o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | hariḥ om ||
yo vā aya̭thādevatamagni-ñci̭nuta ā devatābhyo vṛścyate pāpī̭yā-nbhavati yo ya̭thādevata-nna devatābhya ā vṛ̭ścyate vasī̭yā-nbhavatyāgneyyā gā̭yatriyā pra̭thamā-ñciti̭mabhi mṛ̭śe-ttriṣṭubhā dvitīyā-ñjaga̭tyā tṛtīyā̭manuṣṭubhā̭ caturthī-mpaṅktyā pa̭ñcamīṃ-ya~̭thādevatamevāgni-ñci̭nute na devatābhya ā vṛ̭ścyate vasī̭yā-nbhavatīḍā̭yai vā eṣā vibha̭ktiḥ paśava iḍā̭ paśubhi̭rena- [paśubhi̭renam, cinute yo vai] 1
-ñcinute yo vai prajāpa̭taye prati procyāgni-ñcinoti nā-''rtimārccha-tyaśvā̭vabhita̭stiṣṭhetā-ṅkṛṣṇa ṷttarata-śśveto dakṣi̭ṇastāvālabhyeṣṭa̭kā upa̭ daddhyādetadvai prajāpa̭te rūpa-mprā̭jāpatyo-'śvaḥ̭ sākṣādeva prajāpa̭taye pratiprocyāgni-ñci̭noti nā-''rtimārccha̭tyetadvā ahno̭ rūpaṃ-ya~cchveto-'śvo rātri̭yai kṛṣṇa etadahno̭ [etadahnaḥ̭, rūpaṃ-ya~diṣṭa̭kā] 2
rūpaṃ-ya~diṣṭa̭kā rātri̭yai purī̭ṣamiṣṭa̭kā upadhāsyañchveta-maśva̭mabhi mṛ̭śe-tpurī̭ṣamupadhāsyan kṛṣṇama̭horātrābhyā̭mevaina̭-ñcinute hiraṇya pātra-mmadhoḥ pūrṇa-nda̭dāti madhavyo̭ 'sānīti̭ sauryā citravatyā-'vekṣate citrameva bha̭vati maddhyandine-'śvamava̭ ghrāpayatyasau vā ā̭ditya indra̭ eṣa prajāpa̭tiḥ prājāpatyo-'śvastameva sākṣādṛ̭ddhnoti || 3 ||
(ena - metadahno - 'ṣṭāca̭tvārigṃśacca) (a. 1)
tvāma̭gne vṛṣabha-ñceki̭tāna-mpunaryuvā̭na-ñjanaya̭nnupāgām | asthūri ṇo gārha̭patyāni santu tigmena̭ no brahma̭ṇā sagṃ śi̭śādhi || paśavo vā ete yadiṣṭa̭kāścityā-ñcityāmṛṣabhamupa̭ dadhāti mithunamevāsya ta-dyajñe ka̭roti prajana̭nāya tasmā-dyūtheyṷ̄tha ṛṣabhaḥ || saṃva~thsarasya̭ pratimāṃ-yā~-ntvā̭ rātryupāsa̭te | prajāgṃ suvīrā-ṅkṛtvā viśvamāyurvya̭śñavat || prājāpatyā- [prājāpatyām, etāmupa̭] 4
-metāmupa̭ dadhātīyaṃ-vā~ vaiṣaikāṣṭakā yadevaikāṣṭakāyāmanna̭-ṅkriyate tadevaitayāva̭ rundha eṣā vai prajāpa̭teḥ kāmadughā tayaiva yaja̭māno-'muṣmi̭n ~loke-'gni-ndṷhe yena̭ devā jyoti̭ṣordhvā udāyan yenā̭-''dityā vasa̭vo yena̭ rudrāḥ | yenāṅgi̭raso mahimāna̭-mānaśustenai̭tu yaja̭māna-ssvasti || suvargāya vā eṣa lokāya̭ [lokāya̭, cīyate yadagniryena̭] 5
cīyate yadagniryena̭ devā jyoti̭ṣordhvā udāyannityukhyagṃ sami̭ndha iṣṭa̭kā evaitā upa̭ dhatte vānaspatyā-ssṷvargasya̭ lokasya sama̭ṣṭyai śatāyṷdhāya śatavīryāya śatota̭ye 'bhimātiṣāhe | śataṃ-yo~ naḥ̭ śarado ajī̭tānindro̭ neṣadati̭ duritāni viśvā || ye catvāraḥ̭ pathayo̭ devayānā̭ antarā dyāvā̭pṛthivī viyanti̭ | teṣāṃ-yo~ ajyā̭ni- majī̭ti-māvahā-ttasmai̭ no devāḥ [no devāḥ, pari̭ datteha sarve |] 6
pari̭ datteha sarve || grīṣmo hḙmanta uta no̭ vasanta-śśara-dvarṣā-ssṷvitanno̭ astu | teṣā̭mṛtūnāgṃ śata śā̭radānā-nnivāta ḙṣāmabha̭ye syāma || iduvathsarāya̭ parivathsarāya̭ saṃva~thsarāya̭ kṛṇutā bṛhannamaḥ̭ | teṣāṃ-va~yagṃ sṷmatau yajñiyā̭nā-ñjyogajī̭tā aha̭tā-ssyāma || bhadrānna-śśreya-ssama̭naiṣṭa devāstvayā̭-'vasena sama̭śīmahi tvā | sa no̭ mayo bhūḥ pi̭to [mayo bhūḥ pi̭to, ā vi̭śasva] 7
