5.4 - દેવાસુરા સંયત્તા આસન્ન્ - કૃષ્ણ યજુર્વેદ તૈત્તિરીય સંહિતા પાઠઃ

કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયા-મ્પઞ્ચમકાણ્ડે ચતુર્થઃ પ્રશ્નઃ - ઇષ્ટકાત્રયાભિધાનં
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,

શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
દેવાસુરા-સ્સંયઁત્તા આસ-ન્તે ન વ્યજયન્ત સ એતા ઇન્દ્રસ્તનૂરપશ્ય-ત્તા ઉપાધત્ત તાભિર્વૈ સ તનુવમિન્દ્રિયં-વીઁર્યમાત્મન્નધત્ત તતો દેવા અભવ-ન્પરા-ઽસુરા યદિન્દ્રતનૂરુપદધાતિ તનુવમેવ તાભિરિન્દ્રિયં-વીઁર્યં-યઁજમાન આત્મ-ન્ધત્તે-ઽથો સેન્દ્રમેવાગ્નિગ્ં સતનુ-ઞ્ચિનુતે ભવત્યાત્મના પરા-ઽસ્ય ભ્રાતૃવ્યો [ભ્રાતૃવ્યઃ, ભવતિ યજ્ઞો] 1
ભવતિ યજ્ઞો દેવેભ્યો-ઽપાક્રામ-ત્તમવરુધ-ન્નાશક્નુવન્ત એતા યજ્ઞતનૂરપશ્ય-ન્તા ઉપાદધત તાભિર્વૈ તે યજ્ઞમવારુન્ધત ય-દ્યજ્ઞતનૂરુપદધાતિ યજ્ઞમેવ તાભિર્યજમાનો-ઽવ રુન્ધે ત્રયસ્ત્રિગ્ં શતમુપ દધાતિ ત્રયસ્ત્રિગ્ંશદ્વૈ દેવતા દેવતા એવાવ રુન્ધે ઽથો સાત્માનમેવાગ્નિગ્ં સતનુ-ઞ્ચિનુતે સાત્મા-ઽમુષ્મિ-લ્લોઁકે [-ઽમુષ્મિ-લ્લોઁકે, ભવતિ ય] 2
ભવતિ ય એવં-વેઁદ જ્યોતિષ્મતીરુપ દધાતિ જ્યોતિરેવાસ્મિ-ન્દધાત્યેતાભિર્વા અગ્નિશ્ચિતો જ્વલતિ તાભિરેવૈનગ્ં સમિન્ધ ઉભયોરસ્મૈ લોકયોર્જ્યોતિર્ભવતિ નક્ષત્રેષ્ટકા ઉપ દધાત્યેતાનિ વૈ દિવો જ્યોતીગ્ંષિ તાન્યેવાવ રુન્ધે સુકૃતાં-વાઁ એતાનિ જ્યોતીગ્ંષિ યન્નક્ષત્રાણિ તાન્યેવા-ઽઽપ્નોત્યથો અનૂકાશ-મેવૈતાનિ [-મેવૈતાનિ, જ્યોતીગ્ંષિ કુરુતે] 3
જ્યોતીગ્ંષિ કુરુતે સુવર્ગસ્ય લોકસ્યાનુખ્યાત્યૈ ય-થ્સગ્ગ્સ્પૃષ્ટા ઉપદદ્ધ્યા-દ્વૃષ્ટ્યૈ લોકમપિ દદ્ધ્યાદવર્ષુકઃ પર્જન્યઃ સ્યાદસગ્ગ્સ્પૃષ્ટા ઉપ દધાતિ વૃષ્ટ્યા એવ લોક-ઙ્કરોતિ વર્ષુકઃ પર્જન્યો ભવતિ પુરસ્તાદન્યાઃ પ્રતીચીરુપ દધાતિ પશ્ચાદન્યાઃ પ્રાચીસ્તસ્મા-ત્પ્રાચીનાનિ ચ પ્રતીચીનાનિ ચ નક્ષત્રાણ્યા વર્તન્તે ॥ 4 ॥

(ભ્રાતૃવ્યો - લોક - એવૈતાન્યે - કચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 1)
ઋતવ્યા ઉપ દધાત્યૃતૂના-ઙ્કૢપ્ત્યૈ દ્વદ્વમ્મુપ દધાતિ તસ્મા-દ્દ્વન્દ્વમૃતવો ઽધૃતેવ વા એષા યન્મદ્ધ્યમા ચિતિરન્તરિક્ષમિવ વા એષા દ્વદ્વમ્મન્યાસુ ચિતીષૂપ દધાતિ ચતસ્રો મદ્ધ્યે ધૃત્યા અન્તશ્શ્લેષણં-વાઁ એતાશ્ચિતીનાં-યઁદૃતવ્યા યદૃતવ્યા ઉપદધાતિ ચિતીનાં-વિઁધૃત્યા અવકામનૂપ દધાત્યેષા વા અગ્નેર્યોનિ-સ્સયોનિ- [અગ્નેર્યોનિ-સ્સયોનિમ્, એવાગ્નિ-] 5
-મેવાગ્નિ-ઞ્ચિનુત ઉવાચ હ વિશ્વામિત્રો ઽદદિ-થ્સ બ્રહ્મણા-ઽન્નં-યઁસ્યૈતા ઉપધીયાન્તૈ ય ઉ ચૈના એવં-વેઁદદિતિ સંવઁથ્સરો વા એત-મ્પ્રતિષ્ઠાયૈ નુદતે યો-ઽગ્નિ-ઞ્ચિત્વા ન પ્રતિતિષ્ઠતિ પઞ્ચ પૂર્વાશ્ચિતયો ભવન્ત્યથ ષષ્ઠી-ઞ્ચિતિ-ઞ્ચિનુતે ષડ્વા ઋતવઃ સંવઁથ્સર ઋતુષ્વેવ સંવઁથ્સરે પ્રતિતિષ્ઠત્યે તા વા [પ્રતિતિષ્ઠત્યે તા વા, અધિપત્નીર્નામેષ્ટકા] 6
અધિપત્નીર્નામેષ્ટકા યસ્યૈતા ઉપધીયન્તે-ઽધિપતિરેવ સમાનાના-મ્ભવતિ ય-ન્દ્વિષ્યા-ત્તમુપદધ-દ્ધ્યાયેદેતાભ્ય એવૈન-ન્દેવતાભ્ય આ વૃશ્ચતિ તાજગાર્તિમાર્ચ્છત્યઙ્ગિરસ-સ્સુવર્ગં-લોઁકં-યઁન્તો યા યજ્ઞસ્ય નિષ્કૃતિરાસી-ત્તામૃષિભ્યઃ પ્રત્યૌહ-ન્તદ્ધિરણ્યમભવદ્ય-દ્ધિરણ્યશલ્કૈઃ પ્રોક્ષતિ યજ્ઞસ્ય નિષ્કૃત્યા અથો ભેષજમેવા-ઽસ્મૈ કરો- [-ઽસ્મૈ કરોતિ, અથો રૂપેણૈવૈનગ્ં] 7
