Lord Indra

5.4 - devāsurā saṃyattā āsann - kṛṣṇa yajurveda taittirīya saṃhitā pāṭhaḥ

(Devasura Samyatta Asan in English (IAST))

From Krishna Yajurveda, Taittiriya Samhita

This sacred passage originates from the fifth Kanda, fourth Prashna of the Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita. It narrates the cosmic struggle between the Devas and Asuras, describing how Lord Indra discovered specific ritual bricks (Ishtakas) to empower himself. By meditating upon and performing the rites associated with these Indra-tanu bricks, the practitioner is believed to acquire spiritual vigor, strength, and inner vitality. Chanting this Vedic text invokes divine energy, helping the devotee overcome internal and external obstacles, establish stability, and attain victory over negative tendencies, mirroring the triumph of the Devas through divine knowledge.

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-mpañcamakāṇḍe caturthaḥ praśnaḥ - iṣṭakātrayābhidhānaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | hariḥ om ||
devāsurā-ssaṃya~̭ttā āsa-nte na vya̭jayanta sa etā indra̭stanūra̭paśya-ttā upā̭dhatta tābhirvai sa tanuva̭mindriyaṃ-vī~rya̭mātmanna̭dhatta tato̭ devā abha̭va-nparā-'sṷrā yadi̭ndratanūrṷpadadhā̭ti tanuva̭meva tābhi̭rindriyaṃ-vī~ryaṃ̭-ya~ja̭māna ātma-ndhatte-'tho sendra̭mevāgnigṃ sata̭nu-ñcinute bhava̭tyātmanā parā-'sya bhrātṛ̭vyo [bhrātṛ̭vyaḥ, bhavati yajño] 1
bhavati yajño devebhyo-'pākrāma-ttama̭varudha-nnāśa̭knuvanta etā ya̭jñatanūra̭paśya-ntā upā̭dadhata tābhirvai te yajñamavā̭rundhata ya-dya̭jñatanūrṷpadadhā̭ti yajñameva tābhiryaja̭māno-'va̭ rundhe traya̭strigṃ śatamupa̭ dadhāti traya̭strigṃśadvai devatā̭ devatā̭ evāva̭ rundhe 'tho sātmā̭namevāgnigṃ sata̭nu-ñcinute sātmā-'muṣmi̭-llo~ke [-'muṣmi̭-llo~ke, bhavati ya] 2
bha̭vati ya evaṃ-ve~da jyoti̭ṣmatīrupa̭ dadhāti jyoti̭revāsmi̭-ndadhātyetābhirvā agniścito jva̭lati tābhi̭revainagṃ sami̭ndha ubhayo̭rasmai lokayorjyoti̭rbhavati nakṣatreṣṭakā upa̭ dadhātyetāni vai divo jyotīgṃ̭ṣi tānyevāva̭ rundhe sukṛtāṃ-vā~ etāni jyotīgṃ̭ṣi yannakṣa̭trāṇi tānyevā-''pnotyatho̭ anūkāśa-mevaitāni [-mevaitāni̭, jyotīgṃ̭ṣi kurute] 3
jyotīgṃ̭ṣi kurute suvargasya̭ lokasyānṷkhyātyai ya-thsaggspṛ̭ṣṭā upadaddhyā-dvṛṣṭyai̭ lokamapi̭ daddhyādava̭rṣukaḥ parjanyaḥ̭ syādasagg̭spṛṣṭā upa̭ dadhāti vṛṣṭyā̭ eva loka-ṅka̭roti varṣṷkaḥ parjanyo̭ bhavati purastā̭danyāḥ pratīcīrupa̭ dadhāti paścādanyāḥ prācīstasmā-tprācīnā̭ni ca pratīcīnā̭ni ca nakṣa̭trāṇyā va̭rtante || 4 ||
(bhrātṛ̭vyo - loka - evaitānye - ka̭catvārigṃśacca) (a. 1)
ṛtavyā̭ upa̭ dadhātyṛtūnā-ṅkḷptyai dvadvammupa̭ dadhāti tasmā-ddvandvamṛtavo 'dhṛ̭teva vā eṣā yanma̭ddhyamā citi̭rantari̭kṣamiva vā eṣā dvadvammanyāsu citīṣūpa̭ dadhāti cata̭sro maddhye dhṛtyā̭ antaśśleṣa̭ṇaṃ-vā~ etāścitī̭nāṃ-ya~dṛ̭tavyā̭ yadṛ̭tavyā̭ upadadhā̭ti citī̭nāṃ-vi~dhṛ̭tyā ava̭kāmanūpa̭ dadhātyeṣā vā agneryoni-ssayo̭ni- [agneryoni-ssayo̭nim, evāgni-] 5
