કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયાં ષષ્ઠકાણ્ડે ચતુર્થઃ પ્રશ્નઃ - સોમમન્ત્રબ્રાહ્મણનિરૂપણં
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
યજ્ઞેન વૈ પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત તા ઉપયડ્ભિ-રેવાસૃજત યદુપયજ ઉપયજતિ પ્રજા એવ ત-દ્યજમાન-સ્સૃજતે જઘનાર્ધાદવ દ્યતિ જઘનાર્ધાદ્ધિ પ્રજાઃ પ્રજાયન્તે સ્થવિમતો-ઽવ દ્યતિ સ્થવિમતો હિ પ્રજાઃ પ્રજાયન્તે ઽસમ્ભિન્દન્નવ દ્યતિ પ્રાણાના-મસમ્ભેદાય ન પર્યાવર્તયતિ ય-ત્પર્યાવર્તયેદુદાવર્તઃ પ્રજા ગ્રાહુક-સ્સ્યા-થ્સમુદ્ર-ઙ્ગચ્છ સ્વાહેત્યાહ રેત [રેતઃ, એવ] 1
એવ ત-દ્દધાત્યન્તરિક્ષ-ઙ્ગચ્છ સ્વાહેત્યાહા-ઽન્તરિક્ષેણૈવાસ્મૈ પ્રજાઃ પ્ર જનયત્યન્તરિક્ષગ્ગ્ હ્યનુ પ્રજાઃ પ્રજાયન્તે દેવગ્ં સવિતાર-ઙ્ગચ્છ સ્વાહેત્યાહ સવિતૃપ્રસૂત એવાસ્મૈ પ્રજાઃ પ્ર જનયત્ય-હોરાત્રે ગચ્છ સ્વાહેત્યાહા-હોરાત્રાભ્યા-મેવાસ્મૈ પ્રજાઃ પ્ર જનયત્ય-હોરાત્રે હ્યનુ પ્રજાઃ પ્રજાયન્તે મિત્રાવરુણૌ ગચ્છ સ્વાહે- [સ્વાહા, ઇત્યાહ] 2
-ત્યાહ પ્રજાસ્વેવ પ્રજાતાસુ પ્રાણાપાનૌ દધાતિ સોમ-ઙ્ગચ્છ સ્વાહેત્યાહ સૌમ્યા હિ દેવતયા પ્રજા યજ્ઞ-ઙ્ગચ્છ સ્વાહેત્યાહ પ્રજા એવ યજ્ઞિયાઃ કરોતિ છન્દાગ્ંસિ ગચ્છ સ્વાહેત્યાહ પશવો વૈ છન્દાગ્ંસિ પશૂનેવાવ રુન્ધે દ્યાવાપૃથિવી ગચ્છ સ્વાહેત્યાહ પ્રજા એવ પ્રજાતા દ્યાવાપૃથિવીભ્યામુભયતઃ પરિ ગૃહ્ણાતિ નભો [નભઃ, દિવ્ય-ઙ્ગચ્છ] 3
દિવ્ય-ઙ્ગચ્છ સ્વાહેત્યાહ પ્રજાભ્ય એવ પ્રજાતાભ્યો વૃષ્ટિ-ન્નિયચ્છત્યગ્નિં-વૈઁશ્વાનર-ઙ્ગચ્છ સ્વાહેત્યાહ પ્રજા એવ પ્રજાતા અસ્યા-મ્પ્રતિ ષ્ઠાપયતિ પ્રાણાનાં-વાઁ એષો-ઽવ દ્યતિ યો-ઽવદ્યતિ ગુદસ્ય મનો મે હાર્દિ યચ્છેત્યાહ પ્રાણાનેવ યથાસ્થાનમુપ હ્વયતે પશોર્વા આલબ્ધસ્ય હૃદયગ્ં શુગૃચ્છતિ સા હૃદયશૂલ- [હૃદયશૂલમ્, અભિ સમેતિ] 4
-મભિ સમેતિ ય-ત્પૃથિવ્યાગ્ં હૃદયશૂલ-મુદ્વાસયે-ત્પૃથિવીગ્ં શુચા-ઽર્પયે-દ્યદફ્સ્વપ-શ્શુચા-ઽર્પયેચ્છુષ્કસ્ય ચા-ઽઽર્દ્રસ્ય ચ સન્ધાવુદ્વાસયત્યુભયસ્ય શાન્ત્યૈ ય-ન્દ્વિષ્યા-ત્ત-ન્ધ્યાયે-ચ્છુચૈવૈન-મર્પયતિ ॥ 5 ॥
યજ્ઞેન વૈ પ્રજાપતિઃ પ્રજા અસૃજત તા ઉપયડ્ભિ-રેવાસૃજત યદુપયજ ઉપયજતિ પ્રજા એવ ત-દ્યજમાન-સ્સૃજતે જઘનાર્ધાદવ દ્યતિ જઘનાર્ધાદ્ધિ પ્રજાઃ પ્રજાયન્તે સ્થવિમતો-ઽવ દ્યતિ સ્થવિમતો હિ પ્રજાઃ પ્રજાયન્તે ઽસમ્ભિન્દન્નવ દ્યતિ પ્રાણાના-મસમ્ભેદાય ન પર્યાવર્તયતિ ય-ત્પર્યાવર્તયેદુદાવર્તઃ પ્રજા ગ્રાહુક-સ્સ્યા-થ્સમુદ્ર-ઙ્ગચ્છ સ્વાહેત્યાહ રેત [રેતઃ, એવ] 1
