కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ సంహితాయా-మ్పఞ్చమకాణ్డే సప్తమః ప్రశ్నః-ఉపానువాక్యావశిష్టకర్మనిరూపణం
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
శ్రీ గురుభ్యో నమః । హరిః ఓమ్ ॥
యో వా అయథాదేవతమగ్ని-ఞ్చినుత ఆ దేవతాభ్యో వృశ్చ్యతే పాపీయా-న్భవతి యో యథాదేవత-న్న దేవతాభ్య ఆ వృశ్చ్యతే వసీయా-న్భవత్యాగ్నేయ్యా గాయత్రియా ప్రథమా-ఞ్చితిమభి మృశే-త్త్రిష్టుభా ద్వితీయా-ఞ్జగత్యా తృతీయామనుష్టుభా చతుర్థీ-మ్పఙ్క్త్యా పఞ్చమీం-యఁథాదేవతమేవాగ్ని-ఞ్చినుతే న దేవతాభ్య ఆ వృశ్చ్యతే వసీయా-న్భవతీడాయై వా ఏషా విభక్తిః పశవ ఇడా పశుభిరేన- [పశుభిరేనమ్, చినుతే యో వై] 1
-ఞ్చినుతే యో వై ప్రజాపతయే ప్రతి ప్రోచ్యాగ్ని-ఞ్చినోతి నా-ఽఽర్తిమార్చ్ఛ-త్యశ్వావభితస్తిష్ఠేతా-ఙ్కృష్ణ ఉత్తరత-శ్శ్వేతో దక్షిణస్తావాలభ్యేష్టకా ఉప దద్ధ్యాదేతద్వై ప్రజాపతే రూప-మ్ప్రాజాపత్యో-ఽశ్వః సాక్షాదేవ ప్రజాపతయే ప్రతిప్రోచ్యాగ్ని-ఞ్చినోతి నా-ఽఽర్తిమార్చ్ఛత్యేతద్వా అహ్నో రూపం-యఁచ్ఛ్వేతో-ఽశ్వో రాత్రియై కృష్ణ ఏతదహ్నో [ఏతదహ్నః, రూపం-యఁదిష్టకా] 2
రూపం-యఁదిష్టకా రాత్రియై పురీషమిష్టకా ఉపధాస్యఞ్ఛ్వేత-మశ్వమభి మృశే-త్పురీషముపధాస్యన్ కృష్ణమహోరాత్రాభ్యామేవైన-ఞ్చినుతే హిరణ్య పాత్ర-మ్మధోః పూర్ణ-న్దదాతి మధవ్యో ఽసానీతి సౌర్యా చిత్రవత్యా-ఽవేక్షతే చిత్రమేవ భవతి మద్ధ్యన్దినే-ఽశ్వమవ ఘ్రాపయత్యసౌ వా ఆదిత్య ఇన్ద్ర ఏష ప్రజాపతిః ప్రాజాపత్యో-ఽశ్వస్తమేవ సాక్షాదృద్ధ్నోతి ॥ 3 ॥
(ఏన - మేతదహ్నో - ఽష్టాచత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 1)
త్వామగ్నే వృషభ-ఞ్చేకితాన-మ్పునర్యువాన-ఞ్జనయన్నుపాగామ్ । అస్థూరి ణో గార్హపత్యాని సన్తు తిగ్మేన నో బ్రహ్మణా సగ్ం శిశాధి ॥ పశవో వా ఏతే యదిష్టకాశ్చిత్యా-ఞ్చిత్యామృషభముప దధాతి మిథునమేవాస్య త-ద్యజ్ఞే కరోతి ప్రజననాయ తస్మా-ద్యూథేయూథ ఋషభః ॥ సంవఁథ్సరస్య ప్రతిమాం-యాఁ-న్త్వా రాత్ర్యుపాసతే । ప్రజాగ్ం సువీరా-ఙ్కృత్వా విశ్వమాయుర్వ్యశ్ఞవత్ ॥ ప్రాజాపత్యా- [ప్రాజాపత్యామ్, ఏతాముప] 4
-మేతాముప దధాతీయం-వాఁ వైషైకాష్టకా యదేవైకాష్టకాయామన్న-ఙ్క్రియతే తదేవైతయావ రున్ధ ఏషా వై ప్రజాపతేః కామదుఘా తయైవ యజమానో-ఽముష్మిన్ ఁలోకే-ఽగ్ని-న్దుహే యేన దేవా జ్యోతిషోర్ధ్వా ఉదాయన్ యేనా-ఽఽదిత్యా వసవో యేన రుద్రాః । యేనాఙ్గిరసో మహిమాన-మానశుస్తేనైతు యజమాన-స్స్వస్తి ॥ సువర్గాయ వా ఏష లోకాయ [లోకాయ, చీయతే యదగ్నిర్యేన] 5
చీయతే యదగ్నిర్యేన దేవా జ్యోతిషోర్ధ్వా ఉదాయన్నిత్యుఖ్యగ్ం సమిన్ధ ఇష్టకా ఏవైతా ఉప ధత్తే వానస్పత్యా-స్సువర్గస్య లోకస్య సమష్ట్యై శతాయుధాయ శతవీర్యాయ శతోతయే ఽభిమాతిషాహే । శతం-యోఁ నః శరదో అజీతానిన్ద్రో నేషదతి దురితాని విశ్వా ॥ యే చత్వారః పథయో దేవయానా అన్తరా ద్యావాపృథివీ వియన్తి । తేషాం-యోఁ అజ్యాని- మజీతి-మావహా-త్తస్మై నో దేవాః [నో దేవాః, పరి దత్తేహ సర్వే ।] 6
పరి దత్తేహ సర్వే ॥ గ్రీష్మో హేమన్త ఉత నో వసన్త-శ్శర-ద్వర్షా-స్సువితన్నో అస్తు । తేషామృతూనాగ్ం శత శారదానా-న్నివాత ఏషామభయే స్యామ ॥ ఇదువథ్సరాయ పరివథ్సరాయ సంవఁథ్సరాయ కృణుతా బృహన్నమః । తేషాం-వఁయగ్ం సుమతౌ యజ్ఞియానా-ఞ్జ్యోగజీతా అహతా-స్స్యామ ॥ భద్రాన్న-శ్శ్రేయ-స్సమనైష్ట దేవాస్త్వయా-ఽవసేన సమశీమహి త్వా । స నో మయో భూః పితో [మయో భూః పితో, ఆ విశస్వ] 7
ఆ విశస్వ శ-న్తోకాయ తనువే స్యోనః ॥ అజ్యానీరేతా ఉప దధాత్యేతా వై దేవతా అపరాజితాస్తా ఏవ ప్ర విశతి నైవ జీయతే బ్రహ్మవాదినో వదన్తి యదర్ధమాసా మాసా ఋతవః సంవఁథ్సర ఓషధీః పచన్త్యథ కస్మాదన్యాభ్యో దేవతాభ్య ఆగ్రయణ-న్నిరుప్యత ఇత్యేతా హి త-ద్దేవతా ఉదజయన్ యదృతుభ్యో నిర్వపే-ద్దేవతాభ్య-స్సమద-న్దద్ధ్యాదాగ్రయణ-న్నిరుప్యైతా ఆహుతీ ర్జుహోత్యర్ధమాసానేవ మాసానృతూన్-థ్సంవఁథ్సర-మ్ప్రీణాతి న దేవతాభ్య-స్సమద-న్దధాతి భద్రాన్న-శ్శ్రేయ-స్సమనైష్ట దేవా ఇత్యాహ హుతాద్యాయ యజమానస్యా-ఽపరాభావాయ ॥ 8 ॥
(ప్రజాపత్యాం - ఁలోకాయ - దేవాః - పితో - దధ్యాదాగ్రయణం - పఞ్చవిగ్ంశతిశ్చ) (అ. 2)
ఇన్ద్రస్య వజ్రో-ఽసి వార్త్రఘ్నస్తనూపా నః ప్రతిస్పశః । యో నః పురస్తా-ద్దక్షిణతః పశ్చా-దుత్తరతో-ఽఘాయురభిదాసత్యేతగ్ం సో-ఽశ్మానమృచ్ఛతు ॥ దేవాసురా-స్సంయఁత్తా ఆస-న్తే-ఽసురా దిగ్భ్య ఆ-ఽబాధన్త తా-న్దేవా ఇష్వా చ వజ్రేణ చాపానుదన్త య-ద్వజ్రిణీరుపదధాతీష్వా చైవ త-ద్వజ్రేణ చ యజమానో భ్రాతృవ్యానప నుదతే దిక్షూప [దిక్షూప, దధాతి దేవపురా] 9
దధాతి దేవపురా ఏవైతాస్తనూపానీః పర్యూహతే ఽగ్నావిష్ణూ సజోషసేమా వర్ధన్తు వాగింరః । ద్యుమ్నైర్వాజేభిరా గతమ్ ॥ బ్రహ్మవాదినో వదన్తి యన్న దేవతాయై జుహ్వత్యథ కి-న్దేవత్యా వసోర్ధారేత్యగ్ని-ర్వసుస్తస్యైషా ధారా విష్ణు-ర్వసుస్తస్యైషా ధారా ఽఽగ్నావైష్ణవ్యర్చా వసోర్ధారా-ఞ్జుహోతి భాగధేయేనైవైనౌ సమర్ధయత్యథో ఏతా- [ఏతామ్, ఏవా-ఽఽహుతి-] 10
-మేవా-ఽఽహుతి-మాయతనవతీ-ఙ్కరోతి యత్కామ ఏనా-ఞ్జుహోతి తదేవావ రున్ధే రుద్రో వా ఏష యదగ్నిస్తస్యైతే తనువౌ ఘోరా-ఽన్యా శివా-ఽన్యా యచ్ఛతరుద్రీయ-ఞ్జుహోతి యైవాస్య ఘోరా తనూస్తా-న్తేన శమయతి య-ద్వసోర్ధారా-ఞ్జుహోతి యైవాస్య శివా తనూస్తా-న్తేన ప్రీణాతి యో వై వసోర్ధారాయై [వసోర్ధారాయై, ప్రతిష్ఠాం-వేఁద] 11
ప్రతిష్ఠాం-వేఁద ప్రత్యేవ తిష్ఠతి యదాజ్యముచ్ఛిష్యేత తస్మి-న్బ్రహ్మౌదన-మ్పచే-త్త-మ్బ్రాహ్మణాశ్చత్వారః ప్రా-ఽశ్ఞీయురేష వా అగ్నిర్వైశ్వానరో యద్బ్రాహ్మణ ఏషా ఖలు వా అగ్నేః ప్రియా తనూర్య-ద్వైశ్వానరః ప్రియాయామేవైనా-న్తనువా-మ్ప్రతి ష్ఠాపయతి చతస్రో ధేనూర్దద్యా-త్తాభిరేవ యజమానో-ఽముష్మిన్ ఁలోకే-ఽగ్ని-న్దుహే ॥ 12 ॥
(ఉపై - తాం - ధారాయై - షట్చత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 3)
చిత్తి-ఞ్జుహోమి మనసా ఘృతేనేత్యాహాదాభ్యా వై నామైషా-ఽఽహుతిర్వైశ్వకర్మణీ నైన-ఞ్చిక్యాన-మ్భ్రాతృవ్యో దభ్నోత్యథో దేవతా ఏవావ రున్ధే ఽగ్నే తమద్యేతి పఙ్క్త్యా జుహోతి పఙ్క్త్యా-ఽఽహుత్యా యజ్ఞముఖమా రభతే సప్త తే అగ్నే సమిధః సప్తజిహ్వా ఇత్యాహ హోత్రా ఏవావ రున్ధే ఽగ్నిర్దేవేభ్యో-ఽపాక్రా-ఽమ-ద్భాగధేయ- [-ఽపాక్రా-ఽమ-ద్భాగధేయమ్, ఇచ్ఛమానస్తస్మా] 13