-mevāgni-ñci̭nuta uvāca̭ ha viśvāmitro 'dadi-thsa brahmaṇā-'nnaṃ-ya~syaitā ṷpadhīyāntai ya ṷ cainā evaṃ-ve~daditi̭ saṃva~thsaro vā eta-mpra̭tiṣṭhāyai̭ nudate yo-'gni-ñcitvā na pra̭titiṣṭha̭ti pañca pūrvāścita̭yo bhavantyatha̭ ṣaṣṭhī-ñciti̭-ñcinute ṣaḍvā ṛtavaḥ̭ saṃva~thsara ṛtuṣveva saṃ̭va~thsare prati̭tiṣṭhatye tā vā [prati̭tiṣṭhatye tā vā, adhi̭patnīrnāmeṣṭa̭kā] 6
adhi̭patnīrnāmeṣṭa̭kā yasyaitā ṷpadhīyante-'dhi̭patireva sa̭mānānā-mbhavati ya-ndviṣyā-ttamṷpadadha̭-ddhyāyedetābhya̭ evaina̭-ndevatābhya ā vṛ̭ścati tājagārtimārcchatyaṅgi̭rasa-ssuvargaṃ-lo~kaṃ-ya~nto yā yajñasya niṣkṛ̭tirāsī-ttāmṛṣi̭bhyaḥ pratyaṷha-ntaddhira̭ṇyamabhavadya-ddhi̭raṇyaśalkaiḥ prokṣati̭ yajñasya niṣkṛ̭tyā atho̭ bheṣajamevā-'smai̭ karo- [-'smai̭ karoti, atho̭ rūpeṇaivainagṃ] 7
-tyatho̭ rūpeṇaivainagṃ sama̭rdhayatyatho hira̭ṇyajyotiṣaiva sṷvargaṃ-lo~kamḙti sāhasrava̭tā prokṣa̭ti sāhasraḥ prajāpa̭tiḥ prajāpa̭terāptyā̭ imā mḙ agna iṣṭa̭kā dhenavaḥ̭ santvityā̭ha dhenūrevaināḥ kurute tā ḙna-ṅkāmadughā̭ amutrāmuṣmi̭n ~loka upa̭ tiṣṭhante || 8 ||
(sayo̭ni - metā vai - ka̭rotye - kānnaca̭tvārigṃśacca̭) (a. 2)
rudro vā eṣa yadagni-ssa etarhi̭ jāto yarhi sarva̭ścita-ssa yathā̭ vathso jāta-sstana̭-mprephsatyevaṃ-vā~ eṣa etarhi̭ bhāgadheya-mprephsa̭ti tasmai yadāhṷti-nna jṷhuyāda̭ddhvaryu-ñca yaja̭māna-ñca dhyāyecchatarudrīya̭-ñjuhoti bhāgadheyḙnaivainagṃ̭ śamayati nā-''rtimārccha̭tyaddhvaryurna yaja̭māno ya-dgrāmyāṇā-mpaśūnā- [ya-dgrāmyāṇā-mpaśūnām, paya̭sā juhuyā-] 9
-mpaya̭sā juhuyā-dgrāmyā-npaśūñchucā 'rpa̭ye-dyadā̭raṇyānā̭-māraṇyān ja̭rtilayavāgvā̭ vā juhuyā-dga̭vīdhukayavāgvā̭ vā na grāmyā-npaśūn. hinasti nā-''raṇyānatho khalvā̭huranā̭hutirvai jartilāśca gavīdhṷkāścetya̭ jakṣīreṇa̭ juhotyāgneyī vā eṣā yadajā-''hṷtyaiva jṷhoti na grāmyā-npaśūn. hinasti nā-''raṇyānaṅgi̭rasa-ssuvargaṃ-lo~kaṃ-ya~nto- [-~lokaṃ-ya~ntaḥ̭, ajāyā-ṅgharma-] 10
-'jāyā-ṅgharma-mprāsi̭ñcanthsā śoca̭ntī parṇa-mparā̭-'jihīta so(1)-'rko̭-'bhava-ttadarkasyā-rkatvama̭rkaparṇena̭ juhoti sayonitvāyoda-ntiṣṭha̭n juhotyeṣā vai rudrasya di-khsvāyā̭meva diśi rudra-nnirava̭dayate caramāyāmiṣṭa̭kāyā-ñjuhotyantata eva rudra-nnirava̭dayate tredhāvibhakta-ñjṷhoti traya̭ ime lokā imāneva lokān-thsamāva̭dvīryān karotīyatyagrḙ juho- [juhoti, atheyatyatheya̭ti] 11
-tyatheyatyatheya̭ti traya̭ ime lokā ebhya evainaṃ̭-lo~kebhyaḥ̭ śamayati tisra utta̭rā āhṷtīrjuhoti ṣa-ṭthsa-mpa̭dyante ṣa-ḍvā ṛtava̭ ṛtubhi̭revainagṃ̭ śamayati yada̭nuparikrāma̭-ñjuhuyāda̭ntaravacāriṇagṃ̭ rudra-ṅkṷryādatho khalvā̭huḥ kasyāṃ-vā~-'ha̭ diśi rudraḥ kasyāṃ-ve~tya̭nuparikrāma̭meva ho̭tavya̭-mapa̭rivargamevainagṃ̭ śamaya- [śamayati, etāvai] 12
-tyetāvai devatā-ssuvargyā̭yā ṷttamāstā yaja̭mānaṃ-vā~cayati tābhi̭revainagṃ̭ suvargaṃ-lo~ka-ṅga̭mayati ya-ndviṣyā-ttasya̭ sañcare pa̭śūnā-nnya̭sye-dyaḥ pra̭thamaḥ paśura̭bhitiṣṭha̭ti sa ārtimārccha̭ti || 13 ||
(paśūnāṃ - ~yanto - 'gnḙ juhotya - pa̭rivargamevainagṃ̭ śamayati - trigṃśacca̭) (a. 3)
