Agni

5.7 - yo vā ayathā devatam - kṛṣṇa yajurveda taittirīya saṃhitā pāṭhaḥ

(Yo Va Ayatha Devatam in English (IAST))

From Taittiriya Samhita, Krishna Yajurveda

This sacred passage originates from the fifth Kanda and seventh Prashna of the Krishna Yajurveda Taittiriya Samhita. It specifically addresses the precise ritual protocols for Agnichayana, the piling of the fire altar. The text explains that the performer must invoke the deities according to their specific corresponding meters—Gayatri, Trishtubh, and Jagati—to remain in harmony with divine order. Spiritual significance lies in the strict adherence to Vedic injunctions to avoid negative repercussions. By chanting these verses, the practitioner seeks spiritual prosperity and cosmic alignment, ensuring the sacrifice is auspiciously received by the divine forces.

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-mpañcamakāṇḍe saptamaḥ praśnaḥ-upānuvākyāvaśiṣṭakarmanirūpaṇaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | hariḥ om ||
yo vā aya̭thādevatamagni-ñci̭nuta ā devatābhyo vṛścyate pāpī̭yā-nbhavati yo ya̭thādevata-nna devatābhya ā vṛ̭ścyate vasī̭yā-nbhavatyāgneyyā gā̭yatriyā pra̭thamā-ñciti̭mabhi mṛ̭śe-ttriṣṭubhā dvitīyā-ñjaga̭tyā tṛtīyā̭manuṣṭubhā̭ caturthī-mpaṅktyā pa̭ñcamīṃ-ya~̭thādevatamevāgni-ñci̭nute na devatābhya ā vṛ̭ścyate vasī̭yā-nbhavatīḍā̭yai vā eṣā vibha̭ktiḥ paśava iḍā̭ paśubhi̭rena- [paśubhi̭renam, cinute yo vai] 1
-ñcinute yo vai prajāpa̭taye prati procyāgni-ñcinoti nā-''rtimārccha-tyaśvā̭vabhita̭stiṣṭhetā-ṅkṛṣṇa ṷttarata-śśveto dakṣi̭ṇastāvālabhyeṣṭa̭kā upa̭ daddhyādetadvai prajāpa̭te rūpa-mprā̭jāpatyo-'śvaḥ̭ sākṣādeva prajāpa̭taye pratiprocyāgni-ñci̭noti nā-''rtimārccha̭tyetadvā ahno̭ rūpaṃ-ya~cchveto-'śvo rātri̭yai kṛṣṇa etadahno̭ [etadahnaḥ̭, rūpaṃ-ya~diṣṭa̭kā] 2
rūpaṃ-ya~diṣṭa̭kā rātri̭yai purī̭ṣamiṣṭa̭kā upadhāsyañchveta-maśva̭mabhi mṛ̭śe-tpurī̭ṣamupadhāsyan kṛṣṇama̭horātrābhyā̭mevaina̭-ñcinute hiraṇya pātra-mmadhoḥ pūrṇa-nda̭dāti madhavyo̭ 'sānīti̭ sauryā citravatyā-'vekṣate citrameva bha̭vati maddhyandine-'śvamava̭ ghrāpayatyasau vā ā̭ditya indra̭ eṣa prajāpa̭tiḥ prājāpatyo-'śvastameva sākṣādṛ̭ddhnoti || 3 ||
(ena - metadahno - 'ṣṭāca̭tvārigṃśacca) (a. 1)
tvāma̭gne vṛṣabha-ñceki̭tāna-mpunaryuvā̭na-ñjanaya̭nnupāgām | asthūri ṇo gārha̭patyāni santu tigmena̭ no brahma̭ṇā sagṃ śi̭śādhi || paśavo vā ete yadiṣṭa̭kāścityā-ñcityāmṛṣabhamupa̭ dadhāti mithunamevāsya ta-dyajñe ka̭roti prajana̭nāya tasmā-dyūtheyṷ̄tha ṛṣabhaḥ || saṃva~thsarasya̭ pratimāṃ-yā~-ntvā̭ rātryupāsa̭te | prajāgṃ suvīrā-ṅkṛtvā viśvamāyurvya̭śñavat || prājāpatyā- [prājāpatyām, etāmupa̭] 4