એવ ત-દ્દધાત્યન્તરિક્ષ-ઙ્ગચ્છ સ્વાહેત્યાહા-ઽન્તરિક્ષેણૈવાસ્મૈ પ્રજાઃ પ્ર જનયત્યન્તરિક્ષગ્ગ્ હ્યનુ પ્રજાઃ પ્રજાયન્તે દેવગ્ં સવિતાર-ઙ્ગચ્છ સ્વાહેત્યાહ સવિતૃપ્રસૂત એવાસ્મૈ પ્રજાઃ પ્ર જનયત્ય-હોરાત્રે ગચ્છ સ્વાહેત્યાહા-હોરાત્રાભ્યા-મેવાસ્મૈ પ્રજાઃ પ્ર જનયત્ય-હોરાત્રે હ્યનુ પ્રજાઃ પ્રજાયન્તે મિત્રાવરુણૌ ગચ્છ સ્વાહે- [સ્વાહા, ઇત્યાહ] 2
-ત્યાહ પ્રજાસ્વેવ પ્રજાતાસુ પ્રાણાપાનૌ દધાતિ સોમ-ઙ્ગચ્છ સ્વાહેત્યાહ સૌમ્યા હિ દેવતયા પ્રજા યજ્ઞ-ઙ્ગચ્છ સ્વાહેત્યાહ પ્રજા એવ યજ્ઞિયાઃ કરોતિ છન્દાગ્ંસિ ગચ્છ સ્વાહેત્યાહ પશવો વૈ છન્દાગ્ંસિ પશૂનેવાવ રુન્ધે દ્યાવાપૃથિવી ગચ્છ સ્વાહેત્યાહ પ્રજા એવ પ્રજાતા દ્યાવાપૃથિવીભ્યામુભયતઃ પરિ ગૃહ્ણાતિ નભો [નભઃ, દિવ્ય-ઙ્ગચ્છ] 3
દિવ્ય-ઙ્ગચ્છ સ્વાહેત્યાહ પ્રજાભ્ય એવ પ્રજાતાભ્યો વૃષ્ટિ-ન્નિયચ્છત્યગ્નિં-વૈઁશ્વાનર-ઙ્ગચ્છ સ્વાહેત્યાહ પ્રજા એવ પ્રજાતા અસ્યા-મ્પ્રતિ ષ્ઠાપયતિ પ્રાણાનાં-વાઁ એષો-ઽવ દ્યતિ યો-ઽવદ્યતિ ગુદસ્ય મનો મે હાર્દિ યચ્છેત્યાહ પ્રાણાનેવ યથાસ્થાનમુપ હ્વયતે પશોર્વા આલબ્ધસ્ય હૃદયગ્ં શુગૃચ્છતિ સા હૃદયશૂલ- [હૃદયશૂલમ્, અભિ સમેતિ] 4
-મભિ સમેતિ ય-ત્પૃથિવ્યાગ્ં હૃદયશૂલ-મુદ્વાસયે-ત્પૃથિવીગ્ં શુચા-ઽર્પયે-દ્યદફ્સ્વપ-શ્શુચા-ઽર્પયેચ્છુષ્કસ્ય ચા-ઽઽર્દ્રસ્ય ચ સન્ધાવુદ્વાસયત્યુભયસ્ય શાન્ત્યૈ ય-ન્દ્વિષ્યા-ત્ત-ન્ધ્યાયે-ચ્છુચૈવૈન-મર્પયતિ ॥ 5 ॥
(રેતો - મિત્રાવરુણૌ ગચ્છ સ્વાહા - નભો - હૃદયશૂલં - દ્વાત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 1)
દેવા વૈ યજ્ઞમાગ્નીદ્ધ્રે વ્યભજન્ત તતો યદત્યશિષ્યત તદબ્રુવન્ વસતુ નુ ન ઇદમિતિ ત-દ્વસતીવરીણાં-વઁસતી વરિત્વ-ન્તસ્મિ-ન્પ્રાતર્ન સમશક્નુવ-ન્તદફ્સુ પ્રાવેશય-ન્તા વસતી વરીરભવન્ વસતીવરીર્ગૃહ્ણાતિ યજ્ઞો વૈ વસતી વરીર્યજ્ઞમેવા-ઽઽરભ્ય ગૃહીત્વોપ વસતિ યસ્યાગૃહીતા અભિ નિમ્રોચે-દનારબ્ધો-ઽસ્ય યજ્ઞ-સ્સ્યા- [યજ્ઞ-સ્સ્યાત્, યજ્ઞં-વિઁ] 6
-દ્યજ્ઞં-વિઁ ચ્છિન્દ્યા-જ્જ્યોતિષ્યા વા ગૃહ્ણીયાદ્ધિરણ્યં-વાઁ ઽવધાય સશુક્રાણામેવ ગૃહ્ણાતિ યો વા બ્રાહ્મણો બહુયાજી તસ્ય કુમ્ભ્યાના-ઙ્ગૃહ્ણીયા-થ્સ હિ ગૃહીત વસતીવરીકો વસતીવરીર્ગૃહ્ણાતિ પશવો વૈ વસતીવરીઃ પશૂનેવા-ઽઽરભ્ય ગૃહીત્વોપ વસતિ યદન્વીપ-ન્તિષ્ઠ-ન્ગૃહ્ણીયાન્નિર્માર્ગુકા અસ્મા-ત્પશવઃ સ્યુઃ પ્રતીપ-ન્તિષ્ઠ-ન્ગૃહ્ણાતિ પ્રતિરુદ્ધ્યૈવાસ્મૈ પશૂ-ન્ગૃહ્ણાતીન્દ્રો [પશૂ-ન્ગૃહ્ણાતીન્દ્રઃ, વૃત્ર-] 7
વૃત્ર-મહન્-થ્સો-ઽ(1)પો-ઽ(1)ભ્યમ્રિયત તાસાં-યઁન્મેદ્ધ્યં-યઁજ્ઞિયગ્ં સદેવમાસી-ત્તદત્યમુચ્યત તા વહન્તીરભવન્ વહન્તીના-ઙ્ગૃહ્ણાતિ યા એવ મેદ્ધ્યા યજ્ઞિયા-સ્સદેવા આપસ્તા સામેવ ગૃહ્ણાતિ નાન્તમા વહન્તીરતીયા-દ્યદન્તમા વહન્તીરતીયા-દ્યજ્ઞમતિ મન્યેત ન સ્થાવરાણા-ઙ્ગૃહ્ણીયા-દ્વરુણગૃહીતા વૈ સ્થાવરા ય-થ્સ્થાવરાણા-ઙ્ગૃહ્ણીયા- [ય-થ્સ્થાવરાણા-ઙ્ગૃહ્ણીયાત્, વરુણેનાસ્ય] 8