ā vi̭śasva śa-ntokāya̭ tanuve syonaḥ || ajyā̭nīretā upa̭ dadhātyetā vai devatā apa̭rājitāstā eva pra vi̭śati naiva jī̭yate brahmavādino̭ vadanti yada̭rdhamāsā māsā̭ ṛtavaḥ̭ saṃva~thsara oṣa̭dhīḥ pacantyatha kasmā̭danyābhyo̭ devatābhya āgrayaṇa-nnirṷpyata ityetā hi ta-ddevatā̭ udaja̭yan yadṛtubhyo̭ nirvape-ddevatābhya-ssamada̭-ndaddhyādāgrayaṇa-nnirupyaitā āhṷtī rjuhotyardhamāsāneva māsā̭nṛtūn-thsaṃ̭va~thsara-mprī̭ṇāti na devatābhya-ssamada̭-ndadhāti bhadrānna-śśreya-ssama̭naiṣṭa devā ityā̭ha hutādyā̭ya yaja̭mānasyā-'pa̭rābhāvāya || 8 ||
(prajāpatyāṃ - ~lokāya̭ - devāḥ - pito - dadhyādāgrayaṇaṃ - pañca̭vigṃśatiśca) (a. 2)
indra̭sya vajro̭-'si vārtra̭ghnastanūpā naḥ̭ pratispaśaḥ | yo naḥ̭ purastā-ddakṣiṇataḥ paścā-dṷttarato̭-'ghāyura̭bhidāsa̭tyetagṃ so-'śmā̭namṛcchatu || devāsurā-ssaṃya~̭ttā āsa-nte-'sṷrā digbhya ā-'bā̭dhanta tā-ndevā iṣvā̭ ca vajrḙṇa cāpā̭nudanta ya-dvajriṇī̭rupadadhātīṣvā̭ caiva ta-dvajrḙṇa ca yaja̭māno bhrātṛ̭vyānapa̭ nudate dikṣūpa̭ [dikṣūpa̭, dadhāti devapurā] 9
dadhāti devapurā evaitāsta̭nūpānīḥ paryṷ̄hate 'gnā̭viṣṇū sajoṣa̭semā va̭rdhantu vāgiṃraḥ̭ | dyumnairvājḙbhirā ga̭tam || brahmavādino̭ vadanti yanna devatā̭yai juhvatyatha̭ ki-ndevatyā̭ vasordhāretyagni-rvasustasyaiṣā dhārā viṣṇu-rvasustasyaiṣā dhārā ''gnāvaiṣṇavyarcā vasordhārā-ñjuhoti bhāgadheyḙnaivainau sama̭rdhayatyatho̭ etā- [etām, evā-''hṷti-] 10
-mevā-''hṷti-māyata̭navatī-ṅkaroti yatkā̭ma enā-ñjuhoti tadevāva̭ rundhe rudro vā eṣa yadagnistasyaite tanuvaṷ ghorā-'nyā śivā-'nyā yaccha̭tarudrīya̭-ñjuhoti yaivāsya̭ ghorā tanūstā-ntena̭ śamayati ya-dvasordhārā-ñjuhoti yaivāsya̭ śivā tanūstā-ntena̭ prīṇāti yo vai vasordhārā̭yai [vasordhārā̭yai, pratiṣṭhāṃ-ve~da] 11
pratiṣṭhāṃ-ve~da pratyeva ti̭ṣṭhati yadājya̭mucchiṣyḙta tasmi̭-nbrahmaudana-mpa̭ce-tta-mbrāhmaṇāścatvāraḥ prā-'śñī̭yureṣa vā agnirvaiśvānaro yadbrāhmaṇa eṣā khalu vā agneḥ priyā tanūrya-dvaiśvānaraḥ priyāyā̭mevainā-ntanuvā-mprati̭ ṣṭhāpayati cata̭sro dhenūrda̭dyā-ttābhi̭reva yaja̭māno-'muṣmi̭n ~loke-'gni-ndṷhe || 12 ||
(upai - tāṃ - dhārā̭yai - ṣaṭca̭tvārigṃśacca) (a. 3)
citti̭-ñjuhomi mana̭sā ghṛtenetyāhādābhyā vai nāmaiṣā-''hṷtirvaiśvakarmaṇī naina̭-ñcikyāna-mbhrātṛ̭vyo dabhnotyatho̭ devatā̭ evāva̭ rundhe 'gne tamadyeti̭ paṅktyā jṷhoti paṅktyā-''hṷtyā yajñamukhamā ra̭bhate sapta tḙ agne samidhaḥ̭ saptajihvā ityā̭ha hotrā̭ evāva̭ rundhe 'gnirdevebhyo-'pākrā-'ma-dbhāgadheya̭- [-'pākrā-'ma-dbhāgadheyam, icchamā̭nastasmā̭] 13