-metāmupa̭ dadhātīyaṃ-vā~ vaiṣaikāṣṭakā yadevaikāṣṭakāyāmanna̭-ṅkriyate tadevaitayāva̭ rundha eṣā vai prajāpa̭teḥ kāmadughā tayaiva yaja̭māno-'muṣmi̭n ~loke-'gni-ndṷhe yena̭ devā jyoti̭ṣordhvā udāyan yenā̭-''dityā vasa̭vo yena̭ rudrāḥ | yenāṅgi̭raso mahimāna̭-mānaśustenai̭tu yaja̭māna-ssvasti || suvargāya vā eṣa lokāya̭ [lokāya̭, cīyate yadagniryena̭] 5
cīyate yadagniryena̭ devā jyoti̭ṣordhvā udāyannityukhyagṃ sami̭ndha iṣṭa̭kā evaitā upa̭ dhatte vānaspatyā-ssṷvargasya̭ lokasya sama̭ṣṭyai śatāyṷdhāya śatavīryāya śatota̭ye 'bhimātiṣāhe | śataṃ-yo~ naḥ̭ śarado ajī̭tānindro̭ neṣadati̭ duritāni viśvā || ye catvāraḥ̭ pathayo̭ devayānā̭ antarā dyāvā̭pṛthivī viyanti̭ | teṣāṃ-yo~ ajyā̭ni- majī̭ti-māvahā-ttasmai̭ no devāḥ [no devāḥ, pari̭ datteha sarve |] 6
pari̭ datteha sarve || grīṣmo hḙmanta uta no̭ vasanta-śśara-dvarṣā-ssṷvitanno̭ astu | teṣā̭mṛtūnāgṃ śata śā̭radānā-nnivāta ḙṣāmabha̭ye syāma || iduvathsarāya̭ parivathsarāya̭ saṃva~thsarāya̭ kṛṇutā bṛhannamaḥ̭ | teṣāṃ-va~yagṃ sṷmatau yajñiyā̭nā-ñjyogajī̭tā aha̭tā-ssyāma || bhadrānna-śśreya-ssama̭naiṣṭa devāstvayā̭-'vasena sama̭śīmahi tvā | sa no̭ mayo bhūḥ pi̭to [mayo bhūḥ pi̭to, ā vi̭śasva] 7
ā vi̭śasva śa-ntokāya̭ tanuve syonaḥ || ajyā̭nīretā upa̭ dadhātyetā vai devatā apa̭rājitāstā eva pra vi̭śati naiva jī̭yate brahmavādino̭ vadanti yada̭rdhamāsā māsā̭ ṛtavaḥ̭ saṃva~thsara oṣa̭dhīḥ pacantyatha kasmā̭danyābhyo̭ devatābhya āgrayaṇa-nnirṷpyata ityetā hi ta-ddevatā̭ udaja̭yan yadṛtubhyo̭ nirvape-ddevatābhya-ssamada̭-ndaddhyādāgrayaṇa-nnirupyaitā āhṷtī rjuhotyardhamāsāneva māsā̭nṛtūn-thsaṃ̭va~thsara-mprī̭ṇāti na devatābhya-ssamada̭-ndadhāti bhadrānna-śśreya-ssama̭naiṣṭa devā ityā̭ha hutādyā̭ya yaja̭mānasyā-'pa̭rābhāvāya || 8 ||
(prajāpatyāṃ - ~lokāya̭ - devāḥ - pito - dadhyādāgrayaṇaṃ - pañca̭vigṃśatiśca) (a. 2)
indra̭sya vajro̭-'si vārtra̭ghnastanūpā naḥ̭ pratispaśaḥ | yo naḥ̭ purastā-ddakṣiṇataḥ paścā-dṷttarato̭-'ghāyura̭bhidāsa̭tyetagṃ so-'śmā̭namṛcchatu || devāsurā-ssaṃya~̭ttā āsa-nte-'sṷrā digbhya ā-'bā̭dhanta tā-ndevā iṣvā̭ ca vajrḙṇa cāpā̭nudanta ya-dvajriṇī̭rupadadhātīṣvā̭ caiva ta-dvajrḙṇa ca yaja̭māno bhrātṛ̭vyānapa̭ nudate dikṣūpa̭ [dikṣūpa̭, dadhāti devapurā] 9
dadhāti devapurā evaitāsta̭nūpānīḥ paryṷ̄hate 'gnā̭viṣṇū sajoṣa̭semā va̭rdhantu vāgiṃraḥ̭ | dyumnairvājḙbhirā ga̭tam || brahmavādino̭ vadanti yanna devatā̭yai juhvatyatha̭ ki-ndevatyā̭ vasordhāretyagni-rvasustasyaiṣā dhārā viṣṇu-rvasustasyaiṣā dhārā ''gnāvaiṣṇavyarcā vasordhārā-ñjuhoti bhāgadheyḙnaivainau sama̭rdhayatyatho̭ etā- [etām, evā-''hṷti-] 10
-mevā-''hṷti-māyata̭navatī-ṅkaroti yatkā̭ma enā-ñjuhoti tadevāva̭ rundhe rudro vā eṣa yadagnistasyaite tanuvaṷ ghorā-'nyā śivā-'nyā yaccha̭tarudrīya̭-ñjuhoti yaivāsya̭ ghorā tanūstā-ntena̭ śamayati ya-dvasordhārā-ñjuhoti yaivāsya̭ śivā tanūstā-ntena̭ prīṇāti yo vai vasordhārā̭yai [vasordhārā̭yai, pratiṣṭhāṃ-ve~da] 11