-દ્વરુણેનાસ્ય યજ્ઞ-ઙ્ગ્રાહયે-દ્યદ્વૈ દિવા ભવત્યપો રાત્રિઃ પ્ર વિશતિ તસ્મા-ત્તામ્રા આપો દિવા દદૃશ્રે યન્નક્ત-મ્ભવત્યપો-ઽહઃ પ્ર વિશતિ તસ્માચ્ચન્દ્રા આપો નક્ત-ન્દદૃશ્રે છાયાયૈ ચા-ઽઽતપતશ્ચ સધૌ-ઙ્ગૃહ્ણાત્ય-હોરાત્રયોરેવાસ્મૈ વર્ણ-ઙ્ગૃહ્ણાતિ હવિષ્મતીરિમા આપ ઇત્યાહ હવિષ્કૃતાનામેવ ગૃહ્ણાતિ હવિષ્માગ્ં અસ્તુ- [અસ્તુ, સૂર્ય] 9
સૂર્ય ઇત્યાહ સશુક્રાણામેવ ગૃહ્ણાત્યનુષ્ટુભા ગૃહ્ણાતિ વાગ્વા અનુષ્ટુગ્ વાચૈવૈના-સ્સર્વયા ગૃહ્ણાતિ ચતુષ્પદયર્ચા ગૃહ્ણાતિ ત્રિ-સ્સાદયતિ સપ્ત સ-મ્પદ્યન્તે સપ્તપદા શક્વરી પશવ-શ્શક્વરી પશૂનેવાવ રુન્ધે ઽસ્મૈ વૈ લોકાય ગાર્હપત્ય આ ધીયતે-ઽમુષ્મા આહવનીયો ય-દ્ગાર્હપત્ય ઉપસાદયેદસ્મિન્ ઁલોકે પશુમાન્-થ્સ્યા-દ્યદાહવનીયે-ઽ-મુષ્મિ- [-મુષ્મિન્ન્, લોકે પશુમાન્થ્સ્યા-] 10
ઁલ્લોકે પશુમાન્થ્સ્યા-દુભયોરુપ સાદયત્યુભયોરેવૈનં-લોઁકયોઃ પશુમન્ત-ઙ્કરોતિ સર્વતઃ પરિ હરતિ રક્ષસામપહત્યા ઇન્દ્રાગ્નિયોર્ભાગધેયી-સ્સ્થેત્યાહ યથાયજુરેવૈતદાગ્નીદ્ધ્ર ઉપ વાસયત્યેતદ્વૈ યજ્ઞસ્યાપરાજિતં-યઁદાગ્નીદ્ધ્રં-યઁદેવ યજ્ઞસ્યાપરાજિત-ન્તદેવૈના ઉપ વાસયતિ યતઃ ખલુ વૈ યજ્ઞસ્ય વિતતસ્ય ન ક્રિયતે તદનુ યજ્ઞગ્ં રક્ષાગ્સ્યવ ચરન્તિ ય-દ્વહન્તીના-ઙ્ગૃહ્ણાતિ ક્રિયમાણમેવ ત-દ્યજ્ઞસ્ય શયે રક્ષસા-મનન્વવચારાય ન હ્યેતા ઈલયન્ત્યા તૃતીયસવના-ત્પરિ શેરે યજ્ઞસ્ય સન્તત્યૈ ॥ 11 ॥
દેવા વૈ યજ્ઞમાગ્નીદ્ધ્રે વ્યભજન્ત તતો યદત્યશિષ્યત તદબ્રુવન્ વસતુ નુ ન ઇદમિતિ ત-દ્વસતીવરીણાં-વઁસતી વરિત્વ-ન્તસ્મિ-ન્પ્રાતર્ન સમશક્નુવ-ન્તદફ્સુ પ્રાવેશય-ન્તા વસતી વરીરભવન્ વસતીવરીર્ગૃહ્ણાતિ યજ્ઞો વૈ વસતી વરીર્યજ્ઞમેવા-ઽઽરભ્ય ગૃહીત્વોપ વસતિ યસ્યાગૃહીતા અભિ નિમ્રોચે-દનારબ્ધો-ઽસ્ય યજ્ઞ-સ્સ્યા- [યજ્ઞ-સ્સ્યાત્, યજ્ઞં-વિઁ] 6
-દ્યજ્ઞં-વિઁ ચ્છિન્દ્યા-જ્જ્યોતિષ્યા વા ગૃહ્ણીયાદ્ધિરણ્યં-વાઁ ઽવધાય સશુક્રાણામેવ ગૃહ્ણાતિ યો વા બ્રાહ્મણો બહુયાજી તસ્ય કુમ્ભ્યાના-ઙ્ગૃહ્ણીયા-થ્સ હિ ગૃહીત વસતીવરીકો વસતીવરીર્ગૃહ્ણાતિ પશવો વૈ વસતીવરીઃ પશૂનેવા-ઽઽરભ્ય ગૃહીત્વોપ વસતિ યદન્વીપ-ન્તિષ્ઠ-ન્ગૃહ્ણીયાન્નિર્માર્ગુકા અસ્મા-ત્પશવઃ સ્યુઃ પ્રતીપ-ન્તિષ્ઠ-ન્ગૃહ્ણાતિ પ્રતિરુદ્ધ્યૈવાસ્મૈ પશૂ-ન્ગૃહ્ણાતીન્દ્રો [પશૂ-ન્ગૃહ્ણાતીન્દ્રઃ, વૃત્ર-] 7