-micchamā̭nastasmā̭ eta-dbhā̭gadheya-mprāya̭cchannetadvā agnera̭gnihotrametarhi khalu vā eṣa jāto yarhi sarva̭ścito jātāyaivāsmā annamapi̭ dadhāti sa ḙna-mprītaḥ prī̭ṇāti vasī̭yā-nbhavati brahmavādino̭ vadanti yadeṣa gārha̭patyaścīyate-'tha kvāsyā-''havanīya ityasāvā̭ditya iti̭ brūyādetasminḥi sarvābhyo devatābhyo juhva̭ti [juhva̭ti, ya evaṃ-vi~dvānagni-] 14
ya evaṃ-vi~dvānagni-ñci̭nute sākṣādeva devatā̭ ṛddhnotyagnḙ yaśasvin yaśa̭se mama̭rpayendrā̭vatī mapa̭citī mihā-''va̭ha | aya-mmūrdhā pa̭rameṣṭhī suvarcā-ssamānānā̭muttama ślo̭ko astu || bhadra-mpaśya̭nta upa̭ seduragre tapo̭ dīkṣāmṛṣa̭ya-ssuvarvidaḥ̭ | tataḥ̭ kṣatra-mbalamoja̭śca jāta-ntadasmai devā abhi sa-nna̭mantu || dhātā vi̭dhātā pa̭ramo- [pa̭ramā, uta sandṛ-kprajāpa̭tiḥ] 15
-ta sandṛ-kprajāpa̭tiḥ parameṣṭhī virājā | stomā-śchandāgṃ̭si nivido̭ ma āhuretasmai̭ rāṣṭramabhi sa-nna̭māma || abhyāva̭rtaddhvamupa meta̭ sākamayagṃ śāstā-'dhi̭patirvo astu | asya vijñānamanu sagṃ ra̭bhaddhvamima-mpaścādanṷ jīvātha sarve || rāṣṭrabhṛta̭ etā upa̭ dadhātyeṣā vā agneścitī̭ rāṣṭrabhṛ-ttayaivāsmi̭-nrāṣṭra-nda̭dhāti rāṣṭrameva bha̭vati nāsmā-drāṣṭra-mbhragṃ̭śate || 16 ||
(bhāgadheyaṃ - juhva̭ti - paramā - rāṣṭra-nda̭dhāti - sapta ca̭) (a. 4)
yathā vai putro jāto mriyata̭ evaṃ-vā~ eṣa mri̭yate yasyāgnirukhya̭ udvāya̭ti yanni̭rmanthya̭-ṅkuryā-dvicchi̭ndyā-dbhrātṛ̭vyamasmai janaye-thsa eva punaḥ̭ parīddhya-ssvādevainaṃ-yo~nerjanayati nāsmai bhrātṛ̭vya-ñjanayati tamo vā eta-ṅgṛ̭hṇāti yasyāgnirukhya̭ udvāya̭ti mṛtyustamaḥ̭ kṛṣṇaṃ-vā~saḥ̭ kṛṣṇā dhenurdakṣi̭ṇā tama̭sai- [tama̭sā, eva tamo̭] 17
-va tamo̭ mṛtyumapa̭ hate hira̭ṇya-ndadāti jyotirvai hira̭ṇya-ñjyoti̭ṣaiva tamo-'pa̭ hate-'tho tejo vai hira̭ṇya-nteja̭ evā-''tma-ndha̭tte suvarna gharma-ssvāhā suvarnā-'rka-ssvāhā suvarna śukra-ssvāhā suvarna jyoti-ssvāhā suvarna sūrya-ssvāhā 'rko vā eṣa yadagni-rasā-vā̭dityo- [yadagni-rasā-vā̭dityaḥ, āśvamedho yadetā] 18
-'śvamedho yadetā āhṷtī rjuhotya̭rkā-śvamedhayo̭reva jyotīgṃ̭ṣi sa-nda̭dhātyeṣa ha tvā a̭rkāśvamedhī yasyaitadagnau kriyata āpo vā idamagrḙ salilamā̭sī-thsa etā-mprajāpa̭tiḥ prathamā-ñciti̭mapaśya-ttāmupā̭dhatta tadiyama̭bhava-ttaṃ-vi~śvaka̭rmā-'bravīdupa tvā-''yānīti neha loko-'stītya̭- [loko-'stīti̭, abravī-thsa] 19
-tyabravī-thsa etā-ndvitīyā-ñciti̭mapaśya-ttāmupā̭dhatta tadantari̭kṣamabhava-thsa yajñaḥ prajāpa̭timabravīdupa tvā-''yānīti neha loko-'stītya̭bravī-thsa viśvaka̭rmāṇa-mabravīdupa tvā-''yānīti kena̭ mopaiṣyasīti diśyā̭bhiritya̭bravī-tta-ndiśyā̭bhirupai-ttā upā̭dhatta tā diśo̭- [tā diśaḥ̭, abhavan-thsa] 20
-'bhavan-thsa pa̭rameṣṭhī prajāpa̭timabravīdupa tvā-''yānīti neha loko-'stītya̭bravī-thsa viśvaka̭rmāṇa-ñca yajña-ñcābravīdupa̭ vāmā 'yānīti neha loko-'stītya̭brūtāgṃ sa etā-ntṛtīyā-ñciti̭mapaśya-ttāmupā̭dhatta tadasāva̭bhava-thsa ā̭dityaḥ prajāpa̭ti-mabravīdupa tvā- [-mabravīdupa tvā, āyānīti] 21