-మిచ్ఛమానస్తస్మా ఏత-ద్భాగధేయ-మ్ప్రాయచ్ఛన్నేతద్వా అగ్నేరగ్నిహోత్రమేతర్హి ఖలు వా ఏష జాతో యర్హి సర్వశ్చితో జాతాయైవాస్మా అన్నమపి దధాతి స ఏన-మ్ప్రీతః ప్రీణాతి వసీయా-న్భవతి బ్రహ్మవాదినో వదన్తి యదేష గార్హపత్యశ్చీయతే-ఽథ క్వాస్యా-ఽఽహవనీయ ఇత్యసావాదిత్య ఇతి బ్రూయాదేతస్మిన్ఃఇ సర్వాభ్యో దేవతాభ్యో జుహ్వతి [జుహ్వతి, య ఏవం-విఁద్వానగ్ని-] 14
య ఏవం-విఁద్వానగ్ని-ఞ్చినుతే సాక్షాదేవ దేవతా ఋద్ధ్నోత్యగ్నే యశస్విన్ యశసే మమర్పయేన్ద్రావతీ మపచితీ మిహా-ఽఽవహ । అయ-మ్మూర్ధా పరమేష్ఠీ సువర్చా-స్సమానానాముత్తమ శ్లోకో అస్తు ॥ భద్ర-మ్పశ్యన్త ఉప సేదురగ్రే తపో దీక్షామృషయ-స్సువర్విదః । తతః క్షత్ర-మ్బలమోజశ్చ జాత-న్తదస్మై దేవా అభి స-న్నమన్తు ॥ ధాతా విధాతా పరమో- [పరమా, ఉత సన్దృ-క్ప్రజాపతిః] 15
-త సన్దృ-క్ప్రజాపతిః పరమేష్ఠీ విరాజా । స్తోమా-శ్ఛన్దాగ్ంసి నివిదో మ ఆహురేతస్మై రాష్ట్రమభి స-న్నమామ ॥ అభ్యావర్తద్ధ్వముప మేత సాకమయగ్ం శాస్తా-ఽధిపతిర్వో అస్తు । అస్య విజ్ఞానమను సగ్ం రభద్ధ్వమిమ-మ్పశ్చాదను జీవాథ సర్వే ॥ రాష్ట్రభృత ఏతా ఉప దధాత్యేషా వా అగ్నేశ్చితీ రాష్ట్రభృ-త్తయైవాస్మి-న్రాష్ట్ర-న్దధాతి రాష్ట్రమేవ భవతి నాస్మా-ద్రాష్ట్ర-మ్భ్రగ్ంశతే ॥ 16 ॥
(భాగధేయం - జుహ్వతి - పరమా - రాష్ట్ర-న్దధాతి - సప్త చ) (అ. 4)
యథా వై పుత్రో జాతో మ్రియత ఏవం-వాఁ ఏష మ్రియతే యస్యాగ్నిరుఖ్య ఉద్వాయతి యన్నిర్మన్థ్య-ఙ్కుర్యా-ద్విచ్ఛిన్ద్యా-ద్భ్రాతృవ్యమస్మై జనయే-థ్స ఏవ పునః పరీద్ధ్య-స్స్వాదేవైనం-యోఁనేర్జనయతి నాస్మై భ్రాతృవ్య-ఞ్జనయతి తమో వా ఏత-ఙ్గృహ్ణాతి యస్యాగ్నిరుఖ్య ఉద్వాయతి మృత్యుస్తమః కృష్ణం-వాఁసః కృష్ణా ధేనుర్దక్షిణా తమసై- [తమసా, ఏవ తమో] 17
-వ తమో మృత్యుమప హతే హిరణ్య-న్దదాతి జ్యోతిర్వై హిరణ్య-ఞ్జ్యోతిషైవ తమో-ఽప హతే-ఽథో తేజో వై హిరణ్య-న్తేజ ఏవా-ఽఽత్మ-న్ధత్తే సువర్న ఘర్మ-స్స్వాహా సువర్నా-ఽర్క-స్స్వాహా సువర్న శుక్ర-స్స్వాహా సువర్న జ్యోతి-స్స్వాహా సువర్న సూర్య-స్స్వాహా ఽర్కో వా ఏష యదగ్ని-రసా-వాదిత్యో- [యదగ్ని-రసా-వాదిత్యః, ఆశ్వమేధో యదేతా] 18
-ఽశ్వమేధో యదేతా ఆహుతీ ర్జుహోత్యర్కా-శ్వమేధయోరేవ జ్యోతీగ్ంషి స-న్దధాత్యేష హ త్వా అర్కాశ్వమేధీ యస్యైతదగ్నౌ క్రియత ఆపో వా ఇదమగ్రే సలిలమాసీ-థ్స ఏతా-మ్ప్రజాపతిః ప్రథమా-ఞ్చితిమపశ్య-త్తాముపాధత్త తదియమభవ-త్తం-విఁశ్వకర్మా-ఽబ్రవీదుప త్వా-ఽఽయానీతి నేహ లోకో-ఽస్తీత్య- [లోకో-ఽస్తీతి, అబ్రవీ-థ్స] 19
-త్యబ్రవీ-థ్స ఏతా-న్ద్వితీయా-ఞ్చితిమపశ్య-త్తాముపాధత్త తదన్తరిక్షమభవ-థ్స యజ్ఞః ప్రజాపతిమబ్రవీదుప త్వా-ఽఽయానీతి నేహ లోకో-ఽస్తీత్యబ్రవీ-థ్స విశ్వకర్మాణ-మబ్రవీదుప త్వా-ఽఽయానీతి కేన మోపైష్యసీతి దిశ్యాభిరిత్యబ్రవీ-త్త-న్దిశ్యాభిరుపై-త్తా ఉపాధత్త తా దిశో- [తా దిశః, అభవన్-థ్స] 20
-ఽభవన్-థ్స పరమేష్ఠీ ప్రజాపతిమబ్రవీదుప త్వా-ఽఽయానీతి నేహ లోకో-ఽస్తీత్యబ్రవీ-థ్స విశ్వకర్మాణ-ఞ్చ యజ్ఞ-ఞ్చాబ్రవీదుప వామా ఽయానీతి నేహ లోకో-ఽస్తీత్యబ్రూతాగ్ం స ఏతా-న్తృతీయా-ఞ్చితిమపశ్య-త్తాముపాధత్త తదసావభవ-థ్స ఆదిత్యః ప్రజాపతి-మబ్రవీదుప త్వా- [-మబ్రవీదుప త్వా, ఆయానీతి] 21
-ఽఽయానీతి నేహ లోకో-ఽస్తీత్యబ్రవీ-థ్స విశ్వకర్మాణ-ఞ్చ యజ్ఞ-ఞ్చాబ్రవీదుప వామా-ఽయానీతి నేహ లోకో-ఽస్తీత్యబ్రూతాగ్ం స పరమేష్ఠినమబ్రవీదుప త్వా-ఽఽయానీతి కేన మోపైష్యసీతి లోక-మ్పృణయేత్యబ్రవీ-త్తం-లోఁక-మ్పృణయోపై-త్తస్మాదయాతయామ్నీ లోక-మ్పృణా-ఽయాతయామా హ్యసా- [హ్యసౌ, ఆదిత్యస్తానృషయో] 22
-వాదిత్యస్తానృషయో ఽబ్రువన్నుప వ ఆ-ఽయామేతి కేన న ఉపైష్యథేతి భూమ్నేత్యబ్రువ-న్తా-న్ద్వాభ్యా-ఞ్చితీభ్యాముపాయన్-థ్స పఞ్చచితీక-స్సమపద్యత య ఏవం-విఁద్వానగ్ని-ఞ్చినుతే భూయానేవ భవత్యభీమాన్ ఁలోకాఞ్జయతి విదురేన-న్దేవా అథో ఏతాసామేవ దేవతానాగ్ం సాయుజ్య-ఙ్గచ్ఛతి ॥ 23 ॥
(తమసా - ఽఽదిత్యో - ఽస్తీతి - దిశ - ఆదిత్యః ప్రజాపతిమబ్రవీదుప త్వా - ఽసౌ - పఞ్చచత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 5)
వయో వా అగ్నిర్యదగ్నిచి-త్పక్షిణో-ఽశ్ఞీయా-త్తమేవాగ్నిమద్యాదా-ర్తిమార్చ్ఛే-థ్సంవఁథ్సరం-వ్రఁత-ఞ్చరే-థ్సంవఁథ్సరగ్ం హి వ్రత-న్నాతి పశుర్వా ఏష యదగ్నిర్హినస్తి ఖలు వై త-మ్పశుర్య ఏన-మ్పురస్తా-త్ప్రత్యఞ్చముపచరతి తస్మా-త్పశ్చా-త్ప్రాంఉపచర్య ఆత్మనో-ఽహిగ్ంసాయై తేజో-ఽసి తేజో మే యచ్ఛ పృథివీం-యఁచ్ఛ [పృథివీం-యఁచ్ఛ, పృథివ్యై మా పాహి] 24
పృథివ్యై మా పాహి జ్యోతిరసి జ్యోతిర్మే యచ్ఛాన్తరిక్షం-యఁచ్ఛాన్తరిక్షాన్మా పాహి సువరసి సువర్మే యచ్ఛ దివం-యఁచ్ఛ దివో మా పాహీత్యాహైతాభిర్వా ఇమే లోకా విధృతా యదేతా ఉపదధాత్యేషాం-లోఁకానాం-విఁధృత్యై స్వయమాతృణ్ణా ఉపధాయ హిరణ్యేష్టకా ఉపదధాతీమే వై లోకా-స్స్వయమాతృణ్ణా జ్యోతిర్హిరణ్యం-యఁ-థ్స్వయమాతృణ్ణా ఉపధాయ [ఉపధాయ, హిరణ్యేష్టకా ఉపదధాతీ-] 25
హిరణ్యేష్టకా ఉపదధాతీమా-నేవైతాభి-ర్లోకా-ఞ్జ్యోతిష్మతః కురుతే-ఽథో ఏతాభిరేవాస్మా ఇమే లోకాః ప్ర భాన్తి యాస్తే అగ్నే సూర్యే రుచ ఉద్యతో దివమాతన్వన్తి రశ్మిభిః । తాభి-స్సర్వాభీ రుచే జనాయ నస్కృధి ॥ యా వో దేవా-స్సూర్యే రుచో గోష్వశ్వేషు యా రుచః । ఇన్ద్రాగ్నీ తాభి-స్సర్వాభీ రుచ-న్నో ధత్త బృహస్పతే ॥ రుచన్నో ధేహి [ధేహి, బ్రాహ్మణేషు రుచగ్ం] 26
బ్రాహ్మణేషు రుచగ్ం రాజసు నస్కృధి । రుచం-విఁశ్యేషు శూద్రేషు మయి ధేహి రుచా రుచమ్ ॥ ద్వేధా వా అగ్ని-ఞ్చిక్యానస్య యశ ఇన్ద్రియ-ఙ్గచ్ఛత్యగ్నిం-వాఁ చితమీజానం-వాఁ యదేతా ఆహుతీర్జుహోత్యాత్మన్నేవ యశ ఇన్ద్రియ-న్ధత్త ఈశ్వరో వా ఏష ఆర్తిమార్తోర్యో-ఽగ్ని-ఞ్చిన్వన్నధి క్రామతి తత్త్వా యామి బ్రహ్మణా వన్దమాన ఇతి వారుణ్యర్చా [ఇతి వారుణ్యర్చా, జుహుయాచ్ఛాన్తి-] 27
జుహుయాచ్ఛాన్తి-రేవైషా ఽగ్నేర్గుప్తిరాత్మనో హవిష్కృతో వా ఏష యో-ఽగ్ని-ఞ్చినుతే యథా వై హవి-స్స్కన్దత్యేవం-వాఁ ఏష స్కన్దతి యో-ఽగ్ని-ఞ్చిత్వా స్త్రియముపైతి మైత్రావరుణ్యా-ఽఽమిక్షయా యజేత మైత్రావరుణతా-మేవోపైత్యాత్మనో ఽస్కన్దాయ యో వా అగ్నిమృతుస్థాం-వేఁదర్తుర్-ఋతురస్మై కల్పమాన ఏతి ప్రత్యేవ తిష్ఠతి సంవఁథ్సరో వా అగ్నిర్- [వా అగ్నిః, ఋతుస్థా-స్తస్య] 28