વૃત્ર-મહન્-થ્સો-ઽ(1)પો-ઽ(1)ભ્યમ્રિયત તાસાં-યઁન્મેદ્ધ્યં-યઁજ્ઞિયગ્ં સદેવમાસી-ત્તદત્યમુચ્યત તા વહન્તીરભવન્ વહન્તીના-ઙ્ગૃહ્ણાતિ યા એવ મેદ્ધ્યા યજ્ઞિયા-સ્સદેવા આપસ્તા સામેવ ગૃહ્ણાતિ નાન્તમા વહન્તીરતીયા-દ્યદન્તમા વહન્તીરતીયા-દ્યજ્ઞમતિ મન્યેત ન સ્થાવરાણા-ઙ્ગૃહ્ણીયા-દ્વરુણગૃહીતા વૈ સ્થાવરા ય-થ્સ્થાવરાણા-ઙ્ગૃહ્ણીયા- [ય-થ્સ્થાવરાણા-ઙ્ગૃહ્ણીયાત્, વરુણેનાસ્ય] 8
-દ્વરુણેનાસ્ય યજ્ઞ-ઙ્ગ્રાહયે-દ્યદ્વૈ દિવા ભવત્યપો રાત્રિઃ પ્ર વિશતિ તસ્મા-ત્તામ્રા આપો દિવા દદૃશ્રે યન્નક્ત-મ્ભવત્યપો-ઽહઃ પ્ર વિશતિ તસ્માચ્ચન્દ્રા આપો નક્ત-ન્દદૃશ્રે છાયાયૈ ચા-ઽઽતપતશ્ચ સધૌ-ઙ્ગૃહ્ણાત્ય-હોરાત્રયોરેવાસ્મૈ વર્ણ-ઙ્ગૃહ્ણાતિ હવિષ્મતીરિમા આપ ઇત્યાહ હવિષ્કૃતાનામેવ ગૃહ્ણાતિ હવિષ્માગ્ં અસ્તુ- [અસ્તુ, સૂર્ય] 9
સૂર્ય ઇત્યાહ સશુક્રાણામેવ ગૃહ્ણાત્યનુષ્ટુભા ગૃહ્ણાતિ વાગ્વા અનુષ્ટુગ્ વાચૈવૈના-સ્સર્વયા ગૃહ્ણાતિ ચતુષ્પદયર્ચા ગૃહ્ણાતિ ત્રિ-સ્સાદયતિ સપ્ત સ-મ્પદ્યન્તે સપ્તપદા શક્વરી પશવ-શ્શક્વરી પશૂનેવાવ રુન્ધે ઽસ્મૈ વૈ લોકાય ગાર્હપત્ય આ ધીયતે-ઽમુષ્મા આહવનીયો ય-દ્ગાર્હપત્ય ઉપસાદયેદસ્મિન્ ઁલોકે પશુમાન્-થ્સ્યા-દ્યદાહવનીયે-ઽ-મુષ્મિ- [-મુષ્મિન્ન્, લોકે પશુમાન્થ્સ્યા-] 10
ઁલ્લોકે પશુમાન્થ્સ્યા-દુભયોરુપ સાદયત્યુભયોરેવૈનં-લોઁકયોઃ પશુમન્ત-ઙ્કરોતિ સર્વતઃ પરિ હરતિ રક્ષસામપહત્યા ઇન્દ્રાગ્નિયોર્ભાગધેયી-સ્સ્થેત્યાહ યથાયજુરેવૈતદાગ્નીદ્ધ્ર ઉપ વાસયત્યેતદ્વૈ યજ્ઞસ્યાપરાજિતં-યઁદાગ્નીદ્ધ્રં-યઁદેવ યજ્ઞસ્યાપરાજિત-ન્તદેવૈના ઉપ વાસયતિ યતઃ ખલુ વૈ યજ્ઞસ્ય વિતતસ્ય ન ક્રિયતે તદનુ યજ્ઞગ્ં રક્ષાગ્સ્યવ ચરન્તિ ય-દ્વહન્તીના-ઙ્ગૃહ્ણાતિ ક્રિયમાણમેવ ત-દ્યજ્ઞસ્ય શયે રક્ષસા-મનન્વવચારાય ન હ્યેતા ઈલયન્ત્યા તૃતીયસવના-ત્પરિ શેરે યજ્ઞસ્ય સન્તત્યૈ ॥ 11 ॥
(સ્યા - દિન્દ્રો - ગૃહ્ણીયા - દસ્ત્વ - મુષ્મિન્ - ક્રિયતે - ષડ્વિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 2)
બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ સ ત્વા અદ્ધ્વર્યુ-સ્સ્યાદ્ય-સ્સોમ-મુપાવહરન્-થ્સર્વાભ્યો દેવતાભ્ય ઉપાવહરે-દિતિ હૃદે ત્વેત્યાહ મનુષ્યેભ્ય એવૈતેન કરોતિ મનસે ત્વેત્યાહ પિતૃભ્ય એવૈતેન કરોતિ દિવે ત્વા સૂર્યાય ત્વેત્યાહ દેવેભ્ય એવૈતેન કરોત્યેતાવતી-ર્વૈ દેવતાસ્તાભ્ય એવૈનગ્ં સર્વાભ્ય ઉપાવહરતિ પુરા વાચઃ [વાચઃ, પ્રવદિતોઃ] 12
પ્રવદિતોઃ પ્રાતરનુવાક-મુપાકરોતિ યાવત્યેવ વા-ક્તા-મવ રુન્ધે ઽપો-ઽગ્રે-ઽભિવ્યાહરતિ યજ્ઞો વા આપો યજ્ઞમેવાભિ વાચં-વિઁસૃજતિ સર્વાણિ છન્દાગ્સ્યન્વાહ પશવો વૈ છન્દાગ્ંસિ પશૂનેવાવ રુન્ધે ગાયત્રિયા તેજસ્કામસ્ય પરિ દદ્ધ્યા-ત્ત્રિષ્ટુભેન્દ્રિયકામસ્ય જગત્યા પશુકામસ્યા-ઽનુષ્ટુભા પ્રતિષ્ઠાકામસ્ય પઙ્ક્ત્યા યજ્ઞકામસ્ય વિરાજા-ઽન્નકામસ્ય શૃણોત્વગ્નિ-સ્સમિધા હવ- [હવમ્, મ ઇત્યાહ] 13