aśmannūrjamiti pari̭ ṣiñcati mārjaya̭tyevainamatho̭ tarpaya̭tyeva sa ḙna-ntṛpto 'kṣṷddhya-nnaśo̭ca-nnamuṣmi̭n ~loka upa̭ tiṣṭhate tṛpya̭ti prajayā̭ paśubhirya evaṃ-ve~da tā-nna iṣamūrja̭-ndhatta maruta-ssagṃrarāṇā ityāhānnaṃ-vā~ ūrganna̭-mmaruto-'nna̭mevāva̭ rundhe 'śmagg̭ste kṣudamu-nte śu- [kṣudamu-nte śuk, ṛcchatu ya-ndviṣma] 14
-gṛ̭cchatu ya-ndviṣma ityā̭ha yameva dveṣṭi tama̭sya kṣudhā ca̭ śucā cārpayati triḥ pa̭riṣiñca-nparyḙti trivṛdvā agniryāvā̭nevā-gnistasya śucagṃ̭ śamayati triḥ punaḥ paryḙti ṣa-ṭthsa-mpa̭dyante ṣa-ḍvā ṛtava̭ ṛtubhi̭revāsya śucagṃ̭ śamayatyapāṃ-vā~ eta-tpuṣpaṃ-ya~dvḙtaso̭-'pāgṃ - [yadvḙtaso̭-'pām, śaro-'va̭kā] 15
śaro-'va̭kā vetasaśākhayā cāva̭kābhiśca vi ka̭rṣatyāpo vai śāntā-śśāntābhi̭revāsya śucagṃ̭ śamayati yo vā agni-ñcita-mpra̭thamaḥ paśura̭dhikrāma̭tīśvaro vai tagṃ śucā pradaho̭ maṇḍūkḙna vika̭rṣatyeṣa vai pa̭śūnā-ma̭nupajīvanīyo na vā eṣa grāmyeṣṷ paśuṣṷ hito nā-''raṇyeṣu tameva śucā-'rpa̭yatyaṣṭābhi-rvi ka̭rṣa- [-rvi ka̭rṣati, aṣṭākṣa̭rā] 16
-tyaṣṭākṣa̭rā gāyatrī gā̭yatro-'gniryāvā̭-nevā-'gnistasya śucagṃ̭ śamayati pāvakava̭tībhirannaṃ-vai~ pā̭vako-'nnḙnaivāsya śucagṃ̭ śamayati mṛtyurvā eṣa yadagnirbrahma̭ṇa etadrūpaṃ-ya~-tkṛ̭ṣṇājina-ṅkārṣṇī̭ upānahāvupa̭ muñcate brahma̭ṇaiva mṛtyorantardha̭tte 'ntarmṛtyordha̭tte 'ntarannādyā-dityā̭huranyā-mṷpamuñcate-'nyā-nnānta- [-'nyā-nnāntaḥ, eva mṛtyordhatte] 17
-reva mṛtyordhatte 'vā-'nnādyagṃ̭ rundhe nama̭ste hara̭se śociṣa ityā̭ha namaskṛtya hi vasī̭yāgṃ samupacara̭ntyanya-ntḙ asma-tta̭pantu hetaya ityā̭ha yameva dveṣṭi tama̭sya śucā-'rpa̭yati pāvako asmabhyagṃ̭ śivo bhavetyāhānnaṃ-vai~ pā̭vako-'nna̭mevāva̭ rundhe dvābhyāmadhi̭ krāmati prati̭ṣṭhityā apasya̭vatībhyāgṃ śāntyai || 18 ||
(śu - gvḙtaso̭-'pā - ma̭ṣṭābhirvi ka̭rṣati - nānta - rekānna pa̭ñcāśacca̭) (a. 4)
nṛṣade vaḍiti vyāghā̭rayati paṅktyā-''hṷtyā yajñamukhamā ra̭bhate 'kṣṇayā vyāghā̭rayati tasmā̭dakṣṇayā paśavo-'ṅgā̭ni praha̭ranti prati̭ṣṭhityai yadva̭ṣaṭkuryā-dyātayā̭mā-'sya vaṣaṭkāra-ssyādyanna va̭ṣaṭkuryā-drakṣāgṃ̭si yajñagṃ ha̭nyurvaḍityā̭ha parokṣa̭meva vaṣa̭-ṭkaroti nāsya̭ yātayā̭mā vaṣaṭkāro bhava̭ti na yajñagṃ rakṣāgṃ̭si ghnanti hutādo vā anye devā [anye devāḥ, ahutādo-'nye] 19
a̭hutādo-'nye tāna̭gnicidevobhayā-nprīṇāti ye devā devānāmiti̭ daddhnā ma̭dhumiśreṇāvokṣati hutāda̭ścaiva devāna̭hutāda̭śca yaja̭mānaḥ prīṇāti te yaja̭māna-mprīṇanti daddhnaiva hutādaḥ̭ prīṇāti madhṷṣā 'hutādo grāmyaṃ-vā~ etadannaṃ-ya~ddaddhyā̭raṇya-mmadhu yaddadhnā ma̭dhumiśreṇā-vokṣa̭tyubhayasyā-'va̭ruddhyai grumuṣṭinā-'vokṣati prājāpatyo [prājāpatyaḥ, vai grṷmuṣṭi-] 20
vai grṷmuṣṭi-ssa̭yonitvāya dvābhyā-mprati̭ṣṭhityā anuparicāra-mavokṣatya-pa̭rivargamevainā-nprīṇāti vi vā eṣa prāṇaiḥ prajayā̭ paśubhi̭r-ṛddhyate yo-'gni-ñcinvanna̭dhikrāma̭ti prāṇadā a̭pānadā ityā̭ha prāṇānevā-''tma-ndha̭tte varcodā va̭rivodā ityā̭ha prajā vai varcaḥ̭ paśavo vari̭vaḥ prajāmeva paśūnātma-ndha̭tta indro̭ vṛtrama̭hantaṃ-vṛ~tro [vṛtrama̭hantaṃ-vṛ~traḥ, hata-ṣṣo̭ḍaśabhi̭-] 21
