കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ സംഹിതായാ-മ്പഞ്ചമകാണ്ഡേ ദ്വിതീയഃ പ്രശ്നഃ - ചിത്യുപക്രമാഭിധാനം
ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,
ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,
ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹരിഃ ഓമ് ॥
വിഷ്ണുമുഖാ വൈ ദേവാ ശ്ഛന്ദോഭിരിമാന് ഁലോകാനനപജയ്യ മഭ്യജയന്.യ-ദ്വിഷ്ണുക്രമാന് ക്രമതേ വിഷ്ണുരേവ ഭൂത്വാ യജമാനശ്ഛന്ദോഭിരിമാന് ഁലോകാനനപജയ്യമഭി ജയതി വിഷ്ണോഃ ക്രമോ-ഽസ്യ-ഭിമാതിഹേത്യാഹ ഗായത്രീ വൈ പൃഥിവീ ത്രൈഷ്ടുഭമന്തരിക്ഷ-ഞ്ജാഗതീ ദ്യൌരാനുഷ്ടുഭീര്ദിശ ശ്ഛന്ദോഭിരേവേമാന് ഁലോകാന്. യഥാ പൂര്വമഭി ജയതി പ്രജാപതിരഗ്നിമസൃജത സോ-ഽസ്മാ-ഥ്സൃഷ്ടഃ [സോ-ഽസ്മാ-ഥ്സൃഷ്ടഃ, പരാങൈത്ത-] 1
പരാങൈത്ത-മേതയാ ഽന്വൈദക്രന്ദദിതി തയാ വൈ സോ-ഽഗ്നേഃ പ്രിയ-ന്ധാമാ-ഽവാരുന്ധ യദേതാമന്വാഹാ-ഗ്നേരേവൈതയാ പ്രിയ-ന്ധാമാ-ഽവ രുന്ധ ഈശ്വരോ വാ ഏഷ പരാ-മ്പ്രദഘോ യോ വിഷ്ണുക്രമാന് ക്രമതേ ചതസൃഭിരാ വര്തതേ ചത്വാരി ഛന്ദാഗ്ംസി ഛന്ദാഗ്ംസി ഖലു വാ അഗ്നേഃ പ്രിയാ തനൂഃ പ്രിയാമേവാസ്യ തനുവമഭി [ ] 2
വിഷ്ണുമുഖാ വൈ ദേവാ ശ്ഛന്ദോഭിരിമാന് ഁലോകാനനപജയ്യ മഭ്യജയന്.യ-ദ്വിഷ്ണുക്രമാന് ക്രമതേ വിഷ്ണുരേവ ഭൂത്വാ യജമാനശ്ഛന്ദോഭിരിമാന് ഁലോകാനനപജയ്യമഭി ജയതി വിഷ്ണോഃ ക്രമോ-ഽസ്യ-ഭിമാതിഹേത്യാഹ ഗായത്രീ വൈ പൃഥിവീ ത്രൈഷ്ടുഭമന്തരിക്ഷ-ഞ്ജാഗതീ ദ്യൌരാനുഷ്ടുഭീര്ദിശ ശ്ഛന്ദോഭിരേവേമാന് ഁലോകാന്. യഥാ പൂര്വമഭി ജയതി പ്രജാപതിരഗ്നിമസൃജത സോ-ഽസ്മാ-ഥ്സൃഷ്ടഃ [സോ-ഽസ്മാ-ഥ്സൃഷ്ടഃ, പരാങൈത്ത-] 1
പരാങൈത്ത-മേതയാ ഽന്വൈദക്രന്ദദിതി തയാ വൈ സോ-ഽഗ്നേഃ പ്രിയ-ന്ധാമാ-ഽവാരുന്ധ യദേതാമന്വാഹാ-ഗ്നേരേവൈതയാ പ്രിയ-ന്ധാമാ-ഽവ രുന്ധ ഈശ്വരോ വാ ഏഷ പരാ-മ്പ്രദഘോ യോ വിഷ്ണുക്രമാന് ക്രമതേ ചതസൃഭിരാ വര്തതേ ചത്വാരി ഛന്ദാഗ്ംസി ഛന്ദാഗ്ംസി ഖലു വാ അഗ്നേഃ പ്രിയാ തനൂഃ പ്രിയാമേവാസ്യ തനുവമഭി [ ] 2
പര്യാവര്തതേ ദക്ഷിണാ പര്യാവര്തതേ സ്വമേവ വീര്യമനു പര്യാവര്തതേ തസ്മാ-ദ്ദക്ഷിണോ-ഽര്ധ ആത്മനോ വീര്യാവത്തരോ-ഽഥോ ആദിത്യസ്യൈവാ-ഽഽവൃതമനു പര്യാവര്തതേ ശുനശ്ശേപമാജീഗര്തിം-വഁരുണോ-ഽഗൃഹ്ണാ-ഥ്സ ഏതാം-വാഁരുണീമപശ്യ-ത്തയാ വൈ സ ആത്മാനം-വഁരുണപാശാദമുഞ്ച-ദ്വരുണോ വാ ഏത-ങ്ഗൃഹ്ണാതി യ ഉഖാ-മ്പ്രതിമുഞ്ചത ഉദുത്തമം-വഁരുണപാശ-മസ്മദിത്യാഹാ-ഽഽത്മാന-മേവൈതയാ [-മേവൈതയാ, വരുണപാശാ-] 3
വരുണപാശാ-ന്മുഞ്ചത്യാ ത്വാ-ഽഹാര്ഷമിത്യാഹാ ഽഽഹ്യനഗ്ം ഹരതി ധ്രുവസ്തിഷ്ഠാ ഽവിചാചലിരിത്യാഹ പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ വിശസ്ത്വാ സര്വാ വാഞ്ഛന്ത്വിത്യാഹ വിശൈവൈനഗ്ം സമര്ധയത്യസ്മി-ന്രാഷ്ട്രമധി ശ്രയേത്യാഹ രാഷ്ട്രമേവാസ്മി-ന്ധ്രുവമകര്യ-ങ്കാമയേത രാഷ്ട്രഗ്ഗ് സ്യാദിതി ത-മ്മനസാ ധ്യായേ-ദ്രാഷ്ട്രമേവ ഭവ- [ഭവതി, അഗ്രേ] 4
-ത്യഗ്രേ ബൃഹന്നുഷസാമൂര്ധ്വോ അസ്ഥാദിത്യാഹാ-ഽഗ്രമേവൈനഗ്ം സമാനാനാ-ങ്കരോതി നിര്ജഗ്മിവാ-ന്തമസ ഇത്യാഹ തമ ഏവാസ്മാദപ ഹന്തി ജ്യോതിഷാ- ഽഽഗാദിത്യാഹ ജ്യോതിരേവാ-സ്മി-ന്ദധാതി ചതസൃഭിഃ സാദയതി ചത്വാരി ഛന്ദാഗ്ംസി ഛന്ദോഭിരേവാ-ഽ-തിച്ഛന്ദസോത്തമയാ വര്ഷ്മ വാ ഏഷാ ഛന്ദസാം-യഁദതിച്ഛന്ദാ വര്ഷ്മൈവൈനഗ്ം സമാനാനാ-ങ്കരോതി സദ്വതീ [സദ്വതീ, ഭവതി സത്ത്വമേവൈന] 5
ഭവതി സത്ത്വമേവൈന-ങ്ഗമയതി വാഥ്സപ്രേണോപ തിഷ്ഠത ഏതേന വൈ വഥ്സപ്രീര്ഭാലന്ദനോ-ഽഗ്നേഃ പ്രിയ-ന്ധാമാ-ഽവാ-ഽരുന്ധാ-ഽഗ്നേരേവൈതേന പ്രിയ-ന്ധാമാ-ഽവ രുന്ധ ഏകാദശ-മ്ഭവത്യേകധൈവ യജമാനേ വീര്യ-ന്ദധാതി സ്തോമേന വൈ ദേവാ അസ്മിന് ഁലോക ആര്ധ്നുവന് ഛന്ദോഭിരമുഷ്മിന്-ഥ്സ്തോമസ്യേവ ഖലു വാ ഏത-ദ്രൂപം-യഁ-ദ്വാഥ്സപ്രം-യഁ-ദ്വാഥ്സപ്രേണോപതിഷ്ഠത [ഁയ-ദ്വാഥ്സപ്രേണോപതിഷ്ഠതേ, ഇമമേവ] 6
ഇമമേവ തേന ലോകമഭി ജയതി യ-ദ്വിഷ്ണുക്രമാന് ക്രമതേ-ഽമുമേവ തൈര്ലോകമഭി ജയതി പൂര്വേദ്യുഃ പ്രക്രാമത്യുത്തരേദ്യു-ഹ് രുപ തിഷ്ഠതേ തസ്മാ-ദ്യോഗേ-ഽന്യാസാ-മ്പ്രജാനാ-മ്മനഃ, ക്ഷേമേ-ഽന്യാസാ-ന്തസ്മാ-ദ്യായാവരഃ, ക്ഷേമ്യസ്യേശേ തസ്മാ-ദ്യായാവരഃ, ക്ഷേമ്യമദ്ധ്യവസ്യതി മുഷ്ടീ കരോതി വാചം-യഁച്ഛതി യജ്ഞസ്യ ധൃത്യൈ ॥ 7 ॥
വരുണപാശാ-ന്മുഞ്ചത്യാ ത്വാ-ഽഹാര്ഷമിത്യാഹാ ഽഽഹ്യനഗ്ം ഹരതി ധ്രുവസ്തിഷ്ഠാ ഽവിചാചലിരിത്യാഹ പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ വിശസ്ത്വാ സര്വാ വാഞ്ഛന്ത്വിത്യാഹ വിശൈവൈനഗ്ം സമര്ധയത്യസ്മി-ന്രാഷ്ട്രമധി ശ്രയേത്യാഹ രാഷ്ട്രമേവാസ്മി-ന്ധ്രുവമകര്യ-ങ്കാമയേത രാഷ്ട്രഗ്ഗ് സ്യാദിതി ത-മ്മനസാ ധ്യായേ-ദ്രാഷ്ട്രമേവ ഭവ- [ഭവതി, അഗ്രേ] 4
-ത്യഗ്രേ ബൃഹന്നുഷസാമൂര്ധ്വോ അസ്ഥാദിത്യാഹാ-ഽഗ്രമേവൈനഗ്ം സമാനാനാ-ങ്കരോതി നിര്ജഗ്മിവാ-ന്തമസ ഇത്യാഹ തമ ഏവാസ്മാദപ ഹന്തി ജ്യോതിഷാ- ഽഽഗാദിത്യാഹ ജ്യോതിരേവാ-സ്മി-ന്ദധാതി ചതസൃഭിഃ സാദയതി ചത്വാരി ഛന്ദാഗ്ംസി ഛന്ദോഭിരേവാ-ഽ-തിച്ഛന്ദസോത്തമയാ വര്ഷ്മ വാ ഏഷാ ഛന്ദസാം-യഁദതിച്ഛന്ദാ വര്ഷ്മൈവൈനഗ്ം സമാനാനാ-ങ്കരോതി സദ്വതീ [സദ്വതീ, ഭവതി സത്ത്വമേവൈന] 5
ഭവതി സത്ത്വമേവൈന-ങ്ഗമയതി വാഥ്സപ്രേണോപ തിഷ്ഠത ഏതേന വൈ വഥ്സപ്രീര്ഭാലന്ദനോ-ഽഗ്നേഃ പ്രിയ-ന്ധാമാ-ഽവാ-ഽരുന്ധാ-ഽഗ്നേരേവൈതേന പ്രിയ-ന്ധാമാ-ഽവ രുന്ധ ഏകാദശ-മ്ഭവത്യേകധൈവ യജമാനേ വീര്യ-ന്ദധാതി സ്തോമേന വൈ ദേവാ അസ്മിന് ഁലോക ആര്ധ്നുവന് ഛന്ദോഭിരമുഷ്മിന്-ഥ്സ്തോമസ്യേവ ഖലു വാ ഏത-ദ്രൂപം-യഁ-ദ്വാഥ്സപ്രം-യഁ-ദ്വാഥ്സപ്രേണോപതിഷ്ഠത [ഁയ-ദ്വാഥ്സപ്രേണോപതിഷ്ഠതേ, ഇമമേവ] 6
ഇമമേവ തേന ലോകമഭി ജയതി യ-ദ്വിഷ്ണുക്രമാന് ക്രമതേ-ഽമുമേവ തൈര്ലോകമഭി ജയതി പൂര്വേദ്യുഃ പ്രക്രാമത്യുത്തരേദ്യു-ഹ് രുപ തിഷ്ഠതേ തസ്മാ-ദ്യോഗേ-ഽന്യാസാ-മ്പ്രജാനാ-മ്മനഃ, ക്ഷേമേ-ഽന്യാസാ-ന്തസ്മാ-ദ്യായാവരഃ, ക്ഷേമ്യസ്യേശേ തസ്മാ-ദ്യായാവരഃ, ക്ഷേമ്യമദ്ധ്യവസ്യതി മുഷ്ടീ കരോതി വാചം-യഁച്ഛതി യജ്ഞസ്യ ധൃത്യൈ ॥ 7 ॥
(സൃഷ്ടോ-ഽ - (1) ഭ്യേ - തയാ - ഭവതി - സദ്വത്യു - പതിഷ്ഠതേ - ദ്വിചത്വാരിഗ്ംശച്ച) (അ. 1)
അന്നപതേ-ഽന്നസ്യ നോ ദേഹീത്യാഹാ-ഗ്നിര്വാ അന്നപതി-സ്സ ഏവാസ്മാ അന്ന-മ്പ്രയച്ഛത്യനമീവസ്യ ശുഷ്മിണ ഇത്യാഹാ-യക്ഷ്മസ്യേതി വാവൈതദാഹ പ്ര പ്രദാതാര-ന്താരിഷ ഊര്ജ-ന്നോ ധേഹി ദ്വിപദേ ചതുഷ്പദ ഇത്യാഹാ-ഽഽശിഷമേവൈതാമാ ശാസ്ത ഉദു ത്വാ വിശ്വേ ദേവാ ഇത്യാഹ പ്രാണാ വൈ വിശ്വേ ദേവാഃ [ദേവാഃ, പ്രാണൈരേവൈന-] 8
പ്രാണൈരേവൈന-മുദ്യച്ഛതേ ഽഗ്നേ ഭരന്തു ചിത്തിഭിരിത്യാഹ യസ്മാ ഏവൈന-ഞ്ചിത്തായോദ്യച്ഛതേ തേനൈവൈനഗ്ം സമര്ധയതി ചതസൃഭിരാ സാദയതി ചത്വാരി ഛന്ദാഗ്ംസി ഛന്ദോഭിരേവാ-തിച്ഛന്ദസോത്തമയാ വര്ഷ്മ വാ ഏഷാ ഛന്ദസാം-യഁദതിച്ഛന്ദാ വര്ഷ്മൈവൈനഗ്ം സമാനാനാ-ങ്കരോതി സദ്വതീ ഭവതി സത്ത്വമേവൈന-ങ്ഗമയതി പ്രേദഗ്നേ ജ്യോതിഷ്മാന് [ ] 9
യാഹീത്യാഹ ജ്യോതിരേവാസ്മി-ന്ദധാതി തനുവാ വാ ഏഷ ഹിനസ്തി യഗ്ം ഹിനസ്തി മാ ഹിഗ്ംസീസ്തനുവാ പ്രജാ ഇത്യാഹ പ്രജാഭ്യ ഏവൈനഗ്ം ശമയതി രക്ഷാഗ്ംസി വാ ഏത-ദ്യജ്ഞഗ്ം സചന്തേ യദന ഉഥ്സര്ജ-ത്യക്രന്ദദിത്യന്വാഹ രക്ഷസാമപഹത്യാ അനസാ വഹന്-ത്യപചിതി-മേവാസ്മി-ന്ദധാതി തസ്മാദനസ്വീ ച രഥീ ചാതിഥീനാ-മപചിതതമാ- [-മപചിതതമൌ, അപചിതിമാ-ന്ഭവതി] 10
-വപചിതിമാ-ന്ഭവതി യ ഏവം-വേഁദ സമിധാ-ഽഗ്നി-ന്ദുവസ്യതേതി ഘൃതാനുഷിക്താമവസിതേ സമിധമാ ദധാതി യഥാ-ഽതിഥയ ആഗതായ സര്പിഷ്വദാതിഥ്യ-ങ്ക്രിയതേ താദൃഗേവ ത-ദ്ഗായത്രിയാ ബ്രാഹ്മണസ്യ ഗായത്രോ ഹി ബ്രാഹ്മണസ്ത്രിഷ്ടുഭാ രാജന്യസ്യ ത്രൈഷ്ടുഭോ ഹി രാജന്യോ ഽഫ്സു ഭസ്മ പ്ര വേശയത്യഫ്സുയോനിര്വാ അഗ്നി-സ്സ്വാമേവൈനം-യോഁനി-ങ്ഗമയതി തിസൃഭിഃ പ്രവേശയതി ത്രിവൃദ്വാ [ത്രിവൃദ്വൈ, അഗ്നി-ര്യാവാ-] 11