-ત્યથો રૂપેણૈવૈનગ્ં સમર્ધયત્યથો હિરણ્યજ્યોતિષૈવ સુવર્ગં-લોઁકમેતિ સાહસ્રવતા પ્રોક્ષતિ સાહસ્રઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતેરાપ્ત્યા ઇમા મે અગ્ન ઇષ્ટકા ધેનવઃ સન્ત્વિત્યાહ ધેનૂરેવૈનાઃ કુરુતે તા એન-ઙ્કામદુઘા અમુત્રામુષ્મિન્ ઁલોક ઉપ તિષ્ઠન્તે ॥ 8 ॥

(સયોનિ - મેતા વૈ - કરોત્યે - કાન્નચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 2)
રુદ્રો વા એષ યદગ્નિ-સ્સ એતર્હિ જાતો યર્હિ સર્વશ્ચિત-સ્સ યથા વથ્સો જાત-સ્સ્તન-મ્પ્રેફ્સત્યેવં-વાઁ એષ એતર્હિ ભાગધેય-મ્પ્રેફ્સતિ તસ્મૈ યદાહુતિ-ન્ન જુહુયાદદ્ધ્વર્યુ-ઞ્ચ યજમાન-ઞ્ચ ધ્યાયેચ્છતરુદ્રીય-ઞ્જુહોતિ ભાગધેયેનૈવૈનગ્ં શમયતિ ના-ઽઽર્તિમાર્ચ્છત્યદ્ધ્વર્યુર્ન યજમાનો ય-દ્ગ્રામ્યાણા-મ્પશૂના- [ય-દ્ગ્રામ્યાણા-મ્પશૂનામ્, પયસા જુહુયા-] 9
-મ્પયસા જુહુયા-દ્ગ્રામ્યા-ન્પશૂઞ્છુચા ઽર્પયે-દ્યદારણ્યાના-મારણ્યાન્ જર્તિલયવાગ્વા વા જુહુયા-દ્ગવીધુકયવાગ્વા વા ન ગ્રામ્યા-ન્પશૂન્. હિનસ્તિ ના-ઽઽરણ્યાનથો ખલ્વાહુરનાહુતિર્વૈ જર્તિલાશ્ચ ગવીધુકાશ્ચેત્ય જક્ષીરેણ જુહોત્યાગ્નેયી વા એષા યદજા-ઽઽહુત્યૈવ જુહોતિ ન ગ્રામ્યા-ન્પશૂન્. હિનસ્તિ ના-ઽઽરણ્યાનઙ્ગિરસ-સ્સુવર્ગં-લોઁકં-યઁન્તો- [-ઁલોકં-યઁન્તઃ, અજાયા-ઙ્ઘર્મ-] 10
-ઽજાયા-ઙ્ઘર્મ-મ્પ્રાસિઞ્ચન્થ્સા શોચન્તી પર્ણ-મ્પરા-ઽજિહીત સો(1)-ઽર્કો-ઽભવ-ત્તદર્કસ્યા-ર્કત્વમર્કપર્ણેન જુહોતિ સયોનિત્વાયોદ-ન્તિષ્ઠન્ જુહોત્યેષા વૈ રુદ્રસ્ય દિ-ખ્સ્વાયામેવ દિશિ રુદ્ર-ન્નિરવદયતે ચરમાયામિષ્ટકાયા-ઞ્જુહોત્યન્તત એવ રુદ્ર-ન્નિરવદયતે ત્રેધાવિભક્ત-ઞ્જુહોતિ ત્રય ઇમે લોકા ઇમાનેવ લોકાન્-થ્સમાવદ્વીર્યાન્ કરોતીયત્યગ્રે જુહો- [જુહોતિ, અથેયત્યથેયતિ] 11
-ત્યથેયત્યથેયતિ ત્રય ઇમે લોકા એભ્ય એવૈનં-લોઁકેભ્યઃ શમયતિ તિસ્ર ઉત્તરા આહુતીર્જુહોતિ ષ-ટ્થ્સ-મ્પદ્યન્તે ષ-ડ્વા ઋતવ ઋતુભિરેવૈનગ્ં શમયતિ યદનુપરિક્રામ-ઞ્જુહુયાદન્તરવચારિણગ્ં રુદ્ર-ઙ્કુર્યાદથો ખલ્વાહુઃ કસ્યાં-વાઁ-ઽહ દિશિ રુદ્રઃ કસ્યાં-વેઁત્યનુપરિક્રામમેવ હોતવ્ય-મપરિવર્ગમેવૈનગ્ં શમય- [શમયતિ, એતાવૈ] 12
-ત્યેતાવૈ દેવતા-સ્સુવર્ગ્યાયા ઉત્તમાસ્તા યજમાનં-વાઁચયતિ તાભિરેવૈનગ્ં સુવર્ગં-લોઁક-ઙ્ગમયતિ ય-ન્દ્વિષ્યા-ત્તસ્ય સઞ્ચરે પશૂના-ન્ન્યસ્યે-દ્યઃ પ્રથમઃ પશુરભિતિષ્ઠતિ સ આર્તિમાર્ચ્છતિ ॥ 13 ॥

(પશૂનાં - ઁયન્તો - ઽગ્ને જુહોત્ય - પરિવર્ગમેવૈનગ્ં શમયતિ - ત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 3)
અશ્મન્નૂર્જમિતિ પરિ ષિઞ્ચતિ માર્જયત્યેવૈનમથો તર્પયત્યેવ સ એન-ન્તૃપ્તો ઽક્ષુદ્ધ્ય-ન્નશોચ-ન્નમુષ્મિન્ ઁલોક ઉપ તિષ્ઠતે તૃપ્યતિ પ્રજયા પશુભિર્ય એવં-વેઁદ તા-ન્ન ઇષમૂર્જ-ન્ધત્ત મરુત-સ્સગ્ંરરાણા ઇત્યાહાન્નં-વાઁ ઊર્ગન્ન-મ્મરુતો-ઽન્નમેવાવ રુન્ધે ઽશ્મગ્ગ્સ્તે ક્ષુદમુ-ન્તે શુ- [ક્ષુદમુ-ન્તે શુક્, ઋચ્છતુ ય-ન્દ્વિષ્મ] 14
-ગૃચ્છતુ ય-ન્દ્વિષ્મ ઇત્યાહ યમેવ દ્વેષ્ટિ તમસ્ય ક્ષુધા ચ શુચા ચાર્પયતિ ત્રિઃ પરિષિઞ્ચ-ન્પર્યેતિ ત્રિવૃદ્વા અગ્નિર્યાવાનેવા-ગ્નિસ્તસ્ય શુચગ્ં શમયતિ ત્રિઃ પુનઃ પર્યેતિ ષ-ટ્થ્સ-મ્પદ્યન્તે ષ-ડ્વા ઋતવ ઋતુભિરેવાસ્ય શુચગ્ં શમયત્યપાં-વાઁ એત-ત્પુષ્પં-યઁદ્વેતસો-ઽપાગ્ં - [યદ્વેતસો-ઽપામ્, શરો-ઽવકા] 15