-ఋతుస్థా-స్తస్య వసన్త-శ్శిరో గ్రీష్మో దక్షిణః పక్షో వర్షాః పుచ్ఛగ్ం శరదుత్తరః పక్షో హేమన్తో మద్ధ్య-మ్పూర్వపక్షా-శ్చితయో¶పక్షాః పురీష-మహోరాత్రాణీష్టకా ఏష వా అగ్నిర్-ఋతుస్థా య ఏవం-వేఁదర్తుర్-ఋతురస్మై కల్పమాన ఏతి ప్రత్యేవ తిష్ఠతి ప్రజాపతిర్వా ఏత-ఞ్జ్యైష్ఠ్యకామో న్యధత్త తతో వై స జ్యైష్ఠ్యమగచ్ఛద్య ఏవం-విఁద్వానగ్ని-ఞ్చినుతే జ్యైష్ఠ్యమేవ గచ్ఛతి ॥ 29 ॥
(పృథివీం-యఁచ్ఛ - య-థ్స్వయమాతృణ్ణా ఉపధాయ - ధేహ్యృ - చా - గ్ని - శ్చినుతే - త్రీణి చ) (అ. 6)
యదాకూతా-థ్సమసుస్రోద్ధృదో వా మనసో వా సమ్భృత-ఞ్చక్షుషో వా । తమను ప్రేహి సుకృతస్య లోకం-యఁత్రర్షయః ప్రథమజా యే పురాణాః ॥ ఏతగ్ం సధస్థ పరి తే దదామి యమావహాచ్ఛేవధి-ఞ్జాతవేదాః । అన్వాగన్తా యజ్ఞపతిర్వో అత్ర తగ్గ్ స్మ జానీత పరమే వ్యోమన్న్ ॥ జానీతాదేన-మ్పరమే వ్యోమ-న్దేవా-స్సధస్థా విద రూపమస్య । యదాగచ్ఛా- [యదాగచ్ఛాత్, పథిభి-ర్దేవయానై] 30
-త్పథిభి-ర్దేవయానై-రిష్టాపూర్తే కృణుతా-దావి-రస్మై ॥ స-మ్ప్ర చ్యవద్ధ్వ-మను స-మ్ప్ర యాతాగ్నే పథో దేవయానాన్ కృణుద్ధ్వమ్ । అస్మిన్-థ్సధస్థే అద్ధ్యుత్తరస్మిన్ విశ్వే దేవా యజమానశ్చ సీదత ॥ ప్రస్తరేణ పరిధినా స్రుచా వేద్యా చ బర్హిషా । ఋచేమం-యఁజ్ఞ-న్నో వహ సువర్దేవేషు గన్తవే ॥ యదిష్టం-యఁ-త్పరాదానం-యఁద్దత్తం-యాఁ చ దక్షిణా । త- [తత్, అగ్ని-] 31
-దగ్ని-ర్వైశ్వకర్మణ-స్సువర్దేవేషు నో దధత్ ॥ యేనా సహస్రం-వఁహసి యేనాగ్నే సర్వవేదసమ్ । తేనేమం-యఁజ్ఞ-న్నో వహ సువర్దేవేషు గన్తవే ॥ యేనాగ్నే దక్షిణా యుక్తా యజ్ఞం-వఁహన్త్యృత్విజః । తేనేమం-యఁజ్ఞ-న్నో వహ సువర్దేవేషు గన్తవే ॥ యేనా-ఽగ్నే సుకృతః పథా మధోర్ధారా వ్యానశుః । తేనేమం-యఁజ్ఞ-న్నో వహ సువర్దేవేషు గన్తవే ॥ యత్ర ధారా అనపేతా మధోర్ఘృతస్య చ యాః । తదగ్నిర్వైశ్వకర్మణ-స్సువర్దేవేషు నో దధత్ ॥ 32 ॥
(ఆగచ్ఛాత్ - త - ద్వయానశు స్తేనేమం-యఁజ్ఞ-న్నో వహ సువర్దేవేషు గన్తవే - చతుర్దశ చ) (అ. 7)
యాస్తే అగ్నే సమిధో యాని ధామ యా జిహ్వా జాతవేదో యో అర్చిః । యే తే అగ్నే మేడయో య ఇన్దవస్తేభిరాత్మాన-ఞ్చినుహి ప్రజానన్న్ ॥ ఉథ్సన్నయజ్ఞో వా ఏష యదగ్నిః కిం-వాఁ-ఽహైతస్య క్రియతే కిం-వాఁ న యద్వా అద్ధ్వర్యు-రగ్నేశ్చిన్వన్న-న్తరేత్యాత్మనో వై తదన్తరేతి యాస్తే అగ్నే సమిధో యాని [సమిధో యాని, ధామేత్యాహైషా] 33
ధామేత్యాహైషా వా అగ్నే-స్స్వయ-ఞ్చితిరగ్నిరేవ తదగ్ని-ఞ్చినోతి నాద్ధ్వర్యురాత్మనో-ఽన్తరేతి చతస్ర ఆశాః ప్రచరన్త్వగ్నయ ఇమ-న్నో యజ్ఞ-న్నయతు ప్రజానన్న్ । ఘృత-మ్పిన్వన్నజరగ్ం సువీర-మ్బ్రహ్మ సమి-ద్భవత్యాహుతీనామ్ ॥ సువర్గాయ వా ఏష లోకాయోప ధీయతే య-త్కూర్మశ్చతస్ర ఆశాః ప్ర చరన్త్వగ్నయ ఇత్యాహ [ఇత్యాహ, దిశ ఏవైతేన] 34
దిశ ఏవైతేన ప్ర జానాతీమ-న్నో యజ్ఞ-న్నయతు ప్రజానన్నిత్యాహ సువర్గస్య లోకస్యాభినీత్యై బ్రహ్మ సమి-ద్భవత్యాహుతీనా-మిత్యాహ బ్రహ్మణా వై దేవా-స్సువర్గం-లోఁకమాయన్ య-ద్బ్రహ్మణ్వత్యోపదధాతి బ్రహ్మణైవ త-ద్యజమాన-స్సువర్గం-లోఁకమేతి ప్రజాపతిర్వా ఏష యదగ్నిస్తస్య ప్రజాః పశవ-శ్ఛన్దాగ్ంసి రూపగ్ం సర్వాన్ వర్ణానిష్టకానా-ఙ్కుర్యా-ద్రూపేణైవ ప్రజా-మ్పశూన్ ఛన్దాగ్స్యవ రున్ధే-ఽథో ప్రజాభ్య ఏవైన-మ్పశుభ్య-శ్ఛన్దోభ్యో ఽవరుద్ధ్య చినుతే ॥ 35 ॥
(యాన్య - గ్నయ ఇత్యాహే - ష్టకానాగ్ం - షోడశ చ) (అ. 8)
మయి గృహ్ణామ్యగ్రే అగ్నిగ్ం రాయస్పోషాయ సుప్రజాస్త్వాయ సువీర్యాయ । మయి ప్రజా-మ్మయి వర్చో దధామ్యరిష్టా-స్స్యామ తనువా సువీరాః ॥ యో నో అగ్నిః పితరో హృథ్స్వన్తరమర్త్యో మర్త్యాగ్ం ఆవివేశ । తమాత్మ-న్పరి గృహ్ణీమహే వయ-మ్మా సో అస్మాగ్ం అవహాయ పరా గాత్ ॥ యదద్ధ్వర్యురాత్మన్నగ్నిమ-గృహీత్వా-ఽగ్ని-ఞ్చినుయాద్యో-ఽస్య స్వో-ఽగ్నిస్తమపి [స్వో-ఽగ్నిస్తమపి, యజమానాయ] 36
యజమానాయ చినుయాదగ్ని-ఙ్ఖలు వై పశవో-ఽనూప తిష్ఠన్తే-ఽపక్రాముకా అస్మా-త్పశవః స్యుర్మయి గృహ్ణామ్యగ్రే అగ్నిమిత్యాహా-ఽఽత్మన్నేవ స్వమగ్ని-న్దాధార నాస్మా-త్పశవో-ఽప క్రామన్తి బ్రహ్మవాదినో వదన్తి యన్మృచ్చా-ఽఽపశ్చాగ్నే-రనాద్య-మథ కస్మాన్మృదా చాద్భిశ్చా-ఽగ్నిశ్చీయత ఇతి యదద్భి-స్సం-యౌఁ- [యదద్భి-స్సం-యౌఁతి, ఆపో వై] 37
-త్యాపో వై సర్వా దేవతా దేవతాభిరేవైనగ్ం సగ్ం సృజతి యన్మృదా చినోతీయం-వాఁ అగ్నిర్వైశ్వానరో-ఽగ్నినైవ తదగ్ని-ఞ్చినోతి బ్రహ్మవాదినో వదన్తి యన్మృదా చాద్భిశ్చాగ్నిశ్చీయతే-ఽథ కస్మాదగ్నిరుచ్యత ఇతి యచ్ఛన్దోభి-శ్చినోత్యగ్నయో వై ఛన్దాగ్ంసి తస్మాదగ్నిరుచ్యతే-ఽథో ఇయం-వాఁ అగ్నిర్వైశ్వానరో య- [అగ్నిర్వైశ్వానరో యత్, మృదా చినోతి] 38
-న్మృదా చినోతి తస్మాదగ్నిరుచ్యతే హిరణ్యేష్టకా ఉప దధాతి జ్యోతిర్వై హిరణ్య-ఞ్జ్యోతిరేవా-ఽస్మి-న్దధాత్యథో తేజో వై హిరణ్య-న్తేజ ఏవా-ఽఽత్మ-న్ధత్తే యో వా అగ్నిగ్ం సర్వతోముఖ-ఞ్చినుతే సర్వాసు ప్రజాస్వన్నమత్తి సర్వా దిశో-ఽభి జయతి గాయత్రీ-మ్పురస్తాదుప దధాతి త్రిష్టుభ-న్దక్షిణతో జగతీ-మ్పశ్చాదనుష్టుభముత్తరతః పఙ్క్తి-మ్మద్ధ్య ఏష వా అగ్ని-స్సర్వతోముఖస్తం-యఁ ఏవం-విఁద్వాగ్శ్చినుతే సర్వాసు ప్రజాస్వన్నమత్తి సర్వా దిశో-ఽభి జయత్యథో దిశ్యేవ దిశ-మ్ప్ర వయతి తస్మా-ద్దిశి ది-క్ప్రోతా ॥ 39 ॥
(అపి-సంయౌఁతి-వైశ్వానరో య-దేష వై-పఞ్చవిగ్ంశతిశ్చ) (అ. 9)
ప్రజాపతి-రగ్ని-మసృజత సో-ఽస్మా-థ్సృష్టః ప్రా-మ్ప్రా-ఽద్రవ-త్తస్మా అశ్వ-మ్ప్రత్యాస్య-థ్స దక్షిణా-ఽఽవర్తత తస్మై వృష్ణి-మ్ప్రత్యాస్య-థ్స ప్రత్యఙ్ఙా-ఽవర్తత తస్మా ఋషభ-మ్ప్రత్యాస్య-థ్స ఉదఙ్ఙా-ఽవర్తత తస్మై బస్త-మ్ప్రత్యాస్య-థ్స ఊర్ధ్వో-ఽద్రవ-త్తస్మై పురుష-మ్ప్రత్యాస్యద్య-త్పశుశీర్షాణ్యుపదధాతి సర్వత ఏవైన- [ఏవైనమ్, అవరుద్ధ్య చినుత] 40
-మవరుద్ధ్య చినుత ఏతా వై ప్రాణభృత-శ్చక్షుష్మతీరిష్టకా య-త్పశుశీర్షాణి య-త్పశుశీర్షాణ్యుపదధాతి తాభిరేవ యజమానో-ఽముష్మిఁల్లోకే ప్రాణిత్యథో తాభిరేవాస్మా ఇమే లోకాః ప్ర భాన్తి మృదా-ఽభిలిప్యోప దధాతి మేద్ధ్యత్వాయ పశుర్వా ఏష యదగ్నిరన్న-మ్పశవ ఏ ష ఖలు వా అగ్నిర్య-త్పశుశీర్షాణి య-ఙ్కామయేత కనీయో-ఽస్యా-ఽన్నగ్గ్ - [కనీయో-ఽస్యా-ఽన్నమ్, స్యాదితి] 41