pratiṣṭhāṃ-ve~da pratyeva ti̭ṣṭhati yadājya̭mucchiṣyḙta tasmi̭-nbrahmaudana-mpa̭ce-tta-mbrāhmaṇāścatvāraḥ prā-'śñī̭yureṣa vā agnirvaiśvānaro yadbrāhmaṇa eṣā khalu vā agneḥ priyā tanūrya-dvaiśvānaraḥ priyāyā̭mevainā-ntanuvā-mprati̭ ṣṭhāpayati cata̭sro dhenūrda̭dyā-ttābhi̭reva yaja̭māno-'muṣmi̭n ~loke-'gni-ndṷhe || 12 ||
(upai - tāṃ - dhārā̭yai - ṣaṭca̭tvārigṃśacca) (a. 3)
citti̭-ñjuhomi mana̭sā ghṛtenetyāhādābhyā vai nāmaiṣā-''hṷtirvaiśvakarmaṇī naina̭-ñcikyāna-mbhrātṛ̭vyo dabhnotyatho̭ devatā̭ evāva̭ rundhe 'gne tamadyeti̭ paṅktyā jṷhoti paṅktyā-''hṷtyā yajñamukhamā ra̭bhate sapta tḙ agne samidhaḥ̭ saptajihvā ityā̭ha hotrā̭ evāva̭ rundhe 'gnirdevebhyo-'pākrā-'ma-dbhāgadheya̭- [-'pākrā-'ma-dbhāgadheyam, icchamā̭nastasmā̭] 13
-micchamā̭nastasmā̭ eta-dbhā̭gadheya-mprāya̭cchannetadvā agnera̭gnihotrametarhi khalu vā eṣa jāto yarhi sarva̭ścito jātāyaivāsmā annamapi̭ dadhāti sa ḙna-mprītaḥ prī̭ṇāti vasī̭yā-nbhavati brahmavādino̭ vadanti yadeṣa gārha̭patyaścīyate-'tha kvāsyā-''havanīya ityasāvā̭ditya iti̭ brūyādetasminḥi sarvābhyo devatābhyo juhva̭ti [juhva̭ti, ya evaṃ-vi~dvānagni-] 14
ya evaṃ-vi~dvānagni-ñci̭nute sākṣādeva devatā̭ ṛddhnotyagnḙ yaśasvin yaśa̭se mama̭rpayendrā̭vatī mapa̭citī mihā-''va̭ha | aya-mmūrdhā pa̭rameṣṭhī suvarcā-ssamānānā̭muttama ślo̭ko astu || bhadra-mpaśya̭nta upa̭ seduragre tapo̭ dīkṣāmṛṣa̭ya-ssuvarvidaḥ̭ | tataḥ̭ kṣatra-mbalamoja̭śca jāta-ntadasmai devā abhi sa-nna̭mantu || dhātā vi̭dhātā pa̭ramo- [pa̭ramā, uta sandṛ-kprajāpa̭tiḥ] 15
-ta sandṛ-kprajāpa̭tiḥ parameṣṭhī virājā | stomā-śchandāgṃ̭si nivido̭ ma āhuretasmai̭ rāṣṭramabhi sa-nna̭māma || abhyāva̭rtaddhvamupa meta̭ sākamayagṃ śāstā-'dhi̭patirvo astu | asya vijñānamanu sagṃ ra̭bhaddhvamima-mpaścādanṷ jīvātha sarve || rāṣṭrabhṛta̭ etā upa̭ dadhātyeṣā vā agneścitī̭ rāṣṭrabhṛ-ttayaivāsmi̭-nrāṣṭra-nda̭dhāti rāṣṭrameva bha̭vati nāsmā-drāṣṭra-mbhragṃ̭śate || 16 ||
(bhāgadheyaṃ - juhva̭ti - paramā - rāṣṭra-nda̭dhāti - sapta ca̭) (a. 4)
yathā vai putro jāto mriyata̭ evaṃ-vā~ eṣa mri̭yate yasyāgnirukhya̭ udvāya̭ti yanni̭rmanthya̭-ṅkuryā-dvicchi̭ndyā-dbhrātṛ̭vyamasmai janaye-thsa eva punaḥ̭ parīddhya-ssvādevainaṃ-yo~nerjanayati nāsmai bhrātṛ̭vya-ñjanayati tamo vā eta-ṅgṛ̭hṇāti yasyāgnirukhya̭ udvāya̭ti mṛtyustamaḥ̭ kṛṣṇaṃ-vā~saḥ̭ kṛṣṇā dhenurdakṣi̭ṇā tama̭sai- [tama̭sā, eva tamo̭] 17
-va tamo̭ mṛtyumapa̭ hate hira̭ṇya-ndadāti jyotirvai hira̭ṇya-ñjyoti̭ṣaiva tamo-'pa̭ hate-'tho tejo vai hira̭ṇya-nteja̭ evā-''tma-ndha̭tte suvarna gharma-ssvāhā suvarnā-'rka-ssvāhā suvarna śukra-ssvāhā suvarna jyoti-ssvāhā suvarna sūrya-ssvāhā 'rko vā eṣa yadagni-rasā-vā̭dityo- [yadagni-rasā-vā̭dityaḥ, āśvamedho yadetā] 18
-'śvamedho yadetā āhṷtī rjuhotya̭rkā-śvamedhayo̭reva jyotīgṃ̭ṣi sa-nda̭dhātyeṣa ha tvā a̭rkāśvamedhī yasyaitadagnau kriyata āpo vā idamagrḙ salilamā̭sī-thsa etā-mprajāpa̭tiḥ prathamā-ñciti̭mapaśya-ttāmupā̭dhatta tadiyama̭bhava-ttaṃ-vi~śvaka̭rmā-'bravīdupa tvā-''yānīti neha loko-'stītya̭- [loko-'stīti̭, abravī-thsa] 19