શરો-ઽવકા વેતસશાખયા ચાવકાભિશ્ચ વિ કર્ષત્યાપો વૈ શાન્તા-શ્શાન્તાભિરેવાસ્ય શુચગ્ં શમયતિ યો વા અગ્નિ-ઞ્ચિત-મ્પ્રથમઃ પશુરધિક્રામતીશ્વરો વૈ તગ્ં શુચા પ્રદહો મણ્ડૂકેન વિકર્ષત્યેષ વૈ પશૂના-મનુપજીવનીયો ન વા એષ ગ્રામ્યેષુ પશુષુ હિતો ના-ઽઽરણ્યેષુ તમેવ શુચા-ઽર્પયત્યષ્ટાભિ-ર્વિ કર્ષ- [-ર્વિ કર્ષતિ, અષ્ટાક્ષરા] 16
-ત્યષ્ટાક્ષરા ગાયત્રી ગાયત્રો-ઽગ્નિર્યાવા-નેવા-ઽગ્નિસ્તસ્ય શુચગ્ં શમયતિ પાવકવતીભિરન્નં-વૈઁ પાવકો-ઽન્નેનૈવાસ્ય શુચગ્ં શમયતિ મૃત્યુર્વા એષ યદગ્નિર્બ્રહ્મણ એતદ્રૂપં-યઁ-ત્કૃષ્ણાજિન-ઙ્કાર્ષ્ણી ઉપાનહાવુપ મુઞ્ચતે બ્રહ્મણૈવ મૃત્યોરન્તર્ધત્તે ઽન્તર્મૃત્યોર્ધત્તે ઽન્તરન્નાદ્યા-દિત્યાહુરન્યા-મુપમુઞ્ચતે-ઽન્યા-ન્નાન્ત- [-ઽન્યા-ન્નાન્તઃ, એવ મૃત્યોર્ધત્તે] 17
-રેવ મૃત્યોર્ધત્તે ઽવા-ઽન્નાદ્યગ્ં રુન્ધે નમસ્તે હરસે શોચિષ ઇત્યાહ નમસ્કૃત્ય હિ વસીયાગ્ં સમુપચરન્ત્યન્ય-ન્તે અસ્મ-ત્તપન્તુ હેતય ઇત્યાહ યમેવ દ્વેષ્ટિ તમસ્ય શુચા-ઽર્પયતિ પાવકો અસ્મભ્યગ્ં શિવો ભવેત્યાહાન્નં-વૈઁ પાવકો-ઽન્નમેવાવ રુન્ધે દ્વાભ્યામધિ ક્રામતિ પ્રતિષ્ઠિત્યા અપસ્યવતીભ્યાગ્ં શાન્ત્યૈ ॥ 18 ॥

(શુ - ગ્વેતસો-ઽપા - મષ્ટાભિર્વિ કર્ષતિ - નાન્ત - રેકાન્ન પઞ્ચાશચ્ચ) (અ. 4)
નૃષદે વડિતિ વ્યાઘારયતિ પઙ્ક્ત્યા-ઽઽહુત્યા યજ્ઞમુખમા રભતે ઽક્ષ્ણયા વ્યાઘારયતિ તસ્માદક્ષ્ણયા પશવો-ઽઙ્ગાનિ પ્રહરન્તિ પ્રતિષ્ઠિત્યૈ યદ્વષટ્કુર્યા-દ્યાતયામા-ઽસ્ય વષટ્કાર-સ્સ્યાદ્યન્ન વષટ્કુર્યા-દ્રક્ષાગ્ંસિ યજ્ઞગ્ં હન્યુર્વડિત્યાહ પરોક્ષમેવ વષ-ટ્કરોતિ નાસ્ય યાતયામા વષટ્કારો ભવતિ ન યજ્ઞગ્ં રક્ષાગ્ંસિ ઘ્નન્તિ હુતાદો વા અન્યે દેવા [અન્યે દેવાઃ, અહુતાદો-ઽન્યે] 19
અહુતાદો-ઽન્યે તાનગ્નિચિદેવોભયા-ન્પ્રીણાતિ યે દેવા દેવાનામિતિ દદ્ધ્ના મધુમિશ્રેણાવોક્ષતિ હુતાદશ્ચૈવ દેવાનહુતાદશ્ચ યજમાનઃ પ્રીણાતિ તે યજમાન-મ્પ્રીણન્તિ દદ્ધ્નૈવ હુતાદઃ પ્રીણાતિ મધુષા ઽહુતાદો ગ્રામ્યં-વાઁ એતદન્નં-યઁદ્દદ્ધ્યારણ્ય-મ્મધુ યદ્દધ્ના મધુમિશ્રેણા-વોક્ષત્યુભયસ્યા-ઽવરુદ્ધ્યૈ ગ્રુમુષ્ટિના-ઽવોક્ષતિ પ્રાજાપત્યો [પ્રાજાપત્યઃ, વૈ ગ્રુમુષ્ટિ-] 20
વૈ ગ્રુમુષ્ટિ-સ્સયોનિત્વાય દ્વાભ્યા-મ્પ્રતિષ્ઠિત્યા અનુપરિચાર-મવોક્ષત્ય-પરિવર્ગમેવૈના-ન્પ્રીણાતિ વિ વા એષ પ્રાણૈઃ પ્રજયા પશુભિર્-ઋદ્ધ્યતે યો-ઽગ્નિ-ઞ્ચિન્વન્નધિક્રામતિ પ્રાણદા અપાનદા ઇત્યાહ પ્રાણાનેવા-ઽઽત્મ-ન્ધત્તે વર્ચોદા વરિવોદા ઇત્યાહ પ્રજા વૈ વર્ચઃ પશવો વરિવઃ પ્રજામેવ પશૂનાત્મ-ન્ધત્ત ઇન્દ્રો વૃત્રમહન્તં-વૃઁત્રો [વૃત્રમહન્તં-વૃઁત્રઃ, હત-ષ્ષોડશભિ-] 21
હત-ષ્ષોડશભિ-ર્ભોગૈરસિના-થ્સ એતામગ્નયે-ઽનીકવત આહુતિમપશ્ય-ત્તામજુહો-ત્તસ્યાગ્નિરની કવાન્થ્સ્વેન ભાગધેયેન પ્રીત-ષ્ષોડશધા વૃત્રસ્ય ભોગાનપ્યદહ-દ્વૈશ્વકર્મણેન પાપ્મનો નિરમુચ્યત યદગ્નયે-ઽનીકવત આહુતિ-ઞ્જુહોત્યગ્નિરેવા-ઽસ્યાનીકવાન્થ્સ્વેન ભાગધેયેન પ્રીતઃ પાપ્માનમપિ દહતિ વૈશ્વકર્મણેન પાપ્મનો નિર્મુચ્યતે ય-ઙ્કામયેત ચિર-મ્પાપ્મનો [ચિર-મ્પાપ્મનઃ, નિર્મુચ્યેતેત્યેકૈક-] 22