-''yānīti neha loko-'stītya̭bravī-thsa viśvaka̭rmāṇa-ñca yajña-ñcābravīdupa̭ vāmā-'yānīti neha loko-'stītya̭brūtāgṃ sa pa̭rameṣṭhina̭mabravīdupa tvā-''yānīti kena̭ mopaiṣyasīti̭ loka-mpṛṇayetya̭bravī-ttaṃ-lo~̭ka-mpṛṇayopai-ttasmādayā̭tayāmnī loka-mpṛṇā-'yā̭tayāmā hya̭sā- [hya̭sau, ādityastānṛṣa̭yo] 22
-vā̭dityastānṛṣa̭yo 'bruvannupa̭ va ā-'yāmeti kena̭ na upaiṣyatheti̭ bhūmnetya̭bruva-ntā-ndvābhyā-ñcitībhyāmupāyan-thsa pañca̭citīka-ssama̭padyata ya evaṃ-vi~dvānagni-ñci̭nute bhūyā̭neva bha̭vatyabhīmān ~lokāñja̭yati vidurḙna-ndevā atho̭ etāsā̭meva devatā̭nāgṃ sāyṷjya-ṅgacchati || 23 ||
(tama̭sā - ''dityo - 'stīti - diśa̭ - ādityaḥ prajāpa̭timabravīdupa̭ tvā - 'sau - pañca̭catvārigṃśacca) (a. 5)
vayo vā agniryada̭gnici-tpakṣiṇo-'śñīyā-ttamevāgnima̭dyādā-rtimārcche-thsaṃva~thsaraṃ-vra~ta-ñca̭re-thsaṃva~thsaragṃ hi vrata-nnāti̭ paśurvā eṣa yadagnirhinasti khalu vai ta-mpaśurya ḙna-mpurastā-tpratyañca̭mupacara̭ti tasmā-tpaścā-tprāṃṷpacarya̭ ātmano-'higṃ̭sāyai tejo̭-'si tejo̭ me yaccha pṛthivīṃ-ya~̭ccha [pṛthivīṃ-ya~̭ccha, pṛthivyai mā̭ pāhi] 24
pṛthivyai mā̭ pāhi jyoti̭rasi jyoti̭rme yacchāntari̭kṣaṃ-ya~cchāntari̭kṣānmā pāhi suva̭rasi suva̭rme yaccha divaṃ̭-ya~ccha divo mā̭ pāhītyā̭haitābhirvā ime lokā vidhṛ̭tā yadetā ṷpadadhātyeṣāṃ-lo~kānāṃ-vi~dhṛ̭tyai svayamātṛṇṇā ṷpadhāya̭ hiraṇyeṣṭakā upa̭dadhātīme vai lokā-ssva̭yamātṛṇṇā jyotirhira̭ṇyaṃ-ya~-thsva̭yamātṛṇṇā ṷpadhāya̭ [ṷpadhāya̭, hiraṇyeṣṭakā ṷpadadhā̭tī-] 25
hiraṇyeṣṭakā ṷpadadhā̭tīmā-nevaitābhi̭-rlokā-ñjyoti̭ṣmataḥ kurute-'tho̭ etābhi̭revāsmā̭ ime lokāḥ pra bhānti yāstḙ agne sūrye ruca̭ udyato diva̭mātanvanti̭ raśmibhiḥ̭ | tābhi-ssarvā̭bhī ruce janā̭ya naskṛdhi || yā vo̭ devā-ssūrye ruco goṣvaśvḙṣu yā rucaḥ̭ | indrāgnī tābhi-ssarvā̭bhī ruca̭-nno dhatta bṛhaspate || ruca̭nno dhehi [dhehi, brāhmaṇeṣu rucagṃ] 26
brāhmaṇeṣu rucagṃ rāja̭su naskṛdhi | rucaṃ̭-vi~śyḙṣu śūdreṣu mayi̭ dhehi rucā rucam || dvedhā vā agni-ñci̭kyānasya yaśa̭ indriya-ṅga̭cchatyagniṃ-vā~̭ citamī̭jānaṃ-vā~ yadetā āhṷtīrjuhotyātmanneva yaśa̭ indriya-ndha̭tta īśvaro vā eṣa ārtimārtoryo-'gni-ñcinvanna̭dhi krāma̭ti tattvā̭ yāmi brahma̭ṇā vanda̭māna iti̭ vāruṇyarcā [iti̭ vāruṇyarcā, juhuyācchānti̭-] 27
jṷhuyācchānti̭-revaiṣā 'gnergupti̭rātmano̭ haviṣkṛ̭to vā eṣa yo-'gni-ñci̭nute yathā vai havi-sskanda̭tyevaṃ-vā~ eṣa ska̭ndati yo-'gni-ñcitvā striya̭mupaiti̭ maitrāvaruṇyā-''mikṣa̭yā yajeta maitrāvaruṇatā̭-mevopaityātmano 'ska̭ndāya yo vā agnimṛ̭tusthāṃ-ve~dartur-ṛ̭turasmai kalpa̭māna eti pratyeva ti̭ṣṭhati saṃva~thsaro vā agnir- [vā agniḥ, ṛtusthā-stasya̭] 28