hata-ṣṣo̭ḍaśabhi̭-rbhogaira̭sinā-thsa etāmagnaye-'nī̭kavata āhṷtimapaśya-ttāma̭juho-ttasyāgniranī̭ kavānthsvena̭ bhāgadheyḙna prīta-ṣṣo̭ḍaśadhā vṛtrasya̭ bhogānapya̭daha-dvaiśvakarmaṇena̭ pāpmano nira̭mucyata yadagnaye-'nī̭kavata āhṷti-ñjuhotyagnirevā-'syānī̭kavānthsvena̭ bhāgadheyḙna prītaḥ pāpmānamapi̭ dahati vaiśvakarmaṇena̭ pāpmano nirmṷcyate ya-ṅkāmayḙta cira-mpāpmano [cira-mpāpmanaḥ̭, nirmṷcyetetyekai̭ka-] 22
nirmṷcyetetyekai̭ka-ntasya̭ juhuyāccirameva pāpmano nirmṷcyate ya-ṅkāmayḙta tāja-kpāpmano nirmṷcyeteti sarvā̭ṇi tasyā̭nudrutya̭ juhuyā-ttājageva pāpmano nirmṷcyate-'tho khalu nānaiva sūktābhyā-ñjuhoti nānaiva sūktayorvīrya̭-ndadhātyatho prati̭ṣṭhityai || 23 ||
(devāḥ - prā̭jāpatyo-vṛtra - ścira-mpāpmana̭ - ścatvārigṃśacca̭) (a. 5)
udḙnamuttarā-nnayeti̭ samidha ā da̭dhāti yathā janaṃ̭-ya~tḙ-'vasa-ṅkaroti̭ tādṛgeva ta-ttisra ā da̭dhāti trivṛdvā agniryāvā̭ne-vāgnistasmai̭ bhāgadheya̭-ṅkarotyaudṷmbarī-rbhavantyūrgvā ṷdumbara ūrja̭mevāsmā api̭ dadhātyudṷ tvā viśvḙ devā ityā̭ha prāṇā vai viśvḙ devāḥ prāṇai- [prāṇaiḥ, evaina-] 24
-revaina-mudya̭cchate 'gne bhara̭ntu citti̭bhirityā̭ha yasmā̭ evaina̭-ñcittāyodyaccha̭te tenaivainagṃ sama̭rdhayati pañca diśo daivīryajñama̭vantu devīrityā̭ha diśo hyḙṣo-'nṷ pracyavate 'pāma̭ti-ndurmati-mbādha̭mānā ityā̭ha rakṣa̭sāmapa̭hatyai rāyaspoṣḙ yajñapa̭ti-mābhaja̭ntīrityā̭ha paśavo vai rāyaspoṣaḥ̭ [rāyaspoṣaḥ̭, paśūnevāva̭] 25
paśūnevāva̭ rundhe ṣaḍbhirha̭rati ṣa-ḍvā ṛtava̭ ṛtubhi̭revainagṃ̭ harati dve pa̭rigṛhya̭vatī bhavato rakṣa̭sāmapa̭hatyai sūrya̭raśmirhari̭keśaḥ purastādityā̭ha prasūtyai tataḥ̭ pāvakā āśiṣo̭ no juṣantāmityāhānnaṃ-vai~ pā̭vako-'nna̭mevāva̭ rundhe devāsurā-ssaṃya~̭ttā āsa-nte devā eta-dapra̭tiratha-mapaśya-ntena vai te pra- [vai te prati, asṷrānajaya-nta-] 26
-tyasṷrānajaya-nta-dapra̭tirathasyā-pratirathatvaṃ-ya~dapra̭tiratha-ndvitīyo hotā-'nvāhāpratyḙva tena yaja̭māno bhrātṛ̭vyān jayatyatho ana̭bhijitamevābhi ja̭yati daśarca-mbha̭vati daśākṣarā virā-ḍvirājemau lokau vidhṛ̭tā vanayorlokayorvidhṛ̭tyā atho daśākṣarā virāḍannaṃ̭-vi~rā-ḍvirājyevānnādye prati̭tiṣṭhatyasa̭diva vā antari̭kṣamantari̭kṣamivā ''gnīddhra-māgnīddhre- [-māgnīddhre, aśmā̭na-nni da̭dhāti] 27
-'śmā̭na-nni da̭dhāti sattvāya dvābhyā-mprati̭ṣṭhityai vimāna̭ eṣa divo maddhya̭ āsta ityā̭ha vyḙvaitayā̭ mimīte maddhyḙ divo nihi̭taḥ pṛśñiraśmetyāhānnaṃ-vai~ pṛśñyanna̭mevāva̭ rundhe catasṛbhirā pucchā̭deti catvāri chandāgṃ̭si chando̭bhirevendraṃ-vi~śvā̭ avīvṛdhannityā̭ha vṛddhi̭mevopāva̭rtate vājā̭nāgṃ satpa̭ti-mpati- [satpa̭ti-mpatim, ityāhā-'nnaṃ-vai~] 28
-mityāhā-'nnaṃ-vai~ vājo-'nna̭mevāva̭ rundhe sumnahūryajño devāgṃ ā ca̭ vakṣadityā̭ha prajā vai paśavaḥ̭ sumna-mprajāmeva paśūnātma-ndha̭tte yakṣa̭dagnirdevo devāgṃ ā ca̭ vakṣadityā̭ha svagākṛ̭tyai vāja̭sya mā prasaveno-dgrābheṇoda̭grabhīdityā̭hāsau vā ā̭ditya udyannṷdgrābha eṣa nimroca̭-nnigrābho brahma̭ṇaivā-''tmāna̭mu-dgṛhṇāti brahma̭ṇā bhrātṛ̭vya-nni gṛ̭hṇāti || 29 ||
(prāṇaiḥ - poṣo - pratyā - gnīddhe - pati̭ - meṣa - daśa̭ ca) (a. 6)
prācīmanṷ pradiśa-mprehi̭ vidvānityā̭ha devaloka-mevaitayopāva̭rtate krama̭ddhvamagninā nāka-mityā̭hemānevaitayā̭ lokān kra̭mate pṛthivyā ahamudantari̭kṣamā 'rṷhamityā̭hemānevaitayā̭ lokān-thsamāro̭hati suvaryanto nāpekṣanta ityā̭ha suvargamevaitayā̭ lokametyagne prehi̭ [prehi̭, prathamo] 30