નિર્મુચ્યેતેત્યેકૈક-ન્તસ્ય જુહુયાચ્ચિરમેવ પાપ્મનો નિર્મુચ્યતે ય-ઙ્કામયેત તાજ-ક્પાપ્મનો નિર્મુચ્યેતેતિ સર્વાણિ તસ્યાનુદ્રુત્ય જુહુયા-ત્તાજગેવ પાપ્મનો નિર્મુચ્યતે-ઽથો ખલુ નાનૈવ સૂક્તાભ્યા-ઞ્જુહોતિ નાનૈવ સૂક્તયોર્વીર્ય-ન્દધાત્યથો પ્રતિષ્ઠિત્યૈ ॥ 23 ॥

(દેવાઃ - પ્રાજાપત્યો-વૃત્ર - શ્ચિર-મ્પાપ્મન - શ્ચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 5)
ઉદેનમુત્તરા-ન્નયેતિ સમિધ આ દધાતિ યથા જનં-યઁતે-ઽવસ-ઙ્કરોતિ તાદૃગેવ ત-ત્તિસ્ર આ દધાતિ ત્રિવૃદ્વા અગ્નિર્યાવાને-વાગ્નિસ્તસ્મૈ ભાગધેય-ઙ્કરોત્યૌદુમ્બરી-ર્ભવન્ત્યૂર્ગ્વા ઉદુમ્બર ઊર્જમેવાસ્મા અપિ દધાત્યુદુ ત્વા વિશ્વે દેવા ઇત્યાહ પ્રાણા વૈ વિશ્વે દેવાઃ પ્રાણૈ- [પ્રાણૈઃ, એવૈન-] 24
-રેવૈન-મુદ્યચ્છતે ઽગ્ને ભરન્તુ ચિત્તિભિરિત્યાહ યસ્મા એવૈન-ઞ્ચિત્તાયોદ્યચ્છતે તેનૈવૈનગ્ં સમર્ધયતિ પઞ્ચ દિશો દૈવીર્યજ્ઞમવન્તુ દેવીરિત્યાહ દિશો હ્યેષો-ઽનુ પ્રચ્યવતે ઽપામતિ-ન્દુર્મતિ-મ્બાધમાના ઇત્યાહ રક્ષસામપહત્યૈ રાયસ્પોષે યજ્ઞપતિ-માભજન્તીરિત્યાહ પશવો વૈ રાયસ્પોષઃ [રાયસ્પોષઃ, પશૂનેવાવ] 25
પશૂનેવાવ રુન્ધે ષડ્ભિર્હરતિ ષ-ડ્વા ઋતવ ઋતુભિરેવૈનગ્ં હરતિ દ્વે પરિગૃહ્યવતી ભવતો રક્ષસામપહત્યૈ સૂર્યરશ્મિર્હરિકેશઃ પુરસ્તાદિત્યાહ પ્રસૂત્યૈ તતઃ પાવકા આશિષો નો જુષન્તામિત્યાહાન્નં-વૈઁ પાવકો-ઽન્નમેવાવ રુન્ધે દેવાસુરા-સ્સંયઁત્તા આસ-ન્તે દેવા એત-દપ્રતિરથ-મપશ્ય-ન્તેન વૈ તે પ્ર- [વૈ તે પ્રતિ, અસુરાનજય-ન્ત-] 26
-ત્યસુરાનજય-ન્ત-દપ્રતિરથસ્યા-પ્રતિરથત્વં-યઁદપ્રતિરથ-ન્દ્વિતીયો હોતા-ઽન્વાહાપ્રત્યેવ તેન યજમાનો ભ્રાતૃવ્યાન્ જયત્યથો અનભિજિતમેવાભિ જયતિ દશર્ચ-મ્ભવતિ દશાક્ષરા વિરા-ડ્વિરાજેમૌ લોકૌ વિધૃતા વનયોર્લોકયોર્વિધૃત્યા અથો દશાક્ષરા વિરાડન્નં-વિઁરા-ડ્વિરાજ્યેવાન્નાદ્યે પ્રતિતિષ્ઠત્યસદિવ વા અન્તરિક્ષમન્તરિક્ષમિવા ઽઽગ્નીદ્ધ્ર-માગ્નીદ્ધ્રે- [-માગ્નીદ્ધ્રે, અશ્માન-ન્નિ દધાતિ] 27
-ઽશ્માન-ન્નિ દધાતિ સત્ત્વાય દ્વાભ્યા-મ્પ્રતિષ્ઠિત્યૈ વિમાન એષ દિવો મદ્ધ્ય આસ્ત ઇત્યાહ વ્યેવૈતયા મિમીતે મદ્ધ્યે દિવો નિહિતઃ પૃશ્ઞિરશ્મેત્યાહાન્નં-વૈઁ પૃશ્ઞ્યન્નમેવાવ રુન્ધે ચતસૃભિરા પુચ્છાદેતિ ચત્વારિ છન્દાગ્ંસિ છન્દોભિરેવેન્દ્રં-વિઁશ્વા અવીવૃધન્નિત્યાહ વૃદ્ધિમેવોપાવર્તતે વાજાનાગ્ં સત્પતિ-મ્પતિ- [સત્પતિ-મ્પતિમ્, ઇત્યાહા-ઽન્નં-વૈઁ] 28
-મિત્યાહા-ઽન્નં-વૈઁ વાજો-ઽન્નમેવાવ રુન્ધે સુમ્નહૂર્યજ્ઞો દેવાગ્ં આ ચ વક્ષદિત્યાહ પ્રજા વૈ પશવઃ સુમ્ન-મ્પ્રજામેવ પશૂનાત્મ-ન્ધત્તે યક્ષદગ્નિર્દેવો દેવાગ્ં આ ચ વક્ષદિત્યાહ સ્વગાકૃત્યૈ વાજસ્ય મા પ્રસવેનો-દ્ગ્રાભેણોદગ્રભીદિત્યાહાસૌ વા આદિત્ય ઉદ્યન્નુદ્ગ્રાભ એષ નિમ્રોચ-ન્નિગ્રાભો બ્રહ્મણૈવા-ઽઽત્માનમુ-દ્ગૃહ્ણાતિ બ્રહ્મણા ભ્રાતૃવ્ય-ન્નિ ગૃહ્ણાતિ ॥ 29 ॥

(પ્રાણૈઃ - પોષો - પ્રત્યા - ગ્નીદ્ધે - પતિ - મેષ - દશ ચ) (અ. 6)
પ્રાચીમનુ પ્રદિશ-મ્પ્રેહિ વિદ્વાનિત્યાહ દેવલોક-મેવૈતયોપાવર્તતે ક્રમદ્ધ્વમગ્નિના નાક-મિત્યાહેમાનેવૈતયા લોકાન્ ક્રમતે પૃથિવ્યા અહમુદન્તરિક્ષમા ઽરુહમિત્યાહેમાનેવૈતયા લોકાન્-થ્સમારોહતિ સુવર્યન્તો નાપેક્ષન્ત ઇત્યાહ સુવર્ગમેવૈતયા લોકમેત્યગ્ને પ્રેહિ [પ્રેહિ, પ્રથમો] 30