-tyabravī-thsa etā-ndvitīyā-ñciti̭mapaśya-ttāmupā̭dhatta tadantari̭kṣamabhava-thsa yajñaḥ prajāpa̭timabravīdupa tvā-''yānīti neha loko-'stītya̭bravī-thsa viśvaka̭rmāṇa-mabravīdupa tvā-''yānīti kena̭ mopaiṣyasīti diśyā̭bhiritya̭bravī-tta-ndiśyā̭bhirupai-ttā upā̭dhatta tā diśo̭- [tā diśaḥ̭, abhavan-thsa] 20
-'bhavan-thsa pa̭rameṣṭhī prajāpa̭timabravīdupa tvā-''yānīti neha loko-'stītya̭bravī-thsa viśvaka̭rmāṇa-ñca yajña-ñcābravīdupa̭ vāmā 'yānīti neha loko-'stītya̭brūtāgṃ sa etā-ntṛtīyā-ñciti̭mapaśya-ttāmupā̭dhatta tadasāva̭bhava-thsa ā̭dityaḥ prajāpa̭ti-mabravīdupa tvā- [-mabravīdupa tvā, āyānīti] 21
-''yānīti neha loko-'stītya̭bravī-thsa viśvaka̭rmāṇa-ñca yajña-ñcābravīdupa̭ vāmā-'yānīti neha loko-'stītya̭brūtāgṃ sa pa̭rameṣṭhina̭mabravīdupa tvā-''yānīti kena̭ mopaiṣyasīti̭ loka-mpṛṇayetya̭bravī-ttaṃ-lo~̭ka-mpṛṇayopai-ttasmādayā̭tayāmnī loka-mpṛṇā-'yā̭tayāmā hya̭sā- [hya̭sau, ādityastānṛṣa̭yo] 22
-vā̭dityastānṛṣa̭yo 'bruvannupa̭ va ā-'yāmeti kena̭ na upaiṣyatheti̭ bhūmnetya̭bruva-ntā-ndvābhyā-ñcitībhyāmupāyan-thsa pañca̭citīka-ssama̭padyata ya evaṃ-vi~dvānagni-ñci̭nute bhūyā̭neva bha̭vatyabhīmān ~lokāñja̭yati vidurḙna-ndevā atho̭ etāsā̭meva devatā̭nāgṃ sāyṷjya-ṅgacchati || 23 ||
(tama̭sā - ''dityo - 'stīti - diśa̭ - ādityaḥ prajāpa̭timabravīdupa̭ tvā - 'sau - pañca̭catvārigṃśacca) (a. 5)
vayo vā agniryada̭gnici-tpakṣiṇo-'śñīyā-ttamevāgnima̭dyādā-rtimārcche-thsaṃva~thsaraṃ-vra~ta-ñca̭re-thsaṃva~thsaragṃ hi vrata-nnāti̭ paśurvā eṣa yadagnirhinasti khalu vai ta-mpaśurya ḙna-mpurastā-tpratyañca̭mupacara̭ti tasmā-tpaścā-tprāṃṷpacarya̭ ātmano-'higṃ̭sāyai tejo̭-'si tejo̭ me yaccha pṛthivīṃ-ya~̭ccha [pṛthivīṃ-ya~̭ccha, pṛthivyai mā̭ pāhi] 24
pṛthivyai mā̭ pāhi jyoti̭rasi jyoti̭rme yacchāntari̭kṣaṃ-ya~cchāntari̭kṣānmā pāhi suva̭rasi suva̭rme yaccha divaṃ̭-ya~ccha divo mā̭ pāhītyā̭haitābhirvā ime lokā vidhṛ̭tā yadetā ṷpadadhātyeṣāṃ-lo~kānāṃ-vi~dhṛ̭tyai svayamātṛṇṇā ṷpadhāya̭ hiraṇyeṣṭakā upa̭dadhātīme vai lokā-ssva̭yamātṛṇṇā jyotirhira̭ṇyaṃ-ya~-thsva̭yamātṛṇṇā ṷpadhāya̭ [ṷpadhāya̭, hiraṇyeṣṭakā ṷpadadhā̭tī-] 25
hiraṇyeṣṭakā ṷpadadhā̭tīmā-nevaitābhi̭-rlokā-ñjyoti̭ṣmataḥ kurute-'tho̭ etābhi̭revāsmā̭ ime lokāḥ pra bhānti yāstḙ agne sūrye ruca̭ udyato diva̭mātanvanti̭ raśmibhiḥ̭ | tābhi-ssarvā̭bhī ruce janā̭ya naskṛdhi || yā vo̭ devā-ssūrye ruco goṣvaśvḙṣu yā rucaḥ̭ | indrāgnī tābhi-ssarvā̭bhī ruca̭-nno dhatta bṛhaspate || ruca̭nno dhehi [dhehi, brāhmaṇeṣu rucagṃ] 26
brāhmaṇeṣu rucagṃ rāja̭su naskṛdhi | rucaṃ̭-vi~śyḙṣu śūdreṣu mayi̭ dhehi rucā rucam || dvedhā vā agni-ñci̭kyānasya yaśa̭ indriya-ṅga̭cchatyagniṃ-vā~̭ citamī̭jānaṃ-vā~ yadetā āhṷtīrjuhotyātmanneva yaśa̭ indriya-ndha̭tta īśvaro vā eṣa ārtimārtoryo-'gni-ñcinvanna̭dhi krāma̭ti tattvā̭ yāmi brahma̭ṇā vanda̭māna iti̭ vāruṇyarcā [iti̭ vāruṇyarcā, juhuyācchānti̭-] 27