-મ્મ ઇત્યાહ સવિતૃપ્રસૂત એવ દેવતાભ્યો નિવેદ્યા-ઽપો-ઽચ્છૈત્યપ ઇષ્ય હોત-રિત્યાહેષિતગ્ં હિ કર્મ ક્રિયતે મૈત્રાવરુણસ્ય ચમસાદ્ધ્વર્યવા દ્રવેત્યાહ મિત્રાવરુણૌ વા અપા-ન્નેતારૌ તાભ્યામેવૈના અચ્છૈતિ દેવીરાપો અપા-ન્નપા-દિત્યાહા-ઽઽહુત્યૈવૈના નિષ્ક્રીય ગૃહ્ણાત્યથો હવિષ્કૃતાના-મેવાભિઘૃતાના-ઙ્ગૃહ્ણાતિ- [-મેવાભિઘૃતાના-ઙ્ગૃહ્ણાતિ, કાર્ષિ-રસીત્યાહ] 14
કાર્ષિ-રસીત્યાહ શમલમેવા-ઽઽસામપ પ્લાવયતિ સમુદ્રસ્ય વો-ઽક્ષિત્યા ઉન્નય ઇત્યાહ તસ્માદદ્યમાનાઃ પીયમાના આપો ન ક્ષીયન્તે યોનિર્વૈ યજ્ઞસ્ય ચાત્વાલં-યઁજ્ઞો વસતીવરીર્. હોતૃચમસ-ઞ્ચ મૈત્રાવરુણચમસ-ઞ્ચ સગ્ગ્સ્પર્શ્ય વસતીવરીર્વ્યાનયતિ યજ્ઞસ્ય સયોનિત્વાયાથો સ્વાદેવૈના યોનેઃ પ્ર જનયત્યદ્ધ્વર્યો-ઽવેરપા(3) ઇત્યાહોતે -મનન્નમુરુતેમાઃ પશ્યેતિ વાવૈતદાહ યદ્યગ્નિષ્ટોમો જુહોતિ યદ્યુક્થ્યઃ પરિધૌ નિ માર્ષ્ટિ યદ્યતિરાત્રો યજુર્વદ-ન્પ્ર પદ્યતે યજ્ઞક્રતૂનાં-વ્યાઁવૃત્ત્યૈ ॥ 15 ॥
બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ સ ત્વા અદ્ધ્વર્યુ-સ્સ્યાદ્ય-સ્સોમ-મુપાવહરન્-થ્સર્વાભ્યો દેવતાભ્ય ઉપાવહરે-દિતિ હૃદે ત્વેત્યાહ મનુષ્યેભ્ય એવૈતેન કરોતિ મનસે ત્વેત્યાહ પિતૃભ્ય એવૈતેન કરોતિ દિવે ત્વા સૂર્યાય ત્વેત્યાહ દેવેભ્ય એવૈતેન કરોત્યેતાવતી-ર્વૈ દેવતાસ્તાભ્ય એવૈનગ્ં સર્વાભ્ય ઉપાવહરતિ પુરા વાચઃ [વાચઃ, પ્રવદિતોઃ] 12
પ્રવદિતોઃ પ્રાતરનુવાક-મુપાકરોતિ યાવત્યેવ વા-ક્તા-મવ રુન્ધે ઽપો-ઽગ્રે-ઽભિવ્યાહરતિ યજ્ઞો વા આપો યજ્ઞમેવાભિ વાચં-વિઁસૃજતિ સર્વાણિ છન્દાગ્સ્યન્વાહ પશવો વૈ છન્દાગ્ંસિ પશૂનેવાવ રુન્ધે ગાયત્રિયા તેજસ્કામસ્ય પરિ દદ્ધ્યા-ત્ત્રિષ્ટુભેન્દ્રિયકામસ્ય જગત્યા પશુકામસ્યા-ઽનુષ્ટુભા પ્રતિષ્ઠાકામસ્ય પઙ્ક્ત્યા યજ્ઞકામસ્ય વિરાજા-ઽન્નકામસ્ય શૃણોત્વગ્નિ-સ્સમિધા હવ- [હવમ્, મ ઇત્યાહ] 13
-મ્મ ઇત્યાહ સવિતૃપ્રસૂત એવ દેવતાભ્યો નિવેદ્યા-ઽપો-ઽચ્છૈત્યપ ઇષ્ય હોત-રિત્યાહેષિતગ્ં હિ કર્મ ક્રિયતે મૈત્રાવરુણસ્ય ચમસાદ્ધ્વર્યવા દ્રવેત્યાહ મિત્રાવરુણૌ વા અપા-ન્નેતારૌ તાભ્યામેવૈના અચ્છૈતિ દેવીરાપો અપા-ન્નપા-દિત્યાહા-ઽઽહુત્યૈવૈના નિષ્ક્રીય ગૃહ્ણાત્યથો હવિષ્કૃતાના-મેવાભિઘૃતાના-ઙ્ગૃહ્ણાતિ- [-મેવાભિઘૃતાના-ઙ્ગૃહ્ણાતિ, કાર્ષિ-રસીત્યાહ] 14
કાર્ષિ-રસીત્યાહ શમલમેવા-ઽઽસામપ પ્લાવયતિ સમુદ્રસ્ય વો-ઽક્ષિત્યા ઉન્નય ઇત્યાહ તસ્માદદ્યમાનાઃ પીયમાના આપો ન ક્ષીયન્તે યોનિર્વૈ યજ્ઞસ્ય ચાત્વાલં-યઁજ્ઞો વસતીવરીર્. હોતૃચમસ-ઞ્ચ મૈત્રાવરુણચમસ-ઞ્ચ સગ્ગ્સ્પર્શ્ય વસતીવરીર્વ્યાનયતિ યજ્ઞસ્ય સયોનિત્વાયાથો સ્વાદેવૈના યોનેઃ પ્ર જનયત્યદ્ધ્વર્યો-ઽવેરપા(3) ઇત્યાહોતે -મનન્નમુરુતેમાઃ પશ્યેતિ વાવૈતદાહ યદ્યગ્નિષ્ટોમો જુહોતિ યદ્યુક્થ્યઃ પરિધૌ નિ માર્ષ્ટિ યદ્યતિરાત્રો યજુર્વદ-ન્પ્ર પદ્યતે યજ્ઞક્રતૂનાં-વ્યાઁવૃત્ત્યૈ ॥ 15 ॥