પ્રથમો દેવયતા-મિત્યાહોભયેષ્વેવૈતયા દેવમનુષ્યેષુ ચક્ષુર્દધાતિ પઞ્ચભિરધિ ક્રામતિ પાઙ્ક્તો યજ્ઞો યાવાનેવ યજ્ઞસ્તેન સહ સુવર્ગં-લોઁકમેતિ નક્તોષાસેતિ પુરો-ઽનુવાક્યામન્વાહ પ્રત્યા અગ્ને સહસ્રાક્ષેત્યાહ સાહસ્રઃ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતેરાપ્ત્યૈ તસ્મૈ તે વિધેમ વાજાય સ્વાહેત્યાહાન્નં-વૈઁ વાજો-ઽન્ન-મેવાવ [વાજો-ઽન્ન-મેવાવ, રુન્ધે દદ્ધ્નઃ] 31
રુન્ધે દદ્ધ્નઃ પૂર્ણામૌદુમ્બરીગ્ સ્વયમાતૃણ્ણાયા-ઞ્જુહોત્યૂર્ગ્વૈ દદ્ધ્યૂર્ગુદુમ્બરો-ઽસૌ સ્વયમાતૃણ્ણા ઽમુષ્યામેવોર્જ-ન્દધાતિ તસ્માદમુતો-ઽર્વાચીમૂર્જમુપ જીવામસ્તિસૃભિઃ સાદયતિ ત્રિવૃદ્વા અગ્નિર્યાવાનેવાગ્નિસ્ત-મ્પ્રતિષ્ઠા-ઙ્ગમયતિ પ્રેદ્ધો અગ્ને દીદિહિ પુરો ન ઇત્યૌદુમ્બરીમા દધાત્યેષા વૈ સૂર્મી કર્ણકાવત્યેતયા હ સ્મ [હ સ્મ, વૈ] 32
વૈ દેવા અસુરાણાગ્ં શતતર્હાગ્ સ્તૃગ્ંહન્તિ યદેતયા સમિધમાદધાતિ વજ્રમેવૈતચ્છતઘ્નીં-યઁજમાનો ભ્રાતૃવ્યાય પ્રહરતિ સ્તૃત્યા અછમ્બટ્કારં-વિઁધેમ તે પરમે જન્મન્નગ્ન ઇતિ વૈકઙ્કતીમા દધાતિ ભા એવાવ રુન્ધે તાગ્ં સવિતુર્વરેણ્યસ્ય ચિત્રામિતિ શમીમયીગ્ં શાન્ત્યા અગ્નિર્વા હ વા અગ્નિચિત-ન્દુહે-ઽગ્નિચિદ્વા-ઽગ્નિ-ન્દુહે તાગ્ં [તામ્, સવિતુ-] 33
સવિતુ-ર્વરેણ્યસ્ય ચિત્રામિત્યાહૈષ વા અગ્નેર્દોહસ્તમસ્ય કણ્વ એવ શ્રાયસો-ઽવે-ત્તેન હ સ્મૈનગ્ં સ દુહે યદેતયા સમિધ-માદધાત્યગ્નિચિદેવ તદગ્નિ-ન્દુહે સપ્ત તે અગ્ને સમિધઃ સપ્તજિહ્વા ઇત્યાહ સપ્તૈવાસ્ય સાપ્તાનિ પ્રીણાતિ પૂર્ણયા જુહોતિ પૂર્ણ ઇવ હિ પ્રજાપતિઃ પ્રજાપતે- [પ્રજાપતેઃ, આપ્ત્યૈ] 34
-રાપ્ત્યૈ ન્યૂનયા જુહોતિ ન્યૂનાદ્ધિ પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત પ્રજાનાગ્ં સૃષ્ટ્યા અગ્નિર્દેવેભ્યો નિલાયત સ દિશો-ઽનુ પ્રા-ઽવિશજ્જુહ્વન્મનસા દિશો દ્ધ્યાયે દ્દિગ્ભ્ય એવૈનમવ રુન્ધે દદ્ધ્ના પુરસ્તાજ્જુહોત્યા-જ્યેનોપરિષ્ટા-ત્તેજશ્ચૈવાસ્મા ઇન્દ્રિય-ઞ્ચ સમીચી દધાતિ દ્વાદશકપાલો વૈશ્વાનરો ભવતિ દ્વાદશ માસા-સ્સંવઁથ્સર-સ્સંવઁથ્સરો-ઽગ્નિર્વૈશ્વાનર-સ્સાક્ષા- [-ઽગ્નિર્વૈશ્વાનર-સ્સાક્ષાત્, એવ વૈશ્વાનરમવ] 35
-દેવ વૈશ્વાનરમવ રુન્ધે ય-ત્પ્રયાજાનૂયાજાન્ કુર્યાદ્વિકસ્તિ-સ્સા યજ્ઞસ્ય દર્વિહોમ-ઙ્કરોતિ યજ્ઞસ્ય પ્રતિષ્ઠિત્યૈ રાષ્ટ્રં-વૈઁ વૈશ્વાનરો વિણ્મરુતો વૈશ્વાનરગ્ં હુત્વા મારુતાન્ જુહોતિ રાષ્ટ્ર એવ વિશમનુ બદ્ધ્નાત્યુચ્ચૈ-ર્વૈશ્વાનરસ્યા-ઽઽ શ્રાવયત્યુપાગ્ંશુ મારુતાન્ જુહોતિ તસ્મા-દ્રાષ્ટ્રં-વિઁશમતિ વદતિ મારુતા ભવન્તિ મરુતો વૈ દેવાનાં-વિઁશો દેવવિશેનૈવાસ્મૈ મનુષ્યવિશ -મવ રુન્ધે સપ્ત ભવન્તિ સપ્તગણા વૈ મરુતો ગણશ એવ વિશમવ રુન્ધે ગણેન ગણમનુદ્રુત્ય જુહોતિ વિશમેવાસ્મા અનુવર્ત્માન-ઙ્કરોતિ ॥ 36 ॥

(અગ્ને પ્રેહ્ય - વ - સ્મ - દુહે તાં - પ્રજાપતેઃ - સાક્ષાન્ - મનુષ્યવિશ - મેકવિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 7)
વસોર્ધારા-ઞ્જુહોતિ વસોર્મે ધારા-ઽસદિતિ વા એષા હૂયતે ઘૃતસ્ય વા એનમેષા ધારા-ઽમુષ્મિન્ ઁલોકે પિન્વમાનોપ તિષ્ઠત આજ્યેન જુહોતિ તેજો વા આજ્ય-ન્તેજો વસોર્ધારા તેજસૈવાસ્મૈ તેજો-ઽવ રુન્ધે-ઽથો કામા વૈ વસોર્ધારા કામાનેવાવ રુન્ધે ય-ઙ્કામયેત પ્રાણાનસ્યા-ઽન્નાદ્યં-વિઁ- [-ઽન્નાદ્યં-વિઁ, છિન્દ્યામિતિ] 37