jṷhuyācchānti̭-revaiṣā 'gnergupti̭rātmano̭ haviṣkṛ̭to vā eṣa yo-'gni-ñci̭nute yathā vai havi-sskanda̭tyevaṃ-vā~ eṣa ska̭ndati yo-'gni-ñcitvā striya̭mupaiti̭ maitrāvaruṇyā-''mikṣa̭yā yajeta maitrāvaruṇatā̭-mevopaityātmano 'ska̭ndāya yo vā agnimṛ̭tusthāṃ-ve~dartur-ṛ̭turasmai kalpa̭māna eti pratyeva ti̭ṣṭhati saṃva~thsaro vā agnir- [vā agniḥ, ṛtusthā-stasya̭] 28
-ṛ̭tusthā-stasya̭ vasanta-śśiro grīṣmo dakṣi̭ṇaḥ pakṣo varṣāḥ pucchagṃ̭ śaradutta̭raḥ pakṣo hḙmanto maddhya̭-mpūrvapakṣā-ścita̭yo¶pakṣāḥ purī̭ṣa-mahorātrāṇīṣṭa̭kā eṣa vā agnir-ṛ̭tusthā ya evaṃ-ve~dartur-ṛ̭turasmai kalpa̭māna eti pratyeva ti̭ṣṭhati prajāpa̭tirvā eta-ñjyaiṣṭhya̭kāmo nya̭dhatta tato vai sa jyaiṣṭhya̭magacchadya evaṃ-vi~dvānagni-ñci̭nute jyaiṣṭhya̭meva ga̭cchati || 29 ||
(pṛthivīṃ-ya~̭ccha - ya-thsva̭yamātṛṇṇā ṷpadhāya̭ - dhehyṛ - cā - gni - ści̭nute - trīṇi̭ ca) (a. 6)
yadākṷ̄tā-thsamasṷsroddhṛdo vā mana̭so vā sambhṛ̭ta-ñcakṣṷṣo vā | tamanu prehi̭ sukṛtasya̭ lokaṃ-ya~trarṣa̭yaḥ prathamajā ye pṷrāṇāḥ || etagṃ sa̭dhastha pari̭ te dadāmi yamāvahācchevadhi-ñjātavḙdāḥ | anvāgantā yajñapa̭tirvo atra tagg sma̭ jānīta parame vyo̭mann || jānītādḙna-mparame vyo̭ma-ndevā-ssadhasthā vida rūpama̭sya | yadāgacchā- [yadāgacchāt, pathibhi̭-rdevayānai̭] 30
-tpathibhi̭-rdevayānai̭-riṣṭāpūrte kṛ̭ṇutā-dāvi-ra̭smai || sa-mpra cya̭vaddhva-manu sa-mpra yātāgnḙ patho dḙvayānān kṛṇuddhvam | asmin-thsadhasthe addhyutta̭rasmin viśvḙ devā yaja̭mānaśca sīdata || prastareṇa̭ paridhinā srucā vedyā̭ ca barhiṣā | ṛcemaṃ-ya~jña-nno̭ vaha suva̭rdeveṣu ganta̭ve || yadiṣṭaṃ-ya~-tpa̭rādānaṃ-ya~ddattaṃ-yā~ ca dakṣi̭ṇā | ta- [tat, agni-] 31
-dagni-rvaiśvakarmaṇa-ssuva̭rdeveṣṷ no dadhat || yenā̭ sahasraṃ-va~ha̭si yenāgne sarvavedasam | tenemaṃ-ya~jña-nno̭ vaha suva̭rdeveṣu ganta̭ve || yenāgne dakṣi̭ṇā yuktā yajñaṃ-va~ha̭ntyṛtvijaḥ̭ | tenemaṃ-ya~jña-nno̭ vaha suva̭rdeveṣu ganta̭ve || yenā-'gne sukṛtaḥ̭ pathā madhordhārā vyānaśuḥ | tenemaṃ-ya~jña-nno̭ vaha suva̭rdeveṣu ganta̭ve || yatra dhārā ana̭petā madhorghṛtasya̭ ca yāḥ | tadagnirvaiśvakarmaṇa-ssuva̭rdeveṣṷ no dadhat || 32 ||
(āgacchāt - ta - dvayā̭naśu stenemaṃ-ya~jña-nno̭ vaha suva̭rdeveṣu ganta̭ve - catṷrdaśa ca) (a. 7)
yāstḙ agne samidho yāni dhāma yā jihvā jā̭tavedo yo arciḥ | ye tḙ agne meḍayo ya inda̭vastebhi̭rātmāna̭-ñcinuhi prajānann || uthsannayajño vā eṣa yadagniḥ kiṃ-vā~-'haitasya̭ kriyate kiṃ-vā~ na yadvā a̭ddhvaryu-ragneścinvanna̭-ntaretyātmano vai tadantarḙti yāstḙ agne samidho yāni [samidho yāni̭, dhāmetyā̭haiṣā] 33