స్యాదితి సన్తరా-న్తస్య పశుశీర్షాణ్యుప దద్ధ్యా-త్కనీయ ఏవాస్యాన్న-మ్భవతి య-ఙ్కామయేత సమావదస్యాన్నగ్గ్ స్యాదితి మద్ధ్యతస్తస్యోప దద్ధ్యా-థ్సమావ-దేవాస్యాన్న-మ్భవతి య-ఙ్కామయేత భూయో-ఽస్యా-ఽన్నగ్గ్ స్యాదిత్యన్తేషు తస్య వ్యుదూహ్యోప దద్ధ్యాదన్తత ఏవాస్మా అన్నమవ రున్ధే భూయో-ఽస్యాన్న-మ్భవతి ॥ 42 ॥
(ఏన- మస్యాన్నం - భూయో-ఽస్యా-ఽన్న-మ్భవతి) (అ. 10)
స్తేగా-న్దగ్గ్ష్ట్రాభ్యా-మ్మణ్డూకాన్ జమ్భ్యేభిరాదకాం-ఖాదేనోర్జగ్ం సగ్ం సూదేనా-ఽరణ్య-ఞ్జామ్బీలేన మృద-మ్బర్స్వేభి-శ్శర్కరాభిరవకామవకాభి-శ్శర్కరాముథ్సాదేన జిహ్వామవక్రన్దేన తాలుగ్ం సరస్వతీ-ఞ్జిహ్వాగ్రేణ ॥ 43 ॥
(స్తేగాన్ - ద్వావిగ్ంశతిః) (అ. 11)
వాజగ్ం హనూభ్యామప ఆస్యేనా-ఽఽదిత్యా-ఞ్ఛ్మశ్రుభి-రుపయామ-మధరేణోష్ఠేన సదుత్తరేణాన్తరేణా-నూకాశ-మ్ప్రకాశేన బాహ్యగ్గ్ స్తనయిత్ను-న్నిర్బాధేన సూర్యాగ్నీ చక్షుర్భ్యాం-విఁద్యుతౌ కనానకాభ్యామశని-మ్మస్తిష్కేణ బల-మ్మజ్జభిః ॥ 44 ॥
(వాజ-మ్పఞ్చవిగ్ంశతిః) (అ. 12)
కూర్మా-ఞ్ఛఫైరచ్ఛలాభిః కపిఞ్జలాన్థ్సామ కుష్ఠికాభిర్జవ-ఞ్జఙ్ఘాభిరగద-ఞ్జానుభ్యాం-వీఁర్య-ఙ్కుహాభ్యా-మ్భయ-మ్ప్రచాలాభ్యా-ఙ్గుహోపపక్షాభ్యా-మశ్వినావగ్ం సాభ్యామదితిగ్ం శీర్ష్ణా నిర్-ఋతి-న్నిర్జాల్మకేన శీర్ష్ణా ॥ 45 ॥
(కూర్మాన్-త్రయోవిగ్ంశతిః) (అ. 13)
యోక్త్ర-ఙ్గృద్ధ్రాభిర్యుగమానతేన చిత్త-మ్మన్యాభి-స్సఙ్క్రోశా-న్ప్రాణైః ప్రకాశేన త్వచ-మ్పరాకాశేనాన్తరా-మ్మశకాన్ కేశైరిన్ద్రగ్గ్ స్వపసా వహేన బృహస్పతిగ్ం శకునిసాదేన రథముష్ణిహాభిః ॥ 46 ॥
(యోక్త్ర - మేకవిగ్ంశతిః) (అ. 14)
మిత్రావరుణౌ శ్రోణీభ్యామిన్ద్రాగ్నీ శిఖణ్డాభ్యా-మిన్ద్రాబృహస్పతీ ఊరుభ్యామిన్ద్రావిష్ణూ అష్ఠీవద్భ్యాగ్ం సవితార-మ్పుచ్ఛేన గన్ధర్వాఞ్ఛేపేనా-ఫ్సరసో ముష్కాభ్యా-మ్పవమాన-మ్పాయునా పవిత్ర-మ్పోత్రాభ్యామాక్రమణగ్గ్ స్థూరాభ్యా-మ్ప్రతిక్రమణ-ఙ్కుష్ఠాభ్యామ్ ॥ 47 ॥
(మిత్రావరుణౌ - ద్వావిగ్ంశతిః) (అ. 15)
ఇన్ద్రస్య క్రోడో ఽదిత్యై పాజస్య-న్దిశా-ఞ్జత్రవో జీమూతాన్ హృదయౌపశాభ్యా-మన్తరిక్ష-మ్పురితతా నభ ఉదర్యేణేన్ద్రాణీ-మ్ప్లీహ్నా వల్మీకాన్ క్లోమ్నా గిరీ-న్ప్లాశిభిః సముద్రముదరేణ వైశ్వానర-మ్భస్మనా ॥ 48 ॥
(ఇన్ద్రస్య - ద్వావిశతిః) (అ. 16)
పూష్ణో వనిష్ఠురన్ధాహే-స్స్థూరగుదా సర్పా-న్గుదాభిర్-ఋతూ-న్పృష్టీభిర్దివ-మ్పృష్ఠేన వసూనా-మ్ప్రథమా కీకసా రుద్రాణా-న్ద్వితీయా ఽఽదిత్యానా-న్తృతీయా ఽఙ్గిరసా-ఞ్చతుర్థీ సాద్ధ్యానా-మ్పఞ్చమీ విశ్వేషా-న్దేవానాగ్ం షష్ఠీ ॥ 49 ॥
(పూష్ణ - శ్చతుర్విగ్ంశతిః) (అ. 17)
ఓజో గ్రీవాభి-ర్నిర్-ఋతిమస్థభిరిన్ద్రగ్గ్ స్వపసా వహేన రుద్రస్య విచల-స్స్కన్ధో ఽహోరాత్రయోర్ద్వితీయో ఽర్ధమాసానా-న్తృతీయో మాసా-ఞ్చతుర్థ ఋతూనా-మ్పఞ్చమ-స్సంవఁథ్సరస్య షష్ఠః ॥ 50 ॥
(ఓజో - విగ్ంశతిః) (అ. 18)
ఆనన్ద-న్నన్దథునా కామ-మ్ప్రత్యాసాభ్యా-మ్భయగ్ం శితీమభ్యా-మ్ప్రశిష-మ్ప్రశాసాభ్యాగ్ం సూర్యాచన్ద్రమసౌ వృక్యాభ్యాగ్ శ్యామశబలౌ మతస్నాభ్యాం-వ్యుఁష్టిగ్ం రూపేణ నిమ్రుక్తిమరూపేణ ॥ 51 ॥
(ఆనన్దగ్ం - షోడశ) (అ. 19)
అహర్మాగ్ంసేన రాత్రి-మ్పీవసా-ఽపో యూషేణ ఘృతగ్ం రసేన శ్యాం-వఁసయా దూషీకాభిర్-హ్రాదుని-మశ్రుభిః పృష్వా-న్దివగ్ం రూపేణ నక్షత్రాణి ప్రతిరూపేణ పృథివీ-ఞ్చర్మణా ఛవీ-ఞ్ఛవ్యో పాకృతాయ స్వాహా ఽఽలబ్ధాయ స్వాహా హుతాయ స్వాహా ॥ 52 ॥
(అహర - ష్టావిగ్ంశతిః) (అ. 20)
అగ్నేః పక్షతి-స్సరస్వత్యై నిపక్షతి-స్సోమస్య తృతీయా-ఽపా-ఞ్చతుర్థ్యోషధీనా-మ్పఞ్చమీ సంవఁథ్సరస్య షష్ఠీ మరుతాగ్ం సప్తమీ బృహస్పతేరష్టమీ మిత్రస్య నవమీ వరుణస్య దశమీన్ద్రస్యైకాదశీ విశ్వేషా-న్దేవానా-న్ద్వాదశీ ద్యావాపృథివ్యోః పార్శ్వం-యఁమస్య పాటూరః ॥ 53 ॥
(అగ్నే-రేకాన్న త్రిగ్ంశత్) (అ. 21)
వాయోః పక్షతి-స్సరస్వతో నిపక్షతి-శ్చన్ద్రమస-స్తృతీయా నక్షత్రాణా-ఞ్చతుర్థీ సవితుః పఞ్చమీ రుద్రస్య షష్ఠీ సర్పాణాగ్ం సప్తమ్యర్యమ్ణో-ఽష్టమీ త్వష్టుర్నవమీ ధాతుర్దశమీన్ద్రాణ్యా ఏకాదశ్యదిత్యై ద్వాదశీ ద్యావాపృథివ్యోః పార్శ్వం-యఁమ్యై పాటూరః ॥ 54 ॥
(వాయో - రష్టావిగ్ంశతిః) (అ. 22)
పన్థామనూవృగ్భ్యాగ్ం సన్తతిగ్గ్ స్నావన్యాభ్యాగ్ం శుకా-న్పిత్తేన హరిమాణం-యఁక్నా హలీక్ష్ణా-న్పాపవాతేన కూశ్మాఞ్ఛకభి-శ్శవర్తానూవద్ధ్యేన శునో విశసనేన సర్పాన్ ఁలోహితగన్ధేన వయాగ్ంసి పక్వగన్ధేన పిపీలికాః ప్రశాదేన ॥ 55 ॥
(పన్థాం - ద్వావిగ్ంశతిః) (అ. 23)
క్రమైరత్యక్రమీ-ద్వాజీ విశ్వైర్దేవైర్యజ్ఞియై-స్సంవిఁదానః । స నో నయ సుకృతస్య లోక-న్తస్య తే వయగ్గ్ స్వధయా మదేమ ॥ 56 ॥
(క్రమై - రష్టాదశ) (అ. 24)
ద్యౌస్తే పృష్ఠ-మ్పృథివీ సధస్థమాత్మాన్తరిక్షగ్ం సముద్రో యోని-స్సూర్యస్తే చక్షుర్వాతః ప్రాణశ్చన్ద్రమా-శ్శ్రోత్ర-మ్మాసాశ్చార్ధమాసాశ్చ పర్వాణ్యృతవోఙ్గాని సంవఁథ్సరో మహిమా ॥ 57 ॥
(ద్యౌ - పఞ్చవిగ్ంశతిః) (అ. 25)
అగ్నిః పశురాసీ-త్తేనాయజన్త స ఏతం-లోఁకమజయ-ద్యస్మిన్నగ్ని-స్స తే లోకస్త-ఞ్జేష్యస్యథావ జిఘ్ర వాయుః పశురాసీ-త్తేనాయజన్త స ఏతం-లోఁకమజయ-ద్యస్మిన్ వాయు-స్స తే లోకస్తస్మా-త్త్వా-ఽన్తరేష్యామి యది నావజిఘ్రస్యాదిత్యః పశురాసీ-త్తేనాయజన్త స ఏతం-లోఁకమజయ-ద్యస్మి-న్నాదిత్య-స్స తే లోకస్త-ఞ్జేష్యసి యద్యవజిఘ్రసి ॥ 58 ॥
(యస్మి - న్నష్టౌ చ) (అ. 26)
(యో వా అయథాదేవత - న్త్వామగ్న - ఇన్ద్రస్య - చిత్తిం - ఁయథా వై - వయో వై - యదాకూతా--ద్యాస్తే అగ్నే - మయి గృహ్ణామి - ప్రజాపతి-స్సో-ఽస్మాథ్ - స్తేగాన్ - వాజం - కూర్మాన్ - యోక్త్రం - మిత్రావరుణా - విన్ద్రస్య - పూష్ణ - ఓజ - ఆనన్ద - మహ - రగ్నే - ర్వాయోః - పన్థాం - క్రమై - ర్ద్యౌస్తే - ఽగ్నిః పశురాసీథ్ - షడ్విగ్ంశతిః)
(యో వా - ఏవా-ఽఽహుతి - మభవన్ - పథిభి - రవరుధ్యా - ఽఽనన్ద - మష్టౌ పఞ్చశత్ )
(యో వా అయథాదేవతమ్, ఁయద్యవజిఘ్రసి)
( సావిత్రాణి - విష్ణుముఖా - ఉథ్సన్నయజ్ఞో - దేవాసురా - యదేకేన - హిరణ్యవర్ణా - యో వా- సప్త ) (7)
॥ హరిః ఓమ్ ॥
॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ సంహితాయా-మ్పఞ్చమకాణ్డే సప్తమః ప్రశ్న-స్సమాప్తః ॥
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,
శ్రీ గురుభ్యో నమః । హరిః ఓమ్ ॥
యో వా అయథాదేవతమగ్ని-ఞ్చినుత ఆ దేవతాభ్యో వృశ్చ్యతే పాపీయా-న్భవతి యో యథాదేవత-న్న దేవతాభ్య ఆ వృశ్చ్యతే వసీయా-న్భవత్యాగ్నేయ్యా గాయత్రియా ప్రథమా-ఞ్చితిమభి మృశే-త్త్రిష్టుభా ద్వితీయా-ఞ్జగత్యా తృతీయామనుష్టుభా చతుర్థీ-మ్పఙ్క్త్యా పఞ్చమీం-యఁథాదేవతమేవాగ్ని-ఞ్చినుతే న దేవతాభ్య ఆ వృశ్చ్యతే వసీయా-న్భవతీడాయై వా ఏషా విభక్తిః పశవ ఇడా పశుభిరేన- [పశుభిరేనమ్, చినుతే యో వై] 1
-ఞ్చినుతే యో వై ప్రజాపతయే ప్రతి ప్రోచ్యాగ్ని-ఞ్చినోతి నా-ఽఽర్తిమార్చ్ఛ-త్యశ్వావభితస్తిష్ఠేతా-ఙ్కృష్ణ ఉత్తరత-శ్శ్వేతో దక్షిణస్తావాలభ్యేష్టకా ఉప దద్ధ్యాదేతద్వై ప్రజాపతే రూప-మ్ప్రాజాపత్యో-ఽశ్వః సాక్షాదేవ ప్రజాపతయే ప్రతిప్రోచ్యాగ్ని-ఞ్చినోతి నా-ఽఽర్తిమార్చ్ఛత్యేతద్వా అహ్నో రూపం-యఁచ్ఛ్వేతో-ఽశ్వో రాత్రియై కృష్ణ ఏతదహ్నో [ఏతదహ్నః, రూపం-యఁదిష్టకా] 2
రూపం-యఁదిష్టకా రాత్రియై పురీషమిష్టకా ఉపధాస్యఞ్ఛ్వేత-మశ్వమభి మృశే-త్పురీషముపధాస్యన్ కృష్ణమహోరాత్రాభ్యామేవైన-ఞ్చినుతే హిరణ్య పాత్ర-మ్మధోః పూర్ణ-న్దదాతి మధవ్యో ఽసానీతి సౌర్యా చిత్రవత్యా-ఽవేక్షతే చిత్రమేవ భవతి మద్ధ్యన్దినే-ఽశ్వమవ ఘ్రాపయత్యసౌ వా ఆదిత్య ఇన్ద్ర ఏష ప్రజాపతిః ప్రాజాపత్యో-ఽశ్వస్తమేవ సాక్షాదృద్ధ్నోతి ॥ 3 ॥
(ఏన - మేతదహ్నో - ఽష్టాచత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 1)
త్వామగ్నే వృషభ-ఞ్చేకితాన-మ్పునర్యువాన-ఞ్జనయన్నుపాగామ్ । అస్థూరి ణో గార్హపత్యాని సన్తు తిగ్మేన నో బ్రహ్మణా సగ్ం శిశాధి ॥ పశవో వా ఏతే యదిష్టకాశ్చిత్యా-ఞ్చిత్యామృషభముప దధాతి మిథునమేవాస్య త-ద్యజ్ఞే కరోతి ప్రజననాయ తస్మా-ద్యూథేయూథ ఋషభః ॥ సంవఁథ్సరస్య ప్రతిమాం-యాఁ-న్త్వా రాత్ర్యుపాసతే । ప్రజాగ్ం సువీరా-ఙ్కృత్వా విశ్వమాయుర్వ్యశ్ఞవత్ ॥ ప్రాజాపత్యా- [ప్రాజాపత్యామ్, ఏతాముప] 4
-మేతాముప దధాతీయం-వాఁ వైషైకాష్టకా యదేవైకాష్టకాయామన్న-ఙ్క్రియతే తదేవైతయావ రున్ధ ఏషా వై ప్రజాపతేః కామదుఘా తయైవ యజమానో-ఽముష్మిన్ ఁలోకే-ఽగ్ని-న్దుహే యేన దేవా జ్యోతిషోర్ధ్వా ఉదాయన్ యేనా-ఽఽదిత్యా వసవో యేన రుద్రాః । యేనాఙ్గిరసో మహిమాన-మానశుస్తేనైతు యజమాన-స్స్వస్తి ॥ సువర్గాయ వా ఏష లోకాయ [లోకాయ, చీయతే యదగ్నిర్యేన] 5
చీయతే యదగ్నిర్యేన దేవా జ్యోతిషోర్ధ్వా ఉదాయన్నిత్యుఖ్యగ్ం సమిన్ధ ఇష్టకా ఏవైతా ఉప ధత్తే వానస్పత్యా-స్సువర్గస్య లోకస్య సమష్ట్యై శతాయుధాయ శతవీర్యాయ శతోతయే ఽభిమాతిషాహే । శతం-యోఁ నః శరదో అజీతానిన్ద్రో నేషదతి దురితాని విశ్వా ॥ యే చత్వారః పథయో దేవయానా అన్తరా ద్యావాపృథివీ వియన్తి । తేషాం-యోఁ అజ్యాని- మజీతి-మావహా-త్తస్మై నో దేవాః [నో దేవాః, పరి దత్తేహ సర్వే ।] 6
పరి దత్తేహ సర్వే ॥ గ్రీష్మో హేమన్త ఉత నో వసన్త-శ్శర-ద్వర్షా-స్సువితన్నో అస్తు । తేషామృతూనాగ్ం శత శారదానా-న్నివాత ఏషామభయే స్యామ ॥ ఇదువథ్సరాయ పరివథ్సరాయ సంవఁథ్సరాయ కృణుతా బృహన్నమః । తేషాం-వఁయగ్ం సుమతౌ యజ్ఞియానా-ఞ్జ్యోగజీతా అహతా-స్స్యామ ॥ భద్రాన్న-శ్శ్రేయ-స్సమనైష్ట దేవాస్త్వయా-ఽవసేన సమశీమహి త్వా । స నో మయో భూః పితో [మయో భూః పితో, ఆ విశస్వ] 7
ఆ విశస్వ శ-న్తోకాయ తనువే స్యోనః ॥ అజ్యానీరేతా ఉప దధాత్యేతా వై దేవతా అపరాజితాస్తా ఏవ ప్ర విశతి నైవ జీయతే బ్రహ్మవాదినో వదన్తి యదర్ధమాసా మాసా ఋతవః సంవఁథ్సర ఓషధీః పచన్త్యథ కస్మాదన్యాభ్యో దేవతాభ్య ఆగ్రయణ-న్నిరుప్యత ఇత్యేతా హి త-ద్దేవతా ఉదజయన్ యదృతుభ్యో నిర్వపే-ద్దేవతాభ్య-స్సమద-న్దద్ధ్యాదాగ్రయణ-న్నిరుప్యైతా ఆహుతీ ర్జుహోత్యర్ధమాసానేవ మాసానృతూన్-థ్సంవఁథ్సర-మ్ప్రీణాతి న దేవతాభ్య-స్సమద-న్దధాతి భద్రాన్న-శ్శ్రేయ-స్సమనైష్ట దేవా ఇత్యాహ హుతాద్యాయ యజమానస్యా-ఽపరాభావాయ ॥ 8 ॥
(ప్రజాపత్యాం - ఁలోకాయ - దేవాః - పితో - దధ్యాదాగ్రయణం - పఞ్చవిగ్ంశతిశ్చ) (అ. 2)
ఇన్ద్రస్య వజ్రో-ఽసి వార్త్రఘ్నస్తనూపా నః ప్రతిస్పశః । యో నః పురస్తా-ద్దక్షిణతః పశ్చా-దుత్తరతో-ఽఘాయురభిదాసత్యేతగ్ం సో-ఽశ్మానమృచ్ఛతు ॥ దేవాసురా-స్సంయఁత్తా ఆస-న్తే-ఽసురా దిగ్భ్య ఆ-ఽబాధన్త తా-న్దేవా ఇష్వా చ వజ్రేణ చాపానుదన్త య-ద్వజ్రిణీరుపదధాతీష్వా చైవ త-ద్వజ్రేణ చ యజమానో భ్రాతృవ్యానప నుదతే దిక్షూప [దిక్షూప, దధాతి దేవపురా] 9
దధాతి దేవపురా ఏవైతాస్తనూపానీః పర్యూహతే ఽగ్నావిష్ణూ సజోషసేమా వర్ధన్తు వాగింరః । ద్యుమ్నైర్వాజేభిరా గతమ్ ॥ బ్రహ్మవాదినో వదన్తి యన్న దేవతాయై జుహ్వత్యథ కి-న్దేవత్యా వసోర్ధారేత్యగ్ని-ర్వసుస్తస్యైషా ధారా విష్ణు-ర్వసుస్తస్యైషా ధారా ఽఽగ్నావైష్ణవ్యర్చా వసోర్ధారా-ఞ్జుహోతి భాగధేయేనైవైనౌ సమర్ధయత్యథో ఏతా- [ఏతామ్, ఏవా-ఽఽహుతి-] 10
-మేవా-ఽఽహుతి-మాయతనవతీ-ఙ్కరోతి యత్కామ ఏనా-ఞ్జుహోతి తదేవావ రున్ధే రుద్రో వా ఏష యదగ్నిస్తస్యైతే తనువౌ ఘోరా-ఽన్యా శివా-ఽన్యా యచ్ఛతరుద్రీయ-ఞ్జుహోతి యైవాస్య ఘోరా తనూస్తా-న్తేన శమయతి య-ద్వసోర్ధారా-ఞ్జుహోతి యైవాస్య శివా తనూస్తా-న్తేన ప్రీణాతి యో వై వసోర్ధారాయై [వసోర్ధారాయై, ప్రతిష్ఠాం-వేఁద] 11
ప్రతిష్ఠాం-వేఁద ప్రత్యేవ తిష్ఠతి యదాజ్యముచ్ఛిష్యేత తస్మి-న్బ్రహ్మౌదన-మ్పచే-త్త-మ్బ్రాహ్మణాశ్చత్వారః ప్రా-ఽశ్ఞీయురేష వా అగ్నిర్వైశ్వానరో యద్బ్రాహ్మణ ఏషా ఖలు వా అగ్నేః ప్రియా తనూర్య-ద్వైశ్వానరః ప్రియాయామేవైనా-న్తనువా-మ్ప్రతి ష్ఠాపయతి చతస్రో ధేనూర్దద్యా-త్తాభిరేవ యజమానో-ఽముష్మిన్ ఁలోకే-ఽగ్ని-న్దుహే ॥ 12 ॥
(ఉపై - తాం - ధారాయై - షట్చత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 3)
చిత్తి-ఞ్జుహోమి మనసా ఘృతేనేత్యాహాదాభ్యా వై నామైషా-ఽఽహుతిర్వైశ్వకర్మణీ నైన-ఞ్చిక్యాన-మ్భ్రాతృవ్యో దభ్నోత్యథో దేవతా ఏవావ రున్ధే ఽగ్నే తమద్యేతి పఙ్క్త్యా జుహోతి పఙ్క్త్యా-ఽఽహుత్యా యజ్ఞముఖమా రభతే సప్త తే అగ్నే సమిధః సప్తజిహ్వా ఇత్యాహ హోత్రా ఏవావ రున్ధే ఽగ్నిర్దేవేభ్యో-ఽపాక్రా-ఽమ-ద్భాగధేయ- [-ఽపాక్రా-ఽమ-ద్భాగధేయమ్, ఇచ్ఛమానస్తస్మా] 13
