాః పశవః పశూనేవాస్మై ప్రజనయతి పఞ్చ దక్షిణతో వజ్రో వా అపస్యా వజ్రేణైవ యజ్ఞస్య దక్షిణతో రక్షాగ్స్యప హన్తి పఞ్చ పశ్చా- [పఞ్చ పశ్చాత్, ప్రాచీరుప దధాతి] 54
-త్ప్రాచీరుప దధాతి పశ్చాద్వై ప్రాచీనగ్ం రేతో ధీయతే పశ్చాదేవాస్మై ప్రాచీనగ్ం రేతో దధాతి పఞ్చ పురస్తా-త్ప్రతీచీరుప దధాతి పఞ్చ పశ్చా-త్ప్రాచీస్తస్మా-త్ప్రాచీనగ్ం రేతో ధీయతే ప్రతీచీః ప్రజా జాయన్తే పఞ్చోత్తరత శ్ఛన్దస్యాః పశవో వై ఛన్దస్యాః పశూనేవ ప్రజాతాన్-థ్స్వమాయతనమభి పర్యూహత ఇయం-వాఁ అగ్నే-రతిదాహా-దబిభే-థ్సైతా [-దబిభే-థ్సైతాః, అపస్యా అపశ్య-త్తా] 55
అపస్యా అపశ్య-త్తా ఉపాధత్త తతో వా ఇమా-న్నాత్యదహ-ద్యదపస్యా ఉపదధాత్యస్యా అనతిదాహాయోవాచ హేయమదది-థ్స బ్రహ్మణా-ఽన్నం-యఁస్యైతా ఉపధీయాన్తై య ఉ చైనా ఏవంవేఁ దదితి ప్రాణభృత ఉప దధాతి రేతస్యేవ ప్రాణా-న్దధాతి తస్మా-ద్వద-న్ప్రాణ-న్పశ్యఞ్ఛృణ్వ-న్పశుర్జాయతే ఽయ-మ్పురో [-ఽయ-మ్పురః, భువ ఇతి] 56
భువ ఇతి పురస్తాదుప దధాతి ప్రాణమేవైతాభి-ర్దాధారా-ఽయ-న్దక్షిణా విశ్వకర్మేతి దక్షిణతో మన ఏవైతాభిర్దాధారాయ-మ్పశ్చా-ద్విశ్వవ్యచా ఇతి పశ్చా-చ్చక్షురేవైతాభి-ర్దాధారేద-ముత్తరా-థ్సువరిత్యుత్తరత-శ్శ్రోత్రమేవైతాభి-ర్దాధారేయముపరి మతిరిత్యుపరిష్టా-ద్వాచమేవైతాభి-ర్దాధార దశదశోప దధాతి సవీర్యత్వాయాక్ష్ణయో [సవీర్యత్వాయాక్ష్ణయా, ఉప దధాతి] 57
-ప దధాతి తస్మాదక్ష్ణయా పశవో-ఽఙ్గాని ప్రహరన్తి ప్రతిష్ఠిత్యై యాః ప్రాచీస్తాభి-ర్వసిష్ఠ ఆర్ధ్నోద్యా దక్షిణా తాభిర్భరద్వాజో యాః ప్రతీచీస్తాభి ర్విశ్వామిత్రో యా ఉదీచీస్తాభి-ర్జమదగ్నిర్యా ఊర్ధ్వాస్తాభి-ర్విశ్వకర్మా య ఏవమేతాసామృద్ధిం-వేఁదర్ధ్నోత్యేవ య ఆసామేవ-మ్బన్ధుతాం-వేఁద బన్ధుమా-న్భవతి య ఆసామేవ-ఙ్కౢప్తిం-వేఁద కల్పతే- [కల్పతే, అస్మై య ఆసామేవ-] 58
-ఽస్మై య ఆసామేవ-మాయతనం-వేఁదా-ఽఽయతనవా-న్భవతి య ఆసామేవ-మ్ప్రతిష్ఠాం-వేఁద ప్రత్యేవ తిష్ఠతి ప్రాణభృత ఉపధాయ సంయఁత ఉప దధాతి ప్రాణానేవా ఽస్మి-న్ధిత్వా సంయఁద్భి-స్సంయఁచ్ఛతి త-థ్సంయఁతాగ్ం సంయఁత్త్వమథో ప్రాణ ఏవాపాన-న్దధాతి తస్మా-త్ప్రాణాపానౌ స-ఞ్చరతో విషూచీరుప దధాతి తస్మా-ద్విష్వఞ్చౌ ప్రాణాపానౌ యద్వా అగ్నేరసంయఁత- [అగ్నేరసంయఁతమ్, అసువర్గ్యమస్య] 59
-మసువర్గ్యమస్య త-థ్సువర్గ్యో-ఽగ్నిర్య-థ్సంయఁత ఉప దధాతి సమేవైనం-యఁచ్ఛతి ఉవర్గ్యమేవాక -స్త్ర్యవిర్వయః కృతమయానామిత్యాహ వయోభిరేవాయానవ రున్ధే ఽయైర్వయాగ్ంసి సర్వతో వాయుమతీర్భవన్తి తస్మాదయగ్ం సర్వతః పవతే ॥ 60 ॥