dhāmetyā̭haiṣā vā agne-ssva̭ya-ñcitiragnireva tadagni-ñci̭noti nāddhvaryurātmano-'ntarḙti cata̭sra āśāḥ praca̭rantvagnaya̭ ima-nno̭ yajña-nna̭yatu prajānann | ghṛta-mpinva̭nnajaragṃ̭ suvīra-mbrahma̭ sami-dbha̭vatyāhṷtīnām || suvargāya vā eṣa lokāyopa̭ dhīyate ya-tkūrmaścata̭sra āśāḥ pra ca̭rantvagnaya ityā̭ha [ityā̭ha, diśa̭ evaitena] 34
diśa̭ evaitena pra jā̭nātīma-nno̭ yajña-nna̭yatu prajānannityā̭ha suvargasya̭ lokasyābhinītyai brahma̭ sami-dbha̭vatyāhṷtīnā-mityā̭ha brahma̭ṇā vai devā-ssṷvargaṃ-lo~kamā̭yan ya-dbrahma̭ṇvatyopadadhā̭ti brahma̭ṇaiva ta-dyaja̭māna-ssuvargaṃ-lo~kamḙti prajāpa̭tirvā eṣa yadagnistasya̭ prajāḥ paśava-śchandāgṃ̭si rūpagṃ sarvān varṇāniṣṭa̭kānā-ṅkuryā-drūpeṇaiva prajā-mpaśūn chandāgsyava̭ rundhe-'tho prajābhya̭ evaina̭-mpaśubhya-śchandobhyo 'varuddhya̭ cinute || 35 ||
(yānya - gnaya ityāhe - ṣṭa̭kānāgṃ - ṣoḍa̭śa ca) (a. 8)
mayi̭ gṛhṇāmyagrḙ agnigṃ rāyaspoṣā̭ya suprajāstvāya̭ suvīryā̭ya | mayi̭ prajā-mmayi varco̭ dadhāmyari̭ṣṭā-ssyāma tanuvā̭ suvīrāḥ || yo no̭ agniḥ pi̭taro hṛthsva̭ntarama̭rtyo martyāgṃ̭ āviveśa̭ | tamātma-npari̭ gṛhṇīmahe vaya-mmā so asmāgṃ a̭vahāya parā̭ gāt || yada̭ddhvaryurātmannagnima-gṛ̭hītvā-'gni-ñci̭nuyādyo-'sya svo-'gnistamapi [svo-'gnistamapi̭, yaja̭mānāya] 36
yaja̭mānāya cinuyādagni-ṅkhalu vai paśavo-'nūpa̭ tiṣṭhante-'pakrāmṷkā asmā-tpaśavaḥ̭ syurmayi̭ gṛhṇāmyagrḙ agnimityā̭hā-''tmanneva svamagni-ndā̭dhāra nāsmā-tpaśavo-'pa̭ krāmanti brahmavādino̭ vadanti yanmṛccā-''pa̭ścāgne-ra̭nādya-matha kasmānmṛdā cādbhiścā-'gniścī̭yata iti yadadbhi-ssaṃ-yau~- [yadadbhi-ssaṃ-yau~ti̭, āpo vai] 37
-tyāpo vai sarvā̭ devatā̭ devatā̭bhirevainagṃ sagṃ sṛ̭jati yanmṛdā cinotīyaṃ-vā~ agnirvaiśvānaro-'gninaiva tadagni-ñci̭noti brahmavādino̭ vadanti yanmṛdā cādbhiścāgniścīyate-'tha kasmā̭dagnirṷcyata iti yacchando̭bhi-ścinotyagnayo vai chandāgṃ̭si tasmā̭dagnirṷcyate-'tho̭ iyaṃ-vā~ agnirvaiśvānaro ya- [agnirvaiśvānaro yat, mṛdā cinoti] 38
-nmṛdā cinoti tasmā̭dagnirṷcyate hiraṇyeṣṭakā upa̭ dadhāti jyotirvai hira̭ṇya-ñjyoti̭revā-'smi̭-ndadhātyatho tejo vai hira̭ṇya-nteja̭ evā-''tma-ndha̭tte yo vā agnigṃ sarvato̭mukha-ñcinute sarvā̭su prajāsvanna̭matti sarvā diśo-'bhi ja̭yati gāyatrī-mpurastādupa̭ dadhāti triṣṭubha̭-ndakṣiṇato jaga̭tī-mpaścāda̭nuṣṭubha̭muttarataḥ paṅkti-mmaddhya̭ eṣa vā agni-ssarvato̭mukhastaṃ-ya~ evaṃ-vi~dvāgści̭nute sarvā̭su prajāsvanna̭matti sarvā diśo-'bhi ja̭yatyatho̭ diśyḙva diśa-mpra va̭yati tasmā-ddiśi di-kprotā || 39 ||
(api̭-saṃyau~ti̭-vaiśvānaro ya-deṣa vai-pañca̭vigṃśatiśca) (a. 9)
prajāpa̭ti-ragni-ma̭sṛjata so-'smā-thsṛṣṭaḥ prā-mprā-'dra̭va-ttasmā aśva-mpratyāsya-thsa da̭kṣiṇā-''va̭rtata tasmai̭ vṛṣṇi-mpratyāsya-thsa pratyaṅṅā-'va̭rtata tasmā̭ ṛṣabha-mpratyāsya-thsa udaṅṅā-'va̭rtata tasmai̭ basta-mpratyāsya-thsa ūrdhvo-'drava-ttasmai purṷṣa-mpratyāsyadya-tpa̭śuśīrṣāṇyṷpadadhā̭ti sarvata̭ evaina̭- [evainam, avaruddhya̭ cinuta] 40