-ṛ̭tusthā-stasya̭ vasanta-śśiro grīṣmo dakṣi̭ṇaḥ pakṣo varṣāḥ pucchagṃ̭ śaradutta̭raḥ pakṣo hḙmanto maddhya̭-mpūrvapakṣā-ścita̭yo¶pakṣāḥ purī̭ṣa-mahorātrāṇīṣṭa̭kā eṣa vā agnir-ṛ̭tusthā ya evaṃ-ve~dartur-ṛ̭turasmai kalpa̭māna eti pratyeva ti̭ṣṭhati prajāpa̭tirvā eta-ñjyaiṣṭhya̭kāmo nya̭dhatta tato vai sa jyaiṣṭhya̭magacchadya evaṃ-vi~dvānagni-ñci̭nute jyaiṣṭhya̭meva ga̭cchati || 29 ||
(pṛthivīṃ-ya~̭ccha - ya-thsva̭yamātṛṇṇā ṷpadhāya̭ - dhehyṛ - cā - gni - ści̭nute - trīṇi̭ ca) (a. 6)
yadākṷ̄tā-thsamasṷsroddhṛdo vā mana̭so vā sambhṛ̭ta-ñcakṣṷṣo vā | tamanu prehi̭ sukṛtasya̭ lokaṃ-ya~trarṣa̭yaḥ prathamajā ye pṷrāṇāḥ || etagṃ sa̭dhastha pari̭ te dadāmi yamāvahācchevadhi-ñjātavḙdāḥ | anvāgantā yajñapa̭tirvo atra tagg sma̭ jānīta parame vyo̭mann || jānītādḙna-mparame vyo̭ma-ndevā-ssadhasthā vida rūpama̭sya | yadāgacchā- [yadāgacchāt, pathibhi̭-rdevayānai̭] 30
-tpathibhi̭-rdevayānai̭-riṣṭāpūrte kṛ̭ṇutā-dāvi-ra̭smai || sa-mpra cya̭vaddhva-manu sa-mpra yātāgnḙ patho dḙvayānān kṛṇuddhvam | asmin-thsadhasthe addhyutta̭rasmin viśvḙ devā yaja̭mānaśca sīdata || prastareṇa̭ paridhinā srucā vedyā̭ ca barhiṣā | ṛcemaṃ-ya~jña-nno̭ vaha suva̭rdeveṣu ganta̭ve || yadiṣṭaṃ-ya~-tpa̭rādānaṃ-ya~ddattaṃ-yā~ ca dakṣi̭ṇā | ta- [tat, agni-] 31
-dagni-rvaiśvakarmaṇa-ssuva̭rdeveṣṷ no dadhat || yenā̭ sahasraṃ-va~ha̭si yenāgne sarvavedasam | tenemaṃ-ya~jña-nno̭ vaha suva̭rdeveṣu ganta̭ve || yenāgne dakṣi̭ṇā yuktā yajñaṃ-va~ha̭ntyṛtvijaḥ̭ | tenemaṃ-ya~jña-nno̭ vaha suva̭rdeveṣu ganta̭ve || yenā-'gne sukṛtaḥ̭ pathā madhordhārā vyānaśuḥ | tenemaṃ-ya~jña-nno̭ vaha suva̭rdeveṣu ganta̭ve || yatra dhārā ana̭petā madhorghṛtasya̭ ca yāḥ | tadagnirvaiśvakarmaṇa-ssuva̭rdeveṣṷ no dadhat || 32 ||
(āgacchāt - ta - dvayā̭naśu stenemaṃ-ya~jña-nno̭ vaha suva̭rdeveṣu ganta̭ve - catṷrdaśa ca) (a. 7)
yāstḙ agne samidho yāni dhāma yā jihvā jā̭tavedo yo arciḥ | ye tḙ agne meḍayo ya inda̭vastebhi̭rātmāna̭-ñcinuhi prajānann || uthsannayajño vā eṣa yadagniḥ kiṃ-vā~-'haitasya̭ kriyate kiṃ-vā~ na yadvā a̭ddhvaryu-ragneścinvanna̭-ntaretyātmano vai tadantarḙti yāstḙ agne samidho yāni [samidho yāni̭, dhāmetyā̭haiṣā] 33
dhāmetyā̭haiṣā vā agne-ssva̭ya-ñcitiragnireva tadagni-ñci̭noti nāddhvaryurātmano-'ntarḙti cata̭sra āśāḥ praca̭rantvagnaya̭ ima-nno̭ yajña-nna̭yatu prajānann | ghṛta-mpinva̭nnajaragṃ̭ suvīra-mbrahma̭ sami-dbha̭vatyāhṷtīnām || suvargāya vā eṣa lokāyopa̭ dhīyate ya-tkūrmaścata̭sra āśāḥ pra ca̭rantvagnaya ityā̭ha [ityā̭ha, diśa̭ evaitena] 34