അഗ്നി-ര്യാവാ-നേവാ-ഽഗ്നിസ്ത-മ്പ്രതിഷ്ഠാ-ങ്ഗമയതി പരാ വാ ഏഷോ-ഽഗ്നിം-വഁപതി യോ-ഽഫ്സു ഭസ്മ പ്രവേശയതി ജ്യോതിഷ്മതീഭ്യാ-മവ ദധാതി ജ്യോതിരേവാ-ഽസ്മി-ന്ദധാതി ദ്വാഭ്യാ-മ്പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ പരാ വാ ഏഷ പ്രജാ-മ്പശൂന് വപതി യോ-ഽഫ്സു ഭസ്മ പ്രവേശയതി പുനരൂര്ജാ സഹ രയ്യേതി പുനരുദൈതി പ്രജാമേവ പശൂനാത്മ-ന്ധത്തേ പുനസ്ത്വാ-ഽഽദിത്യാ [പുനസ്ത്വാ-ഽഽദിത്യാഃ, രുദ്രാ] 12
രുദ്രാ വസവ-സ്സമിന്ധതാ-മിത്യാഹൈതാ വാ ഏത-ന്ദേവതാ അഗ്രേ സമൈന്ധത താഭിരേവൈനഗ്ം സമിന്ധേ ബോധാ സ ബോധീത്യുപ തിഷ്ഠതേ ബോധയത്യേവൈന-ന്തസ്മാ-ഥ്സുപ്ത്വാ പ്രജാഃ പ്രബുദ്ധ്യന്തേ യഥാസ്ഥാനമുപ തിഷ്ഠതേ തസ്മാ-ദ്യഥാസ്ഥാന-മ്പശവഃ പുനരേത്യോപ തിഷ്ഠന്തേ ॥ 13 ॥
അന്നപതേ-ഽന്നസ്യ നോ ദേഹീത്യാഹാ-ഗ്നിര്വാ അന്നപതി-സ്സ ഏവാസ്മാ അന്ന-മ്പ്രയച്ഛത്യനമീവസ്യ ശുഷ്മിണ ഇത്യാഹാ-യക്ഷ്മസ്യേതി വാവൈതദാഹ പ്ര പ്രദാതാര-ന്താരിഷ ഊര്ജ-ന്നോ ധേഹി ദ്വിപദേ ചതുഷ്പദ ഇത്യാഹാ-ഽഽശിഷമേവൈതാമാ ശാസ്ത ഉദു ത്വാ വിശ്വേ ദേവാ ഇത്യാഹ പ്രാണാ വൈ വിശ്വേ ദേവാഃ [ദേവാഃ, പ്രാണൈരേവൈന-] 8
പ്രാണൈരേവൈന-മുദ്യച്ഛതേ ഽഗ്നേ ഭരന്തു ചിത്തിഭിരിത്യാഹ യസ്മാ ഏവൈന-ഞ്ചിത്തായോദ്യച്ഛതേ തേനൈവൈനഗ്ം സമര്ധയതി ചതസൃഭിരാ സാദയതി ചത്വാരി ഛന്ദാഗ്ംസി ഛന്ദോഭിരേവാ-തിച്ഛന്ദസോത്തമയാ വര്ഷ്മ വാ ഏഷാ ഛന്ദസാം-യഁദതിച്ഛന്ദാ വര്ഷ്മൈവൈനഗ്ം സമാനാനാ-ങ്കരോതി സദ്വതീ ഭവതി സത്ത്വമേവൈന-ങ്ഗമയതി പ്രേദഗ്നേ ജ്യോതിഷ്മാന് [ ] 9
യാഹീത്യാഹ ജ്യോതിരേവാസ്മി-ന്ദധാതി തനുവാ വാ ഏഷ ഹിനസ്തി യഗ്ം ഹിനസ്തി മാ ഹിഗ്ംസീസ്തനുവാ പ്രജാ ഇത്യാഹ പ്രജാഭ്യ ഏവൈനഗ്ം ശമയതി രക്ഷാഗ്ംസി വാ ഏത-ദ്യജ്ഞഗ്ം സചന്തേ യദന ഉഥ്സര്ജ-ത്യക്രന്ദദിത്യന്വാഹ രക്ഷസാമപഹത്യാ അനസാ വഹന്-ത്യപചിതി-മേവാസ്മി-ന്ദധാതി തസ്മാദനസ്വീ ച രഥീ ചാതിഥീനാ-മപചിതതമാ- [-മപചിതതമൌ, അപചിതിമാ-ന്ഭവതി] 10
-വപചിതിമാ-ന്ഭവതി യ ഏവം-വേഁദ സമിധാ-ഽഗ്നി-ന്ദുവസ്യതേതി ഘൃതാനുഷിക്താമവസിതേ സമിധമാ ദധാതി യഥാ-ഽതിഥയ ആഗതായ സര്പിഷ്വദാതിഥ്യ-ങ്ക്രിയതേ താദൃഗേവ ത-ദ്ഗായത്രിയാ ബ്രാഹ്മണസ്യ ഗായത്രോ ഹി ബ്രാഹ്മണസ്ത്രിഷ്ടുഭാ രാജന്യസ്യ ത്രൈഷ്ടുഭോ ഹി രാജന്യോ ഽഫ്സു ഭസ്മ പ്ര വേശയത്യഫ്സുയോനിര്വാ അഗ്നി-സ്സ്വാമേവൈനം-യോഁനി-ങ്ഗമയതി തിസൃഭിഃ പ്രവേശയതി ത്രിവൃദ്വാ [ത്രിവൃദ്വൈ, അഗ്നി-ര്യാവാ-] 11
അഗ്നി-ര്യാവാ-നേവാ-ഽഗ്നിസ്ത-മ്പ്രതിഷ്ഠാ-ങ്ഗമയതി പരാ വാ ഏഷോ-ഽഗ്നിം-വഁപതി യോ-ഽഫ്സു ഭസ്മ പ്രവേശയതി ജ്യോതിഷ്മതീഭ്യാ-മവ ദധാതി ജ്യോതിരേവാ-ഽസ്മി-ന്ദധാതി ദ്വാഭ്യാ-മ്പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ പരാ വാ ഏഷ പ്രജാ-മ്പശൂന് വപതി യോ-ഽഫ്സു ഭസ്മ പ്രവേശയതി പുനരൂര്ജാ സഹ രയ്യേതി പുനരുദൈതി പ്രജാമേവ പശൂനാത്മ-ന്ധത്തേ പുനസ്ത്വാ-ഽഽദിത്യാ [പുനസ്ത്വാ-ഽഽദിത്യാഃ, രുദ്രാ] 12
രുദ്രാ വസവ-സ്സമിന്ധതാ-മിത്യാഹൈതാ വാ ഏത-ന്ദേവതാ അഗ്രേ സമൈന്ധത താഭിരേവൈനഗ്ം സമിന്ധേ ബോധാ സ ബോധീത്യുപ തിഷ്ഠതേ ബോധയത്യേവൈന-ന്തസ്മാ-ഥ്സുപ്ത്വാ പ്രജാഃ പ്രബുദ്ധ്യന്തേ യഥാസ്ഥാനമുപ തിഷ്ഠതേ തസ്മാ-ദ്യഥാസ്ഥാന-മ്പശവഃ പുനരേത്യോപ തിഷ്ഠന്തേ ॥ 13 ॥
(വൈ വിശ്വേ ദേവാ - ജ്യോതിഷ്മാ - നപചിതതമൌ - ത്രിവൃദ്വാ - ആദിത്യാ - ദ്വിചത്വാരിഗ്ംശച്ച) (അ. 2)
യാവതീ വൈ പൃഥിവീ തസ്യൈ യമ ആധിപത്യ-മ്പരീയായ യോ വൈ യമ-ന്ദേവയജനമസ്യാ അനിര്യാച്യാ-ഽഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ യമായൈനഗ്ം സ ചിനുതേ-ഽപേതേ-ത്യദ്ധ്യവസായയതി യമമേവ ദേവയജനമസ്യൈ നിര്യാച്യാ- ഽഽത്മനേ-ഽഗ്നി-ഞ്ചിനുത ഇഷ്വഗ്രേണ വാ അസ്യാ അനാമൃത-മിച്ഛന്തോ നാവിന്ദ-ന്തേ ദേവാ ഏത-ദ്യജുരപശ്യന്നപേതേതി യദേതേനാ-ധ്യവസായയ- [-ധ്യവസായയതി, അനാമൃത] 14
-ത്യനാമൃത ഏവാഗ്നി-ഞ്ചിനുത ഉദ്ധന്തി യദേവാസ്യാ അമേദ്ധ്യ-ന്തദപ ഹന്ത്യപോ-ഽവോക്ഷതി ശാന്ത്യൈ സികതാ നി വപത്യേതദ്വാ അഗ്നേര്വൈശ്വാനരസ്യ രൂപഗ്ം രൂപേണൈവ വൈശ്വാനരമവ രുന്ധ ഊഷാ-ന്നിവപതി പുഷ്ടിര്വാ ഏഷാ പ്രജനനം-യഁദൂഷാഃ പുഷ്ട്യാമേവ പ്രജനനേ-ഽഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ-ഽഥോ സം(2)ജ്ഞാന്ന ഏവ സം(2)ജ്ഞാന്നഗ്ഗ് ഹ്യേത- [ഹ്യേതത്, പശൂനാം-യഁദൂഷാ] 15
-ത്പശൂനാം-യഁദൂഷാ ദ്യാവാപൃഥിവീ സഹാ-ഽഽസ്താ-ന്തേ വിയതീ അബ്രൂതാമസ്ത്വേവ നൌ സഹ യജ്ഞിയമിതി യദമുഷ്യാ യജ്ഞിയമാസീ-ത്തദസ്യാമദധാ-ത്ത ഊഷാ അഭവന് യദസ്യാ യജ്ഞിയമാസീ-ത്തദമുഷ്യാമദധാ-ത്തദദശ്ചന്ദ്രമസി കൃഷ്ണമൂഷാ-ന്നിവപന്നദോ ധ്യായേ-ദ്ദ്യാവാപൃഥിവ്യോരേവ യജ്ഞിയേ-ഽഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ ഽയഗ്ം സോ അഗ്നിരിതി വിശ്വാമിത്രസ്യ [ ] 16
സൂക്ത-മ്ഭവത്യേതേന വൈ വിശ്വാമിത്രോ-ഽഗ്നേഃ പ്രിയ-ന്ധാമാ ഽവാരുന്ധാഗ്നേരേവൈതേന പ്രിയ-ന്ധാമാവ രുന്ധേ ഛന്ദോഭിര്വൈ ദേവാ-സ്സുവര്ഗം-ലോഁകമായന് ചതസ്രഃ പ്രാചീരുപ ദധാതി ചത്വാരി ഛന്ദാഗ്ംസി ഛന്ദോഭിരേവ ത-ദ്യജമാന-സ്സുവര്ഗം-ലോഁകമേതി തേഷാഗ്ം സുവര്ഗം-ലോഁകം-യഁതാ-ന്ദിശ-സ്സമവ്ലീയന്ത തേ ദ്വേ പുരസ്താ-ഥ്സമീചീ ഉപാദധത ദ്വേ [ ] 17
പശ്ചാ-ഥ്സമീചീ താഭിര്വൈ തേദിശോ-ഽദൃഗ്ംഹന് യദ്ദ്വേ പുരസ്താ-ഥ്സമീചീ ഉപദധാതി ദ്വേ പശ്ചാ-ഥ്സമീചീ ദിശാം-വിഁധൃത്യാ അഥോ പശവോ വൈ ഛന്ദാഗ്ംസി പശൂനേവാസ്മൈ സമീചോ ദധാത്യഷ്ടാവുപ ദധാത്യഷ്ടാക്ഷരാ ഗായത്രീ ഗായത്രോ-ഽഗ്നി-ര്യാവാനേവാഗ്നിസ്ത-ഞ്ചിനുതേ-ഽഷ്ടാവുപ ദധാത്യഷ്ടാക്ഷരാ ഗായത്രീ ഗായത്രീ സുവര്ഗം-ലോഁകമഞ്ജസാ വേദ സുവര്ഗസ്യ ലോകസ്യ [ലോകസ്യ, പ്രജ്ഞാത്യൈ] 18
പ്രജ്ഞാത്യൈ ത്രയോദശ ലോകമ്പൃണാ ഉപ ദധാത്യേകവിഗ്ംശതി-സ്സമ്പദ്യന്തേ പ്രതിഷ്ഠാ വാ ഏകവിഗ്ംശഃ പ്രതിഷ്ഠാ ഗാര്ഹപത്യ ഏകവിഗ്ംശസ്യൈവ പ്രതിഷ്ഠാ-ങ്ഗാര്ഹപത്യമനു പ്രതി തിഷ്ഠതി പ്രത്യഗ്നി-ഞ്ചിക്യാനസ്തിഷ്ഠതി യ ഏവം-വേഁദ പഞ്ചചിതീക-ഞ്ചിന്വീത പ്രഥമ-ഞ്ചിന്വാനഃ പാങ്ക്തോ യജ്ഞഃ പാങ്ക്താഃ പശവോ യജ്ഞമേവ പശൂനവ രുന്ധേ ത്രിചിതീക-ഞ്ചിന്വീത ദ്വിതീയ-ഞ്ചിന്വാനസ്ത്രയ ഇമേ ലോകാ ഏഷ്വേവ ലോകേഷു [ലോകേഷു, പ്രതിതിഷ്ഠ-] 19
പ്രതിതിഷ്ഠ-ത്യേകചിതീക-ഞ്ചിന്വീത തൃതീയ-ഞ്ചിന്വാന ഏകധാ വൈ സുവര്ഗോ ലോക ഏകവൃതൈവ സുവര്ഗം-ലോഁകമേതി പുരീഷേണാഭ്യൂഹതി തസ്മാന്മാഗ്ം സേനാസ്ഥി ഛന്ന-ന്ന ദുശ്ചര്മാ ഭവതി യ ഏവം-വേഁദ പഞ്ച ചിതയോ ഭവന്തി പഞ്ചഭിഃ പുരീഷൈരഭ്യൂഹതി ദശ സമ്പദ്യന്തേ ദശാക്ഷരാ വിരാഡന്നം-വിഁരാ-ഡ്വിരാജ്യേവാ-ഽന്നാദ്യേ പ്രതിതിഷ്ഠതി ॥ 20 ॥
യാവതീ വൈ പൃഥിവീ തസ്യൈ യമ ആധിപത്യ-മ്പരീയായ യോ വൈ യമ-ന്ദേവയജനമസ്യാ അനിര്യാച്യാ-ഽഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ യമായൈനഗ്ം സ ചിനുതേ-ഽപേതേ-ത്യദ്ധ്യവസായയതി യമമേവ ദേവയജനമസ്യൈ നിര്യാച്യാ- ഽഽത്മനേ-ഽഗ്നി-ഞ്ചിനുത ഇഷ്വഗ്രേണ വാ അസ്യാ അനാമൃത-മിച്ഛന്തോ നാവിന്ദ-ന്തേ ദേവാ ഏത-ദ്യജുരപശ്യന്നപേതേതി യദേതേനാ-ധ്യവസായയ- [-ധ്യവസായയതി, അനാമൃത] 14
-ത്യനാമൃത ഏവാഗ്നി-ഞ്ചിനുത ഉദ്ധന്തി യദേവാസ്യാ അമേദ്ധ്യ-ന്തദപ ഹന്ത്യപോ-ഽവോക്ഷതി ശാന്ത്യൈ സികതാ നി വപത്യേതദ്വാ അഗ്നേര്വൈശ്വാനരസ്യ രൂപഗ്ം രൂപേണൈവ വൈശ്വാനരമവ രുന്ധ ഊഷാ-ന്നിവപതി പുഷ്ടിര്വാ ഏഷാ പ്രജനനം-യഁദൂഷാഃ പുഷ്ട്യാമേവ പ്രജനനേ-ഽഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ-ഽഥോ സം(2)ജ്ഞാന്ന ഏവ സം(2)ജ്ഞാന്നഗ്ഗ് ഹ്യേത- [ഹ്യേതത്, പശൂനാം-യഁദൂഷാ] 15