-ચ્છિન્દ્યામિતિ વિગ્રાહ-ન્તસ્ય જુહુયા-ત્પ્રાણાનેવાસ્યાન્નાદ્યં-વિઁચ્છિનત્તિ ય-ઙ્કામયેત પ્રાણાનસ્યાન્નાદ્યગ્ં સ-ન્તનુયામિતિ સ-ન્તતા-ન્તસ્ય જુહુયા-ત્પ્રાણાનેવાસ્યાન્નાદ્યગ્ં સ-ન્તનોતિ દ્વાદશ દ્વાદશાનિ જુહોતિ દ્વાદશ માસા-સ્સંવઁથ્સર-સ્સંવઁથ્સરેણૈ વાસ્મા અન્નમવ રુન્ધે ઽન્ન-ઞ્ચ મે-ઽક્ષુચ્ચ મ ઇત્યાહૈ ત-દ્વા [ઇત્યાહૈ ત-દ્વૈ, અન્નસ્ય રૂપગ્ં] 38
અન્નસ્ય રૂપગ્ં રૂપેણૈવાન્નમવ રુન્ધે ઽગ્નિશ્ચ મ આપશ્ચ મ ઇત્યાહૈષા વા અન્નસ્ય યોનિ-સ્સયોન્યેવાન્નમવ રુન્ધે-ઽર્ધેન્દ્રાણિ જુહોતિ દેવતા એવાવ રુન્ધે ય-થ્સર્વેષા-મર્ધમિન્દ્રઃ પ્રતિ તસ્માદિન્દ્રો દેવતાના-મ્ભૂયિષ્ઠભાક્તમ ઇન્દ્રમુત્તરમાહે-ન્દ્રિયમેવાસ્મિ-ન્નુપરિષ્ટા-દ્દધાતિ યજ્ઞાયુધાનિ જુહોતિ યજ્ઞો [યજ્ઞઃ, વૈ યજ્ઞાયુધાનિ] 39
વૈ યજ્ઞાયુધાનિ યજ્ઞમેવાવ રુન્ધે-ઽથો એતદ્વૈ યજ્ઞસ્ય રૂપગ્ં રૂપેણૈવ યજ્ઞમવ રુન્ધે ઽવભૃથશ્ચ મે સ્વગાકારશ્ચ મ ઇત્યાહ સ્વગાકૃત્યા અગ્નિશ્ચ મે ઘર્મશ્ચ મ ઇત્યાહૈત-દ્વૈ બ્રહ્મવર્ચસસ્ય રૂપગ્ં રૂપેણૈવ બ્રહ્મવર્ચસમવ રુન્ધ ઋક્ચ મે સામ ચ મ ઇત્યાહૈ- [મ ઇત્યાહ, એતદ્વૈ છન્દસાગ્ં] 40
-તદ્વૈ છન્દસાગ્ં રૂપગ્ં રૂપેણૈવ છન્દાગ્સ્યવ રુન્ધે ગર્ભાશ્ચ મે વથ્સાશ્ચ મ ઇત્યાહૈત-દ્વૈ પશૂનાગ્ં રૂપગ્ં રૂપેણૈવ પશૂનવ રુન્ધે કલ્પાન્ જુહોત્ય કૢપ્તસ્ય કૢપ્ત્યૈ યુગ્મદયુજે જુહોતિ મિથુનત્વાયો-ત્તરાવતી ભવતો-ઽભિક્રાન્ત્યા એકા ચ મે તિસ્રશ્ચ મ ઇત્યાહ દેવછન્દસં-વાઁ એકા ચ તિસ્રશ્ચ [તિસ્રશ્ચ, મનુષ્યછન્દસ-ઞ્ચતસ્રશ્ચા-ઽષ્ટૌ] 41
મનુષ્યછન્દસ-ઞ્ચતસ્રશ્ચા-ઽષ્ટૌ ચ દેવછન્દસ-ઞ્ચૈવ મનુષ્ય છન્દસઞ્ચા-ઽવ રુન્ધ આ ત્રયસ્ત્રિગ્ં શતો જુહોતિ ત્રયસ્ત્રિગ્ંશદ્વૈ દેવતા દેવતા એવાવ રુન્ધ આ-ઽષ્ટાચત્વારિગ્ંશતો જુહોત્યષ્ટાચત્વારિગ્ં-શદક્ષરા જગતી જાગતાઃ પશવો જગત્યૈવાસ્મૈ પશૂનવ રુન્ધે વાજશ્ચ પ્રસવશ્ચેતિ દ્વાદશ-ઞ્જુહોતિ દ્વાદશ માસા-સ્સંવઁથ્સર-સ્સંવઁથ્સર એવ પ્રતિ તિષ્ઠતિ ॥ 42 ॥

(વિ - વૈ - યજ્ઞઃ-સામ ચ મ ઇત્યાહ - ચ તિસ્ર - શ્ચૈકાન્ન પઞ્ચાશચ્ચ) (અ. 8)
અગ્નિર્દેવેભ્યો ઽપાક્રામ-દ્ભાગધેયમિચ્છમાનસ્ત-ન્દેવા અબ્રુવન્નુપ ન આ વર્તસ્વ હવ્ય-ન્નો વહેતિ સો-ઽબ્રવી-દ્વરં-વૃઁણૈ મહ્યમેવ વાજપ્રસવીય-ઞ્જુહવન્નિતિ તસ્માદગ્નયે વાજપ્રસવીય-ઞ્જુહ્વતિ ય-દ્વાજપ્રસવીય-ઞ્જુહોત્યગ્નિમેવ ત-દ્ભાગધેયેન સમર્ધયત્યથો અભિષેક એવાસ્ય સ ચતુર્દશભિર્જુહોતિ સપ્ત ગ્રામ્યા ઓષધય-સ્સપ્તા- [ઓષધય-સ્સપ્ત, અરણ્યા ઉભયીષા-] 43
-ઽઽરણ્યા ઉભયીષા-મવરુદ્ધ્યા અન્નસ્યાન્નસ્ય જુહોત્યન્નસ્યાન્નસ્યા-વરુદ્ધ્યા ઔદુમ્બરેણ સ્રુવેણ જુહોત્યૂર્ગ્વા ઉદુમ્બર ઊર્ગન્નમૂર્જૈવાસ્મા ઊર્જમન્નમવ રુન્ધે ઽગ્નિર્વૈ દેવાના-મભિષિક્તો-ઽગ્નિચિ-ન્મનુષ્યાણા-ન્તસ્માદગ્નિચિ-દ્વર્ષતિ ન ધાવેદવરુદ્ધગ્ગ્ હ્યસ્યા-ન્નમન્નમિવ ખલુ વૈ વર્ષં-યઁદ્ધાવે-દન્નાદ્યાદ્ધાવે-દુપાવર્તેતા-ઽન્નાદ્ય-મેવા-ઽભ્યુ- [-ઽન્નાદ્ય-મેવા-ઽભિ, ઉપાવર્તતે] 44
-પાવર્તતે નક્તોષાસેતિ કૃષ્ણાયૈ શ્વેતવથ્સાયૈ પયસા જુહોત્યહ્નૈવાસ્મૈ રાત્રિ-મ્પ્રદાપયતિ રાત્રિયા-ઽહરહોરાત્રે એવાસ્મૈ પ્રત્તે કામમન્નાદ્ય-ન્દુહાતે રાષ્ટ્રભૃતો જુહોતિ રાષ્ટ્રમેવાવ રુન્ધે ષડ્ભિર્જુહોતિ ષડ્વા ઋતવ ઋતુષ્વેવ પ્રતિતિષ્ઠતિ ભુવનસ્ય પત ઇતિ રથમુખે પઞ્ચા-ઽઽહુતીર્જુહોતિ વજ્રો વૈ રથો વજ્રેણૈવ દિશો- [વજ્રેણૈવ દિશઃ, અભિ જયત્યગ્નિચિતગ્ં] 45