(పశ్చా - దేతాః - పురో - ఽక్ష్ణయా - కల్పతే - ఽసం-యఁతం - పఞ్చత్రిగ్ంశచ్చ) (అ. 10)
గాయత్రీ త్రిష్టు-బ్జగత్యనుష్టు-క్పఙ్క్త్యా సహ । బృహత్యుష్ణిహా కకు-థ్సూచీభిః శిమ్యన్తు త్వా ॥ ద్విపదా యా చతుష్పదా త్రిపదా యాచ షట్పదా । సఛన్దా యా చ విచ్ఛన్దా-స్సూచీభిః శిమ్యన్తు త్వా ॥ మహానామ్నీ రేవతయో విశ్వా ఆశాః ప్రసూవరీః । మేఘ్యా విద్యుతో వాచః సూచీభిః శిమ్యన్తు త్వా ॥ రజతా హరిణీ-స్సీసా యుజో యుజ్యన్తే కర్మభిః । అశ్వస్య వాజినస్త్వచి సూచీభిః శిమ్యన్తు త్వా ॥ నారీ- [నారీః, తే పత్నయో లోమ] 61
-స్తే పత్నయో లోమ విచిన్వన్తు మనీషయా । దేవానా-మ్పత్నీర్దిశః సూచీభిః శిమ్యన్తు త్వా ॥ కువిదఙ్గ యవమన్తో యవ-ఞ్చిద్యథా దాన్త్యనుపూర్వం-విఁయూయ । ఇహేహైషా-ఙ్కృణుత భోజనాని యే బర్హిషో నమోవృక్తి-న్నజగ్ముః ॥ 62 ॥

(నారీ - స్త్రిగ్ంశచ్చ) (అ. 11)
కస్త్వా చ్ఛ్యతి కస్త్వా వి శాస్తి కస్తే గాత్రాణి శిమ్యతి । క ఉ తే శమితా కవిః ॥ ఋతవస్త ఋతుధా పరుః శమితారో విశాసతు । సంవఁథ్సరస్య ధాయసా శిమీభి-శ్శిమ్యన్తు త్వా ॥ దైవ్యా అద్ధ్వర్యవస్త్వా చ్ఛ్యన్తు వి చ శాసతు । గాత్రాణి పర్వశస్తే శిమాః కృణ్వన్తు శిమ్యన్తః ॥ అర్ధమాసాః పరూగ్ంషి తే మాసా-శ్ఛ్యన్తు శిమ్యన్తః । అహోరాత్రాణి మరుతో విలిష్టగ్ం [మరుతో విలిష్టమ్, సూదయన్తు తే ।] 63
సూదయన్తు తే ॥ పృథివీ తే ఽన్తరిక్షేణ వాయుశ్ఛిద్ర-మ్భిషజ్యతు । ద్యౌస్తే నక్షత్రై-స్సహ రూప-ఙ్కృణోతు సాధుయా ॥ శ-న్తే పరేభ్యో గాత్రేభ్య-శ్శమస్త్వవరేభ్యః । శమస్థభ్యో మజ్జభ్య-శ్శము తే తనువే భువత్ ॥ 64 ॥

(విలిష్టం - త్రిగ్ంశచ్చ) (అ. 12)
(విష్ణుముఖా - అన్నపతే - యావతీ - వి వై - పురుషమాత్రేణా - ఽగ్నే తవ శ్రవో వయో - బ్రహ్మ జజ్ఞానగ్గ్ - స్వయమాతృణ్ణా - మేషాం-వైఁ - పశు - ర్గాయత్రీ - కస్త్వా - ద్వాదశ )
(విష్ణుముఖా - అపచితిమాన్ - వి వా ఏతా - వగ్నే తవ - స్వయమాతృణ్ణాం - ఁవిషూచీనాని - గాయత్రీ - చతుష్షష్టిః)
(విష్ణుముఖా, స్తనువే భువత్)
॥ హరిః ఓమ్ ॥