-ത്പശൂനാം-യഁദൂഷാ ദ്യാവാപൃഥിവീ സഹാ-ഽഽസ്താ-ന്തേ വിയതീ അബ്രൂതാമസ്ത്വേവ നൌ സഹ യജ്ഞിയമിതി യദമുഷ്യാ യജ്ഞിയമാസീ-ത്തദസ്യാമദധാ-ത്ത ഊഷാ അഭവന് യദസ്യാ യജ്ഞിയമാസീ-ത്തദമുഷ്യാമദധാ-ത്തദദശ്ചന്ദ്രമസി കൃഷ്ണമൂഷാ-ന്നിവപന്നദോ ധ്യായേ-ദ്ദ്യാവാപൃഥിവ്യോരേവ യജ്ഞിയേ-ഽഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ ഽയഗ്ം സോ അഗ്നിരിതി വിശ്വാമിത്രസ്യ [ ] 16
സൂക്ത-മ്ഭവത്യേതേന വൈ വിശ്വാമിത്രോ-ഽഗ്നേഃ പ്രിയ-ന്ധാമാ ഽവാരുന്ധാഗ്നേരേവൈതേന പ്രിയ-ന്ധാമാവ രുന്ധേ ഛന്ദോഭിര്വൈ ദേവാ-സ്സുവര്ഗം-ലോഁകമായന് ചതസ്രഃ പ്രാചീരുപ ദധാതി ചത്വാരി ഛന്ദാഗ്ംസി ഛന്ദോഭിരേവ ത-ദ്യജമാന-സ്സുവര്ഗം-ലോഁകമേതി തേഷാഗ്ം സുവര്ഗം-ലോഁകം-യഁതാ-ന്ദിശ-സ്സമവ്ലീയന്ത തേ ദ്വേ പുരസ്താ-ഥ്സമീചീ ഉപാദധത ദ്വേ [ ] 17
പശ്ചാ-ഥ്സമീചീ താഭിര്വൈ തേദിശോ-ഽദൃഗ്ംഹന് യദ്ദ്വേ പുരസ്താ-ഥ്സമീചീ ഉപദധാതി ദ്വേ പശ്ചാ-ഥ്സമീചീ ദിശാം-വിഁധൃത്യാ അഥോ പശവോ വൈ ഛന്ദാഗ്ംസി പശൂനേവാസ്മൈ സമീചോ ദധാത്യഷ്ടാവുപ ദധാത്യഷ്ടാക്ഷരാ ഗായത്രീ ഗായത്രോ-ഽഗ്നി-ര്യാവാനേവാഗ്നിസ്ത-ഞ്ചിനുതേ-ഽഷ്ടാവുപ ദധാത്യഷ്ടാക്ഷരാ ഗായത്രീ ഗായത്രീ സുവര്ഗം-ലോഁകമഞ്ജസാ വേദ സുവര്ഗസ്യ ലോകസ്യ [ലോകസ്യ, പ്രജ്ഞാത്യൈ] 18
പ്രജ്ഞാത്യൈ ത്രയോദശ ലോകമ്പൃണാ ഉപ ദധാത്യേകവിഗ്ംശതി-സ്സമ്പദ്യന്തേ പ്രതിഷ്ഠാ വാ ഏകവിഗ്ംശഃ പ്രതിഷ്ഠാ ഗാര്ഹപത്യ ഏകവിഗ്ംശസ്യൈവ പ്രതിഷ്ഠാ-ങ്ഗാര്ഹപത്യമനു പ്രതി തിഷ്ഠതി പ്രത്യഗ്നി-ഞ്ചിക്യാനസ്തിഷ്ഠതി യ ഏവം-വേഁദ പഞ്ചചിതീക-ഞ്ചിന്വീത പ്രഥമ-ഞ്ചിന്വാനഃ പാങ്ക്തോ യജ്ഞഃ പാങ്ക്താഃ പശവോ യജ്ഞമേവ പശൂനവ രുന്ധേ ത്രിചിതീക-ഞ്ചിന്വീത ദ്വിതീയ-ഞ്ചിന്വാനസ്ത്രയ ഇമേ ലോകാ ഏഷ്വേവ ലോകേഷു [ലോകേഷു, പ്രതിതിഷ്ഠ-] 19
പ്രതിതിഷ്ഠ-ത്യേകചിതീക-ഞ്ചിന്വീത തൃതീയ-ഞ്ചിന്വാന ഏകധാ വൈ സുവര്ഗോ ലോക ഏകവൃതൈവ സുവര്ഗം-ലോഁകമേതി പുരീഷേണാഭ്യൂഹതി തസ്മാന്മാഗ്ം സേനാസ്ഥി ഛന്ന-ന്ന ദുശ്ചര്മാ ഭവതി യ ഏവം-വേഁദ പഞ്ച ചിതയോ ഭവന്തി പഞ്ചഭിഃ പുരീഷൈരഭ്യൂഹതി ദശ സമ്പദ്യന്തേ ദശാക്ഷരാ വിരാഡന്നം-വിഁരാ-ഡ്വിരാജ്യേവാ-ഽന്നാദ്യേ പ്രതിതിഷ്ഠതി ॥ 20 ॥
(അധ്യവസായയതി - ഹ്യേത - ദ്വിശ്വാമിത്രസ്യാ - ദധത ദ്വേ - ലോകസ്യ - ലോകേഷു -സപ്തചത്വാരിഗ്ംശച്ച) (അ. 3)
വി വാ ഏതൌ ദ്വിഷാതേ യശ്ച പുരാ-ഽഗ്നിര്യശ്ചോഖായാഗ്ം സമിതമിതി ചതസൃഭി-സ്സ-ന്നിവപതി ചത്വാരി ഛന്ദാഗ്ംസി ഛന്ദാഗ്ംസി ഖലു വാ അഗ്നേഃ പ്രിയാ തനൂഃ പ്രിയയൈവൈനൌ തനുവാ സഗ്ം ശാസ്തി സമിതമിത്യാഹ തസ്മാദ്ബ്രഹ്മണാ ക്ഷത്രഗ്ം സമേതി യഥ്സ-ന്ന്യുപ്യ വിഹരതി തസ്മാ-ദ്ബ്രഹ്മണാ ക്ഷത്രം-വ്യേഁത്യൃതുഭി- [ക്ഷത്രം-വ്യേഁത്യൃതുഭിഃ, വാ ഏത-ന്ദീക്ഷയന്തി] 21
-ര്വാ ഏത-ന്ദീക്ഷയന്തി സ ഋതുഭിരേവ വിമുച്യോ മാതേവ പുത്ര-മ്പൃഥിവീ പുരീഷ്യമിത്യാഹ-ര്തുഭിരേവൈന-ന്ദീക്ഷയിത്വര്തുഭിര്വി മുഞ്ചതി വൈശ്വാനര്യാ ശിക്യമാ ദത്തേ സ്വദയത്യേവൈന-ന്നൈര്-ഋതീഃ കൃഷ്ണാ-സ്തിസ്ര-സ്തുഷപക്വാ ഭവന്തി നിര്-ഋത്യൈ വാ ഏത-ദ്ഭാഗധേയം-യഁ-ത്തുഷാ നിര്-ഋത്യൈ രൂപ-ങ്കൃഷ്ണഗ്ം രൂപേണൈവ നിര്-ഋതി-ന്നിരവദയത ഇമാ-ന്ദിശം-യഁന്ത്യേഷാ [ ] 22
വൈ നിര്-ഋത്യൈ ദിക് സ്വായാമേവ ദിശി നിര്-ഋതി-ന്നിരവദയതേ സ്വകൃത ഇരിണ ഉപ ദധാതി പ്രദരേ വൈതദ്വൈ നിര്-ഋത്യാ ആയതനഗ്ഗ് സ്വ ഏവാ-ഽഽയതനേ നിര്-ഋതി-ന്നിരവദയതേ ശിക്യമഭ്യുപ ദധാതി നൈര്-ഋതോ വൈ പാശഃ സാക്ഷാദേവൈന-ന്നിര്-ഋതിപാശാ-ന്മുഞ്ചതി തിസ്ര ഉപ ദധാതി ത്രേധാവിഹിതോ വൈ പുരുഷോ യാവാനേവ പുരുഷസ്തസ്മാ-ന്നിര്-ഋതിമവ യജതേ പരാചീരുപ [പരാചീരുപ, ദധാതി പരാചീ-] 23
ദധാതി പരാചീ-മേവാസ്മാ-ന്നിര്-ഋതി-മ്പ്രണുദതേ ഽപ്രതീക്ഷമാ യന്തി നിര്-ഋത്യാ അന്തര്ഹിത്യൈ മാര്ജയിത്വോപ തിഷ്ഠന്തേ മേദ്ധ്യത്വായ ഗാര്ഹപത്യമുപ തിഷ്ഠന്തേ നിര്-ഋതി ലോക ഏവ ചരിത്വാ പൂതാ ദേവലോകമുപാവര്തന്ത ഏകയോപ തിഷ്ഠന്ത ഏകധൈവ യജമാനേ വീര്യ-ന്ദധതി നിവേശന-സ്സങ്ഗമനോ വസൂനാമിത്യാഹ പ്രജാ വൈ പശവോ വസു പ്രജയൈവൈന-മ്പശുഭി-സ്സമര്ധയന്തി ॥ 24 ॥
വി വാ ഏതൌ ദ്വിഷാതേ യശ്ച പുരാ-ഽഗ്നിര്യശ്ചോഖായാഗ്ം സമിതമിതി ചതസൃഭി-സ്സ-ന്നിവപതി ചത്വാരി ഛന്ദാഗ്ംസി ഛന്ദാഗ്ംസി ഖലു വാ അഗ്നേഃ പ്രിയാ തനൂഃ പ്രിയയൈവൈനൌ തനുവാ സഗ്ം ശാസ്തി സമിതമിത്യാഹ തസ്മാദ്ബ്രഹ്മണാ ക്ഷത്രഗ്ം സമേതി യഥ്സ-ന്ന്യുപ്യ വിഹരതി തസ്മാ-ദ്ബ്രഹ്മണാ ക്ഷത്രം-വ്യേഁത്യൃതുഭി- [ക്ഷത്രം-വ്യേഁത്യൃതുഭിഃ, വാ ഏത-ന്ദീക്ഷയന്തി] 21
-ര്വാ ഏത-ന്ദീക്ഷയന്തി സ ഋതുഭിരേവ വിമുച്യോ മാതേവ പുത്ര-മ്പൃഥിവീ പുരീഷ്യമിത്യാഹ-ര്തുഭിരേവൈന-ന്ദീക്ഷയിത്വര്തുഭിര്വി മുഞ്ചതി വൈശ്വാനര്യാ ശിക്യമാ ദത്തേ സ്വദയത്യേവൈന-ന്നൈര്-ഋതീഃ കൃഷ്ണാ-സ്തിസ്ര-സ്തുഷപക്വാ ഭവന്തി നിര്-ഋത്യൈ വാ ഏത-ദ്ഭാഗധേയം-യഁ-ത്തുഷാ നിര്-ഋത്യൈ രൂപ-ങ്കൃഷ്ണഗ്ം രൂപേണൈവ നിര്-ഋതി-ന്നിരവദയത ഇമാ-ന്ദിശം-യഁന്ത്യേഷാ [ ] 22
വൈ നിര്-ഋത്യൈ ദിക് സ്വായാമേവ ദിശി നിര്-ഋതി-ന്നിരവദയതേ സ്വകൃത ഇരിണ ഉപ ദധാതി പ്രദരേ വൈതദ്വൈ നിര്-ഋത്യാ ആയതനഗ്ഗ് സ്വ ഏവാ-ഽഽയതനേ നിര്-ഋതി-ന്നിരവദയതേ ശിക്യമഭ്യുപ ദധാതി നൈര്-ഋതോ വൈ പാശഃ സാക്ഷാദേവൈന-ന്നിര്-ഋതിപാശാ-ന്മുഞ്ചതി തിസ്ര ഉപ ദധാതി ത്രേധാവിഹിതോ വൈ പുരുഷോ യാവാനേവ പുരുഷസ്തസ്മാ-ന്നിര്-ഋതിമവ യജതേ പരാചീരുപ [പരാചീരുപ, ദധാതി പരാചീ-] 23
ദധാതി പരാചീ-മേവാസ്മാ-ന്നിര്-ഋതി-മ്പ്രണുദതേ ഽപ്രതീക്ഷമാ യന്തി നിര്-ഋത്യാ അന്തര്ഹിത്യൈ മാര്ജയിത്വോപ തിഷ്ഠന്തേ മേദ്ധ്യത്വായ ഗാര്ഹപത്യമുപ തിഷ്ഠന്തേ നിര്-ഋതി ലോക ഏവ ചരിത്വാ പൂതാ ദേവലോകമുപാവര്തന്ത ഏകയോപ തിഷ്ഠന്ത ഏകധൈവ യജമാനേ വീര്യ-ന്ദധതി നിവേശന-സ്സങ്ഗമനോ വസൂനാമിത്യാഹ പ്രജാ വൈ പശവോ വസു പ്രജയൈവൈന-മ്പശുഭി-സ്സമര്ധയന്തി ॥ 24 ॥
(ഋതുഭി - രേഷാ- പരാചീരുപാ - ഷ്ടാചത്വാരിഗ്ംശച്ച) (അ. 4)
പുരുഷമാത്രേണ വി മിമീതേ യജ്ഞേന വൈ പുരുഷ-സ്സമ്മിതോ യജ്ഞപരുഷൈവൈനം-വിഁമിമീതേ യാവാ-ന്പുരുഷ ഊര്ധ്വബാഹുസ്താവാ-ന്ഭവത്യേതാവദ്വൈ പുരുഷേ വീര്യം-വീഁര്യേണൈവൈനം-വിഁ മിമീതേ പക്ഷീ ഭവതി ന ഹ്യപക്ഷഃ പതിതു-മര്ഹത്യരത്നിനാ പക്ഷൌ ദ്രാഘീയാഗ്ംസൌ ഭവതസ്തസ്മാ-ത്പക്ഷപ്രവയാഗ്ംസി വയാഗ്ംസി വ്യാമമാത്രൌ പക്ഷൌ ച പുച്ഛ-ഞ്ച ഭവത്യേതാവദ്വൈ പുരുഷേ വീര്യം- [വീര്യമ്, വീര്യസമ്മിതോ] 25
-ഁവീര്യസമ്മിതോ വേണുനാ വി മിമീത ആഗ്നേയോ വൈ വേണുഃ സയോനിത്വായ യജുഷാ യുനക്തി യജുഷാ കൃഷതി വ്യാവൃത്ത്യൈ ഷഡ്ഗവേന കൃഷതി ഷ-ഡ്വാ ഋതവ ഋതുഭിരേവൈന-ങ്കൃഷതി യ-ദ്ദ്വാദശഗവേന സംവഁഥ്സരേണൈവേ യം-വാഁ അഗ്നേ-രതിദാഹാദബിഭേ-ഥ്സൈത-ദ്ദ്വിഗുണമപശ്യ-ത്കൃഷ്ട-ഞ്ചാകൃഷ്ട-ഞ്ച തതോ വാ ഇമാ-ന്നാ-ഽത്യദഹദ്യ-ത്കൃഷ്ട-ഞ്ചാകൃഷ്ട-ഞ്ച [ഇമാ-ന്നാ-ഽത്യദഹദ്യ-ത്കൃഷ്ട-ഞ്ചാകൃഷ്ട-ഞ്ച, ഭവത്യസ്യാ അനതിദാഹായ] 26
ഭവത്യസ്യാ അനതിദാഹായ ദ്വിഗുണ-ന്ത്വാ അഗ്നി-മുദ്യന്തു-മര്ഹതീത്യാഹുര്യ-ത്കൃഷ്ട-ഞ്ചാകൃഷ്ട-ഞ്ച ഭവത്യഗ്നേരുദ്യത്യാ ഏതാവന്തോ വൈ പശവോ ദ്വിപാദശ്ച ചതുഷ്പാദശ്ച താന്. യ-ത്പ്രാച ഉഥ്സൃജേ-ദ്രുദ്രായാപി ദദ്ധ്യാ-ദ്യ-ദ്ദക്ഷിണാ പിതൃഭ്യോ നിധുവേദ്യ-ത്പ്രതീചോ രക്ഷാഗ്ംസി ഹന്യുരുദീച ഉഥ്സൃജത്യേഷാ വൈ ദേവമനുഷ്യാണാഗ്ം ശാന്താ ദി- [ശാന്താ ദിക്, താമേവൈനാ-] 27