-ઽભિ જયત્યગ્નિચિતગ્ં હ વા અમુષ્મિન્ ઁલોકે વાતો-ઽભિ પવતે વાતનામાનિ જુહોત્યભ્યેવૈન-મમુષ્મિન્ ઁલોકે વાતઃ પવતે ત્રીણિ જુહોતિ ત્રય ઇમે લોકા એભ્ય એવ લોકેભ્યો વાતમવ રુન્ધે સમુદ્રો-ઽસિ નભસ્વાનિત્યાહૈતદ્વૈ વાતસ્ય રૂપગ્ં રૂપેણૈવ વાતમવ રુન્ધે ઽઞ્જલિના જુહોતિ ન હ્યેતેષામન્યથા ઽઽહુતિરવકલ્પતે ॥ 46 ॥

(ઓષધય-સ્સપ્તા - ભિ - દિશો - ઽન્યથા - દ્વે ચ) (અ. 9)
સુવર્ગાય વૈ લોકાય દેવરથો યુજ્યતે યત્રાકૂતાય મનુષ્યરથ એષ ખલુ વૈ દેવરથો યદગ્નિરગ્નિં-યુઁનજ્મિ શવસા ઘૃતેનેત્યાહ યુનક્ત્યેવૈનગ્ં સ એનં-યુઁક્ત-સ્સુવર્ગં-લોઁકમભિ વહતિ ય-થ્સર્વાભિઃ પઞ્ચભિ-ર્યુઞ્જ્યા-દ્યુક્તો-ઽસ્યા-ઽગ્નિઃ પ્રચ્યુત-સ્સ્યાદપ્રતિષ્ઠિતા આહુતય-સ્સ્યુરપ્રતિષ્ઠિતા-સ્સ્તોમા અપ્રતિષ્ઠિતાન્યુક્થાનિ તિસૃભિઃ પ્રાતસ્સવને-ઽભિ મૃશતિ ત્રિવૃ- [ત્રિવૃત્, વા અગ્નિર્યાવાનેવા-] 47
-દ્વા અગ્નિર્યાવાનેવા-ગ્નિસ્તં-યુઁનક્તિ યથા-ઽનસિ યુક્ત આધીયત એવમેવ ત-ત્પ્રત્યાહુતયસ્તિષ્ઠન્તિ પ્રતિ સ્તોમાઃ પ્રત્યુક્થાનિ યજ્ઞાયજ્ઞિયસ્ય સ્તોત્રે દ્વાભ્યામભિ મૃશત્યેતાવાન્ વૈ યજ્ઞો યાવાનગ્નિષ્ટોમો ભૂમા ત્વા અસ્યાત ઊર્ધ્વઃ ક્રિયતે યાવાનેવ યજ્ઞસ્તમન્તતો ઽન્વારોહતિ દ્વાભ્યા-મ્પ્રતિષ્ઠિત્યા એકયા-ઽપ્રસ્તુત-મ્ભવત્યથા- [-ઽપ્રસ્તુત-મ્ભવત્યથ, અભિ મૃશત્યુપૈન-] 48
-ઽભિ મૃશત્યુપૈન-મુત્તરો યજ્ઞો નમત્યથો સન્તત્યૈ પ્ર વા એષો-ઽસ્માલ્લોકા-ચ્ચ્યવતે યો-ઽગ્નિ-ઞ્ચિનુતે ન વા એતસ્યાનિષ્ટક આહુતિરવ કલ્પતે યાં-વાઁ એષો-ઽનિષ્ટક આહુતિ-ઞ્જુહોતિ સ્રવતિ વૈ સા તાગ્ સ્રવન્તીં-યઁજ્ઞો-ઽનુ પરા ભવતિ યજ્ઞં-યઁજમાનો ય-ત્પુનશ્ચિતિ-ઞ્ચિનુત આહુતીના-મ્પ્રતિષ્ઠિત્યૈ પ્રત્યાહુતયસ્તિષ્ઠન્તિ [પ્રત્યાહુતયસ્તિષ્ઠન્તિ, ન યજ્ઞઃ] 49
ન યજ્ઞઃ પરાભવતિ ન યજમાનો ઽષ્ટાવુપ દધાત્યષ્ટાક્ષરા ગાયત્રી ગાયત્રેણૈવૈન-ઞ્છન્દસા ચિનુતે યદેકાદશ ત્રૈષ્ટુભેન ય-દ્દ્વાદશ જાગતેન છન્દોભિરેવૈન-ઞ્ચિનુતે નપાત્કો વૈનામૈષો-ઽગ્નિર્ય-ત્પુનશ્ચિતિર્ય એવં-વિઁદ્વા-ન્પુનશ્ચિતિ-ઞ્ચિનુત આ તૃતીયા-ત્પુરુષાદન્નમત્તિ યથા વૈ પુનરાધેય એવ-મ્પુનશ્ચિતિર્યો-ઽ-ગ્ન્યાધેયેન ન- [-ગ્ન્યાધેયેન ન, ઋધ્નોતિ સ] 50
-ર્ધ્નોતિ સ પુનરાધેયમા ધત્તે યો-ઽગ્નિ-ઞ્ચિત્વા નર્ધ્નોતિ સ પુનશ્ચિતિ-ઞ્ચિનુતે ય-ત્પુનશ્ચિતિ-ઞ્ચિનુત ઋદ્ધ્યા અથો ખલ્વાહુર્ન ચેતવ્યેતિ રુદ્રો વા એષ યદગ્નિર્યથા વ્યાઘ્રગ્ં સુપ્ત-મ્બોધયતિ તાદૃગેવ તદથો ખલ્વાહુશ્ચેતવ્યેતિ યથા વસીયાગ્ંસ-મ્ભાગધેયેન બોધયતિ તાદૃગેવ તન્મનુરગ્નિમચિનુત તેન ના-ઽઽર્ધ્નોથ્સ એતા-મ્પુનશ્ચિતિમપશ્ય-ત્તામચિનુત તયા વૈ સ આર્ધ્નોદ્ય-ત્પુનશ્ચિતિ-ઞ્ચિનુત ઋદ્ધ્યૈ ॥ 51 ॥

(ત્રિવૃ-દથ-તિષ્ઠ-ન્ત્યગ્ન્યાધેયેન ના-ચિનુત-સપ્તદશ- ચ) (અ. 10)
છન્દશ્ચિત-ઞ્ચિન્વીત પશુકામઃ પશવો વૈ છન્દાગ્ંસિ પશુમાનેવ ભવતિ શ્યેનચિત-ઞ્ચિન્વીત સુવર્ગકામ-શ્શ્યેનો વૈ વયસા-મ્પતિષ્ઠ-શ્શ્યેન એવ ભૂત્વા સુવર્ગં-લોઁક-મ્પતતિ કઙ્કચિત-ઞ્ચિન્વીત યઃ કામયેત શીર્ષણ્વાનમુષ્મિન્ ઁલોકે સ્યામિતિ શીર્ષણ્વાનેવા-ઽમુષ્મિન્ ઁલોકે ભવત્યલજચિત-ઞ્ચિન્વીત ચતુસ્સીત-મ્પ્રતિષ્ઠાકામશ્ચતસ્રો દિશો દિક્ષ્વેવ પ્રતિ તિષ્ઠતિ પ્રૌગચિત-ઞ્ચિન્વીત ભ્રાતૃવ્યવા-ન્પ્રૈ- [ભ્રાતૃવ્યવા-ન્પ્ર, એવ ભ્રાતૃવ્યા-ન્નુદત] 52