(વાચો-હવ-મભિઘૃતાના-ઙ્ગૃહ્ણાત્યુ - ત - પઞ્ચવિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 3)
દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવ ઇતિ ગ્રાવાણમા દત્તે પ્રસૂત્યા અશ્વિનો-ર્બાહુભ્યામિત્યાહાશ્વિનૌ હિ દેવાનામદ્ધ્વર્યૂ આસ્તા-મ્પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામિત્યાહ યત્યૈ પશવો વૈ સોમો વ્યાન ઉપાગ્ંશુસવનો યદુપાગ્ંશુસવન-મભિ મિમીતે વ્યાનમેવ પશુષુ દધાતીન્દ્રાય ત્વેન્દ્રાય ત્વેતિ મિમીત ઇન્દ્રાય હિ સોમ આહ્રિયતે પઞ્ચ કૃત્વો યજુષા મિમીતે [મિમીતે, પઞ્ચાક્ષરા] 16
પઞ્ચાક્ષરા પઙ્ક્તિઃ પાઙ્ક્તો યજ્ઞો યજ્ઞમેવાવ રુન્ધે પઞ્ચ કૃત્વસ્તૂષ્ણી-ન્દશ સ-મ્પદ્યન્તે દશાક્ષરા વિરાડન્નં-વિઁરા-ડ્વિરાજૈવાન્નાદ્યમવ રુન્ધે શ્વાત્રા-સ્સ્થ વૃત્રતુર ઇત્યાહૈષ વા અપાગ્ં સોમપીથો ય એવં-વેઁદ ના-ઽફ્સ્વાર્તિમાર્ચ્છતિ યત્તે સોમ દિવિ જ્યોતિરિત્યાહૈભ્ય એવૈન- [એવૈનમ્, લોકેભ્ય] 17
ઁલ્લોકેભ્ય-સ્સ-મ્ભરતિ સોમો વૈ રાજા દિશો-ઽભ્યદ્ધ્યાય-થ્સ દિશો-ઽનુ પ્રાવિશ-ત્પ્રાગપાગુદગધરાગિત્યાહ દિગ્ભ્ય એવૈનગ્ં સ-મ્ભરત્યથો દિશ એવાસ્મા અવ રુન્ધે ઽમ્બ નિ ષ્વરેત્યાહ કામુકા એનગ્ગ્ સ્ત્રિયો ભવન્તિ ય એવં-વેઁદ ય-ત્તે સોમાદાભ્ય-ન્નામ જાગૃવી- [જાગૃવીતિ, આહૈષ વૈ] 18
-ત્યાહૈષ વૈ સોમસ્ય સોમપીથો ય એવં-વેઁદ ન સૌમ્યામાર્તિમાર્ચ્છતિ ઘ્નન્તિ વા એત-થ્સોમં-યઁદભિષુણ્વન્ત્યગ્ં શૂનપ ગૃહ્ણાતિ ત્રાયત એવૈન-મ્પ્રાણા વા અગ્ંશવઃ પશવ-સ્સોમો ઽગ્ંશૂ-ન્પુનરપિ સૃજતિ પ્રાણાનેવ પશુષુ દધાતિ દ્વૌદ્વાવપિ સૃજતિ તસ્મા-દ્દ્વૌદ્વૌ પ્રાણાઃ ॥ 19 ॥
દેવસ્ય ત્વા સવિતુઃ પ્રસવ ઇતિ ગ્રાવાણમા દત્તે પ્રસૂત્યા અશ્વિનો-ર્બાહુભ્યામિત્યાહાશ્વિનૌ હિ દેવાનામદ્ધ્વર્યૂ આસ્તા-મ્પૂષ્ણો હસ્તાભ્યામિત્યાહ યત્યૈ પશવો વૈ સોમો વ્યાન ઉપાગ્ંશુસવનો યદુપાગ્ંશુસવન-મભિ મિમીતે વ્યાનમેવ પશુષુ દધાતીન્દ્રાય ત્વેન્દ્રાય ત્વેતિ મિમીત ઇન્દ્રાય હિ સોમ આહ્રિયતે પઞ્ચ કૃત્વો યજુષા મિમીતે [મિમીતે, પઞ્ચાક્ષરા] 16
પઞ્ચાક્ષરા પઙ્ક્તિઃ પાઙ્ક્તો યજ્ઞો યજ્ઞમેવાવ રુન્ધે પઞ્ચ કૃત્વસ્તૂષ્ણી-ન્દશ સ-મ્પદ્યન્તે દશાક્ષરા વિરાડન્નં-વિઁરા-ડ્વિરાજૈવાન્નાદ્યમવ રુન્ધે શ્વાત્રા-સ્સ્થ વૃત્રતુર ઇત્યાહૈષ વા અપાગ્ં સોમપીથો ય એવં-વેઁદ ના-ઽફ્સ્વાર્તિમાર્ચ્છતિ યત્તે સોમ દિવિ જ્યોતિરિત્યાહૈભ્ય એવૈન- [એવૈનમ્, લોકેભ્ય] 17