-ക്താമേവൈനാ-നനൂ-ഥ്സൃജത്യഥോ ഖല്വിമാ-ന്ദിശമു-ഥ്സൃജത്യസൌ വാ ആദിത്യഃ പ്രാണഃ പ്രാണമേവൈനാ-നനൂഥ്സൃജതി ദക്ഷിണാ പര്യാവര്തന്തേ സ്വമേവ വീര്യമനു പര്യാവര്തന്തേ തസ്മാ-ദ്ദക്ഷിണോ-ഽര്ധ ആത്മനോ വീര്യാവത്തരോ-ഽഥോ ആദിത്യസ്യൈവാ-ഽഽവൃതമനു പര്യാവര്തന്തേ തസ്മാ-ത്പരാഞ്ചഃ പശവോ വി തിഷ്ഠന്തേ പ്രത്യഞ്ച ആ വര്തന്തേ തിസ്രസ്തിസ്ര-സ്സീതാഃ [തിസ്രസ്തിസ്ര-സ്സീതാഃ, കൃഷതി ത്രിവൃതമേവ] 28
കൃഷതി ത്രിവൃതമേവ യജ്ഞമുഖേ വി യാതയത്യോഷധീര്വപതി ബ്രഹ്മണാ-ഽന്നമവ രുന്ധേ ഽര്കേ-ഽര്കശ്ചീയതേ ചതുര്ദശഭിര്വപതി സപ്ത ഗ്രാമ്യാ ഓഷധയ-സ്സപ്താ-ഽഽരണ്യാ ഉഭയീഷാമവരുദ്ധ്യാ അന്നസ്യാന്നസ്യ വപത്യന്നസ്യാ-ന്നസ്യാവരുദ്ധ്യൈ കൃഷ്ടേ വപതി കൃഷ്ടേ ഹ്യോഷധയഃ പ്രതിതിഷ്ഠന്ത്യനുസീതം-വഁപതി പ്രജാത്യൈ ദ്വാദശസു സീതാസു വപതി ദ്വാദശ മാസാ-സ്സംവഁഥ്സര-സ്സംവഁഥ്സരേണൈവാസ്മാ അന്ന-മ്പചതി യദഗ്നിചി- [യദഗ്നിചിത്, അനവരുദ്ധസ്യാ-] 29
-ദനവരുദ്ധസ്യാ-ഽശ്ഞീയാദവ-രുദ്ധേന വ്യൃദ്ധ്യേത യേ വനസ്പതീനാ-മ്ഫലഗ്രഹയ-സ്താനിദ്ധ്മേ-ഽപി പ്രോക്ഷേ-ദനവരുദ്ധസ്യാ-വരുദ്ധ്യൈ ദിഗ്ഭ്യോ ലോഷ്ടാന്-ഥ്സമസ്യതി ദിശാമേവ വീര്യമവരുദ്ധ്യ ദിശാം-വീഁര്യേ-ഽഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ യ-ന്ദ്വിഷ്യാ-ദ്യത്ര സ സ്യാ-ത്തസ്യൈ ദിശോ ലോഷ്ടമാ ഹരേദിഷ-മൂര്ജമഹമിത ആ ദദ ഇതീഷമേവോര്ജ-ന്തസ്യൈ ദിശോ-ഽവ രുന്ധേ ക്ഷോധുകോ ഭവതി യസ്തസ്യാ-ന്ദിശി ഭവത്യുത്തരവേദിമുപ വപത്യുത്തരവേദ്യാഗ് ഹ്യഗ്നിശ്ചീയതേ ഽഥോ പശവോ വാ ഉത്തരവേദിഃ പശൂനേവാവ രുന്ധേ-ഽഥോ യജ്ഞപരുഷോ-ഽനന്തരിത്യൈ ॥ 30 ॥
പുരുഷമാത്രേണ വി മിമീതേ യജ്ഞേന വൈ പുരുഷ-സ്സമ്മിതോ യജ്ഞപരുഷൈവൈനം-വിഁമിമീതേ യാവാ-ന്പുരുഷ ഊര്ധ്വബാഹുസ്താവാ-ന്ഭവത്യേതാവദ്വൈ പുരുഷേ വീര്യം-വീഁര്യേണൈവൈനം-വിഁ മിമീതേ പക്ഷീ ഭവതി ന ഹ്യപക്ഷഃ പതിതു-മര്ഹത്യരത്നിനാ പക്ഷൌ ദ്രാഘീയാഗ്ംസൌ ഭവതസ്തസ്മാ-ത്പക്ഷപ്രവയാഗ്ംസി വയാഗ്ംസി വ്യാമമാത്രൌ പക്ഷൌ ച പുച്ഛ-ഞ്ച ഭവത്യേതാവദ്വൈ പുരുഷേ വീര്യം- [വീര്യമ്, വീര്യസമ്മിതോ] 25
-ഁവീര്യസമ്മിതോ വേണുനാ വി മിമീത ആഗ്നേയോ വൈ വേണുഃ സയോനിത്വായ യജുഷാ യുനക്തി യജുഷാ കൃഷതി വ്യാവൃത്ത്യൈ ഷഡ്ഗവേന കൃഷതി ഷ-ഡ്വാ ഋതവ ഋതുഭിരേവൈന-ങ്കൃഷതി യ-ദ്ദ്വാദശഗവേന സംവഁഥ്സരേണൈവേ യം-വാഁ അഗ്നേ-രതിദാഹാദബിഭേ-ഥ്സൈത-ദ്ദ്വിഗുണമപശ്യ-ത്കൃഷ്ട-ഞ്ചാകൃഷ്ട-ഞ്ച തതോ വാ ഇമാ-ന്നാ-ഽത്യദഹദ്യ-ത്കൃഷ്ട-ഞ്ചാകൃഷ്ട-ഞ്ച [ഇമാ-ന്നാ-ഽത്യദഹദ്യ-ത്കൃഷ്ട-ഞ്ചാകൃഷ്ട-ഞ്ച, ഭവത്യസ്യാ അനതിദാഹായ] 26
ഭവത്യസ്യാ അനതിദാഹായ ദ്വിഗുണ-ന്ത്വാ അഗ്നി-മുദ്യന്തു-മര്ഹതീത്യാഹുര്യ-ത്കൃഷ്ട-ഞ്ചാകൃഷ്ട-ഞ്ച ഭവത്യഗ്നേരുദ്യത്യാ ഏതാവന്തോ വൈ പശവോ ദ്വിപാദശ്ച ചതുഷ്പാദശ്ച താന്. യ-ത്പ്രാച ഉഥ്സൃജേ-ദ്രുദ്രായാപി ദദ്ധ്യാ-ദ്യ-ദ്ദക്ഷിണാ പിതൃഭ്യോ നിധുവേദ്യ-ത്പ്രതീചോ രക്ഷാഗ്ംസി ഹന്യുരുദീച ഉഥ്സൃജത്യേഷാ വൈ ദേവമനുഷ്യാണാഗ്ം ശാന്താ ദി- [ശാന്താ ദിക്, താമേവൈനാ-] 27
-ക്താമേവൈനാ-നനൂ-ഥ്സൃജത്യഥോ ഖല്വിമാ-ന്ദിശമു-ഥ്സൃജത്യസൌ വാ ആദിത്യഃ പ്രാണഃ പ്രാണമേവൈനാ-നനൂഥ്സൃജതി ദക്ഷിണാ പര്യാവര്തന്തേ സ്വമേവ വീര്യമനു പര്യാവര്തന്തേ തസ്മാ-ദ്ദക്ഷിണോ-ഽര്ധ ആത്മനോ വീര്യാവത്തരോ-ഽഥോ ആദിത്യസ്യൈവാ-ഽഽവൃതമനു പര്യാവര്തന്തേ തസ്മാ-ത്പരാഞ്ചഃ പശവോ വി തിഷ്ഠന്തേ പ്രത്യഞ്ച ആ വര്തന്തേ തിസ്രസ്തിസ്ര-സ്സീതാഃ [തിസ്രസ്തിസ്ര-സ്സീതാഃ, കൃഷതി ത്രിവൃതമേവ] 28
കൃഷതി ത്രിവൃതമേവ യജ്ഞമുഖേ വി യാതയത്യോഷധീര്വപതി ബ്രഹ്മണാ-ഽന്നമവ രുന്ധേ ഽര്കേ-ഽര്കശ്ചീയതേ ചതുര്ദശഭിര്വപതി സപ്ത ഗ്രാമ്യാ ഓഷധയ-സ്സപ്താ-ഽഽരണ്യാ ഉഭയീഷാമവരുദ്ധ്യാ അന്നസ്യാന്നസ്യ വപത്യന്നസ്യാ-ന്നസ്യാവരുദ്ധ്യൈ കൃഷ്ടേ വപതി കൃഷ്ടേ ഹ്യോഷധയഃ പ്രതിതിഷ്ഠന്ത്യനുസീതം-വഁപതി പ്രജാത്യൈ ദ്വാദശസു സീതാസു വപതി ദ്വാദശ മാസാ-സ്സംവഁഥ്സര-സ്സംവഁഥ്സരേണൈവാസ്മാ അന്ന-മ്പചതി യദഗ്നിചി- [യദഗ്നിചിത്, അനവരുദ്ധസ്യാ-] 29
-ദനവരുദ്ധസ്യാ-ഽശ്ഞീയാദവ-രുദ്ധേന വ്യൃദ്ധ്യേത യേ വനസ്പതീനാ-മ്ഫലഗ്രഹയ-സ്താനിദ്ധ്മേ-ഽപി പ്രോക്ഷേ-ദനവരുദ്ധസ്യാ-വരുദ്ധ്യൈ ദിഗ്ഭ്യോ ലോഷ്ടാന്-ഥ്സമസ്യതി ദിശാമേവ വീര്യമവരുദ്ധ്യ ദിശാം-വീഁര്യേ-ഽഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ യ-ന്ദ്വിഷ്യാ-ദ്യത്ര സ സ്യാ-ത്തസ്യൈ ദിശോ ലോഷ്ടമാ ഹരേദിഷ-മൂര്ജമഹമിത ആ ദദ ഇതീഷമേവോര്ജ-ന്തസ്യൈ ദിശോ-ഽവ രുന്ധേ ക്ഷോധുകോ ഭവതി യസ്തസ്യാ-ന്ദിശി ഭവത്യുത്തരവേദിമുപ വപത്യുത്തരവേദ്യാഗ് ഹ്യഗ്നിശ്ചീയതേ ഽഥോ പശവോ വാ ഉത്തരവേദിഃ പശൂനേവാവ രുന്ധേ-ഽഥോ യജ്ഞപരുഷോ-ഽനന്തരിത്യൈ ॥ 30 ॥
(ച ഭവത്യേതാവദ്വൈ പുരുഷേ വീര്യം - ഁയത്കൃഷ്ടഞ്ചാ-ഽകൃഷ്ടഞ്ച - ദിഖ്- സീതാ - അഗ്നിചി - ദവ - പഞ്ചവിഗ്ംശതിശ്ച) (അ. 5)
അഗ്നേ തവ ശ്രവോ വയ ഇതി സികതാ നി വപത്യേതദ്വാ അഗ്നേര്വൈശ്വാനരസ്യ സൂക്തഗ്ം സൂക്തേനൈവ വൈശ്വാനരമവ രുന്ധേ ഷഡ്ഭിര്നി വപതി ഷഡ്വാ ഋതവഃ സംവഁഥ്സര-സ്സംവഁഥ്സരോ-ഽഗ്നിര്വൈശ്വാനര-സ്സാക്ഷാദേവ വൈശ്വാനരമവ രുന്ധേ സമുദ്രം-വൈഁ നാമൈതച്ഛന്ദഃ സമുദ്രമനു പ്രജാഃ പ്രജായന്തേ യദേതേന സികതാ നി വപതി പ്രജാനാം പ്രജനനായേന്ദ്രോ [പ്രജാനാം പ്രജനനായേന്ദ്രഃ, വൃത്രായ] 31
വൃത്രായ വജ്ര-മ്പ്രാഹര-ഥ്സ ത്രേധാ വ്യഭവ-ഥ്സ്ഫ്യസ്തൃതീയഗ്ം രഥസ്തൃതീയം-യൂഁപസ്തൃതീയം-യേഁ-ഽന്തശ്ശരാ അശീര്യന്ത താ-ശ്ശര്കരാ അഭവ-ന്തച്ഛര്കരാണാഗ്ം ശര്കരത്വം-വഁജ്രോ വൈ ശര്കരാഃ പശുരഗ്നി-ര്യച്ഛര്കരാഭിരഗ്നി-മ്പരിമിനോതി വജ്രേണൈവാസ്മൈ പശൂ-ന്പരി ഗൃഹ്ണാതി തസ്മാ-ദ്വജ്രേണ പശവഃ പരിഗൃഹീതാസ്തസ്മാ-ഥ്സ്ഥേയാനസ്ഥേയസോ നോപ ഹരതേ ത്രിസപ്താഭിഃ പശുകാമസ്യ [പശുകാമസ്യ, പരി] 32
പരി മിനുയാ-ഥ്സപ്ത വൈ ശീര്ഷണ്യാഃ പ്രാണാഃ പ്രാണാഃ പശവഃ പ്രാണൈരേവാസ്മൈ പശൂനവ രുന്ധേ ത്രിണവാഭി-ര്ഭ്രാതൃവ്യവത-സ്ത്രിവൃതമേവ വജ്രഗ്ം സമ്ഭൃത്യ ഭ്രാതൃവ്യായ പ്രഹരതി സ്തൃത്യാ അപരിമിതാഭിഃ പരി മിനുയാ-ദപരിമിതസ്യാ-വരുദ്ധ്യൈ യ-ങ്കാമയേതാപശു-സ്സ്യാദിത്യപരിമിത്യ തസ്യ ശര്കരാ-സ്സികതാ വ്യൂഹേദപരിഗൃഹീത ഏവാസ്യ വിഷൂചീനഗ്ം രേതഃ പരാ സിഞ്ചത്യപശുരേവ ഭവതി [ഭവതി, യ-ങ്കാമയേത] 33
യ-ങ്കാമയേത പശുമാന്-ഥ്സ്യാദിതി പരിമിത്യ തസ്യ ശര്കരാ-സ്സികതാ വ്യൂഹേ-ത്പരിഗൃഹീത ഏവാസ്മൈ സമീചീനഗ്ം രേതഃ സിഞ്ചതി പശുമാനേവ ഭവതി സൌമ്യാ വ്യൂഹതി സോമോ വൈ രേതോധാ രേത ഏവ ത-ദ്ദധാതി ഗായത്രിയാ ബ്രാഹ്മണസ്യ ഗായത്രോ ഹി ബ്രാഹ്മണ-സ്ത്രിഷ്ടുഭാ രാജന്യസ്യ ത്രൈഷ്ടുഭോ ഹി രാജന്യഃ ശംയു-മ്ബാര്ഹസ്പത്യ-മ്മേധോ നോപാനമ-ഥ്സോ-ഽഗ്നി-മ്പ്രാ-ഽവിശ- [നോപാനമ-ഥ്സോ-ഽഗ്നി-മ്പ്രാ-ഽവിശത്, സോ-ഽഗ്നേഃ] 34
-ഥ്സോ-ഽഗ്നേഃ കൃഷ്ണോ രൂപ-ങ്കൃത്വോദായത സോ-ഽശ്വ-മ്പ്രാ-ഽവിശ-ഥ്സോ-ഽശ്വസ്യാ-വാന്തരശഫോ-ഭവ-ദ്യദശ്വമാക്രമയതി യ ഏവ മേധോ-ഽശ്വ-മ്പ്രാ-ഽവിശ-ത്തമേവാവ രുന്ധേ പ്രജാപതിനാ-ഽഗ്നിശ്ചേതവ്യ ഇത്യാഹുഃ പ്രാജാപത്യോ-ഽശ്വോ യദശ്വമാക്രമയതി പ്രജാപതിനൈവാ-ഽഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ പുഷ്കരപര്ണമുപ ദധാതി യോനിര്വാ അഗ്നേഃ പുഷ്കരപര്ണഗ്ം സയോനി- -മേവാഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ ഽപാ-മ്പൃഷ്ഠമസീത്യുപ ദധാത്യപാം-വാഁ ഏത-ത്പൃഷ്ഠം-യഁ-ത്പുഷ്കരപര്ണഗ്ം രൂപേണൈവൈനദുപ ദധാതി ॥ 35 ॥
അഗ്നേ തവ ശ്രവോ വയ ഇതി സികതാ നി വപത്യേതദ്വാ അഗ്നേര്വൈശ്വാനരസ്യ സൂക്തഗ്ം സൂക്തേനൈവ വൈശ്വാനരമവ രുന്ധേ ഷഡ്ഭിര്നി വപതി ഷഡ്വാ ഋതവഃ സംവഁഥ്സര-സ്സംവഁഥ്സരോ-ഽഗ്നിര്വൈശ്വാനര-സ്സാക്ഷാദേവ വൈശ്വാനരമവ രുന്ധേ സമുദ്രം-വൈഁ നാമൈതച്ഛന്ദഃ സമുദ്രമനു പ്രജാഃ പ്രജായന്തേ യദേതേന സികതാ നി വപതി പ്രജാനാം പ്രജനനായേന്ദ്രോ [പ്രജാനാം പ്രജനനായേന്ദ്രഃ, വൃത്രായ] 31