-మిచ్ఛమానస్తస్మా ఏత-ద్భాగధేయ-మ్ప్రాయచ్ఛన్నేతద్వా అగ్నేరగ్నిహోత్రమేతర్హి ఖలు వా ఏష జాతో యర్హి సర్వశ్చితో జాతాయైవాస్మా అన్నమపి దధాతి స ఏన-మ్ప్రీతః ప్రీణాతి వసీయా-న్భవతి బ్రహ్మవాదినో వదన్తి యదేష గార్హపత్యశ్చీయతే-ఽథ క్వాస్యా-ఽఽహవనీయ ఇత్యసావాదిత్య ఇతి బ్రూయాదేతస్మిన్ఃఇ సర్వాభ్యో దేవతాభ్యో జుహ్వతి [జుహ్వతి, య ఏవం-విఁద్వానగ్ని-] 14
య ఏవం-విఁద్వానగ్ని-ఞ్చినుతే సాక్షాదేవ దేవతా ఋద్ధ్నోత్యగ్నే యశస్విన్ యశసే మమర్పయేన్ద్రావతీ మపచితీ మిహా-ఽఽవహ । అయ-మ్మూర్ధా పరమేష్ఠీ సువర్చా-స్సమానానాముత్తమ శ్లోకో అస్తు ॥ భద్ర-మ్పశ్యన్త ఉప సేదురగ్రే తపో దీక్షామృషయ-స్సువర్విదః । తతః క్షత్ర-మ్బలమోజశ్చ జాత-న్తదస్మై దేవా అభి స-న్నమన్తు ॥ ధాతా విధాతా పరమో- [పరమా, ఉత సన్దృ-క్ప్రజాపతిః] 15
-త సన్దృ-క్ప్రజాపతిః పరమేష్ఠీ విరాజా । స్తోమా-శ్ఛన్దాగ్ంసి నివిదో మ ఆహురేతస్మై రాష్ట్రమభి స-న్నమామ ॥ అభ్యావర్తద్ధ్వముప మేత సాకమయగ్ం శాస్తా-ఽధిపతిర్వో అస్తు । అస్య విజ్ఞానమను సగ్ం రభద్ధ్వమిమ-మ్పశ్చాదను జీవాథ సర్వే ॥ రాష్ట్రభృత ఏతా ఉప దధాత్యేషా వా అగ్నేశ్చితీ రాష్ట్రభృ-త్తయైవాస్మి-న్రాష్ట్ర-న్దధాతి రాష్ట్రమేవ భవతి నాస్మా-ద్రాష్ట్ర-మ్భ్రగ్ంశతే ॥ 16 ॥
(భాగధేయం - జుహ్వతి - పరమా - రాష్ట్ర-న్దధాతి - సప్త చ) (అ. 4)
యథా వై పుత్రో జాతో మ్రియత ఏవం-వాఁ ఏష మ్రియతే యస్యాగ్నిరుఖ్య ఉద్వాయతి యన్నిర్మన్థ్య-ఙ్కుర్యా-ద్విచ్ఛిన్ద్యా-ద్భ్రాతృవ్యమస్మై జనయే-థ్స ఏవ పునః పరీద్ధ్య-స్స్వాదేవైనం-యోఁనేర్జనయతి నాస్మై భ్రాతృవ్య-ఞ్జనయతి తమో వా ఏత-ఙ్గృహ్ణాతి యస్యాగ్నిరుఖ్య ఉద్వాయతి మృత్యుస్తమః కృష్ణం-వాఁసః కృష్ణా ధేనుర్దక్షిణా తమసై- [తమసా, ఏవ తమో] 17
-వ తమో మృత్యుమప హతే హిరణ్య-న్దదాతి జ్యోతిర్వై హిరణ్య-ఞ్జ్యోతిషైవ తమో-ఽప హతే-ఽథో తేజో వై హిరణ్య-న్తేజ ఏవా-ఽఽత్మ-న్ధత్తే సువర్న ఘర్మ-స్స్వాహా సువర్నా-ఽర్క-స్స్వాహా సువర్న శుక్ర-స్స్వాహా సువర్న జ్యోతి-స్స్వాహా సువర్న సూర్య-స్స్వాహా ఽర్కో వా ఏష యదగ్ని-రసా-వాదిత్యో- [యదగ్ని-రసా-వాదిత్యః, ఆశ్వమేధో యదేతా] 18
-ఽశ్వమేధో యదేతా ఆహుతీ ర్జుహోత్యర్కా-శ్వమేధయోరేవ జ్యోతీగ్ంషి స-న్దధాత్యేష హ త్వా అర్కాశ్వమేధీ యస్యైతదగ్నౌ క్రియత ఆపో వా ఇదమగ్రే సలిలమాసీ-థ్స ఏతా-మ్ప్రజాపతిః ప్రథమా-ఞ్చితిమపశ్య-త్తాముపాధత్త తదియమభవ-త్తం-విఁశ్వకర్మా-ఽబ్రవీదుప త్వా-ఽఽయానీతి నేహ లోకో-ఽస్తీత్య- [లోకో-ఽస్తీతి, అబ్రవీ-థ్స] 19
-త్యబ్రవీ-థ్స ఏతా-న్ద్వితీయా-ఞ్చితిమపశ్య-త్తాముపాధత్త తదన్తరిక్షమభవ-థ్స యజ్ఞః ప్రజాపతిమబ్రవీదుప త్వా-ఽఽయానీతి నేహ లోకో-ఽస్తీత్యబ్రవీ-థ్స విశ్వకర్మాణ-మబ్రవీదుప త్వా-ఽఽయానీతి కేన మోపైష్యసీతి దిశ్యాభిరిత్యబ్రవీ-త్త-న్దిశ్యాభిరుపై-త్తా ఉపాధత్త తా దిశో- [తా దిశః, అభవన్-థ్స] 20
-ఽభవన్-థ్స పరమేష్ఠీ ప్రజాపతిమబ్రవీదుప త్వా-ఽఽయానీతి నేహ లోకో-ఽస్తీత్యబ్రవీ-థ్స విశ్వకర్మాణ-ఞ్చ యజ్ఞ-ఞ్చాబ్రవీదుప వామా ఽయానీతి నేహ లోకో-ఽస్తీత్యబ్రూతాగ్ం స ఏతా-న్తృతీయా-ఞ్చితిమపశ్య-త్తాముపాధత్త తదసావభవ-థ్స ఆదిత్యః ప్రజాపతి-మబ్రవీదుప త్వా- [-మబ్రవీదుప త్వా, ఆయానీతి] 21
-ఽఽయానీతి నేహ లోకో-ఽస్తీత్యబ్రవీ-థ్స విశ్వకర్మాణ-ఞ్చ యజ్ఞ-ఞ్చాబ్రవీదుప వామా-ఽయానీతి నేహ లోకో-ఽస్తీత్యబ్రూతాగ్ం స పరమేష్ఠినమబ్రవీదుప త్వా-ఽఽయానీతి కేన మోపైష్యసీతి లోక-మ్పృణయేత్యబ్రవీ-త్తం-లోఁక-మ్పృణయోపై-త్తస్మాదయాతయామ్నీ లోక-మ్పృణా-ఽయాతయామా హ్యసా- [హ్యసౌ, ఆదిత్యస్తానృషయో] 22
-వాదిత్యస్తానృషయో ఽబ్రువన్నుప వ ఆ-ఽయామేతి కేన న ఉపైష్యథేతి భూమ్నేత్యబ్రువ-న్తా-న్ద్వాభ్యా-ఞ్చితీభ్యాముపాయన్-థ్స పఞ్చచితీక-స్సమపద్యత య ఏవం-విఁద్వానగ్ని-ఞ్చినుతే భూయానేవ భవత్యభీమాన్ ఁలోకాఞ్జయతి విదురేన-న్దేవా అథో ఏతాసామేవ దేవతానాగ్ం సాయుజ్య-ఙ్గచ్ఛతి ॥ 23 ॥
(తమసా - ఽఽదిత్యో - ఽస్తీతి - దిశ - ఆదిత్యః ప్రజాపతిమబ్రవీదుప త్వా - ఽసౌ - పఞ్చచత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 5)
వయో వా అగ్నిర్యదగ్నిచి-త్పక్షిణో-ఽశ్ఞీయా-త్తమేవాగ్నిమద్యాదా-ర్తిమార్చ్ఛే-థ్సంవఁథ్సరం-వ్రఁత-ఞ్చరే-థ్సంవఁథ్సరగ్ం హి వ్రత-న్నాతి పశుర్వా ఏష యదగ్నిర్హినస్తి ఖలు వై త-మ్పశుర్య ఏన-మ్పురస్తా-త్ప్రత్యఞ్చముపచరతి తస్మా-త్పశ్చా-త్ప్రాంఉపచర్య ఆత్మనో-ఽహిగ్ంసాయై తేజో-ఽసి తేజో మే యచ్ఛ పృథివీం-యఁచ్ఛ [పృథివీం-యఁచ్ఛ, పృథివ్యై మా పాహి] 24
పృథివ్యై మా పాహి జ్యోతిరసి జ్యోతిర్మే యచ్ఛాన్తరిక్షం-యఁచ్ఛాన్తరిక్షాన్మా పాహి సువరసి సువర్మే యచ్ఛ దివం-యఁచ్ఛ దివో మా పాహీత్యాహైతాభిర్వా ఇమే లోకా విధృతా యదేతా ఉపదధాత్యేషాం-లోఁకానాం-విఁధృత్యై స్వయమాతృణ్ణా ఉపధాయ హిరణ్యేష్టకా ఉపదధాతీమే వై లోకా-స్స్వయమాతృణ్ణా జ్యోతిర్హిరణ్యం-యఁ-థ్స్వయమాతృణ్ణా ఉపధాయ [ఉపధాయ, హిరణ్యేష్టకా ఉపదధాతీ-] 25
హిరణ్యేష్టకా ఉపదధాతీమా-నేవైతాభి-ర్లోకా-ఞ్జ్యోతిష్మతః కురుతే-ఽథో ఏతాభిరేవాస్మా ఇమే లోకాః ప్ర భాన్తి యాస్తే అగ్నే సూర్యే రుచ ఉద్యతో దివమాతన్వన్తి రశ్మిభిః । తాభి-స్సర్వాభీ రుచే జనాయ నస్కృధి ॥ యా వో దేవా-స్సూర్యే రుచో గోష్వశ్వేషు యా రుచః । ఇన్ద్రాగ్నీ తాభి-స్సర్వాభీ రుచ-న్నో ధత్త బృహస్పతే ॥ రుచన్నో ధేహి [ధేహి, బ్రాహ్మణేషు రుచగ్ం] 26
బ్రాహ్మణేషు రుచగ్ం రాజసు నస్కృధి । రుచం-విఁశ్యేషు శూద్రేషు మయి ధేహి రుచా రుచమ్ ॥ ద్వేధా వా అగ్ని-ఞ్చిక్యానస్య యశ ఇన్ద్రియ-ఙ్గచ్ఛత్యగ్నిం-వాఁ చితమీజానం-వాఁ యదేతా ఆహుతీర్జుహోత్యాత్మన్నేవ యశ ఇన్ద్రియ-న్ధత్త ఈశ్వరో వా ఏష ఆర్తిమార్తోర్యో-ఽగ్ని-ఞ్చిన్వన్నధి క్రామతి తత్త్వా యామి బ్రహ్మణా వన్దమాన ఇతి వారుణ్యర్చా [ఇతి వారుణ్యర్చా, జుహుయాచ్ఛాన్తి-] 27
జుహుయాచ్ఛాన్తి-రేవైషా ఽగ్నేర్గుప్తిరాత్మనో హవిష్కృతో వా ఏష యో-ఽగ్ని-ఞ్చినుతే యథా వై హవి-స్స్కన్దత్యేవం-వాఁ ఏష స్కన్దతి యో-ఽగ్ని-ఞ్చిత్వా స్త్రియముపైతి మైత్రావరుణ్యా-ఽఽమిక్షయా యజేత మైత్రావరుణతా-మేవోపైత్యాత్మనో ఽస్కన్దాయ యో వా అగ్నిమృతుస్థాం-వేఁదర్తుర్-ఋతురస్మై కల్పమాన ఏతి ప్రత్యేవ తిష్ఠతి సంవఁథ్సరో వా అగ్నిర్- [వా అగ్నిః, ఋతుస్థా-స్తస్య] 28