prathamo dḙvayatā-mityā̭hobhayeṣvevaitayā̭ devamanuṣyeṣu cakṣṷrdadhāti pañcabhiradhi̭ krāmati pāṅkto̭ yajño yāvā̭neva yajñastena̭ saha sṷvargaṃ-lo~kamḙti naktoṣāseti̭ puro-'nuvākyā̭manvā̭ha pratyā agnḙ sahasrākṣetyā̭ha sāhasraḥ prajāpa̭tiḥ prajāpa̭terāptyai tasmai̭ te vidhema vājā̭ya svāhetyāhānnaṃ-vai~ vājo-'nna̭-mevāva̭ [vājo-'nna̭-mevāva̭, rundhe daddhnaḥ] 31
rundhe daddhnaḥ pūrṇāmaudṷmbarīg svayamātṛṇṇāyā-ñjuhotyūrgvai daddhyūrgṷdumbaro-'sau sva̭yamātṛṇṇā 'muṣyā̭mevorja̭-ndadhāti tasmā̭damuto-'rvācīmūrjamupa̭ jīvāmastisṛbhiḥ̭ sādayati trivṛdvā agniryāvā̭nevāgnista-mpra̭tiṣṭhā-ṅga̭mayati preddho̭ agne dīdihi puro na ityaudṷmbarīmā da̭dhātyeṣā vai sūrmī karṇa̭kāvatyetayā̭ ha sma [ha sma, vai] 32
vai devā asṷrāṇāgṃ śatatarhāg stṛgṃ̭hanti yadetayā̭ samidha̭mādadhā̭ti vajra̭mevaitaccha̭taghnīṃ-ya~ja̭māno bhrātṛ̭vyāya praha̭rati stṛtyā acha̭mbaṭkāraṃ-vi~dhema̭ te parame janma̭nnagna iti vaika̭ṅkatīmā da̭dhāti bhā evāva̭ rundhe tāgṃ sa̭viturvareṇyasya citrāmiti̭ śamīmayīgṃ śāntyā̭ agnirvā̭ ha vā a̭gnicita̭-nduhe-'gnicidvā-'gni-ndṷhe tāgṃ [tām, savitu-] 33
sa̭vitu-rvareṇyasya citrāmityā̭haiṣa vā agnerdohastama̭sya kaṇva̭ eva śrā̭yaso̭-'ve-ttena̭ ha smainagṃ sa dṷhe yadetayā̭ samidha̭-mādadhātyagnicideva tadagni-ndṷhe sapta tḙ agne samidhaḥ̭ saptajihvā ityā̭ha saptaivāsya sāptā̭ni prīṇāti pūrṇayā̭ juhoti pūrṇa i̭va hi prajāpa̭tiḥ prajāpa̭te- [prajāpa̭teḥ, āptyai] 34
-rāptyai nyṷ̄nayā juhoti nyṷ̄nāddhi prajāpa̭tiḥ prajā asṛ̭jata prajānāgṃ sṛṣṭyā̭ agnirdevebhyo nilā̭yata sa diśo-'nu prā-'vi̭śajjuhvanmana̭sā diśo ddhyāye ddigbhya evainamava̭ rundhe daddhnā purastājjuhotyā-jyḙnopari̭ṣṭā-tteja̭ścaivāsmā̭ indriya-ñca̭ samīcī̭ dadhāti dvāda̭śakapālo vaiśvānaro bha̭vati dvāda̭śa māsā-ssaṃva~thsara-ssaṃ̭va~thsaro-'gnirvaiśvānara-ssākṣā- [-'gnirvaiśvānara-ssākṣāt, eva vaiśvānaramava̭] 35
-deva vaiśvānaramava̭ rundhe ya-tpra̭yājānūyājān kuryādvika̭sti-ssā yajñasya̭ darvihoma-ṅka̭roti yajñasya prati̭ṣṭhityai rāṣṭraṃ-vai~ vaiśvānaro viṇmaruto̭ vaiśvānaragṃ hutvā mā̭rutān jṷhoti rāṣṭra eva viśamanṷ baddhnātyuccai-rvaiśvānarasyā-'' śrā̭vayatyupāgṃśu mā̭rutān jṷhoti tasmā-drāṣṭraṃ-vi~śamati̭ vadati mārutā bha̭vanti maruto vai devānāṃ-vi~śo̭ devaviśenaivāsmai̭ manuṣyaviśa -mava̭ rundhe sapta bha̭vanti saptaga̭ṇā vai maruto̭ gaṇaśa eva viśamava̭ rundhe gaṇena̭ gaṇama̭nudrutya̭ juhoti viśa̭mevāsmā anṷvartmāna-ṅkaroti || 36 ||
(agne prehya - va̭ - sma - duhe tāṃ - prajāpa̭teḥ - sākṣān - ma̭nuṣyaviśa - meka̭vigṃśatiśca) (a. 7)
vasordhārā-ñjuhoti vasorme dhārā̭-'saditi vā eṣā hṷ̄yate ghṛtasya vā ḙnameṣā dhārā-'muṣmi̭n ~loke pinva̭mānopa̭ tiṣṭhata ājyḙna juhoti tejo vā ājya-ntejo vasordhārā teja̭saivāsmai tejo-'va̭ rundhe-'tho kāmā vai vasordhārā kāmā̭nevāva̭ rundhe ya-ṅkāmayḙta prāṇāna̭syā-'nnādyaṃ-vi~- [-'nnādyaṃ-vi~, chindyāmiti̭] 37