വൃത്രായ വജ്ര-മ്പ്രാഹര-ഥ്സ ത്രേധാ വ്യഭവ-ഥ്സ്ഫ്യസ്തൃതീയഗ്ം രഥസ്തൃതീയം-യൂഁപസ്തൃതീയം-യേഁ-ഽന്തശ്ശരാ അശീര്യന്ത താ-ശ്ശര്കരാ അഭവ-ന്തച്ഛര്കരാണാഗ്ം ശര്കരത്വം-വഁജ്രോ വൈ ശര്കരാഃ പശുരഗ്നി-ര്യച്ഛര്കരാഭിരഗ്നി-മ്പരിമിനോതി വജ്രേണൈവാസ്മൈ പശൂ-ന്പരി ഗൃഹ്ണാതി തസ്മാ-ദ്വജ്രേണ പശവഃ പരിഗൃഹീതാസ്തസ്മാ-ഥ്സ്ഥേയാനസ്ഥേയസോ നോപ ഹരതേ ത്രിസപ്താഭിഃ പശുകാമസ്യ [പശുകാമസ്യ, പരി] 32
പരി മിനുയാ-ഥ്സപ്ത വൈ ശീര്ഷണ്യാഃ പ്രാണാഃ പ്രാണാഃ പശവഃ പ്രാണൈരേവാസ്മൈ പശൂനവ രുന്ധേ ത്രിണവാഭി-ര്ഭ്രാതൃവ്യവത-സ്ത്രിവൃതമേവ വജ്രഗ്ം സമ്ഭൃത്യ ഭ്രാതൃവ്യായ പ്രഹരതി സ്തൃത്യാ അപരിമിതാഭിഃ പരി മിനുയാ-ദപരിമിതസ്യാ-വരുദ്ധ്യൈ യ-ങ്കാമയേതാപശു-സ്സ്യാദിത്യപരിമിത്യ തസ്യ ശര്കരാ-സ്സികതാ വ്യൂഹേദപരിഗൃഹീത ഏവാസ്യ വിഷൂചീനഗ്ം രേതഃ പരാ സിഞ്ചത്യപശുരേവ ഭവതി [ഭവതി, യ-ങ്കാമയേത] 33
യ-ങ്കാമയേത പശുമാന്-ഥ്സ്യാദിതി പരിമിത്യ തസ്യ ശര്കരാ-സ്സികതാ വ്യൂഹേ-ത്പരിഗൃഹീത ഏവാസ്മൈ സമീചീനഗ്ം രേതഃ സിഞ്ചതി പശുമാനേവ ഭവതി സൌമ്യാ വ്യൂഹതി സോമോ വൈ രേതോധാ രേത ഏവ ത-ദ്ദധാതി ഗായത്രിയാ ബ്രാഹ്മണസ്യ ഗായത്രോ ഹി ബ്രാഹ്മണ-സ്ത്രിഷ്ടുഭാ രാജന്യസ്യ ത്രൈഷ്ടുഭോ ഹി രാജന്യഃ ശംയു-മ്ബാര്ഹസ്പത്യ-മ്മേധോ നോപാനമ-ഥ്സോ-ഽഗ്നി-മ്പ്രാ-ഽവിശ- [നോപാനമ-ഥ്സോ-ഽഗ്നി-മ്പ്രാ-ഽവിശത്, സോ-ഽഗ്നേഃ] 34
-ഥ്സോ-ഽഗ്നേഃ കൃഷ്ണോ രൂപ-ങ്കൃത്വോദായത സോ-ഽശ്വ-മ്പ്രാ-ഽവിശ-ഥ്സോ-ഽശ്വസ്യാ-വാന്തരശഫോ-ഭവ-ദ്യദശ്വമാക്രമയതി യ ഏവ മേധോ-ഽശ്വ-മ്പ്രാ-ഽവിശ-ത്തമേവാവ രുന്ധേ പ്രജാപതിനാ-ഽഗ്നിശ്ചേതവ്യ ഇത്യാഹുഃ പ്രാജാപത്യോ-ഽശ്വോ യദശ്വമാക്രമയതി പ്രജാപതിനൈവാ-ഽഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ പുഷ്കരപര്ണമുപ ദധാതി യോനിര്വാ അഗ്നേഃ പുഷ്കരപര്ണഗ്ം സയോനി- -മേവാഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ ഽപാ-മ്പൃഷ്ഠമസീത്യുപ ദധാത്യപാം-വാഁ ഏത-ത്പൃഷ്ഠം-യഁ-ത്പുഷ്കരപര്ണഗ്ം രൂപേണൈവൈനദുപ ദധാതി ॥ 35 ॥
(ഇന്ദ്രഃ - പശുകാമസ്യ - ഭവത്യ - വിശഥ് - സയോനിം - ഁവിഗ്ംശതിശ്ച) (അ. 6)
ബ്രഹ്മ ജജ്ഞാനമിതി രുക്മമുപ ദധാതി ബ്രഹ്മമുഖാ വൈ പ്രജാപതിഃ പ്രജാ അസൃജത ബ്രഹ്മമുഖാ ഏവ ത-ത്പ്രജാ യജമാന-സ്സൃജതേ ബ്രഹ്മ ജജ്ഞാനമിത്യാഹ തസ്മാദ്ബ്രാഹ്മണോ മുഖ്യോ മുഖ്യോ ഭവതി യ ഏവം-വേഁദ ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്തി ന പൃഥിവ്യാ-ന്നാന്തരിക്ഷേ ന ദിവ്യഗ്നിശ്ചേതവ്യ ഇതി യ-ത്പൃഥിവ്യാ-ഞ്ചിന്വീത പൃഥിവീഗ്ം ശുചാ-ഽര്പയേന്നൌഷധയോ ന വനസ്പതയഃ [വനസ്പതയഃ, പ്ര ജായേരന്.] 36
പ്ര ജായേരന്. യദന്തരിക്ഷേ ചിന്വീതാന്തരിക്ഷഗ്ം ശുചാ-ഽര്പയേന്ന വയാഗ്ംസി പ്ര ജായേരന്. യ-ദ്ദിവി ചിന്വീത ദിവഗ്ം ശുചാ-ഽര്പയേന്ന പര്ജന്യോ വര്ഷേദ്രുക്മമുപ ദധാത്യമൃതം-വൈഁ ഹിരണ്യമമൃത ഏവാഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ പ്രജാത്യൈ ഹിരണ്മയ-മ്പുരുഷമുപ ദധാതി യജമാനലോകസ്യ വിധൃത്യൈ യദിഷ്ടകായാ ആതൃണ്ണമനൂപദദ്ധ്യാ-ത്പശൂനാ-ഞ്ച യജമാനസ്യ ച പ്രാണമപി ദദ്ധ്യാ-ദ്ദക്ഷിണതഃ [ദദ്ധ്യാ-ദ്ദക്ഷിണതഃ, പ്രാഞ്ചമുപ ദധാതി] 37
പ്രാഞ്ചമുപ ദധാതി ദാധാര യജമാനലോക-ന്ന പശൂനാ-ഞ്ച യജമാനസ്യ ച പ്രാണമപി ദധാത്യഥോ ഖല്വിഷ്ടകായാ ആതൃണ്ണമനൂപ ദധാതി പ്രാണാനാമുഥ്സൃഷ്ട്യൈ ദ്രഫ്സശ്ചസ്കന്ദേത്യഭി മൃശതി ഹോത്രാസ്വേവൈന-മ്പ്രതിഷ്ഠാപയതി സ്രുചാവുപ ദധാത്യാജ്യസ്യ പൂര്ണാ-ങ്കാര്ഷ്മര്യമയീ-ന്ദദ്ധ്നഃ പൂര്ണാ-മൌദുബംരീമിയം-വൈഁ കാര്ഷ്മര്യമയ്യസാവൌ-ദുബംരീമേ ഏവോപ ധത്തേ [ ] 38
തൂഷ്ണീമുപ ദധാതി ന ഹീമേ യജുഷാ-ഽഽപ്തുമര്ഹതി ദക്ഷിണാ-ങ്കാര്ഷ്മര്യമയീ-മുത്തരാമൌ-ദുമ്ബരീ-ന്തസ്മാദസ്യാ അസാവുത്തരാ ഽഽജ്യസ്യ പൂര്ണാ-ങ്കാര്ഷ്മര്യമയീം-വഁജ്രോ വാ ആജ്യം-വഁജ്രഃ കാര്ഷ്മര്യോ വജ്രേണൈവ യജ്ഞസ്യ ദക്ഷിണതോ രക്ഷാഗ്സ്യപ ഹന്തി ദദ്ധ്നഃ പൂര്ണാമൌദുമ്ബരീ-മ്പശവോ വൈ ദദ്ധ്യൂര്ഗുദുമ്ബരഃ പശുഷ്വേവോര്ജ-ന്ദധാതി പൂര്ണേ ഉപ ദധാതി പൂര്ണേ ഏവൈന- [പൂര്ണേ ഏവൈനമ്, അമുഷ്മിന് ഁലോക] 39
മമുഷ്മിന് ഁലോക ഉപതിഷ്ഠേതേ വിരാജ്യഗ്നിശ്ചേതവ്യ ഇത്യാഹു-സ്സ്രുഗ്വൈ വിരാഡ്യ-ഥ്സ്രുചാവുപദധാതി വിരാജ്യേവാഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ യജ്ഞമുഖേയജ്ഞമുഖേ വൈ ക്രിയമാണേ യജ്ഞഗ്ം രക്ഷാഗ്ംസി ജിഘാഗ്ംസന്തി യജ്ഞമുഖഗ്ം രുക്മോ യ-ദ്രുക്മം-വ്യാഁഘാരയതി യജ്ഞമുഖാദേവ രക്ഷാഗ്സ്യപ ഹന്തി പഞ്ചഭി-ര്വ്യാഘാരയതി പാങ്ക്തോ യജ്ഞോ യാവാനേവ യജ്ഞസ്തസ്മാ-ദ്രക്ഷാഗ്സ്യപ ഹന്ത്യക്ഷ്ണയാവ്യാ ഘാരയതി തസ്മാദക്ഷ്ണയാ പശവോ-ഽങ്ഗാനി പ്ര ഹരന്തി പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ ॥ 40 ॥
ബ്രഹ്മ ജജ്ഞാനമിതി രുക്മമുപ ദധാതി ബ്രഹ്മമുഖാ വൈ പ്രജാപതിഃ പ്രജാ അസൃജത ബ്രഹ്മമുഖാ ഏവ ത-ത്പ്രജാ യജമാന-സ്സൃജതേ ബ്രഹ്മ ജജ്ഞാനമിത്യാഹ തസ്മാദ്ബ്രാഹ്മണോ മുഖ്യോ മുഖ്യോ ഭവതി യ ഏവം-വേഁദ ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്തി ന പൃഥിവ്യാ-ന്നാന്തരിക്ഷേ ന ദിവ്യഗ്നിശ്ചേതവ്യ ഇതി യ-ത്പൃഥിവ്യാ-ഞ്ചിന്വീത പൃഥിവീഗ്ം ശുചാ-ഽര്പയേന്നൌഷധയോ ന വനസ്പതയഃ [വനസ്പതയഃ, പ്ര ജായേരന്.] 36
പ്ര ജായേരന്. യദന്തരിക്ഷേ ചിന്വീതാന്തരിക്ഷഗ്ം ശുചാ-ഽര്പയേന്ന വയാഗ്ംസി പ്ര ജായേരന്. യ-ദ്ദിവി ചിന്വീത ദിവഗ്ം ശുചാ-ഽര്പയേന്ന പര്ജന്യോ വര്ഷേദ്രുക്മമുപ ദധാത്യമൃതം-വൈഁ ഹിരണ്യമമൃത ഏവാഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ പ്രജാത്യൈ ഹിരണ്മയ-മ്പുരുഷമുപ ദധാതി യജമാനലോകസ്യ വിധൃത്യൈ യദിഷ്ടകായാ ആതൃണ്ണമനൂപദദ്ധ്യാ-ത്പശൂനാ-ഞ്ച യജമാനസ്യ ച പ്രാണമപി ദദ്ധ്യാ-ദ്ദക്ഷിണതഃ [ദദ്ധ്യാ-ദ്ദക്ഷിണതഃ, പ്രാഞ്ചമുപ ദധാതി] 37
പ്രാഞ്ചമുപ ദധാതി ദാധാര യജമാനലോക-ന്ന പശൂനാ-ഞ്ച യജമാനസ്യ ച പ്രാണമപി ദധാത്യഥോ ഖല്വിഷ്ടകായാ ആതൃണ്ണമനൂപ ദധാതി പ്രാണാനാമുഥ്സൃഷ്ട്യൈ ദ്രഫ്സശ്ചസ്കന്ദേത്യഭി മൃശതി ഹോത്രാസ്വേവൈന-മ്പ്രതിഷ്ഠാപയതി സ്രുചാവുപ ദധാത്യാജ്യസ്യ പൂര്ണാ-ങ്കാര്ഷ്മര്യമയീ-ന്ദദ്ധ്നഃ പൂര്ണാ-മൌദുബംരീമിയം-വൈഁ കാര്ഷ്മര്യമയ്യസാവൌ-ദുബംരീമേ ഏവോപ ധത്തേ [ ] 38
തൂഷ്ണീമുപ ദധാതി ന ഹീമേ യജുഷാ-ഽഽപ്തുമര്ഹതി ദക്ഷിണാ-ങ്കാര്ഷ്മര്യമയീ-മുത്തരാമൌ-ദുമ്ബരീ-ന്തസ്മാദസ്യാ അസാവുത്തരാ ഽഽജ്യസ്യ പൂര്ണാ-ങ്കാര്ഷ്മര്യമയീം-വഁജ്രോ വാ ആജ്യം-വഁജ്രഃ കാര്ഷ്മര്യോ വജ്രേണൈവ യജ്ഞസ്യ ദക്ഷിണതോ രക്ഷാഗ്സ്യപ ഹന്തി ദദ്ധ്നഃ പൂര്ണാമൌദുമ്ബരീ-മ്പശവോ വൈ ദദ്ധ്യൂര്ഗുദുമ്ബരഃ പശുഷ്വേവോര്ജ-ന്ദധാതി പൂര്ണേ ഉപ ദധാതി പൂര്ണേ ഏവൈന- [പൂര്ണേ ഏവൈനമ്, അമുഷ്മിന് ഁലോക] 39
മമുഷ്മിന് ഁലോക ഉപതിഷ്ഠേതേ വിരാജ്യഗ്നിശ്ചേതവ്യ ഇത്യാഹു-സ്സ്രുഗ്വൈ വിരാഡ്യ-ഥ്സ്രുചാവുപദധാതി വിരാജ്യേവാഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ യജ്ഞമുഖേയജ്ഞമുഖേ വൈ ക്രിയമാണേ യജ്ഞഗ്ം രക്ഷാഗ്ംസി ജിഘാഗ്ംസന്തി യജ്ഞമുഖഗ്ം രുക്മോ യ-ദ്രുക്മം-വ്യാഁഘാരയതി യജ്ഞമുഖാദേവ രക്ഷാഗ്സ്യപ ഹന്തി പഞ്ചഭി-ര്വ്യാഘാരയതി പാങ്ക്തോ യജ്ഞോ യാവാനേവ യജ്ഞസ്തസ്മാ-ദ്രക്ഷാഗ്സ്യപ ഹന്ത്യക്ഷ്ണയാവ്യാ ഘാരയതി തസ്മാദക്ഷ്ണയാ പശവോ-ഽങ്ഗാനി പ്ര ഹരന്തി പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ ॥ 40 ॥
(വനസ്പതയോ- ദക്ഷിണതോ- ധത്ത- ഏനം- തസ്മാ ദക്ഷ്ണയാ-പഞ്ച ച) (അ. 7)