-mavaruddhya̭ cinuta etā vai prā̭ṇabhṛta-ścakṣṷṣmatīriṣṭa̭kā ya-tpa̭śuśīrṣāṇi ya-tpa̭śuśīrṣāṇyṷpadadhā̭ti tābhi̭reva yaja̭māno-'muṣmi̭~lloke prāṇityatho tābhi̭revāsmā̭ ime lokāḥ pra bhānti mṛdā-'bhilipyopa̭ dadhāti meddhyatvāya̭ paśurvā eṣa yadagniranna̭-mpaśava̭ e ṣa khalu vā agnirya-tpa̭śuśīrṣāṇi ya-ṅkāmayḙta kanī̭yo-'syā-'nnagg̭ - [kanī̭yo-'syā-'nnam, syāditi̭] 41
syāditi̭ santarā-ntasya̭ paśuśīrṣāṇyupa̭ daddhyā-tkanī̭ya evāsyānna̭-mbhavati ya-ṅkāmayḙta samāva̭dasyānnagg̭ syāditi̭ maddhyatastasyopa̭ daddhyā-thsamāva̭-devāsyānna̭-mbhavati ya-ṅkāmayḙta bhūyo-'syā-'nnagg̭ syādityantḙṣu tasya̭ vyudūhyopa̭ daddhyādantata evāsmā annamava̭ rundhe bhūyo-'syānna̭-mbhavati || 42 ||
(ena- masyānnaṃ - bhūyo-'syā-'nna̭-mbhavati) (a. 10)
stegā-ndaggṣṭrābhyā-mmaṇḍūkān jambhyḙbhirāda̭kāṃ-khādenorjagṃ̭ sagṃ sūdenā-'ra̭ṇya-ñjāmbī̭lena mṛda̭-mbarsvḙbhi-śśarka̭rābhirava̭kāmava̭kābhi-śśarka̭rāmuthsādena̭ jihvāma̭vakrandena tālugṃ sara̭svatī-ñjihvāgreṇa̭ || 43 ||
(stegān - dvāvigṃ̭śatiḥ) (a. 11)
vājagṃ hanūbhyāmapa āsyḙnā-''dityā-ñchmaśrṷbhi-rupayāma-madha̭reṇoṣṭhḙna sadutta̭reṇānta̭reṇā-nūkāśa-mpra̭kāśena bāhyagg̭ stanayitnu-nni̭rbādhena̭ sūryāgnī cakṣṷrbhyāṃ-vi~dyutaṷ kanāna̭kābhyāmaśani̭-mmastiṣkḙṇa bala̭-mmajjabhiḥ̭ || 44 ||
(vāja-mpañca̭vigṃśatiḥ) (a. 12)
kūrmā-ñchaphairacchalā̭bhiḥ kapiñja̭lānthsāma kuṣṭhi̭kābhirjava-ñjaṅghā̭bhiragada-ñjānṷbhyāṃ-vī~rya̭-ṅkuhābhyā-mbhaya-mpra̭cālābhyā-ṅguho̭papakṣābhyā̭-maśvināvagṃ sābhyāmadi̭tigṃ śīrṣṇā nir-ṛ̭ti-nnirjālmakena śīrṣṇā || 45 ||
(kūrmān-trayo̭vigṃśatiḥ) (a. 13)
yoktra-ṅgṛddhrā̭bhiryugamāna̭tena citta-mmanyā̭bhi-ssaṅkrośā-nprāṇaiḥ pra̭kāśena tvaca̭-mparākāśenānta̭rā-mmaśakān keśairindragg svapa̭sā vahḙna bṛhaspatigṃ̭ śakunisādena ratha̭muṣṇihā̭bhiḥ || 46 ||
(yoktra - meka̭vigṃśatiḥ) (a. 14)
mitrāvarṷṇau śroṇībhyāmindrāgnī śi̭khaṇḍābhyā-mindrābṛhaspatī̭ ūrubhyāmindrāviṣṇṷ̄ aṣṭhīvadbhyāgṃ̭ savitāra-mpucchḙna gandharvāñchepḙnā-phsaraso̭ muṣkābhyā-mpava̭māna-mpāyunā̭ pavitra-mpotrābhyāmākrama̭ṇagg sthūrābhyā-mpratikrama̭ṇa-ṅkuṣṭhābhyām || 47 ||
(mitrāvarṷṇau - dvāvigṃ̭śatiḥ) (a. 15)
indra̭sya kroḍo 'di̭tyai pājasya̭-ndiśā-ñjatravo̭ jīmūtān hṛdayaupaśābhyā̭-mantari̭kṣa-mpuritatā nabha̭ udaryḙṇendrāṇī-mplīhnā valmīkān klomnā girī-nplāśibhiḥ̭ samudramudarḙṇa vaiśvānara-mbhasma̭nā || 48 ||
(indra̭sya - dvāvi̭śatiḥ) (a. 16)
pūṣṇo va̭niṣṭhura̭ndhāhe-ssthṷ̄ragudā sarpā-ngudā̭bhir-ṛtū-npṛṣṭībhirdiva̭-mpṛṣṭhena vasṷ̄nā-mprathamā kīka̭sā rudrāṇā-ndvitīyā̭ ''dityānā-ntṛtīyā 'ṅgi̭rasā-ñcaturthī sāddhyānā-mpañcamī viśvḙṣā-ndevānāgṃ̭ ṣaṣṭhī || 49 ||
(pūṣṇa - ścatṷrvigṃśatiḥ) (a. 17)
ojo grīvābhi-rnir-ṛ̭timasthabhirindragg svapa̭sā vahḙna rudrasya̭ vicala-sskandho̭ 'horātrayordvitīyo 'rdhamāsānā-ntṛtīyo̭ māsā-ñca̭turtha ṛ̭tūnā-mpa̭ñcama-ssaṃ̭va~thsarasya̭ ṣaṣṭhaḥ || 50 ||
(ojo̭ - vigṃśatiḥ) (a. 18)