diśa̭ evaitena pra jā̭nātīma-nno̭ yajña-nna̭yatu prajānannityā̭ha suvargasya̭ lokasyābhinītyai brahma̭ sami-dbha̭vatyāhṷtīnā-mityā̭ha brahma̭ṇā vai devā-ssṷvargaṃ-lo~kamā̭yan ya-dbrahma̭ṇvatyopadadhā̭ti brahma̭ṇaiva ta-dyaja̭māna-ssuvargaṃ-lo~kamḙti prajāpa̭tirvā eṣa yadagnistasya̭ prajāḥ paśava-śchandāgṃ̭si rūpagṃ sarvān varṇāniṣṭa̭kānā-ṅkuryā-drūpeṇaiva prajā-mpaśūn chandāgsyava̭ rundhe-'tho prajābhya̭ evaina̭-mpaśubhya-śchandobhyo 'varuddhya̭ cinute || 35 ||
(yānya - gnaya ityāhe - ṣṭa̭kānāgṃ - ṣoḍa̭śa ca) (a. 8)
mayi̭ gṛhṇāmyagrḙ agnigṃ rāyaspoṣā̭ya suprajāstvāya̭ suvīryā̭ya | mayi̭ prajā-mmayi varco̭ dadhāmyari̭ṣṭā-ssyāma tanuvā̭ suvīrāḥ || yo no̭ agniḥ pi̭taro hṛthsva̭ntarama̭rtyo martyāgṃ̭ āviveśa̭ | tamātma-npari̭ gṛhṇīmahe vaya-mmā so asmāgṃ a̭vahāya parā̭ gāt || yada̭ddhvaryurātmannagnima-gṛ̭hītvā-'gni-ñci̭nuyādyo-'sya svo-'gnistamapi [svo-'gnistamapi̭, yaja̭mānāya] 36
yaja̭mānāya cinuyādagni-ṅkhalu vai paśavo-'nūpa̭ tiṣṭhante-'pakrāmṷkā asmā-tpaśavaḥ̭ syurmayi̭ gṛhṇāmyagrḙ agnimityā̭hā-''tmanneva svamagni-ndā̭dhāra nāsmā-tpaśavo-'pa̭ krāmanti brahmavādino̭ vadanti yanmṛccā-''pa̭ścāgne-ra̭nādya-matha kasmānmṛdā cādbhiścā-'gniścī̭yata iti yadadbhi-ssaṃ-yau~- [yadadbhi-ssaṃ-yau~ti̭, āpo vai] 37
-tyāpo vai sarvā̭ devatā̭ devatā̭bhirevainagṃ sagṃ sṛ̭jati yanmṛdā cinotīyaṃ-vā~ agnirvaiśvānaro-'gninaiva tadagni-ñci̭noti brahmavādino̭ vadanti yanmṛdā cādbhiścāgniścīyate-'tha kasmā̭dagnirṷcyata iti yacchando̭bhi-ścinotyagnayo vai chandāgṃ̭si tasmā̭dagnirṷcyate-'tho̭ iyaṃ-vā~ agnirvaiśvānaro ya- [agnirvaiśvānaro yat, mṛdā cinoti] 38
-nmṛdā cinoti tasmā̭dagnirṷcyate hiraṇyeṣṭakā upa̭ dadhāti jyotirvai hira̭ṇya-ñjyoti̭revā-'smi̭-ndadhātyatho tejo vai hira̭ṇya-nteja̭ evā-''tma-ndha̭tte yo vā agnigṃ sarvato̭mukha-ñcinute sarvā̭su prajāsvanna̭matti sarvā diśo-'bhi ja̭yati gāyatrī-mpurastādupa̭ dadhāti triṣṭubha̭-ndakṣiṇato jaga̭tī-mpaścāda̭nuṣṭubha̭muttarataḥ paṅkti-mmaddhya̭ eṣa vā agni-ssarvato̭mukhastaṃ-ya~ evaṃ-vi~dvāgści̭nute sarvā̭su prajāsvanna̭matti sarvā diśo-'bhi ja̭yatyatho̭ diśyḙva diśa-mpra va̭yati tasmā-ddiśi di-kprotā || 39 ||
(api̭-saṃyau~ti̭-vaiśvānaro ya-deṣa vai-pañca̭vigṃśatiśca) (a. 9)
prajāpa̭ti-ragni-ma̭sṛjata so-'smā-thsṛṣṭaḥ prā-mprā-'dra̭va-ttasmā aśva-mpratyāsya-thsa da̭kṣiṇā-''va̭rtata tasmai̭ vṛṣṇi-mpratyāsya-thsa pratyaṅṅā-'va̭rtata tasmā̭ ṛṣabha-mpratyāsya-thsa udaṅṅā-'va̭rtata tasmai̭ basta-mpratyāsya-thsa ūrdhvo-'drava-ttasmai purṷṣa-mpratyāsyadya-tpa̭śuśīrṣāṇyṷpadadhā̭ti sarvata̭ evaina̭- [evainam, avaruddhya̭ cinuta] 40
-mavaruddhya̭ cinuta etā vai prā̭ṇabhṛta-ścakṣṷṣmatīriṣṭa̭kā ya-tpa̭śuśīrṣāṇi ya-tpa̭śuśīrṣāṇyṷpadadhā̭ti tābhi̭reva yaja̭māno-'muṣmi̭~lloke prāṇityatho tābhi̭revāsmā̭ ime lokāḥ pra bhānti mṛdā-'bhilipyopa̭ dadhāti meddhyatvāya̭ paśurvā eṣa yadagniranna̭-mpaśava̭ e ṣa khalu vā agnirya-tpa̭śuśīrṣāṇi ya-ṅkāmayḙta kanī̭yo-'syā-'nnagg̭ - [kanī̭yo-'syā-'nnam, syāditi̭] 41