സ്വയമാതൃണ്ണാമുപ ദധാതീയം-വൈഁ സ്വയമാതൃണ്ണേമാമേവോപ ധത്തേ ഽശ്വമുപ ഘ്രാപയതി പ്രാണമേവാസ്യാ-ന്ദധാത്യഥോ പ്രാജാപത്യോ വാ അശ്വഃ പ്രജാപതിനൈവാ-ഽഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ പ്രഥമേഷ്ടകോപധീയമാനാ പശൂനാ-ഞ്ച യജമാനസ്യ ച പ്രാണമപി ദധാതി സ്വയമാതൃണ്ണാ ഭവതി പ്രാണാനാമുഥ്സൃഷ്ട്യാ അഥോ സുവര്ഗസ്യ ലോകസ്യാനുഖ്യാത്യാ അഗ്നാവഗ്നിശ്ചേതവ്യ ഇത്യാഹുരേഷ വാ [ഇത്യാഹുരേഷ വൈ, അഗ്നിര്വൈശ്വാനരോ] 41
അഗ്നിര്വൈശ്വാനരോ യദ്ബ്രാഹ്മണസ്തസ്മൈ പ്രഥമാമിഷ്ടകാം-യഁജുഷ്കൃതാ-മ്പ്രയച്ഛേ-ത്താ-മ്ബ്രാഹ്മണശ്ചോപ ദദ്ധ്യാതാ-മഗ്നാവേവ തദഗ്നി-ഞ്ചിനുത ഈശ്വരോ വാ ഏഷ ആര്തിമാര്തോര്യോ-ഽവിദ്വാനിഷ്ടകാ-മുപദധാതി ത്രീന്. വരാ-ന്ദദ്യാ-ത്ത്രയോ വൈ പ്രാണാഃ പ്രാണാനാഗ് സ്പൃത്യൈ ദ്വാവേവ ദേയൌ ദ്വൌ ഹി പ്രാണാവേക ഏവ ദേയ ഏകോ ഹി പ്രാണഃ പശു- [പ്രാണഃ പശുഃ, വാ ഏഷ യദഗ്നിര്ന] 42
-ര്വാ ഏഷ യദഗ്നിര്ന ഖലു വൈ പശവ ആയവസേ രമന്തേ ദൂര്വേഷ്ടകാമുപ ദധാതി പശൂനാ-ന്ധൃത്യൈ ദ്വാഭ്യാ-മ്പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ കാണ്ഡാ-ത്കാണ്ഡാ-ത്പ്രരോഹന്തീത്യാഹ കാണ്ഡേനകാണ്ഡേന ഹ്യേഷാ പ്രതിതിഷ്ഠത്യേവാ നോ ദൂര്വേ പ്രതനു സഹസ്രേണ ശതേന ചേത്യാഹ സാഹസ്രഃ പ്രജാപതിഃ പ്രജാപതേരാപ്ത്യൈ ദേവലക്ഷ്മം-വൈഁ ത്ര്യാലിഖിതാ താമുത്തരലക്ഷ്മാണ-ന്ദേവാ ഉപാദധതാ-ധരലക്ഷ്മാണ-മസുരാ യ- [യമ്, കാമയേത] 43
-ങ്കാമയേത വസീയാന്-ഥ്സ്യാദിത്യുത്തരലക്ഷ്മാണ-ന്തസ്യോപ ദദ്ധ്യാ-ദ്വസീയാനേവ ഭവതി യ-ങ്കാമയേത പാപീയാന്-ഥ്സ്യാദിത്യധരലക്ഷ്മാണ-ന്തസ്യോപ ദദ്ധ്യാദസുരയോനി-മേവൈനമനു പരാ ഭാവയതി പാപീയാ-ന്ഭവതി ത്ര്യാലിഖിതാ ഭവതീമേ വൈ ലോകാസ്ത്ര്യാലിഖിതൈഭ്യ ഏവ ലോകേഭ്യോ ഭ്രാതൃവ്യമന്തരേത്യങ്ഗിരസ-സ്സുവര്ഗം-ലോഁകം-യഁതഃ പുരോഡാശഃ കൂര്മോ ഭൂത്വാ-ഽനു പ്രാസര്പ- [പ്രാസര്പത്, യ-ത്കൂര്മമുപദധാതി] 44
-ദ്യ-ത്കൂര്മമുപദധാതി യഥാ ക്ഷേത്രവിദഞ്ജസാ നയത്യേവമേവൈന-ങ്കൂര്മ-സ്സുവര്ഗം-ലോഁകമഞ്ജസാ നയതി മേധോ വാ ഏഷ പശൂനാം-യഁ-ത്കൂര്മോ യ-ത്കൂര്മമുപ ദധാതി സ്വമേവ മേധ-മ്പശ്യന്തഃ പശവ ഉപ തിഷ്ഠന്തേ ശ്മശാനം-വാഁ ഏത-ത്ക്രിയതേ യന്മൃതാനാ-മ്പശൂനാഗ്ം ശീര്ഷാണ്യുപധീയന്തേ യജ്ജീവന്ത-ങ്കൂര്മമുപ ദധാതി തേനാശ്മശാനചിദ്വാസ്തവ്യോ വാ ഏഷ യ- [ഏഷ യത്, കൂര്മോ മധു] 45
-ത്കൂര്മോ മധു വാതാ ഋതായത ഇതി ദദ്ധ്നാ മധുമിശ്രേണാഭ്യനക്തി സ്വദയത്യേവൈന-ങ്ഗ്രാമ്യം-വാഁ ഏതദന്നം-യഁ-ദ്ദദ്ധ്യാരണ്യ-മ്മധു യദ്ദദ്ധ്നാ മധുമിശ്രേണാ ഭ്യനക്ത്യുഭയസ്യാ ഽവരുദ്ധ്യൈ മഹീ ദ്യൌഃ പൃഥിവീ ച ന ഇത്യാഹാ ഽഽഭ്യാമേവൈനമുഭയതഃ പരിഗൃഹ്ണാതി പ്രാഞ്ചമുപ ദധാതി സുവര്ഗസ്യ ലോകസ്യ സമഷ്ട്യൈ പുരസ്താ-ത്പ്രത്യഞ്ചമുപ ദധാതി തസ്മാ- [തസ്മാത്, പുരസ്താ-] 46
-ത്പുരസ്താ-ത്പ്രത്യഞ്ചഃ പശവോ മേധമുപ തിഷ്ഠന്തേ യോ വാ അപനാഭിമഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ യജമാനസ്യ നാഭിമനു പ്രവിശതി സ ഏനമീശ്വരോ ഹിഗ്ംസിതോരുലൂഖലമുപ ദധാത്യേഷാ വാ അഗ്നേര്നാഭി-സ്സനാഭിമേവാ-ഽഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ ഹിഗ്ംസായാ ഔദുമ്ബര-മ്ഭവത്യൂര്ഗ്വാ ഉദുമ്ബര ഊര്ജമേവാവ രുന്ധേ മദ്ധ്യത ഉപ ദധാതി മദ്ധ്യത ഏവാസ്മാ ഊര്ജ-ന്ദധാതി തസ്മാ-ന്മദ്ധ്യത ഊര്ജാ ഭുഞ്ജത ഇയ-ദ്ഭവതി പ്രജാപതിനാ യജ്ഞമുഖേന സമ്മിതമവ ഹന്ത്യന്നമേവാക-ര്വൈഷ്ണവ്യര്ചോപ ദധാതി വിഷ്ണുര്വൈ യജ്ഞോ വൈഷ്ണവാ വനസ്പതയോ യജ്ഞ ഏവ യജ്ഞ-മ്പ്രതിഷ്ഠാപയതി ॥ 47 ॥
സ്വയമാതൃണ്ണാമുപ ദധാതീയം-വൈഁ സ്വയമാതൃണ്ണേമാമേവോപ ധത്തേ ഽശ്വമുപ ഘ്രാപയതി പ്രാണമേവാസ്യാ-ന്ദധാത്യഥോ പ്രാജാപത്യോ വാ അശ്വഃ പ്രജാപതിനൈവാ-ഽഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ പ്രഥമേഷ്ടകോപധീയമാനാ പശൂനാ-ഞ്ച യജമാനസ്യ ച പ്രാണമപി ദധാതി സ്വയമാതൃണ്ണാ ഭവതി പ്രാണാനാമുഥ്സൃഷ്ട്യാ അഥോ സുവര്ഗസ്യ ലോകസ്യാനുഖ്യാത്യാ അഗ്നാവഗ്നിശ്ചേതവ്യ ഇത്യാഹുരേഷ വാ [ഇത്യാഹുരേഷ വൈ, അഗ്നിര്വൈശ്വാനരോ] 41
അഗ്നിര്വൈശ്വാനരോ യദ്ബ്രാഹ്മണസ്തസ്മൈ പ്രഥമാമിഷ്ടകാം-യഁജുഷ്കൃതാ-മ്പ്രയച്ഛേ-ത്താ-മ്ബ്രാഹ്മണശ്ചോപ ദദ്ധ്യാതാ-മഗ്നാവേവ തദഗ്നി-ഞ്ചിനുത ഈശ്വരോ വാ ഏഷ ആര്തിമാര്തോര്യോ-ഽവിദ്വാനിഷ്ടകാ-മുപദധാതി ത്രീന്. വരാ-ന്ദദ്യാ-ത്ത്രയോ വൈ പ്രാണാഃ പ്രാണാനാഗ് സ്പൃത്യൈ ദ്വാവേവ ദേയൌ ദ്വൌ ഹി പ്രാണാവേക ഏവ ദേയ ഏകോ ഹി പ്രാണഃ പശു- [പ്രാണഃ പശുഃ, വാ ഏഷ യദഗ്നിര്ന] 42
-ര്വാ ഏഷ യദഗ്നിര്ന ഖലു വൈ പശവ ആയവസേ രമന്തേ ദൂര്വേഷ്ടകാമുപ ദധാതി പശൂനാ-ന്ധൃത്യൈ ദ്വാഭ്യാ-മ്പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ കാണ്ഡാ-ത്കാണ്ഡാ-ത്പ്രരോഹന്തീത്യാഹ കാണ്ഡേനകാണ്ഡേന ഹ്യേഷാ പ്രതിതിഷ്ഠത്യേവാ നോ ദൂര്വേ പ്രതനു സഹസ്രേണ ശതേന ചേത്യാഹ സാഹസ്രഃ പ്രജാപതിഃ പ്രജാപതേരാപ്ത്യൈ ദേവലക്ഷ്മം-വൈഁ ത്ര്യാലിഖിതാ താമുത്തരലക്ഷ്മാണ-ന്ദേവാ ഉപാദധതാ-ധരലക്ഷ്മാണ-മസുരാ യ- [യമ്, കാമയേത] 43
-ങ്കാമയേത വസീയാന്-ഥ്സ്യാദിത്യുത്തരലക്ഷ്മാണ-ന്തസ്യോപ ദദ്ധ്യാ-ദ്വസീയാനേവ ഭവതി യ-ങ്കാമയേത പാപീയാന്-ഥ്സ്യാദിത്യധരലക്ഷ്മാണ-ന്തസ്യോപ ദദ്ധ്യാദസുരയോനി-മേവൈനമനു പരാ ഭാവയതി പാപീയാ-ന്ഭവതി ത്ര്യാലിഖിതാ ഭവതീമേ വൈ ലോകാസ്ത്ര്യാലിഖിതൈഭ്യ ഏവ ലോകേഭ്യോ ഭ്രാതൃവ്യമന്തരേത്യങ്ഗിരസ-സ്സുവര്ഗം-ലോഁകം-യഁതഃ പുരോഡാശഃ കൂര്മോ ഭൂത്വാ-ഽനു പ്രാസര്പ- [പ്രാസര്പത്, യ-ത്കൂര്മമുപദധാതി] 44
-ദ്യ-ത്കൂര്മമുപദധാതി യഥാ ക്ഷേത്രവിദഞ്ജസാ നയത്യേവമേവൈന-ങ്കൂര്മ-സ്സുവര്ഗം-ലോഁകമഞ്ജസാ നയതി മേധോ വാ ഏഷ പശൂനാം-യഁ-ത്കൂര്മോ യ-ത്കൂര്മമുപ ദധാതി സ്വമേവ മേധ-മ്പശ്യന്തഃ പശവ ഉപ തിഷ്ഠന്തേ ശ്മശാനം-വാഁ ഏത-ത്ക്രിയതേ യന്മൃതാനാ-മ്പശൂനാഗ്ം ശീര്ഷാണ്യുപധീയന്തേ യജ്ജീവന്ത-ങ്കൂര്മമുപ ദധാതി തേനാശ്മശാനചിദ്വാസ്തവ്യോ വാ ഏഷ യ- [ഏഷ യത്, കൂര്മോ മധു] 45
-ത്കൂര്മോ മധു വാതാ ഋതായത ഇതി ദദ്ധ്നാ മധുമിശ്രേണാഭ്യനക്തി സ്വദയത്യേവൈന-ങ്ഗ്രാമ്യം-വാഁ ഏതദന്നം-യഁ-ദ്ദദ്ധ്യാരണ്യ-മ്മധു യദ്ദദ്ധ്നാ മധുമിശ്രേണാ ഭ്യനക്ത്യുഭയസ്യാ ഽവരുദ്ധ്യൈ മഹീ ദ്യൌഃ പൃഥിവീ ച ന ഇത്യാഹാ ഽഽഭ്യാമേവൈനമുഭയതഃ പരിഗൃഹ്ണാതി പ്രാഞ്ചമുപ ദധാതി സുവര്ഗസ്യ ലോകസ്യ സമഷ്ട്യൈ പുരസ്താ-ത്പ്രത്യഞ്ചമുപ ദധാതി തസ്മാ- [തസ്മാത്, പുരസ്താ-] 46
-ത്പുരസ്താ-ത്പ്രത്യഞ്ചഃ പശവോ മേധമുപ തിഷ്ഠന്തേ യോ വാ അപനാഭിമഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ യജമാനസ്യ നാഭിമനു പ്രവിശതി സ ഏനമീശ്വരോ ഹിഗ്ംസിതോരുലൂഖലമുപ ദധാത്യേഷാ വാ അഗ്നേര്നാഭി-സ്സനാഭിമേവാ-ഽഗ്നി-ഞ്ചിനുതേ ഹിഗ്ംസായാ ഔദുമ്ബര-മ്ഭവത്യൂര്ഗ്വാ ഉദുമ്ബര ഊര്ജമേവാവ രുന്ധേ മദ്ധ്യത ഉപ ദധാതി മദ്ധ്യത ഏവാസ്മാ ഊര്ജ-ന്ദധാതി തസ്മാ-ന്മദ്ധ്യത ഊര്ജാ ഭുഞ്ജത ഇയ-ദ്ഭവതി പ്രജാപതിനാ യജ്ഞമുഖേന സമ്മിതമവ ഹന്ത്യന്നമേവാക-ര്വൈഷ്ണവ്യര്ചോപ ദധാതി വിഷ്ണുര്വൈ യജ്ഞോ വൈഷ്ണവാ വനസ്പതയോ യജ്ഞ ഏവ യജ്ഞ-മ്പ്രതിഷ്ഠാപയതി ॥ 47 ॥
(ഏഷ വൈ - പശു - ര്യ - മസര്പ - ദേഷ യത് - തസ്മാത് - തസ്മാഥ് - സപ്തവിഗ്ംശതിശ്ച) (അ. 8)
ഏഷാം-വാഁ ഏതല്ലോകാനാ-ഞ്ജ്യോതി-സ്സമ്ഭൃതം-യഁദുഖാ യദുഖാ-മുപദധാത്യേഭ്യ ഏവ ലോകേഭ്യോ ജ്യോതിരവ രുന്ധേ മദ്ധ്യത ഉപ ദധാതി മദ്ധ്യത ഏവാസ്മൈ ജ്യോതിര്ദധാതി തസ്മാന്മദ്ധ്യതോ ജ്യോതിരുപാ-ഽഽസ്മഹേ സികതാഭിഃ പൂരയത്യേതദ്വാ അഗ്നേര്വൈശ്വാനരസ്യ രൂപഗ്ം രൂപേണൈവ വൈശ്വാനരമവ രുന്ധേ യ-ങ്കാമയേത ക്ഷോധുക-സ്സ്യാ-ദിത്യൂനാ-ന്തസ്യോപ [-ദിത്യൂനാ-ന്തസ്യോപ, ദദ്ധ്യാ-ത്ക്ഷോധുക] 48