-ఋతుస్థా-స్తస్య వసన్త-శ్శిరో గ్రీష్మో దక్షిణః పక్షో వర్షాః పుచ్ఛగ్ం శరదుత్తరః పక్షో హేమన్తో మద్ధ్య-మ్పూర్వపక్షా-శ్చితయో¶పక్షాః పురీష-మహోరాత్రాణీష్టకా ఏష వా అగ్నిర్-ఋతుస్థా య ఏవం-వేఁదర్తుర్-ఋతురస్మై కల్పమాన ఏతి ప్రత్యేవ తిష్ఠతి ప్రజాపతిర్వా ఏత-ఞ్జ్యైష్ఠ్యకామో న్యధత్త తతో వై స జ్యైష్ఠ్యమగచ్ఛద్య ఏవం-విఁద్వానగ్ని-ఞ్చినుతే జ్యైష్ఠ్యమేవ గచ్ఛతి ॥ 29 ॥
(పృథివీం-యఁచ్ఛ - య-థ్స్వయమాతృణ్ణా ఉపధాయ - ధేహ్యృ - చా - గ్ని - శ్చినుతే - త్రీణి చ) (అ. 6)
యదాకూతా-థ్సమసుస్రోద్ధృదో వా మనసో వా సమ్భృత-ఞ్చక్షుషో వా । తమను ప్రేహి సుకృతస్య లోకం-యఁత్రర్షయః ప్రథమజా యే పురాణాః ॥ ఏతగ్ం సధస్థ పరి తే దదామి యమావహాచ్ఛేవధి-ఞ్జాతవేదాః । అన్వాగన్తా యజ్ఞపతిర్వో అత్ర తగ్గ్ స్మ జానీత పరమే వ్యోమన్న్ ॥ జానీతాదేన-మ్పరమే వ్యోమ-న్దేవా-స్సధస్థా విద రూపమస్య । యదాగచ్ఛా- [యదాగచ్ఛాత్, పథిభి-ర్దేవయానై] 30
-త్పథిభి-ర్దేవయానై-రిష్టాపూర్తే కృణుతా-దావి-రస్మై ॥ స-మ్ప్ర చ్యవద్ధ్వ-మను స-మ్ప్ర యాతాగ్నే పథో దేవయానాన్ కృణుద్ధ్వమ్ । అస్మిన్-థ్సధస్థే అద్ధ్యుత్తరస్మిన్ విశ్వే దేవా యజమానశ్చ సీదత ॥ ప్రస్తరేణ పరిధినా స్రుచా వేద్యా చ బర్హిషా । ఋచేమం-యఁజ్ఞ-న్నో వహ సువర్దేవేషు గన్తవే ॥ యదిష్టం-యఁ-త్పరాదానం-యఁద్దత్తం-యాఁ చ దక్షిణా । త- [తత్, అగ్ని-] 31
-దగ్ని-ర్వైశ్వకర్మణ-స్సువర్దేవేషు నో దధత్ ॥ యేనా సహస్రం-వఁహసి యేనాగ్నే సర్వవేదసమ్ । తేనేమం-యఁజ్ఞ-న్నో వహ సువర్దేవేషు గన్తవే ॥ యేనాగ్నే దక్షిణా యుక్తా యజ్ఞం-వఁహన్త్యృత్విజః । తేనేమం-యఁజ్ఞ-న్నో వహ సువర్దేవేషు గన్తవే ॥ యేనా-ఽగ్నే సుకృతః పథా మధోర్ధారా వ్యానశుః । తేనేమం-యఁజ్ఞ-న్నో వహ సువర్దేవేషు గన్తవే ॥ యత్ర ధారా అనపేతా మధోర్ఘృతస్య చ యాః । తదగ్నిర్వైశ్వకర్మణ-స్సువర్దేవేషు నో దధత్ ॥ 32 ॥
(ఆగచ్ఛాత్ - త - ద్వయానశు స్తేనేమం-యఁజ్ఞ-న్నో వహ సువర్దేవేషు గన్తవే - చతుర్దశ చ) (అ. 7)
యాస్తే అగ్నే సమిధో యాని ధామ యా జిహ్వా జాతవేదో యో అర్చిః । యే తే అగ్నే మేడయో య ఇన్దవస్తేభిరాత్మాన-ఞ్చినుహి ప్రజానన్న్ ॥ ఉథ్సన్నయజ్ఞో వా ఏష యదగ్నిః కిం-వాఁ-ఽహైతస్య క్రియతే కిం-వాఁ న యద్వా అద్ధ్వర్యు-రగ్నేశ్చిన్వన్న-న్తరేత్యాత్మనో వై తదన్తరేతి యాస్తే అగ్నే సమిధో యాని [సమిధో యాని, ధామేత్యాహైషా] 33
ధామేత్యాహైషా వా అగ్నే-స్స్వయ-ఞ్చితిరగ్నిరేవ తదగ్ని-ఞ్చినోతి నాద్ధ్వర్యురాత్మనో-ఽన్తరేతి చతస్ర ఆశాః ప్రచరన్త్వగ్నయ ఇమ-న్నో యజ్ఞ-న్నయతు ప్రజానన్న్ । ఘృత-మ్పిన్వన్నజరగ్ం సువీర-మ్బ్రహ్మ సమి-ద్భవత్యాహుతీనామ్ ॥ సువర్గాయ వా ఏష లోకాయోప ధీయతే య-త్కూర్మశ్చతస్ర ఆశాః ప్ర చరన్త్వగ్నయ ఇత్యాహ [ఇత్యాహ, దిశ ఏవైతేన] 34
దిశ ఏవైతేన ప్ర జానాతీమ-న్నో యజ్ఞ-న్నయతు ప్రజానన్నిత్యాహ సువర్గస్య లోకస్యాభినీత్యై బ్రహ్మ సమి-ద్భవత్యాహుతీనా-మిత్యాహ బ్రహ్మణా వై దేవా-స్సువర్గం-లోఁకమాయన్ య-ద్బ్రహ్మణ్వత్యోపదధాతి బ్రహ్మణైవ త-ద్యజమాన-స్సువర్గం-లోఁకమేతి ప్రజాపతిర్వా ఏష యదగ్నిస్తస్య ప్రజాః పశవ-శ్ఛన్దాగ్ంసి రూపగ్ం సర్వాన్ వర్ణానిష్టకానా-ఙ్కుర్యా-ద్రూపేణైవ ప్రజా-మ్పశూన్ ఛన్దాగ్స్యవ రున్ధే-ఽథో ప్రజాభ్య ఏవైన-మ్పశుభ్య-శ్ఛన్దోభ్యో ఽవరుద్ధ్య చినుతే ॥ 35 ॥
(యాన్య - గ్నయ ఇత్యాహే - ష్టకానాగ్ం - షోడశ చ) (అ. 8)
మయి గృహ్ణామ్యగ్రే అగ్నిగ్ం రాయస్పోషాయ సుప్రజాస్త్వాయ సువీర్యాయ । మయి ప్రజా-మ్మయి వర్చో దధామ్యరిష్టా-స్స్యామ తనువా సువీరాః ॥ యో నో అగ్నిః పితరో హృథ్స్వన్తరమర్త్యో మర్త్యాగ్ం ఆవివేశ । తమాత్మ-న్పరి గృహ్ణీమహే వయ-మ్మా సో అస్మాగ్ం అవహాయ పరా గాత్ ॥ యదద్ధ్వర్యురాత్మన్నగ్నిమ-గృహీత్వా-ఽగ్ని-ఞ్చినుయాద్యో-ఽస్య స్వో-ఽగ్నిస్తమపి [స్వో-ఽగ్నిస్తమపి, యజమానాయ] 36
యజమానాయ చినుయాదగ్ని-ఙ్ఖలు వై పశవో-ఽనూప తిష్ఠన్తే-ఽపక్రాముకా అస్మా-త్పశవః స్యుర్మయి గృహ్ణామ్యగ్రే అగ్నిమిత్యాహా-ఽఽత్మన్నేవ స్వమగ్ని-న్దాధార నాస్మా-త్పశవో-ఽప క్రామన్తి బ్రహ్మవాదినో వదన్తి యన్మృచ్చా-ఽఽపశ్చాగ్నే-రనాద్య-మథ కస్మాన్మృదా చాద్భిశ్చా-ఽగ్నిశ్చీయత ఇతి యదద్భి-స్సం-యౌఁ- [యదద్భి-స్సం-యౌఁతి, ఆపో వై] 37
-త్యాపో వై సర్వా దేవతా దేవతాభిరేవైనగ్ం సగ్ం సృజతి యన్మృదా చినోతీయం-వాఁ అగ్నిర్వైశ్వానరో-ఽగ్నినైవ తదగ్ని-ఞ్చినోతి బ్రహ్మవాదినో వదన్తి యన్మృదా చాద్భిశ్చాగ్నిశ్చీయతే-ఽథ కస్మాదగ్నిరుచ్యత ఇతి యచ్ఛన్దోభి-శ్చినోత్యగ్నయో వై ఛన్దాగ్ంసి తస్మాదగ్నిరుచ్యతే-ఽథో ఇయం-వాఁ అగ్నిర్వైశ్వానరో య- [అగ్నిర్వైశ్వానరో యత్, మృదా చినోతి] 38
-న్మృదా చినోతి తస్మాదగ్నిరుచ్యతే హిరణ్యేష్టకా ఉప దధాతి జ్యోతిర్వై హిరణ్య-ఞ్జ్యోతిరేవా-ఽస్మి-న్దధాత్యథో తేజో వై హిరణ్య-న్తేజ ఏవా-ఽఽత్మ-న్ధత్తే యో వా అగ్నిగ్ం సర్వతోముఖ-ఞ్చినుతే సర్వాసు ప్రజాస్వన్నమత్తి సర్వా దిశో-ఽభి జయతి గాయత్రీ-మ్పురస్తాదుప దధాతి త్రిష్టుభ-న్దక్షిణతో జగతీ-మ్పశ్చాదనుష్టుభముత్తరతః పఙ్క్తి-మ్మద్ధ్య ఏష వా అగ్ని-స్సర్వతోముఖస్తం-యఁ ఏవం-విఁద్వాగ్శ్చినుతే సర్వాసు ప్రజాస్వన్నమత్తి సర్వా దిశో-ఽభి జయత్యథో దిశ్యేవ దిశ-మ్ప్ర వయతి తస్మా-ద్దిశి ది-క్ప్రోతా ॥ 39 ॥
(అపి-సంయౌఁతి-వైశ్వానరో య-దేష వై-పఞ్చవిగ్ంశతిశ్చ) (అ. 9)
ప్రజాపతి-రగ్ని-మసృజత సో-ఽస్మా-థ్సృష్టః ప్రా-మ్ప్రా-ఽద్రవ-త్తస్మా అశ్వ-మ్ప్రత్యాస్య-థ్స దక్షిణా-ఽఽవర్తత తస్మై వృష్ణి-మ్ప్రత్యాస్య-థ్స ప్రత్యఙ్ఙా-ఽవర్తత తస్మా ఋషభ-మ్ప్రత్యాస్య-థ్స ఉదఙ్ఙా-ఽవర్తత తస్మై బస్త-మ్ప్రత్యాస్య-థ్స ఊర్ధ్వో-ఽద్రవ-త్తస్మై పురుష-మ్ప్రత్యాస్యద్య-త్పశుశీర్షాణ్యుపదధాతి సర్వత ఏవైన- [ఏవైనమ్, అవరుద్ధ్య చినుత] 40
-మవరుద్ధ్య చినుత ఏతా వై ప్రాణభృత-శ్చక్షుష్మతీరిష్టకా య-త్పశుశీర్షాణి య-త్పశుశీర్షాణ్యుపదధాతి తాభిరేవ యజమానో-ఽముష్మిఁల్లోకే ప్రాణిత్యథో తాభిరేవాస్మా ఇమే లోకాః ప్ర భాన్తి మృదా-ఽభిలిప్యోప దధాతి మేద్ధ్యత్వాయ పశుర్వా ఏష యదగ్నిరన్న-మ్పశవ ఏ ష ఖలు వా అగ్నిర్య-త్పశుశీర్షాణి య-ఙ్కామయేత కనీయో-ఽస్యా-ఽన్నగ్గ్ - [కనీయో-ఽస్యా-ఽన్నమ్, స్యాదితి] 41