-વ ભ્રાતૃવ્યા-ન્નુદત ઉભયતઃ પ્રૌગ-ઞ્ચિન્વીતયઃ કામયેત પ્રજાતા-ન્ભ્રાતૃવ્યા-ન્નુદેય પ્રતિ જનિષ્યમાણાનિતિ પ્રૈવ જાતા-ન્ભ્રાતૃવ્યા-ન્નુદતે પ્રતિ જનિષ્યમાણા-ન્રથચક્રચિત-ઞ્ચિન્વીત ભ્રાતૃવ્યવાન્ વજ્રો વૈ રથો વજ્રમેવ ભ્રાતૃવ્યેભ્યઃ પ્રહરતિ દ્રોણચિત-ઞ્ચિન્વીતાન્નકામો દ્રોણે વા અન્ન-મ્ભ્રિયતે સયોન્યેવાન્નમવ રુન્ધે સમૂહ્ય-ઞ્ચિન્વીત પશુકામઃ પશુમાનેવ ભવતિ [પશુમાનેવ ભવતિ, પરિચાય્ય-ઞ્ચિન્વીત] 53
પરિચાય્ય-ઞ્ચિન્વીત ગ્રામકામો ગ્રામ્યેવ ભવતિ શ્મશાનચિત-ઞ્ચિન્વીત યઃ કામયેત પિતૃલોક ઋદ્ધ્નુયામિતિ પિતૃલોક એવર્ધ્નોતિ વિશ્વામિત્રજમદગ્ની વસિષ્ઠેના-ઽસ્પર્ધેતાગ્ં સ એતા જમદગ્નિર્વિહવ્યા અપશ્ય-ત્તા ઉપાધત્ત તાભિર્વૈ સ વસિષ્ઠસ્યેન્દ્રિયં-વીઁર્યમવૃઙ્ક્ત ય-દ્વિહવ્યા ઉપદધાતીન્દ્રિયમેવ તાભિર્વીર્યં-યઁજમાનો ભ્રાતૃવ્યસ્ય વૃઙ્ક્તે હોતુર્ધિષ્ણિય ઉપ દધાતિ યજમાનાયતનં-વૈઁ [ ] 54
હોતા સ્વ એવાસ્મા આયતન ઇન્દ્રિયં-વીઁર્યમવ રુન્ધે દ્વાદશોપ દધાતિ દ્વાદશાક્ષરા જગતી જાગતાઃ પશવો જગત્યૈવાસ્મૈ પશૂનવ રુન્ધે ઽષ્ટાવષ્ટાવન્યેષુ ધિષ્ણિયેષૂપ દધાત્યષ્ટાશફાઃ પશવઃ પશૂનેવાવ રુન્ધે ષણ્માર્જાલીયે ષ-ડ્વા ઋતવ ઋતવઃ ખલુ વૈ દેવાઃ પિતર ઋતૂનેવ દેવા-ન્પિતૄ-ન્પ્રીણાતિ ॥ 55 ॥

(પ્ર - ભવતિ - યજમાનાયતનં-વાઁ - અષ્ટાચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 11)
પવસ્વ વાજસાતય ઇત્યનુષ્ટુ-ક્પ્રતિપદ્ભવતિ તિર્સો-ઽનુષ્ટુભશ્ચતસ્રો ગાયત્રિયો ય-ત્તિસ્રો-ઽનુષ્ટુભ-સ્તસ્મા-દશ્વસ્ત્રિભિસ્તિષ્ઠગ્ગ્ સ્તિષ્ઠતિ યચ્ચતસ્રો ગાયત્રિયસ્તસ્મા-થ્સર્વાગ્ શ્ચતુરઃ પદઃ પ્રતિદધ-ત્પલાયતે પરમા વા એષા છન્દસાં-યઁદનુષ્ટુ-ક્પરમશ્ચતુષ્ટોમ-સ્સ્તોમાના-મ્પરમસ્ત્રિરાત્રો યજ્ઞાના-મ્પરમો-ઽશ્વઃ પશૂના-મ્પરમેણૈવૈન-મ્પરમતા-ઙ્ગમયત્યેકવિગ્ંશ-મહર્ભવતિ [-મહર્ભવતિ, યસ્મિન્નશ્વ] 56
યસ્મિન્નશ્વ આલભ્યતે દ્વાદશ માસાઃ પઞ્ચર્તવસ્ત્રય ઇમે લોકા અસાવાદિત્ય એકવિગ્ંશ એષ પ્રજાપતિઃ પ્રાજાપત્યો-ઽશ્વસ્તમેવ સાક્ષાદૃદ્ધ્નોતિ શક્વરયઃ પૃષ્ઠ-મ્ભવન્ત્યન્-યદન્ય-ચ્છન્દો-ઽન્યેન્યે વા એતે પશવ આ લભ્યન્ત ઉતેવ ગ્રામ્યા ઉતેવા-ઽઽરણ્યા યચ્છક્વરયઃ પૃષ્ઠ-મ્ભવન્ત્યશ્વસ્ય સર્વત્વાય પાર્થુરશ્મ-મ્બ્રહ્મસામ-મ્ભવતિ રશ્મિના વા અશ્વો [રશ્મિના વા અશ્વઃ, યત ઈશ્વરો] 57
યત ઈશ્વરો વા અશ્વો-ઽયતો-ઽપ્રતિષ્ઠિતઃ પરા-મ્પરાવત-ઙ્ગન્તોર્ય-ત્પાર્થુરશ્મ-મ્બ્રહ્મસામ-મ્ભવત્યશ્વસ્ય યત્યૈ ધૃત્યૈ સઙ્કૃત્યચ્છાવાકસામ-મ્ભવત્યુથ્સન્નયજ્ઞો વા એષ યદશ્વમેધઃ કસ્તદ્વેદેત્યાહુર્યદિ સર્વો વા ક્રિયતે ન વા સર્વ ઇતિ ય-થ્સઙ્કૃત્યચ્છાવાકસામ-મ્ભવત્યશ્વસ્ય સર્વત્વાય પર્યાપ્ત્યા અનન્તરાયાય સર્વસ્તોમો-ઽતિરાત્ર ઉત્તમમહર્ભવતિ સર્વસ્યા-ઽઽપ્ત્યૈ સર્વસ્ય જિત્યૈ સર્વમેવ તેના-ઽઽપ્નોતિ સર્વ-ઞ્જયતિ ॥ 58 ॥

(અહર્ભવતિ - વા અશ્વો - ઽહર્ભવતિ - દશ ચ) (અ. 12)
(દેવાસુરાસ્તેન - ર્તવ્યા - રુદ્રો - ઽશ્મ - ન્નૃષદે વ - ડુદેનં - પ્રાચીમિતિ - વસોર્ધારા - મગ્નિર્દેવેભ્યઃ - સુવર્ગાય યત્રાકૂતાય - છન્દશ્ચિતં - પવસ્વ - દ્વાદશ )
(દેવાસુરા - અજાયાં - ઁવૈ ગ્રુમુષ્ટિઃ - પ્રથમો દેવયતામે - તદ્વૈ છન્દસા - મૃધ્નો - ત્યષ્ટૌ પઞ્ચાશત્)
(દેવાસુરા, સ્સર્વ-ઞ્જયતિ)
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