ദദ്ധ്യാ-ത്ക്ഷോധുക ഏവ ഭവതി യ-ങ്കാമയേതാ-നുപദസ്യ-ദന്നമദ്യാദിതി പൂര്ണാ-ന്തസ്യോപ ദദ്ധ്യാദനുപദസ്യ-ദേവാന്നമത്തി സഹസ്രം-വൈഁ പ്രതി പുരുഷഃ പശൂനാം-യഁച്ഛതി സഹസ്രമന്യേ പശവോ മദ്ധ്യേ പുരുഷശീര്ഷമുപ ദധാതി സവീര്യത്വായോ-ഖായാമപി ദധാതി പ്രതിഷ്ഠാമേവൈന-ദ്ഗമയതി വ്യൃദ്ധം-വാഁ ഏത-ത്പ്രാണൈരമേദ്ധ്യം-യഁ-ത്പുരുഷശീര്ഷമമൃത-ങ്ഖലു വൈ പ്രാണാ [വൈ പ്രാണാഃ, അമൃതഗ്ം] 49
അമൃതഗ്ം ഹിരണ്യ-മ്പ്രാണേഷു ഹിരണ്യശല്കാ-ന്പ്രത്യസ്യതി പ്രതിഷ്ഠാമേവൈന-ദ്ഗമയിത്വാ പ്രാണൈ-സ്സമര്ധയതി ദദ്ധ്നാ മധുമിശ്രേണ പൂരയതി മധവ്യോ-ഽസാനീതി ശൃതാതങ്ക്യേന മേദ്ധ്യത്വായ ഗ്രാമ്യം-വാഁ ഏതദന്നം-യഁ-ദ്ദദ്ധ്യാരണ്യ-മ്മധു യദ്ദദ്ധ്നാ മധുമിശ്രേണ പൂരയത്യുഭയസ്യാ-വരുദ്ധ്യൈ പശുശീര്ഷാണ്യുപ ദധാതി പശവോ വൈ പശുശീര്ഷാണി പശൂനേവാവ രുന്ധേ യ-ങ്കാമയേതാ-ഽപശു-സ്സ്യാദിതി [-ഽപശു-സ്സ്യാദിതി, വിഷൂചീനാനി] 50
വിഷൂചീനാനി തസ്യോപ ദദ്ധ്യാ-ദ്വിഷൂച ഏവാസ്മാ-ത്പശൂ-ന്ദധാത്യപശുരേവ ഭവതി യ-ങ്കാമയേത പശുമാന്-ഥ്സ്യാദിതി സമീചീനാനി തസ്യോപ ദദ്ധ്യാ-ഥ്സമീച ഏവാസ്മൈ പശൂ-ന്ദധാതി പശുമാനേവ ഭവതി പുരസ്താ-ത്പ്രതീചീനമശ്വസ്യോപ ദധാതി പശ്ചാ-ത്പ്രാചീനമൃഷഭസ്യാ-പശവോ വാ അന്യേ ഗോ അശ്വേഭ്യഃ പശവോ ഗോ അശ്വാനേവാസ്മൈ സമീചോ ദധാത്യേ-താവന്തോ വൈ പശവോ [പശവഃ, ദ്വിപാദശ്ച] 51
ദ്വിപാദശ്ച ചതുഷ്പാദശ്ച താന്. വാ ഏതദഗ്നൌ പ്രദധാതി യ-ത്പശുശീര്ഷാണ്യുപ-ദധാത്യ-മുമാരണ്യമനു തേ ദിശാമീത്യാഹ ഗ്രാമ്യേഭ്യ ഏവ പശുഭ്യ ആരണ്യാ-ന്പശൂഞ്ഛുചമനൂഥ്സൃജതി തസ്മാ-ഥ്സമാവ-ത്പശൂനാ-മ്പ്രജായമാനാനാ-മാരണ്യാഃ പശവഃ കനീയാഗ്ംസ-ശ്ശുചാ ഹ്യൃതാ-സ്സര്പശീര്ഷമുപ ദധാതി യൈവ സര്പേ ത്വിഷിസ്താമേവാ-ഽവ രുന്ധേ [-ഽവ രുന്ധേ, യ-ഥ്സമീചീന-] 52
യ-ഥ്സമീചീന--മ്പശുശീര്ഷൈരുപ ദദ്ധ്യാ-ദ്ഗ്രാമ്യാ-ന്പശൂ-ന്ദഗ്ംശുകാ-സ്സ്യുര്യ-ദ്വിഷൂചീന-മാരണ്യാന്. യജുരേവ വദേദവ താ-ന്ത്വിഷിഗ്ം രുന്ധേ യാ സര്പേ ന ഗ്രാമ്യാ-ന്പശൂന്. ഹിനസ്തി നാ-ഽഽരണ്യാനഥോ ഖലൂപധേയമേവ യദുപദധാതി തേന താ-ന്ത്വിഷിമവ രുന്ധേ യാ സര്പേ യ-ദ്യജുര്വദതി തേന ശാന്തമ് ॥ 53 ॥
ഏഷാം-വാഁ ഏതല്ലോകാനാ-ഞ്ജ്യോതി-സ്സമ്ഭൃതം-യഁദുഖാ യദുഖാ-മുപദധാത്യേഭ്യ ഏവ ലോകേഭ്യോ ജ്യോതിരവ രുന്ധേ മദ്ധ്യത ഉപ ദധാതി മദ്ധ്യത ഏവാസ്മൈ ജ്യോതിര്ദധാതി തസ്മാന്മദ്ധ്യതോ ജ്യോതിരുപാ-ഽഽസ്മഹേ സികതാഭിഃ പൂരയത്യേതദ്വാ അഗ്നേര്വൈശ്വാനരസ്യ രൂപഗ്ം രൂപേണൈവ വൈശ്വാനരമവ രുന്ധേ യ-ങ്കാമയേത ക്ഷോധുക-സ്സ്യാ-ദിത്യൂനാ-ന്തസ്യോപ [-ദിത്യൂനാ-ന്തസ്യോപ, ദദ്ധ്യാ-ത്ക്ഷോധുക] 48
ദദ്ധ്യാ-ത്ക്ഷോധുക ഏവ ഭവതി യ-ങ്കാമയേതാ-നുപദസ്യ-ദന്നമദ്യാദിതി പൂര്ണാ-ന്തസ്യോപ ദദ്ധ്യാദനുപദസ്യ-ദേവാന്നമത്തി സഹസ്രം-വൈഁ പ്രതി പുരുഷഃ പശൂനാം-യഁച്ഛതി സഹസ്രമന്യേ പശവോ മദ്ധ്യേ പുരുഷശീര്ഷമുപ ദധാതി സവീര്യത്വായോ-ഖായാമപി ദധാതി പ്രതിഷ്ഠാമേവൈന-ദ്ഗമയതി വ്യൃദ്ധം-വാഁ ഏത-ത്പ്രാണൈരമേദ്ധ്യം-യഁ-ത്പുരുഷശീര്ഷമമൃത-ങ്ഖലു വൈ പ്രാണാ [വൈ പ്രാണാഃ, അമൃതഗ്ം] 49
അമൃതഗ്ം ഹിരണ്യ-മ്പ്രാണേഷു ഹിരണ്യശല്കാ-ന്പ്രത്യസ്യതി പ്രതിഷ്ഠാമേവൈന-ദ്ഗമയിത്വാ പ്രാണൈ-സ്സമര്ധയതി ദദ്ധ്നാ മധുമിശ്രേണ പൂരയതി മധവ്യോ-ഽസാനീതി ശൃതാതങ്ക്യേന മേദ്ധ്യത്വായ ഗ്രാമ്യം-വാഁ ഏതദന്നം-യഁ-ദ്ദദ്ധ്യാരണ്യ-മ്മധു യദ്ദദ്ധ്നാ മധുമിശ്രേണ പൂരയത്യുഭയസ്യാ-വരുദ്ധ്യൈ പശുശീര്ഷാണ്യുപ ദധാതി പശവോ വൈ പശുശീര്ഷാണി പശൂനേവാവ രുന്ധേ യ-ങ്കാമയേതാ-ഽപശു-സ്സ്യാദിതി [-ഽപശു-സ്സ്യാദിതി, വിഷൂചീനാനി] 50
വിഷൂചീനാനി തസ്യോപ ദദ്ധ്യാ-ദ്വിഷൂച ഏവാസ്മാ-ത്പശൂ-ന്ദധാത്യപശുരേവ ഭവതി യ-ങ്കാമയേത പശുമാന്-ഥ്സ്യാദിതി സമീചീനാനി തസ്യോപ ദദ്ധ്യാ-ഥ്സമീച ഏവാസ്മൈ പശൂ-ന്ദധാതി പശുമാനേവ ഭവതി പുരസ്താ-ത്പ്രതീചീനമശ്വസ്യോപ ദധാതി പശ്ചാ-ത്പ്രാചീനമൃഷഭസ്യാ-പശവോ വാ അന്യേ ഗോ അശ്വേഭ്യഃ പശവോ ഗോ അശ്വാനേവാസ്മൈ സമീചോ ദധാത്യേ-താവന്തോ വൈ പശവോ [പശവഃ, ദ്വിപാദശ്ച] 51
ദ്വിപാദശ്ച ചതുഷ്പാദശ്ച താന്. വാ ഏതദഗ്നൌ പ്രദധാതി യ-ത്പശുശീര്ഷാണ്യുപ-ദധാത്യ-മുമാരണ്യമനു തേ ദിശാമീത്യാഹ ഗ്രാമ്യേഭ്യ ഏവ പശുഭ്യ ആരണ്യാ-ന്പശൂഞ്ഛുചമനൂഥ്സൃജതി തസ്മാ-ഥ്സമാവ-ത്പശൂനാ-മ്പ്രജായമാനാനാ-മാരണ്യാഃ പശവഃ കനീയാഗ്ംസ-ശ്ശുചാ ഹ്യൃതാ-സ്സര്പശീര്ഷമുപ ദധാതി യൈവ സര്പേ ത്വിഷിസ്താമേവാ-ഽവ രുന്ധേ [-ഽവ രുന്ധേ, യ-ഥ്സമീചീന-] 52
യ-ഥ്സമീചീന--മ്പശുശീര്ഷൈരുപ ദദ്ധ്യാ-ദ്ഗ്രാമ്യാ-ന്പശൂ-ന്ദഗ്ംശുകാ-സ്സ്യുര്യ-ദ്വിഷൂചീന-മാരണ്യാന്. യജുരേവ വദേദവ താ-ന്ത്വിഷിഗ്ം രുന്ധേ യാ സര്പേ ന ഗ്രാമ്യാ-ന്പശൂന്. ഹിനസ്തി നാ-ഽഽരണ്യാനഥോ ഖലൂപധേയമേവ യദുപദധാതി തേന താ-ന്ത്വിഷിമവ രുന്ധേ യാ സര്പേ യ-ദ്യജുര്വദതി തേന ശാന്തമ് ॥ 53 ॥
(ഊനാന്തസ്യോപ - പ്രാണാഃ - സ്യാദിതി - വൈ പശവോ - രുന്ധേ - ചതുശ്ചത്വാരിഗ്ംശച്ച) (അ. 9)
പശുര്വാ ഏഷ യദഗ്നിര്യോനിഃ ഖലു വാ ഏഷാ പശോര്വി ക്രിയതേ യ-ത്പ്രാചീനമൈഷ്ടകാ-ദ്യജുഃ ക്രിയതേ രേതോ-ഽപസ്യാ അപസ്യാ ഉപ ദധാതി യോനാവേവ രേതോ ദധാതി പഞ്ചോപ ദധാതി പാങ്ക്താഃ പശവഃ പശൂനേവാസ്മൈ പ്രജനയതി പഞ്ച ദക്ഷിണതോ വജ്രോ വാ അപസ്യാ വജ്രേണൈവ യജ്ഞസ്യ ദക്ഷിണതോ രക്ഷാഗ്സ്യപ ഹന്തി പഞ്ച പശ്ചാ- [പഞ്ച പശ്ചാത്, പ്രാചീരുപ ദധാതി] 54
-ത്പ്രാചീരുപ ദധാതി പശ്ചാദ്വൈ പ്രാചീനഗ്ം രേതോ ധീയതേ പശ്ചാദേവാസ്മൈ പ്രാചീനഗ്ം രേതോ ദധാതി പഞ്ച പുരസ്താ-ത്പ്രതീചീരുപ ദധാതി പഞ്ച പശ്ചാ-ത്പ്രാചീസ്തസ്മാ-ത്പ്രാചീനഗ്ം രേതോ ധീയതേ പ്രതീചീഃ പ്രജാ ജായന്തേ പഞ്ചോത്തരത ശ്ഛന്ദസ്യാഃ പശവോ വൈ ഛന്ദസ്യാഃ പശൂനേവ പ്രജാതാന്-ഥ്സ്വമായതനമഭി പര്യൂഹത ഇയം-വാഁ അഗ്നേ-രതിദാഹാ-ദബിഭേ-ഥ്സൈതാ [-ദബിഭേ-ഥ്സൈതാഃ, അപസ്യാ അപശ്യ-ത്താ] 55
അപസ്യാ അപശ്യ-ത്താ ഉപാധത്ത തതോ വാ ഇമാ-ന്നാത്യദഹ-ദ്യദപസ്യാ ഉപദധാത്യസ്യാ അനതിദാഹായോവാച ഹേയമദദി-ഥ്സ ബ്രഹ്മണാ-ഽന്നം-യഁസ്യൈതാ ഉപധീയാന്തൈ യ ഉ ചൈനാ ഏവംവേഁ ദദിതി പ്രാണഭൃത ഉപ ദധാതി രേതസ്യേവ പ്രാണാ-ന്ദധാതി തസ്മാ-ദ്വദ-ന്പ്രാണ-ന്പശ്യഞ്ഛൃണ്വ-ന്പശുര്ജായതേ ഽയ-മ്പുരോ [-ഽയ-മ്പുരഃ, ഭുവ ഇതി] 56
ഭുവ ഇതി പുരസ്താദുപ ദധാതി പ്രാണമേവൈതാഭി-ര്ദാധാരാ-ഽയ-ന്ദക്ഷിണാ വിശ്വകര്മേതി ദക്ഷിണതോ മന ഏവൈതാഭിര്ദാധാരായ-മ്പശ്ചാ-ദ്വിശ്വവ്യചാ ഇതി പശ്ചാ-ച്ചക്ഷുരേവൈതാഭി-ര്ദാധാരേദ-മുത്തരാ-ഥ്സുവരിത്യുത്തരത-ശ്ശ്രോത്രമേവൈതാഭി-ര്ദാധാരേയമുപരി മതിരിത്യുപരിഷ്ടാ-ദ്വാചമേവൈതാഭി-ര്ദാധാര ദശദശോപ ദധാതി സവീര്യത്വായാക്ഷ്ണയോ [സവീര്യത്വായാക്ഷ്ണയാ, ഉപ ദധാതി] 57
-പ ദധാതി തസ്മാദക്ഷ്ണയാ പശവോ-ഽങ്ഗാനി പ്രഹരന്തി പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ യാഃ പ്രാചീസ്താഭി-ര്വസിഷ്ഠ ആര്ധ്നോദ്യാ ദക്ഷിണാ താഭിര്ഭരദ്വാജോ യാഃ പ്രതീചീസ്താഭി ര്വിശ്വാമിത്രോ യാ ഉദീചീസ്താഭി-ര്ജമദഗ്നിര്യാ ഊര്ധ്വാസ്താഭി-ര്വിശ്വകര്മാ യ ഏവമേതാസാമൃദ്ധിം-വേഁദര്ധ്നോത്യേവ യ ആസാമേവ-മ്ബന്ധുതാം-വേഁദ ബന്ധുമാ-ന്ഭവതി യ ആസാമേവ-ങ്കൢപ്തിം-വേഁദ കല്പതേ- [കല്പതേ, അസ്മൈ യ ആസാമേവ-] 58
-ഽസ്മൈ യ ആസാമേവ-മായതനം-വേഁദാ-ഽഽയതനവാ-ന്ഭവതി യ ആസാമേവ-മ്പ്രതിഷ്ഠാം-വേഁദ പ്രത്യേവ തിഷ്ഠതി പ്രാണഭൃത ഉപധായ സംയഁത ഉപ ദധാതി പ്രാണാനേവാ ഽസ്മി-ന്ധിത്വാ സംയഁദ്ഭി-സ്സംയഁച്ഛതി ത-ഥ്സംയഁതാഗ്ം സംയഁത്ത്വമഥോ പ്രാണ ഏവാപാന-ന്ദധാതി തസ്മാ-ത്പ്രാണാപാനൌ സ-ഞ്ചരതോ വിഷൂചീരുപ ദധാതി തസ്മാ-ദ്വിഷ്വഞ്ചൌ പ്രാണാപാനൌ യദ്വാ അഗ്നേരസംയഁത- [അഗ്നേരസംയഁതമ്, അസുവര്ഗ്യമസ്യ] 59