స్యాదితి సన్తరా-న్తస్య పశుశీర్షాణ్యుప దద్ధ్యా-త్కనీయ ఏవాస్యాన్న-మ్భవతి య-ఙ్కామయేత సమావదస్యాన్నగ్గ్ స్యాదితి మద్ధ్యతస్తస్యోప దద్ధ్యా-థ్సమావ-దేవాస్యాన్న-మ్భవతి య-ఙ్కామయేత భూయో-ఽస్యా-ఽన్నగ్గ్ స్యాదిత్యన్తేషు తస్య వ్యుదూహ్యోప దద్ధ్యాదన్తత ఏవాస్మా అన్నమవ రున్ధే భూయో-ఽస్యాన్న-మ్భవతి ॥ 42 ॥
(ఏన- మస్యాన్నం - భూయో-ఽస్యా-ఽన్న-మ్భవతి) (అ. 10)
స్తేగా-న్దగ్గ్ష్ట్రాభ్యా-మ్మణ్డూకాన్ జమ్భ్యేభిరాదకాం-ఖాదేనోర్జగ్ం సగ్ం సూదేనా-ఽరణ్య-ఞ్జామ్బీలేన మృద-మ్బర్స్వేభి-శ్శర్కరాభిరవకామవకాభి-శ్శర్కరాముథ్సాదేన జిహ్వామవక్రన్దేన తాలుగ్ం సరస్వతీ-ఞ్జిహ్వాగ్రేణ ॥ 43 ॥
(స్తేగాన్ - ద్వావిగ్ంశతిః) (అ. 11)
వాజగ్ం హనూభ్యామప ఆస్యేనా-ఽఽదిత్యా-ఞ్ఛ్మశ్రుభి-రుపయామ-మధరేణోష్ఠేన సదుత్తరేణాన్తరేణా-నూకాశ-మ్ప్రకాశేన బాహ్యగ్గ్ స్తనయిత్ను-న్నిర్బాధేన సూర్యాగ్నీ చక్షుర్భ్యాం-విఁద్యుతౌ కనానకాభ్యామశని-మ్మస్తిష్కేణ బల-మ్మజ్జభిః ॥ 44 ॥
(వాజ-మ్పఞ్చవిగ్ంశతిః) (అ. 12)
కూర్మా-ఞ్ఛఫైరచ్ఛలాభిః కపిఞ్జలాన్థ్సామ కుష్ఠికాభిర్జవ-ఞ్జఙ్ఘాభిరగద-ఞ్జానుభ్యాం-వీఁర్య-ఙ్కుహాభ్యా-మ్భయ-మ్ప్రచాలాభ్యా-ఙ్గుహోపపక్షాభ్యా-మశ్వినావగ్ం సాభ్యామదితిగ్ం శీర్ష్ణా నిర్-ఋతి-న్నిర్జాల్మకేన శీర్ష్ణా ॥ 45 ॥
(కూర్మాన్-త్రయోవిగ్ంశతిః) (అ. 13)
యోక్త్ర-ఙ్గృద్ధ్రాభిర్యుగమానతేన చిత్త-మ్మన్యాభి-స్సఙ్క్రోశా-న్ప్రాణైః ప్రకాశేన త్వచ-మ్పరాకాశేనాన్తరా-మ్మశకాన్ కేశైరిన్ద్రగ్గ్ స్వపసా వహేన బృహస్పతిగ్ం శకునిసాదేన రథముష్ణిహాభిః ॥ 46 ॥
(యోక్త్ర - మేకవిగ్ంశతిః) (అ. 14)
మిత్రావరుణౌ శ్రోణీభ్యామిన్ద్రాగ్నీ శిఖణ్డాభ్యా-మిన్ద్రాబృహస్పతీ ఊరుభ్యామిన్ద్రావిష్ణూ అష్ఠీవద్భ్యాగ్ం సవితార-మ్పుచ్ఛేన గన్ధర్వాఞ్ఛేపేనా-ఫ్సరసో ముష్కాభ్యా-మ్పవమాన-మ్పాయునా పవిత్ర-మ్పోత్రాభ్యామాక్రమణగ్గ్ స్థూరాభ్యా-మ్ప్రతిక్రమణ-ఙ్కుష్ఠాభ్యామ్ ॥ 47 ॥
(మిత్రావరుణౌ - ద్వావిగ్ంశతిః) (అ. 15)
ఇన్ద్రస్య క్రోడో ఽదిత్యై పాజస్య-న్దిశా-ఞ్జత్రవో జీమూతాన్ హృదయౌపశాభ్యా-మన్తరిక్ష-మ్పురితతా నభ ఉదర్యేణేన్ద్రాణీ-మ్ప్లీహ్నా వల్మీకాన్ క్లోమ్నా గిరీ-న్ప్లాశిభిః సముద్రముదరేణ వైశ్వానర-మ్భస్మనా ॥ 48 ॥
(ఇన్ద్రస్య - ద్వావిశతిః) (అ. 16)
పూష్ణో వనిష్ఠురన్ధాహే-స్స్థూరగుదా సర్పా-న్గుదాభిర్-ఋతూ-న్పృష్టీభిర్దివ-మ్పృష్ఠేన వసూనా-మ్ప్రథమా కీకసా రుద్రాణా-న్ద్వితీయా ఽఽదిత్యానా-న్తృతీయా ఽఙ్గిరసా-ఞ్చతుర్థీ సాద్ధ్యానా-మ్పఞ్చమీ విశ్వేషా-న్దేవానాగ్ం షష్ఠీ ॥ 49 ॥
(పూష్ణ - శ్చతుర్విగ్ంశతిః) (అ. 17)
ఓజో గ్రీవాభి-ర్నిర్-ఋతిమస్థభిరిన్ద్రగ్గ్ స్వపసా వహేన రుద్రస్య విచల-స్స్కన్ధో ఽహోరాత్రయోర్ద్వితీయో ఽర్ధమాసానా-న్తృతీయో మాసా-ఞ్చతుర్థ ఋతూనా-మ్పఞ్చమ-స్సంవఁథ్సరస్య షష్ఠః ॥ 50 ॥
(ఓజో - విగ్ంశతిః) (అ. 18)
ఆనన్ద-న్నన్దథునా కామ-మ్ప్రత్యాసాభ్యా-మ్భయగ్ం శితీమభ్యా-మ్ప్రశిష-మ్ప్రశాసాభ్యాగ్ం సూర్యాచన్ద్రమసౌ వృక్యాభ్యాగ్ శ్యామశబలౌ మతస్నాభ్యాం-వ్యుఁష్టిగ్ం రూపేణ నిమ్రుక్తిమరూపేణ ॥ 51 ॥
(ఆనన్దగ్ం - షోడశ) (అ. 19)
అహర్మాగ్ంసేన రాత్రి-మ్పీవసా-ఽపో యూషేణ ఘృతగ్ం రసేన శ్యాం-వఁసయా దూషీకాభిర్-హ్రాదుని-మశ్రుభిః పృష్వా-న్దివగ్ం రూపేణ నక్షత్రాణి ప్రతిరూపేణ పృథివీ-ఞ్చర్మణా ఛవీ-ఞ్ఛవ్యో పాకృతాయ స్వాహా ఽఽలబ్ధాయ స్వాహా హుతాయ స్వాహా ॥ 52 ॥
(అహర - ష్టావిగ్ంశతిః) (అ. 20)
అగ్నేః పక్షతి-స్సరస్వత్యై నిపక్షతి-స్సోమస్య తృతీయా-ఽపా-ఞ్చతుర్థ్యోషధీనా-మ్పఞ్చమీ సంవఁథ్సరస్య షష్ఠీ మరుతాగ్ం సప్తమీ బృహస్పతేరష్టమీ మిత్రస్య నవమీ వరుణస్య దశమీన్ద్రస్యైకాదశీ విశ్వేషా-న్దేవానా-న్ద్వాదశీ ద్యావాపృథివ్యోః పార్శ్వం-యఁమస్య పాటూరః ॥ 53 ॥
(అగ్నే-రేకాన్న త్రిగ్ంశత్) (అ. 21)
వాయోః పక్షతి-స్సరస్వతో నిపక్షతి-శ్చన్ద్రమస-స్తృతీయా నక్షత్రాణా-ఞ్చతుర్థీ సవితుః పఞ్చమీ రుద్రస్య షష్ఠీ సర్పాణాగ్ం సప్తమ్యర్యమ్ణో-ఽష్టమీ త్వష్టుర్నవమీ ధాతుర్దశమీన్ద్రాణ్యా ఏకాదశ్యదిత్యై ద్వాదశీ ద్యావాపృథివ్యోః పార్శ్వం-యఁమ్యై పాటూరః ॥ 54 ॥
(వాయో - రష్టావిగ్ంశతిః) (అ. 22)
పన్థామనూవృగ్భ్యాగ్ం సన్తతిగ్గ్ స్నావన్యాభ్యాగ్ం శుకా-న్పిత్తేన హరిమాణం-యఁక్నా హలీక్ష్ణా-న్పాపవాతేన కూశ్మాఞ్ఛకభి-శ్శవర్తానూవద్ధ్యేన శునో విశసనేన సర్పాన్ ఁలోహితగన్ధేన వయాగ్ంసి పక్వగన్ధేన పిపీలికాః ప్రశాదేన ॥ 55 ॥
(పన్థాం - ద్వావిగ్ంశతిః) (అ. 23)
క్రమైరత్యక్రమీ-ద్వాజీ విశ్వైర్దేవైర్యజ్ఞియై-స్సంవిఁదానః । స నో నయ సుకృతస్య లోక-న్తస్య తే వయగ్గ్ స్వధయా మదేమ ॥ 56 ॥
(క్రమై - రష్టాదశ) (అ. 24)
ద్యౌస్తే పృష్ఠ-మ్పృథివీ సధస్థమాత్మాన్తరిక్షగ్ం సముద్రో యోని-స్సూర్యస్తే చక్షుర్వాతః ప్రాణశ్చన్ద్రమా-శ్శ్రోత్ర-మ్మాసాశ్చార్ధమాసాశ్చ పర్వాణ్యృతవోఙ్గాని సంవఁథ్సరో మహిమా ॥ 57 ॥
(ద్యౌ - పఞ్చవిగ్ంశతిః) (అ. 25)
అగ్నిః పశురాసీ-త్తేనాయజన్త స ఏతం-లోఁకమజయ-ద్యస్మిన్నగ్ని-స్స తే లోకస్త-ఞ్జేష్యస్యథావ జిఘ్ర వాయుః పశురాసీ-త్తేనాయజన్త స ఏతం-లోఁకమజయ-ద్యస్మిన్ వాయు-స్స తే లోకస్తస్మా-త్త్వా-ఽన్తరేష్యామి యది నావజిఘ్రస్యాదిత్యః పశురాసీ-త్తేనాయజన్త స ఏతం-లోఁకమజయ-ద్యస్మి-న్నాదిత్య-స్స తే లోకస్త-ఞ్జేష్యసి యద్యవజిఘ్రసి ॥ 58 ॥
(యస్మి - న్నష్టౌ చ) (అ. 26)
(యో వా అయథాదేవత - న్త్వామగ్న - ఇన్ద్రస్య - చిత్తిం - ఁయథా వై - వయో వై - యదాకూతా--ద్యాస్తే అగ్నే - మయి గృహ్ణామి - ప్రజాపతి-స్సో-ఽస్మాథ్ - స్తేగాన్ - వాజం - కూర్మాన్ - యోక్త్రం - మిత్రావరుణా - విన్ద్రస్య - పూష్ణ - ఓజ - ఆనన్ద - మహ - రగ్నే - ర్వాయోః - పన్థాం - క్రమై - ర్ద్యౌస్తే - ఽగ్నిః పశురాసీథ్ - షడ్విగ్ంశతిః)
(యో వా - ఏవా-ఽఽహుతి - మభవన్ - పథిభి - రవరుధ్యా - ఽఽనన్ద - మష్టౌ పఞ్చశత్ )
(యో వా అయథాదేవతమ్, ఁయద్యవజిఘ్రసి)
( సావిత్రాణి - విష్ణుముఖా - ఉథ్సన్నయజ్ఞో - దేవాసురా - యదేకేన - హిరణ్యవర్ణా - యో వా- సప్త ) (7)
॥ హరిః ఓమ్ ॥
॥ కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ సంహితాయా-మ్పఞ్చమకాణ్డే సప్తమః ప్రశ్న-స్సమాప్తః ॥