ઁલ્લોકેભ્ય-સ્સ-મ્ભરતિ સોમો વૈ રાજા દિશો-ઽભ્યદ્ધ્યાય-થ્સ દિશો-ઽનુ પ્રાવિશ-ત્પ્રાગપાગુદગધરાગિત્યાહ દિગ્ભ્ય એવૈનગ્ં સ-મ્ભરત્યથો દિશ એવાસ્મા અવ રુન્ધે ઽમ્બ નિ ષ્વરેત્યાહ કામુકા એનગ્ગ્ સ્ત્રિયો ભવન્તિ ય એવં-વેઁદ ય-ત્તે સોમાદાભ્ય-ન્નામ જાગૃવી- [જાગૃવીતિ, આહૈષ વૈ] 18
-ત્યાહૈષ વૈ સોમસ્ય સોમપીથો ય એવં-વેઁદ ન સૌમ્યામાર્તિમાર્ચ્છતિ ઘ્નન્તિ વા એત-થ્સોમં-યઁદભિષુણ્વન્ત્યગ્ં શૂનપ ગૃહ્ણાતિ ત્રાયત એવૈન-મ્પ્રાણા વા અગ્ંશવઃ પશવ-સ્સોમો ઽગ્ંશૂ-ન્પુનરપિ સૃજતિ પ્રાણાનેવ પશુષુ દધાતિ દ્વૌદ્વાવપિ સૃજતિ તસ્મા-દ્દ્વૌદ્વૌ પ્રાણાઃ ॥ 19 ॥
(યજુષા મિમીત - એનં - જાગૃવીતિ - ચતુશ્ચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 4)
પ્રાણો વા એષ યદુપાગ્ંશુ ર્યદુપાગ્શ્વગ્રા ગ્રહા ગૃહ્યન્તે પ્રાણમેવાનુ પ્ર યન્ત્યરુણો હ સ્મા-ઽઽહૌપવેશિઃ પ્રાતસ્સવન એવાહં-યઁજ્ઞગ્ં સગ્ગ્ સ્થાપયામિ તેન તત-સ્સગ્ગ્સ્થિતેન ચરામીત્યષ્ટૌ કૃત્વો-ઽગ્રે-ઽભિષુણો-ત્યષ્ટાક્ષરા ગાયત્રી ગાયત્ર-મ્પ્રાતસ્સવન-મ્પ્રાતસ્સવનમેવ તેના ઽઽપ્નોત્યેકાદશ કૃત્વો દ્વિતીય-મેકાદશાક્ષરા ત્રિષ્ટુ-પ્ત્રૈષ્ટુભ-મ્માદ્ધ્યન્દિનગ્ં- [-મ્માદ્ધ્યન્દિનમ્, સવન-] 20
-સવન-મ્માદ્ધ્યન્દિનમેવ સવન-ન્તેના-ઽઽપ્નોતિ દ્વાદશ કૃત્વસ્તૃતીય-ન્દ્વાદશાક્ષરા જગતી જાગત-ન્તૃતીયસવન-ન્તૃતીયસવનમેવ તેના ઽઽપ્નોત્યેતાગ્ં હ વાવ સ યજ્ઞસ્ય સગ્ગ્સ્થિતિમુવાચા સ્કન્દાયાસ્કન્નગ્ં હિ ત-દ્ય-દ્યજ્ઞસ્ય સગ્ગ્સ્થિતસ્ય સ્કન્દત્યથો ખલ્વાહુર્ગાયત્રી વાવ પ્રાતસ્સવને નાતિવાદ ઇત્યનતિવાદુક એન-મ્ભ્રાતૃવ્યો ભવતિ ય એવં-વેઁદ તસ્મા-દષ્ટાવષ્ટૌ [-દષ્ટાવષ્ટૌ, કૃત્વો] 21
કૃત્વો-ઽભિષુત્ય-મ્બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ પવિત્રવન્તો-ઽન્યે ગ્રહા ગૃહ્યન્તે કિમ્પવિત્ર ઉપાગ્ંશુરિતિ વાક્પવિત્ર ઇતિ બ્રૂયા-દ્વાચસ્પતયે પવસ્વ વાજિન્નિત્યાહ વાચૈવૈન-મ્પવયતિ વૃષ્ણો અગ્ંશુભ્યામિત્યાહ વૃષ્ણો હ્યેતાવગ્ંશૂ યૌ સોમસ્ય ગભસ્તિપૂત ઇત્યાહ ગભસ્તિના હ્યેન-મ્પવયતિ દેવો દેવાના-મ્પવિત્રમસીત્યાહ દેવો હ્યેષ [હ્યેષઃ, સ-ન્દેવાના-] 22
સ-ન્દેવાના-મ્પવિત્રં-યેઁષા-મ્ભાગો-ઽસિ તેભ્યસ્ત્વેત્યાહ યેષાગ્ હ્યેષ ભાગસ્તેભ્ય એન-ઙ્ગૃહ્ણાતિ સ્વા-ઙ્કૃતો-ઽસીત્યાહ પ્રાણમેવ સ્વમકૃત મધુમતીર્ન ઇષસ્કૃધીત્યાહ સર્વમેવાસ્મા ઇદગ્ગ્ સ્વદયતિ વિશ્વેભ્ય-સ્ત્વેન્દ્રિયેભ્યો દિવ્યેભ્યઃ પાર્થિવેભ્ય ઇત્યાહોભયેષ્વેવ દેવમનુષ્યેષુ પ્રાણા-ન્દધાતિ મનસ્ત્વા- [મનસ્ત્વા, અષ્ટ્વિત્યાહ] 23