-മസുവര്ഗ്യമസ്യ ത-ഥ്സുവര്ഗ്യോ-ഽഗ്നിര്യ-ഥ്സംയഁത ഉപ ദധാതി സമേവൈനം-യഁച്ഛതി ഉവര്ഗ്യമേവാക -സ്ത്ര്യവിര്വയഃ കൃതമയാനാമിത്യാഹ വയോഭിരേവായാനവ രുന്ധേ ഽയൈര്വയാഗ്ംസി സര്വതോ വായുമതീര്ഭവന്തി തസ്മാദയഗ്ം സര്വതഃ പവതേ ॥ 60 ॥
പശുര്വാ ഏഷ യദഗ്നിര്യോനിഃ ഖലു വാ ഏഷാ പശോര്വി ക്രിയതേ യ-ത്പ്രാചീനമൈഷ്ടകാ-ദ്യജുഃ ക്രിയതേ രേതോ-ഽപസ്യാ അപസ്യാ ഉപ ദധാതി യോനാവേവ രേതോ ദധാതി പഞ്ചോപ ദധാതി പാങ്ക്താഃ പശവഃ പശൂനേവാസ്മൈ പ്രജനയതി പഞ്ച ദക്ഷിണതോ വജ്രോ വാ അപസ്യാ വജ്രേണൈവ യജ്ഞസ്യ ദക്ഷിണതോ രക്ഷാഗ്സ്യപ ഹന്തി പഞ്ച പശ്ചാ- [പഞ്ച പശ്ചാത്, പ്രാചീരുപ ദധാതി] 54
-ത്പ്രാചീരുപ ദധാതി പശ്ചാദ്വൈ പ്രാചീനഗ്ം രേതോ ധീയതേ പശ്ചാദേവാസ്മൈ പ്രാചീനഗ്ം രേതോ ദധാതി പഞ്ച പുരസ്താ-ത്പ്രതീചീരുപ ദധാതി പഞ്ച പശ്ചാ-ത്പ്രാചീസ്തസ്മാ-ത്പ്രാചീനഗ്ം രേതോ ധീയതേ പ്രതീചീഃ പ്രജാ ജായന്തേ പഞ്ചോത്തരത ശ്ഛന്ദസ്യാഃ പശവോ വൈ ഛന്ദസ്യാഃ പശൂനേവ പ്രജാതാന്-ഥ്സ്വമായതനമഭി പര്യൂഹത ഇയം-വാഁ അഗ്നേ-രതിദാഹാ-ദബിഭേ-ഥ്സൈതാ [-ദബിഭേ-ഥ്സൈതാഃ, അപസ്യാ അപശ്യ-ത്താ] 55
അപസ്യാ അപശ്യ-ത്താ ഉപാധത്ത തതോ വാ ഇമാ-ന്നാത്യദഹ-ദ്യദപസ്യാ ഉപദധാത്യസ്യാ അനതിദാഹായോവാച ഹേയമദദി-ഥ്സ ബ്രഹ്മണാ-ഽന്നം-യഁസ്യൈതാ ഉപധീയാന്തൈ യ ഉ ചൈനാ ഏവംവേഁ ദദിതി പ്രാണഭൃത ഉപ ദധാതി രേതസ്യേവ പ്രാണാ-ന്ദധാതി തസ്മാ-ദ്വദ-ന്പ്രാണ-ന്പശ്യഞ്ഛൃണ്വ-ന്പശുര്ജായതേ ഽയ-മ്പുരോ [-ഽയ-മ്പുരഃ, ഭുവ ഇതി] 56
ഭുവ ഇതി പുരസ്താദുപ ദധാതി പ്രാണമേവൈതാഭി-ര്ദാധാരാ-ഽയ-ന്ദക്ഷിണാ വിശ്വകര്മേതി ദക്ഷിണതോ മന ഏവൈതാഭിര്ദാധാരായ-മ്പശ്ചാ-ദ്വിശ്വവ്യചാ ഇതി പശ്ചാ-ച്ചക്ഷുരേവൈതാഭി-ര്ദാധാരേദ-മുത്തരാ-ഥ്സുവരിത്യുത്തരത-ശ്ശ്രോത്രമേവൈതാഭി-ര്ദാധാരേയമുപരി മതിരിത്യുപരിഷ്ടാ-ദ്വാചമേവൈതാഭി-ര്ദാധാര ദശദശോപ ദധാതി സവീര്യത്വായാക്ഷ്ണയോ [സവീര്യത്വായാക്ഷ്ണയാ, ഉപ ദധാതി] 57
-പ ദധാതി തസ്മാദക്ഷ്ണയാ പശവോ-ഽങ്ഗാനി പ്രഹരന്തി പ്രതിഷ്ഠിത്യൈ യാഃ പ്രാചീസ്താഭി-ര്വസിഷ്ഠ ആര്ധ്നോദ്യാ ദക്ഷിണാ താഭിര്ഭരദ്വാജോ യാഃ പ്രതീചീസ്താഭി ര്വിശ്വാമിത്രോ യാ ഉദീചീസ്താഭി-ര്ജമദഗ്നിര്യാ ഊര്ധ്വാസ്താഭി-ര്വിശ്വകര്മാ യ ഏവമേതാസാമൃദ്ധിം-വേഁദര്ധ്നോത്യേവ യ ആസാമേവ-മ്ബന്ധുതാം-വേഁദ ബന്ധുമാ-ന്ഭവതി യ ആസാമേവ-ങ്കൢപ്തിം-വേഁദ കല്പതേ- [കല്പതേ, അസ്മൈ യ ആസാമേവ-] 58
-ഽസ്മൈ യ ആസാമേവ-മായതനം-വേഁദാ-ഽഽയതനവാ-ന്ഭവതി യ ആസാമേവ-മ്പ്രതിഷ്ഠാം-വേഁദ പ്രത്യേവ തിഷ്ഠതി പ്രാണഭൃത ഉപധായ സംയഁത ഉപ ദധാതി പ്രാണാനേവാ ഽസ്മി-ന്ധിത്വാ സംയഁദ്ഭി-സ്സംയഁച്ഛതി ത-ഥ്സംയഁതാഗ്ം സംയഁത്ത്വമഥോ പ്രാണ ഏവാപാന-ന്ദധാതി തസ്മാ-ത്പ്രാണാപാനൌ സ-ഞ്ചരതോ വിഷൂചീരുപ ദധാതി തസ്മാ-ദ്വിഷ്വഞ്ചൌ പ്രാണാപാനൌ യദ്വാ അഗ്നേരസംയഁത- [അഗ്നേരസംയഁതമ്, അസുവര്ഗ്യമസ്യ] 59
-മസുവര്ഗ്യമസ്യ ത-ഥ്സുവര്ഗ്യോ-ഽഗ്നിര്യ-ഥ്സംയഁത ഉപ ദധാതി സമേവൈനം-യഁച്ഛതി ഉവര്ഗ്യമേവാക -സ്ത്ര്യവിര്വയഃ കൃതമയാനാമിത്യാഹ വയോഭിരേവായാനവ രുന്ധേ ഽയൈര്വയാഗ്ംസി സര്വതോ വായുമതീര്ഭവന്തി തസ്മാദയഗ്ം സര്വതഃ പവതേ ॥ 60 ॥
(പശ്ചാ - ദേതാഃ - പുരോ - ഽക്ഷ്ണയാ - കല്പതേ - ഽസം-യഁതം - പഞ്ചത്രിഗ്ംശച്ച) (അ. 10)
ഗായത്രീ ത്രിഷ്ടു-ബ്ജഗത്യനുഷ്ടു-ക്പങ്ക്ത്യാ സഹ । ബൃഹത്യുഷ്ണിഹാ കകു-ഥ്സൂചീഭിഃ ശിമ്യന്തു ത്വാ ॥ ദ്വിപദാ യാ ചതുഷ്പദാ ത്രിപദാ യാച ഷട്പദാ । സഛന്ദാ യാ ച വിച്ഛന്ദാ-സ്സൂചീഭിഃ ശിമ്യന്തു ത്വാ ॥ മഹാനാമ്നീ രേവതയോ വിശ്വാ ആശാഃ പ്രസൂവരീഃ । മേഘ്യാ വിദ്യുതോ വാചഃ സൂചീഭിഃ ശിമ്യന്തു ത്വാ ॥ രജതാ ഹരിണീ-സ്സീസാ യുജോ യുജ്യന്തേ കര്മഭിഃ । അശ്വസ്യ വാജിനസ്ത്വചി സൂചീഭിഃ ശിമ്യന്തു ത്വാ ॥ നാരീ- [നാരീഃ, തേ പത്നയോ ലോമ] 61
-സ്തേ പത്നയോ ലോമ വിചിന്വന്തു മനീഷയാ । ദേവാനാ-മ്പത്നീര്ദിശഃ സൂചീഭിഃ ശിമ്യന്തു ത്വാ ॥ കുവിദങ്ഗ യവമന്തോ യവ-ഞ്ചിദ്യഥാ ദാന്ത്യനുപൂര്വം-വിഁയൂയ । ഇഹേഹൈഷാ-ങ്കൃണുത ഭോജനാനി യേ ബര്ഹിഷോ നമോവൃക്തി-ന്നജഗ്മുഃ ॥ 62 ॥
ഗായത്രീ ത്രിഷ്ടു-ബ്ജഗത്യനുഷ്ടു-ക്പങ്ക്ത്യാ സഹ । ബൃഹത്യുഷ്ണിഹാ കകു-ഥ്സൂചീഭിഃ ശിമ്യന്തു ത്വാ ॥ ദ്വിപദാ യാ ചതുഷ്പദാ ത്രിപദാ യാച ഷട്പദാ । സഛന്ദാ യാ ച വിച്ഛന്ദാ-സ്സൂചീഭിഃ ശിമ്യന്തു ത്വാ ॥ മഹാനാമ്നീ രേവതയോ വിശ്വാ ആശാഃ പ്രസൂവരീഃ । മേഘ്യാ വിദ്യുതോ വാചഃ സൂചീഭിഃ ശിമ്യന്തു ത്വാ ॥ രജതാ ഹരിണീ-സ്സീസാ യുജോ യുജ്യന്തേ കര്മഭിഃ । അശ്വസ്യ വാജിനസ്ത്വചി സൂചീഭിഃ ശിമ്യന്തു ത്വാ ॥ നാരീ- [നാരീഃ, തേ പത്നയോ ലോമ] 61
-സ്തേ പത്നയോ ലോമ വിചിന്വന്തു മനീഷയാ । ദേവാനാ-മ്പത്നീര്ദിശഃ സൂചീഭിഃ ശിമ്യന്തു ത്വാ ॥ കുവിദങ്ഗ യവമന്തോ യവ-ഞ്ചിദ്യഥാ ദാന്ത്യനുപൂര്വം-വിഁയൂയ । ഇഹേഹൈഷാ-ങ്കൃണുത ഭോജനാനി യേ ബര്ഹിഷോ നമോവൃക്തി-ന്നജഗ്മുഃ ॥ 62 ॥
(നാരീ - സ്ത്രിഗ്ംശച്ച) (അ. 11)
കസ്ത്വാ ച്ഛ്യതി കസ്ത്വാ വി ശാസ്തി കസ്തേ ഗാത്രാണി ശിമ്യതി । ക ഉ തേ ശമിതാ കവിഃ ॥ ഋതവസ്ത ഋതുധാ പരുഃ ശമിതാരോ വിശാസതു । സംവഁഥ്സരസ്യ ധായസാ ശിമീഭി-ശ്ശിമ്യന്തു ത്വാ ॥ ദൈവ്യാ അദ്ധ്വര്യവസ്ത്വാ ച്ഛ്യന്തു വി ച ശാസതു । ഗാത്രാണി പര്വശസ്തേ ശിമാഃ കൃണ്വന്തു ശിമ്യന്തഃ ॥ അര്ധമാസാഃ പരൂഗ്ംഷി തേ മാസാ-ശ്ഛ്യന്തു ശിമ്യന്തഃ । അഹോരാത്രാണി മരുതോ വിലിഷ്ടഗ്ം [മരുതോ വിലിഷ്ടമ്, സൂദയന്തു തേ ।] 63
സൂദയന്തു തേ ॥ പൃഥിവീ തേ ഽന്തരിക്ഷേണ വായുശ്ഛിദ്ര-മ്ഭിഷജ്യതു । ദ്യൌസ്തേ നക്ഷത്രൈ-സ്സഹ രൂപ-ങ്കൃണോതു സാധുയാ ॥ ശ-ന്തേ പരേഭ്യോ ഗാത്രേഭ്യ-ശ്ശമസ്ത്വവരേഭ്യഃ । ശമസ്ഥഭ്യോ മജ്ജഭ്യ-ശ്ശമു തേ തനുവേ ഭുവത് ॥ 64 ॥
കസ്ത്വാ ച്ഛ്യതി കസ്ത്വാ വി ശാസ്തി കസ്തേ ഗാത്രാണി ശിമ്യതി । ക ഉ തേ ശമിതാ കവിഃ ॥ ഋതവസ്ത ഋതുധാ പരുഃ ശമിതാരോ വിശാസതു । സംവഁഥ്സരസ്യ ധായസാ ശിമീഭി-ശ്ശിമ്യന്തു ത്വാ ॥ ദൈവ്യാ അദ്ധ്വര്യവസ്ത്വാ ച്ഛ്യന്തു വി ച ശാസതു । ഗാത്രാണി പര്വശസ്തേ ശിമാഃ കൃണ്വന്തു ശിമ്യന്തഃ ॥ അര്ധമാസാഃ പരൂഗ്ംഷി തേ മാസാ-ശ്ഛ്യന്തു ശിമ്യന്തഃ । അഹോരാത്രാണി മരുതോ വിലിഷ്ടഗ്ം [മരുതോ വിലിഷ്ടമ്, സൂദയന്തു തേ ।] 63
സൂദയന്തു തേ ॥ പൃഥിവീ തേ ഽന്തരിക്ഷേണ വായുശ്ഛിദ്ര-മ്ഭിഷജ്യതു । ദ്യൌസ്തേ നക്ഷത്രൈ-സ്സഹ രൂപ-ങ്കൃണോതു സാധുയാ ॥ ശ-ന്തേ പരേഭ്യോ ഗാത്രേഭ്യ-ശ്ശമസ്ത്വവരേഭ്യഃ । ശമസ്ഥഭ്യോ മജ്ജഭ്യ-ശ്ശമു തേ തനുവേ ഭുവത് ॥ 64 ॥
(വിലിഷ്ടം - ത്രിഗ്ംശച്ച) (അ. 12)
(വിഷ്ണുമുഖാ - അന്നപതേ - യാവതീ - വി വൈ - പുരുഷമാത്രേണാ - ഽഗ്നേ തവ ശ്രവോ വയോ - ബ്രഹ്മ ജജ്ഞാനഗ്ഗ് - സ്വയമാതൃണ്ണാ - മേഷാം-വൈഁ - പശു - ര്ഗായത്രീ - കസ്ത്വാ - ദ്വാദശ )
(വിഷ്ണുമുഖാ - അപചിതിമാന് - വി വാ ഏതാ - വഗ്നേ തവ - സ്വയമാതൃണ്ണാം - ഁവിഷൂചീനാനി - ഗായത്രീ - ചതുഷ്ഷഷ്ടിഃ)
(വിഷ്ണുമുഖാ, സ്തനുവേ ഭുവത്)
॥ ഹരിഃ ഓമ് ॥
(വിഷ്ണുമുഖാ - അന്നപതേ - യാവതീ - വി വൈ - പുരുഷമാത്രേണാ - ഽഗ്നേ തവ ശ്രവോ വയോ - ബ്രഹ്മ ജജ്ഞാനഗ്ഗ് - സ്വയമാതൃണ്ണാ - മേഷാം-വൈഁ - പശു - ര്ഗായത്രീ - കസ്ത്വാ - ദ്വാദശ )
(വിഷ്ണുമുഖാ - അപചിതിമാന് - വി വാ ഏതാ - വഗ്നേ തവ - സ്വയമാതൃണ്ണാം - ഁവിഷൂചീനാനി - ഗായത്രീ - ചതുഷ്ഷഷ്ടിഃ)
(വിഷ്ണുമുഖാ, സ്തനുവേ ഭുവത്)
॥ ഹരിഃ ഓമ് ॥
॥ കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ സംഹിതായാ-മ്പഞ്ചമകാണ്ഡേ ദ്വിതീയഃ പ്രശ്ന-സ്സമാപ്തഃ ॥