syāditi̭ santarā-ntasya̭ paśuśīrṣāṇyupa̭ daddhyā-tkanī̭ya evāsyānna̭-mbhavati ya-ṅkāmayḙta samāva̭dasyānnagg̭ syāditi̭ maddhyatastasyopa̭ daddhyā-thsamāva̭-devāsyānna̭-mbhavati ya-ṅkāmayḙta bhūyo-'syā-'nnagg̭ syādityantḙṣu tasya̭ vyudūhyopa̭ daddhyādantata evāsmā annamava̭ rundhe bhūyo-'syānna̭-mbhavati || 42 ||
(ena- masyānnaṃ - bhūyo-'syā-'nna̭-mbhavati) (a. 10)
stegā-ndaggṣṭrābhyā-mmaṇḍūkān jambhyḙbhirāda̭kāṃ-khādenorjagṃ̭ sagṃ sūdenā-'ra̭ṇya-ñjāmbī̭lena mṛda̭-mbarsvḙbhi-śśarka̭rābhirava̭kāmava̭kābhi-śśarka̭rāmuthsādena̭ jihvāma̭vakrandena tālugṃ sara̭svatī-ñjihvāgreṇa̭ || 43 ||
(stegān - dvāvigṃ̭śatiḥ) (a. 11)
vājagṃ hanūbhyāmapa āsyḙnā-''dityā-ñchmaśrṷbhi-rupayāma-madha̭reṇoṣṭhḙna sadutta̭reṇānta̭reṇā-nūkāśa-mpra̭kāśena bāhyagg̭ stanayitnu-nni̭rbādhena̭ sūryāgnī cakṣṷrbhyāṃ-vi~dyutaṷ kanāna̭kābhyāmaśani̭-mmastiṣkḙṇa bala̭-mmajjabhiḥ̭ || 44 ||
(vāja-mpañca̭vigṃśatiḥ) (a. 12)
kūrmā-ñchaphairacchalā̭bhiḥ kapiñja̭lānthsāma kuṣṭhi̭kābhirjava-ñjaṅghā̭bhiragada-ñjānṷbhyāṃ-vī~rya̭-ṅkuhābhyā-mbhaya-mpra̭cālābhyā-ṅguho̭papakṣābhyā̭-maśvināvagṃ sābhyāmadi̭tigṃ śīrṣṇā nir-ṛ̭ti-nnirjālmakena śīrṣṇā || 45 ||
(kūrmān-trayo̭vigṃśatiḥ) (a. 13)
yoktra-ṅgṛddhrā̭bhiryugamāna̭tena citta-mmanyā̭bhi-ssaṅkrośā-nprāṇaiḥ pra̭kāśena tvaca̭-mparākāśenānta̭rā-mmaśakān keśairindragg svapa̭sā vahḙna bṛhaspatigṃ̭ śakunisādena ratha̭muṣṇihā̭bhiḥ || 46 ||
(yoktra - meka̭vigṃśatiḥ) (a. 14)
mitrāvarṷṇau śroṇībhyāmindrāgnī śi̭khaṇḍābhyā-mindrābṛhaspatī̭ ūrubhyāmindrāviṣṇṷ̄ aṣṭhīvadbhyāgṃ̭ savitāra-mpucchḙna gandharvāñchepḙnā-phsaraso̭ muṣkābhyā-mpava̭māna-mpāyunā̭ pavitra-mpotrābhyāmākrama̭ṇagg sthūrābhyā-mpratikrama̭ṇa-ṅkuṣṭhābhyām || 47 ||
(mitrāvarṷṇau - dvāvigṃ̭śatiḥ) (a. 15)
indra̭sya kroḍo 'di̭tyai pājasya̭-ndiśā-ñjatravo̭ jīmūtān hṛdayaupaśābhyā̭-mantari̭kṣa-mpuritatā nabha̭ udaryḙṇendrāṇī-mplīhnā valmīkān klomnā girī-nplāśibhiḥ̭ samudramudarḙṇa vaiśvānara-mbhasma̭nā || 48 ||
(indra̭sya - dvāvi̭śatiḥ) (a. 16)
pūṣṇo va̭niṣṭhura̭ndhāhe-ssthṷ̄ragudā sarpā-ngudā̭bhir-ṛtū-npṛṣṭībhirdiva̭-mpṛṣṭhena vasṷ̄nā-mprathamā kīka̭sā rudrāṇā-ndvitīyā̭ ''dityānā-ntṛtīyā 'ṅgi̭rasā-ñcaturthī sāddhyānā-mpañcamī viśvḙṣā-ndevānāgṃ̭ ṣaṣṭhī || 49 ||
(pūṣṇa - ścatṷrvigṃśatiḥ) (a. 17)
ojo grīvābhi-rnir-ṛ̭timasthabhirindragg svapa̭sā vahḙna rudrasya̭ vicala-sskandho̭ 'horātrayordvitīyo 'rdhamāsānā-ntṛtīyo̭ māsā-ñca̭turtha ṛ̭tūnā-mpa̭ñcama-ssaṃ̭va~thsarasya̭ ṣaṣṭhaḥ || 50 ||
(ojo̭ - vigṃśatiḥ) (a. 18)
ānanda-nnandathṷnā kāma̭-mpratyāsābhyā-mbhayagṃ śi̭tīmabhyā-mpraśiṣa̭-mpraśāsābhyāgṃ̭ sūryācandramasau vṛkyābhyāg śyāmaśabalau mata̭snābhyāṃ-vyu~̭ṣṭigṃ rūpeṇa nimrṷktimarṷ̄peṇa || 51 ||