-cchi̭ndyāmiti̭ vigrāha-ntasya̭ juhuyā-tprāṇānevāsyānnādyaṃ-vi~cchi̭natti ya-ṅkāmayḙta prāṇāna̭syānnādyagṃ sa-nta̭nuyāmiti sa-nta̭tā-ntasya̭ juhuyā-tprāṇānevāsyānnādyagṃ sa-nta̭noti dvāda̭śa dvādaśāni̭ juhoti dvāda̭śa māsā-ssaṃva~thsara-ssaṃ̭va~thsareṇai vāsmā annamava̭ rundhe 'nna̭-ñca me-'kṣṷcca ma ityā̭hai ta-dvā [ityā̭hai ta-dvai, anna̭sya rūpagṃ] 38
anna̭sya rūpagṃ rūpeṇaivānnamava̭ rundhe 'gniśca̭ ma āpa̭śca ma ityā̭haiṣā vā anna̭sya yoni-ssayonyevānnamava̭ rundhe-'rdhendrāṇi̭ juhoti devatā̭ evāva̭ rundhe ya-thsarvḙṣā-mardhamindraḥ prati tasmādindro̭ devatā̭nā-mbhūyiṣṭhabhākta̭ma indramutta̭ramāhe-ndriyamevāsmi̭-nnupari̭ṣṭā-ddadhāti yajñāyudhāni̭ juhoti yajño [yajñaḥ, vai ya̭jñāyudhāni̭] 39
vai ya̭jñāyudhāni̭ yajñamevāva̭ rundhe-'tho̭ etadvai yajñasya̭ rūpagṃ rūpeṇaiva yajñamava̭ rundhe 'vabhṛthaśca̭ me svagākāraśca̭ ma ityā̭ha svagākṛ̭tyā agniśca̭ me gharmaśca̭ ma ityā̭haita-dvai bra̭hmavarcasasya̭ rūpagṃ rūpeṇaiva bra̭hmavarcasamava̭ rundha ṛkca̭ me sāma̭ ca ma ityā̭hai- [ma ityā̭ha, etadvai chanda̭sāgṃ] 40
-tadvai chanda̭sāgṃ rūpagṃ rūpeṇaiva chandāgsyava̭ rundhe garbhāśca me vathsāśca̭ ma ityā̭haita-dvai pa̭śūnāgṃ rūpagṃ rūpeṇaiva paśūnava̭ rundhe kalpān juhotya kḷ̭ptasya kḷptyai̭ yugmadayuje jṷhoti mithunatvāyo-ttarāva̭tī bhavato-'bhikrāntyā ekā̭ ca me tisraśca̭ ma ityā̭ha devachandasaṃ-vā~ ekā̭ ca tisraśca̭ [tisraśca̭, manuṣyachandasa-ñcata̭sraścā-'ṣṭau] 41
manuṣyachandasa-ñcata̭sraścā-'ṣṭau ca̭ devachandasa-ñcaiva ma̭nuṣya chandasañcā-'va̭ rundha ā traya̭strigṃ śato juhoti traya̭strigṃśadvai devatā̭ devatā̭ evāva̭ rundha ā-'ṣṭāca̭tvārigṃśato juhotyaṣṭāca̭tvārigṃ-śadakṣarā jaga̭tī jāga̭tāḥ paśavo jaga̭tyaivāsmai̭ paśūnava̭ rundhe vāja̭śca prasavaśceti̭ dvādaśa-ñjṷhoti dvāda̭śa māsā-ssaṃva~thsara-ssaṃ̭va~thsara eva prati̭ tiṣṭhati || 42 ||
(vi - vai - yajñaḥ-sāma̭ ca ma ityā̭ha - ca tisra - ścaikānna pa̭ñcāśacca̭) (a. 8)
agnirdevebhyo 'pākrāma-dbhāgadheya̭micchamā̭nasta-ndevā a̭bruvannupa̭ na ā va̭rtasva havya-nno̭ vaheti so-'bravī-dvaraṃ̭-vṛ~ṇai mahya̭meva vā̭japrasavīya̭-ñjuhavanniti tasmā̭dagnayḙ vājaprasavīya̭-ñjuhvati ya-dvā̭japrasavīya̭-ñjuhotyagnimeva ta-dbhā̭gadheyḙna sama̭rdhayatyatho̭ abhiṣeka evāsya sa ca̭turdaśabhi̭rjuhoti sapta grāmyā oṣa̭dhaya-ssaptā- [oṣa̭dhaya-ssapta, araṇyā ubhayī̭ṣā-] 43
-''raṇyā ubhayī̭ṣā-mava̭ruddhyā anna̭syānnasya juhotyanna̭syānnasyā-va̭ruddhyā audṷmbareṇa sruveṇa̭ juhotyūrgvā ṷdumbara ūrganna̭mūrjaivāsmā ūrjamannamava̭ rundhe 'gnirvai devānā̭-mabhiṣi̭kto-'gnici-nma̭nuṣyā̭ṇā-ntasmā̭dagnici-dvarṣa̭ti na dhā̭vedava̭ruddhagg hya̭syā-nnamanna̭miva khalu vai varṣaṃ-ya~ddhāvḙ-dannādyāddhāve-dupāva̭rtetā-'nnādya̭-mevā-'bhyṷ- [-'nnādya̭-mevā-'bhi, upāva̭rtate] 44
-pāva̭rtate naktoṣāseti̭ kṛṣṇāyai śvetava̭thsāyai paya̭sā juhotyahnaivāsmai rātri-mpradā̭payati rātriyā-'ha̭rahorātre evāsmai pratte kāma̭mannādya̭-nduhāte rāṣṭrabhṛto̭ juhoti rāṣṭramevāva̭ rundhe ṣaḍbhirjṷhoti ṣaḍvā ṛtava̭ ṛtuṣveva prati̭tiṣṭhati bhuva̭nasya pata iti̭ rathamukhe pañcā-''hṷtīrjuhoti vajro vai ratho vajrḙṇaiva diśo- [vajrḙṇaiva diśaḥ̭, abhi ja̭yatyagnicitagṃ̭] 45