ānanda-nnandathṷnā kāma̭-mpratyāsābhyā-mbhayagṃ śi̭tīmabhyā-mpraśiṣa̭-mpraśāsābhyāgṃ̭ sūryācandramasau vṛkyābhyāg śyāmaśabalau mata̭snābhyāṃ-vyu~̭ṣṭigṃ rūpeṇa nimrṷktimarṷ̄peṇa || 51 ||
(ānandagṃ - ṣoḍa̭śa) (a. 19)
aha̭rmāgṃsena rātri-mpīva̭sā-'po yūṣeṇa̭ ghṛtagṃ rasḙna śyāṃ-va~sa̭yā dūṣīkā̭bhir-hrāduni-maśrṷbhiḥ pṛṣvā-ndivagṃ̭ rūpeṇa nakṣa̭trāṇi prati̭rūpeṇa pṛthivī-ñcarma̭ṇā chavī-ñchavyo̭ pākṛ̭tāya svāhā ''la̭bdhāya svāhā̭ hutāya svāhā || 52 ||
(aha̭ra - ṣṭāvigṃ̭śatiḥ) (a. 20)
agneḥ pa̭kṣati-ssara̭svatyai nipa̭kṣati-ssoma̭sya tṛtīyā-'pā-ñca̭turthyoṣa̭dhīnā-mpañcamī saṃ̭va~thsarasya̭ ṣaṣṭhī marutāgṃ̭ saptamī bṛhaspatḙraṣṭamī mitrasya̭ navamī varṷṇasya daśamīndra̭syaikādaśī viśvḙṣā-ndevānā-ndvādaśī dyāvā̭pṛthivyoḥ pārśvaṃ-ya~masya̭ pāṭūraḥ || 53 ||
(agne-rekānna trigṃśat) (a. 21)
vāyoḥ pa̭kṣati-ssara̭svato nipa̭kṣati-ścandrama̭sa-stṛtīyā nakṣa̭trāṇā-ñcaturthī sa̭vituḥ pa̭ñcamī rudrasya̭ ṣaṣṭhī sarpāṇāgṃ̭ saptamya̭ryamṇo-'ṣṭamī tvaṣṭṷrnavamī dhāturda̭śamīndrāṇyā ḙkādaśyadi̭tyai dvādaśī dyāvā̭pṛthivyoḥ pārśvaṃ-ya~myai̭ pāṭūraḥ || 54 ||
(vāyo - raṣṭāvigṃ̭śatiḥ) (a. 22)
panthā̭manūvṛgbhyāgṃ santa̭tigg snāvanyābhyāgṃ śukā-npittena̭ harimāṇaṃ̭-ya~knā halīkṣṇā-npāpavātena̭ kūśmāñchaka̭bhi-śśavartānūva̭ddhyena śuno̭ viśasa̭nena sarpān ~lo̭hitagandhena vayāgṃ̭si pakvagandhena̭ pipīli̭kāḥ praśādena̭ || 55 ||
(panthāṃ - dvāvigṃ̭śatiḥ) (a. 23)
kramairatya̭kramī-dvājī viśvairdevairyajñiyai-ssaṃvi~dānaḥ | sa no̭ naya sukṛtasya̭ loka-ntasya̭ te vayagg svadhayā̭ madema || 56 ||
(kramai̭ - raṣṭāda̭śa) (a. 24)
dyaustḙ pṛṣṭha-mpṛ̭thivī sadhastha̭mātmāntari̭kṣagṃ samudro yoni-ssūrya̭ste cakṣurvātaḥ̭ prāṇaścandramā-śśrotra-mmāsāścārdhamāsāśca parvāṇyṛtavoṅgā̭ni saṃva~thsaro ma̭himā || 57 ||
(dyau - pañca̭vigṃśatiḥ) (a. 25)
agniḥ paśurā̭sī-ttenā̭yajanta sa etaṃ-lo~kama̭jaya-dyasmi̭nnagni-ssa tḙ lokasta-ñjeṣyasyathāva̭ jighra vāyuḥ paśurā̭sī-ttenā̭yajanta sa etaṃ-lo~kama̭jaya-dyasmi̭n vāyu-ssa tḙ lokastasmā-ttvā-'ntareṣyāmi yadi nāvajighra̭syādityaḥ paśurā̭sī-ttenā̭yajanta sa etaṃ-lo~kama̭jaya-dyasmi̭-nnāditya-ssa tḙ lokasta-ñjeṣyasi yadya̭vajighra̭si || 58 ||
(yasmi̭ - nnaṣṭau ca̭) (a. 26)
(yo vā aya̭thādevata - ntvāma̭gna - indra̭sya - cittiṃ - ~yathā vai - vayo vai - yadākṷ̄tā--dyāstḙ agne - mayi̭ gṛhṇāmi - prajāpa̭ti-sso-'smāth - stegān - vājaṃ̭ - kūrmān - yoktraṃ̭ - mitrāvarṷṇā - vindra̭sya - pūṣṇa - oja̭ - ānanda - maha̭ - ragne - rvāyoḥ - panthāṃ - kramai - rdyauste - 'gniḥ paśurā̭sīth - ṣaḍvigṃ̭śatiḥ)
(yo vā - evā-''hṷti - mabhavan - pathibhi̭ - ravarudhyā̭ - ''nanda - maṣṭau pa̭ñcaśat )
(yo vā aya̭thādevatam, ~yadya̭vajighra̭si)
( sāvitrāṇi - viṣṇṷmukhā - uthsannayajño - dḙvāsurā - yadekḙna - hira̭ṇyavarṇā - yo vā̭- sapta ) (7)
|| hariḥ̭ om ||
|| kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyā-mpañcamakāṇḍe saptamaḥ praśna-ssamāptaḥ ||

Explore More