(ānandagṃ - ṣoḍa̭śa) (a. 19)
aha̭rmāgṃsena rātri-mpīva̭sā-'po yūṣeṇa̭ ghṛtagṃ rasḙna śyāṃ-va~sa̭yā dūṣīkā̭bhir-hrāduni-maśrṷbhiḥ pṛṣvā-ndivagṃ̭ rūpeṇa nakṣa̭trāṇi prati̭rūpeṇa pṛthivī-ñcarma̭ṇā chavī-ñchavyo̭ pākṛ̭tāya svāhā ''la̭bdhāya svāhā̭ hutāya svāhā || 52 ||
(aha̭ra - ṣṭāvigṃ̭śatiḥ) (a. 20)
agneḥ pa̭kṣati-ssara̭svatyai nipa̭kṣati-ssoma̭sya tṛtīyā-'pā-ñca̭turthyoṣa̭dhīnā-mpañcamī saṃ̭va~thsarasya̭ ṣaṣṭhī marutāgṃ̭ saptamī bṛhaspatḙraṣṭamī mitrasya̭ navamī varṷṇasya daśamīndra̭syaikādaśī viśvḙṣā-ndevānā-ndvādaśī dyāvā̭pṛthivyoḥ pārśvaṃ-ya~masya̭ pāṭūraḥ || 53 ||
(agne-rekānna trigṃśat) (a. 21)
vāyoḥ pa̭kṣati-ssara̭svato nipa̭kṣati-ścandrama̭sa-stṛtīyā nakṣa̭trāṇā-ñcaturthī sa̭vituḥ pa̭ñcamī rudrasya̭ ṣaṣṭhī sarpāṇāgṃ̭ saptamya̭ryamṇo-'ṣṭamī tvaṣṭṷrnavamī dhāturda̭śamīndrāṇyā ḙkādaśyadi̭tyai dvādaśī dyāvā̭pṛthivyoḥ pārśvaṃ-ya~myai̭ pāṭūraḥ || 54 ||
(vāyo - raṣṭāvigṃ̭śatiḥ) (a. 22)
panthā̭manūvṛgbhyāgṃ santa̭tigg snāvanyābhyāgṃ śukā-npittena̭ harimāṇaṃ̭-ya~knā halīkṣṇā-npāpavātena̭ kūśmāñchaka̭bhi-śśavartānūva̭ddhyena śuno̭ viśasa̭nena sarpān ~lo̭hitagandhena vayāgṃ̭si pakvagandhena̭ pipīli̭kāḥ praśādena̭ || 55 ||
(panthāṃ - dvāvigṃ̭śatiḥ) (a. 23)
kramairatya̭kramī-dvājī viśvairdevairyajñiyai-ssaṃvi~dānaḥ | sa no̭ naya sukṛtasya̭ loka-ntasya̭ te vayagg svadhayā̭ madema || 56 ||
(kramai̭ - raṣṭāda̭śa) (a. 24)
dyaustḙ pṛṣṭha-mpṛ̭thivī sadhastha̭mātmāntari̭kṣagṃ samudro yoni-ssūrya̭ste cakṣurvātaḥ̭ prāṇaścandramā-śśrotra-mmāsāścārdhamāsāśca parvāṇyṛtavoṅgā̭ni saṃva~thsaro ma̭himā || 57 ||
(dyau - pañca̭vigṃśatiḥ) (a. 25)
agniḥ paśurā̭sī-ttenā̭yajanta sa etaṃ-lo~kama̭jaya-dyasmi̭nnagni-ssa tḙ lokasta-ñjeṣyasyathāva̭ jighra vāyuḥ paśurā̭sī-ttenā̭yajanta sa etaṃ-lo~kama̭jaya-dyasmi̭n vāyu-ssa tḙ lokastasmā-ttvā-'ntareṣyāmi yadi nāvajighra̭syādityaḥ paśurā̭sī-ttenā̭yajanta sa etaṃ-lo~kama̭jaya-dyasmi̭-nnāditya-ssa tḙ lokasta-ñjeṣyasi yadya̭vajighra̭si || 58 ||
(yasmi̭ - nnaṣṭau ca̭) (a. 26)
(yo vā aya̭thādevata - ntvāma̭gna - indra̭sya - cittiṃ - ~yathā vai - vayo vai - yadākṷ̄tā--dyāstḙ agne - mayi̭ gṛhṇāmi - prajāpa̭ti-sso-'smāth - stegān - vājaṃ̭ - kūrmān - yoktraṃ̭ - mitrāvarṷṇā - vindra̭sya - pūṣṇa - oja̭ - ānanda - maha̭ - ragne - rvāyoḥ - panthāṃ - kramai - rdyauste - 'gniḥ paśurā̭sīth - ṣaḍvigṃ̭śatiḥ)
(yo vā - evā-''hṷti - mabhavan - pathibhi̭ - ravarudhyā̭ - ''nanda - maṣṭau pa̭ñcaśat )
(yo vā aya̭thādevatam, ~yadya̭vajighra̭si)
( sāvitrāṇi - viṣṇṷmukhā - uthsannayajño - dḙvāsurā - yadekḙna - hira̭ṇyavarṇā - yo vā̭- sapta ) (7)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-mpañcamakāṇḍe saptamaḥ praśna-ssamāptaḥ ||