-'bhi ja̭yatyagnicitagṃ̭ ha vā amuṣmi̭n ~loke vāto-'bhi pa̭vate vātanāmāni̭ juhotyabhyḙvaina̭-mamuṣmi̭n ~loke vātaḥ̭ pavate trīṇi̭ juhoti traya̭ ime lokā ebhya eva lokebhyo vātamava̭ rundhe samudro̭-'si nabha̭svānityā̭haitadvai vāta̭sya rūpagṃ rūpeṇaiva vātamava̭ rundhe 'ñjalinā̭ juhoti na hyḙteṣā̭manyathā ''hṷtiravakalpa̭te || 46 ||
(oṣa̭dhaya-ssaptā - bhi - diśo - 'nyathā - dve ca̭) (a. 9)
suvargāya vai lokāya̭ devaratho yṷjyate yatrākūtāya̭ manuṣyaratha eṣa khalu vai dḙvaratho yadagniragniṃ-yu~̭najmi śava̭sā ghṛtenetyā̭ha yunaktyevainagṃ sa ḙnaṃ-yu~kta-ssṷvargaṃ-lo~kamabhi va̭hati ya-thsarvā̭bhiḥ pañcabhi̭-ryuñjyā-dyukto-'syā-'gniḥ pracyṷta-ssyādapra̭tiṣṭhitā āhṷtaya-ssyurapra̭tiṣṭhitā-sstomā apra̭tiṣṭhitānyukthāni̭ tisṛbhiḥ̭ prātassavanḙ-'bhi mṛ̭śati trivṛ- [trivṛt, vā agniryāvā̭nevā-] 47
-dvā agniryāvā̭nevā-gnistaṃ-yu~̭nakti yathā-'na̭si yukta ā̭dhīyata̭ evameva ta-tpratyāhṷtayastiṣṭha̭nti prati stomāḥ pratyukthāni̭ yajñāyajñiya̭sya stotre dvābhyā̭mabhi mṛ̭śatyetāvān vai yajño yāvā̭nagniṣṭomo bhūmā tvā asyāta̭ ūrdhvaḥ kri̭yate yāvā̭neva yajñastama̭ntato 'nvāro̭hati dvābhyā-mprati̭ṣṭhityā ekayā-'pra̭stuta-mbhavatyathā- [-'pra̭stuta-mbhavatyatha̭, abhi mṛ̭śatyupai̭na-] 48
-'bhi mṛ̭śatyupai̭na-mutta̭ro yajño na̭matyatho santa̭tyai pra vā eṣo-'smāllokā-ccya̭vate yo-'gni-ñci̭nute na vā etasyā̭niṣṭaka āhṷtirava̭ kalpate yāṃ-vā~ eṣo̭-'niṣṭaka āhṷti-ñjuhoti srava̭ti vai sā tāg srava̭ntīṃ-ya~jño-'nu parā̭ bhavati yajñaṃ-ya~ja̭māno ya-tpṷnaściti-ñci̭nuta āhṷtīnā-mprati̭ṣṭhityai pratyāhṷtayastiṣṭha̭nti [pratyāhṷtayastiṣṭha̭nti, na yajñaḥ] 49
na yajñaḥ pa̭rābhava̭ti na yaja̭māno 'ṣṭāvupa̭ dadhātyaṣṭākṣa̭rā gāyatrī gā̭yatreṇaivaina-ñchanda̭sā cinute yadekā̭daśa traiṣṭṷbhena ya-ddvāda̭śa jāga̭tena chando̭bhirevaina̭-ñcinute napātko vaināmaiṣo-'gnirya-tpṷnaścitirya evaṃ-vi~dvā-npṷnaściti-ñci̭nuta ā tṛtīyā-tpurṷṣādanna̭matti yathā vai pṷnarādheya̭ eva-mpṷnaścitiryo-'-gnyādheyḙna na- [-gnyādheyḙna na, ṛdhnoti sa] 50
-rdhnoti sa pṷnarādheyamā dha̭tte yo-'gni-ñcitvā nardhnoti sa pṷnaściti-ñci̭nute ya-tpṷnaściti-ñci̭nuta ṛddhyā atho khalvā̭hurna cḙtavyeti̭ rudro vā eṣa yadagniryathā vyāghragṃ supta-mbodhaya̭ti tādṛgeva tadatho khalvā̭huścetavyeti yathā vasī̭yāgṃsa-mbhāgadheyḙna bodhaya̭ti tādṛgeva tanmanṷragnima̭cinuta tena nā-''rdhnothsa etā-mpṷnaścitima̭paśya-ttāma̭cinuta tayā vai sa ārdhnodya-tpṷnaściti-ñci̭nuta ṛddhyai || 51 ||
(trivṛ-datha-tiṣṭha̭-ntyagnyādheyḙna nā-ci̭nuta-saptada̭śa- ca) (a. 10)
chandaścita̭-ñcinvīta paśukā̭maḥ paśavo vai chandāgṃ̭si paśumāneva bha̭vati śyenacita̭-ñcinvīta suvargakā̭ma-śśyeno vai vaya̭sā-mpati̭ṣṭha-śśyena eva bhūtvā sṷvargaṃ-lo~ka-mpa̭tati kaṅkacita̭-ñcinvīta yaḥ kāmayḙta śīrṣaṇvānamuṣmi̭n ~loke syāmiti̭ śīrṣaṇvānevā-'muṣmi̭n ~loke bha̭vatyalajacita̭-ñcinvīta catṷssīta-mpratiṣṭhākā̭maścata̭sro diśo̭ dikṣvḙva prati̭ tiṣṭhati praugacita̭-ñcinvīta bhrātṛ̭vyavā-nprai- [bhrātṛ̭vyavā-npra, eva bhrātṛ̭vyā-nnudata] 52
-va bhrātṛ̭vyā-nnudata ubhayataḥ̭ prauga-ñcinvītayaḥ kāmayḙta prajātā-nbhrātṛ̭vyā-nnudeya prati̭ janiṣyamā̭ṇāniti praiva jātā-nbhrātṛ̭vyā-nnudate prati̭ janiṣyamā̭ṇā-nrathacakracita̭-ñcinvīta bhrātṛ̭vyavān vajro vai ratho vajra̭meva bhrātṛ̭vyebhyaḥ praha̭rati droṇacita̭-ñcinvītānna̭kāmo droṇe vā anna̭-mbhriyate sayonyevānnamava̭ rundhe samūhya̭-ñcinvīta paśukā̭maḥ paśumāneva bha̭vati [paśumāneva bha̭vati, paricāyya̭-ñcinvīta] 53
paricāyya̭-ñcinvīta grāma̭kāmo grāmyḙva bha̭vati śmaśānacita̭-ñcinvīta yaḥ kāmayḙta pitṛloka ṛ̭ddhnuyāmiti̭ pitṛloka evardhno̭ti viśvāmitrajamadagnī vasi̭ṣṭhenā-'spardhetāgṃ sa etā jamada̭gnirvihavyā̭ apaśya-ttā upā̭dhatta tābhirvai sa vasi̭ṣṭhasyendriyaṃ-vī~rya̭mavṛṅkta ya-dvi̭havyā̭ upadadhā̭tīndriyameva tābhi̭rvīryaṃ̭-ya~ja̭māno bhrātṛ̭vyasya vṛṅkte hoturdhiṣṇi̭ya upa̭ dadhāti yajamānāyatanaṃ-vai~ [ ] 54
hotā sva evāsmā̭ āyata̭na indriyaṃ-vī~rya̭mava̭ rundhe dvādaśopa̭ dadhāti dvāda̭śākṣarā jaga̭tī jāga̭tāḥ paśavo jaga̭tyaivāsmai̭ paśūnava̭ rundhe 'ṣṭāva̭ṣṭāvanyeṣu dhiṣṇi̭yeṣūpa̭ dadhātyaṣṭāśa̭phāḥ paśavaḥ̭ paśūnevāva̭ rundhe ṣaṇmārjālīye ṣa-ḍvā ṛtava̭ ṛtavaḥ khalu vai devāḥ pitara̭ ṛtūneva devā-npitṝ-nprī̭ṇāti || 55 ||
(pra - bha̭vati - yajamānāyatanaṃ-vā~ - aṣṭāca̭tvārigṃśacca) (a. 11)
pava̭sva vāja̭sātaya itya̭nuṣṭu-kpra̭tipadbha̭vati tirso̭-'nuṣṭubhaścata̭sro gāyatriyo ya-ttisro̭-'nuṣṭubha-stasmā-daśva̭stribhistiṣṭhagg̭ stiṣṭhati yaccata̭sro gāyatriyastasmā-thsarvāg̭ ścaturaḥ̭ padaḥ pra̭tidadha-tpalā̭yate paramā vā eṣā chanda̭sāṃ-ya~da̭nuṣṭu-kpa̭ramaśca̭tuṣṭoma-sstomā̭nā-mparamastri̭rātro yajñānā-mparamo-'śvaḥ̭ paśūnā-mpa̭rameṇaivaina̭-mparamatā-ṅgamayatyekavigṃśa-maha̭rbhavati [-maha̭rbhavati, yasminnaśva̭] 56
yasminnaśva̭ ālabhyate dvāda̭śa māsāḥ pañcartavastraya̭ ime lokā asāvā̭ditya ḙkavigṃśa eṣa prajāpa̭tiḥ prājāpatyo-'śvastameva sākṣādṛ̭ddhnoti śakva̭rayaḥ pṛṣṭha-mbha̭vantyan-yada̭nya-cchando-'nyenye vā ete paśava ā la̭bhyanta uteva̭ grāmyā utevā̭-''raṇyā yacchakva̭rayaḥ pṛṣṭha-mbhavantyaśva̭sya sarvatvāya̭ pārthuraśma-mbra̭hmasāma-mbha̭vati raśminā vā aśvo̭ [raśminā vā aśvaḥ̭, yata īśvaro] 57
yata īśvaro vā aśvo-'yato-'pra̭tiṣṭhitaḥ parā-mparāvata-ṅgantorya-tpārthuraśma-mbra̭hmasāma-mbhavatyaśva̭sya yatyai dhṛtyai saṅkṛ̭tyacchāvākasāma-mbha̭vatyuthsannayajño vā eṣa yada̭śvamedhaḥ kastadvedetyā̭huryadi sarvo̭ vā kriyate na vā sarva iti ya-thsaṅkṛ̭tyacchāvākasāma-mbhavatyaśva̭sya sarvatvāya paryāptyā ana̭ntarāyāya sarva̭stomo-'tirātra ṷttamamaha̭rbhavati sarvasyā-''ptyai sarva̭sya jityai sarva̭meva tenā-''pnoti sarva̭-ñjayati || 58 ||
(aha̭rbhavati - vā aśvo - 'ha̭rbhavati - daśa̭ ca) (a. 12)
(devāsurāstena - rtavyā̭ - rudro - 'śma̭ - nnṛṣade va - ḍudḙnaṃ - prācīmiti - vasordhārā̭ - magnirdevebhyaḥ̭ - suvargāya̭ yatrākūtāya̭ - chandaścitaṃ - pava̭sva - dvāda̭śa )
(devāsurā - ajāyāṃ - ~vai grṷmuṣṭiḥ - pra̭thamo dḙvayatāme - tadvai chanda̭sā - mṛdhno - tyaṣṭau pa̭ñcāśat)
(devāsurā, ssarva̭-ñjayati)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-mpañcamakāṇḍe caturthaḥ praśna-ssamāptaḥ ||

Explore More