-ઽષ્ટ્વિત્યાહ મન એવાશ્ઞુત ઉર્વન્તરિક્ષ-મન્વિહીત્યાહા-ન્તરિક્ષદેવત્યો હિ પ્રાણ-સ્સ્વાહા ત્વા સુભવ-સ્સૂર્યાયેત્યાહ પ્રાણા વૈ સ્વભવસો દેવાસ્તેષ્વેવ પરોક્ષ-ઞ્જુહોતિ દેવેભ્યસ્ત્વા મરીચિપેભ્ય ઇત્યાહા ઽઽદિત્યસ્ય વૈ રશ્મયો દેવા મરીચિપાસ્તેષા-ન્ત-દ્ભાગધેય-ન્તાનેવ તેન પ્રીણાતિ યદિ કામયેત વર્ષુકઃ પર્જન્ય- [પર્જન્યઃ, સ્યાદિતિ] 24
-સ્સ્યાદિતિ નીચા હસ્તેન નિ મૃજ્યા-દ્વૃષ્ટિમેવ નિ યચ્છતિ યદિ કામયેતાવર્ષુક-સ્સ્યાદિત્યુત્તાનેન નિ મૃજ્યા-દ્વૃષ્ટિમેવો-દ્યચ્છતિ યદ્યભિચરેદમુ-ઞ્જહ્યથ ત્વા હોષ્યામીતિ બ્રૂયાદાહુતિમેવૈન-મ્પ્રેફ્સન્. હન્તિ યદિ દૂરે સ્યાદા તમિતોસ્તિષ્ઠે-ત્પ્રાણમેવાસ્યાનુગત્ય હન્તિ યદ્યભિચરેદમુષ્ય- [યદ્યભિચરેદમુષ્ય, ત્વા પ્રાણે] 25
-ત્વા પ્રાણે સાદયામીતિ સાદયેદસન્નો વૈ પ્રાણઃ પ્રાણમેવાસ્ય સાદયતિ ષડ્ભિરગ્ંશુભિઃ પવયતિ ષ-ડ્વા ઋતવ ઋતુભિરેવૈન-મ્પવયતિ ત્રિઃ પવયતિ ત્રય ઇમે લોકા એભિરેવૈનં-લોઁકૈઃ પવયતિ બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ કસ્મા-થ્સત્યા-ત્ત્રયઃ પશૂનાગ્ં હસ્તાદાના ઇતિ ય-ત્ત્રિરુપાગ્ં શુગ્ં હસ્તેન વિગૃહ્ણાતિ તસ્મા-ત્ત્રયઃ પશૂનાગ્ં હસ્તાદાનાઃ પુરુષો હસ્તી મર્કટઃ ॥ 26 ॥
પ્રાણો વા એષ યદુપાગ્ંશુ ર્યદુપાગ્શ્વગ્રા ગ્રહા ગૃહ્યન્તે પ્રાણમેવાનુ પ્ર યન્ત્યરુણો હ સ્મા-ઽઽહૌપવેશિઃ પ્રાતસ્સવન એવાહં-યઁજ્ઞગ્ં સગ્ગ્ સ્થાપયામિ તેન તત-સ્સગ્ગ્સ્થિતેન ચરામીત્યષ્ટૌ કૃત્વો-ઽગ્રે-ઽભિષુણો-ત્યષ્ટાક્ષરા ગાયત્રી ગાયત્ર-મ્પ્રાતસ્સવન-મ્પ્રાતસ્સવનમેવ તેના ઽઽપ્નોત્યેકાદશ કૃત્વો દ્વિતીય-મેકાદશાક્ષરા ત્રિષ્ટુ-પ્ત્રૈષ્ટુભ-મ્માદ્ધ્યન્દિનગ્ં- [-મ્માદ્ધ્યન્દિનમ્, સવન-] 20
-સવન-મ્માદ્ધ્યન્દિનમેવ સવન-ન્તેના-ઽઽપ્નોતિ દ્વાદશ કૃત્વસ્તૃતીય-ન્દ્વાદશાક્ષરા જગતી જાગત-ન્તૃતીયસવન-ન્તૃતીયસવનમેવ તેના ઽઽપ્નોત્યેતાગ્ં હ વાવ સ યજ્ઞસ્ય સગ્ગ્સ્થિતિમુવાચા સ્કન્દાયાસ્કન્નગ્ં હિ ત-દ્ય-દ્યજ્ઞસ્ય સગ્ગ્સ્થિતસ્ય સ્કન્દત્યથો ખલ્વાહુર્ગાયત્રી વાવ પ્રાતસ્સવને નાતિવાદ ઇત્યનતિવાદુક એન-મ્ભ્રાતૃવ્યો ભવતિ ય એવં-વેઁદ તસ્મા-દષ્ટાવષ્ટૌ [-દષ્ટાવષ્ટૌ, કૃત્વો] 21
કૃત્વો-ઽભિષુત્ય-મ્બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ પવિત્રવન્તો-ઽન્યે ગ્રહા ગૃહ્યન્તે કિમ્પવિત્ર ઉપાગ્ંશુરિતિ વાક્પવિત્ર ઇતિ બ્રૂયા-દ્વાચસ્પતયે પવસ્વ વાજિન્નિત્યાહ વાચૈવૈન-મ્પવયતિ વૃષ્ણો અગ્ંશુભ્યામિત્યાહ વૃષ્ણો હ્યેતાવગ્ંશૂ યૌ સોમસ્ય ગભસ્તિપૂત ઇત્યાહ ગભસ્તિના હ્યેન-મ્પવયતિ દેવો દેવાના-મ્પવિત્રમસીત્યાહ દેવો હ્યેષ [હ્યેષઃ, સ-ન્દેવાના-] 22
સ-ન્દેવાના-મ્પવિત્રં-યેઁષા-મ્ભાગો-ઽસિ તેભ્યસ્ત્વેત્યાહ યેષાગ્ હ્યેષ ભાગસ્તેભ્ય એન-ઙ્ગૃહ્ણાતિ સ્વા-ઙ્કૃતો-ઽસીત્યાહ પ્રાણમેવ સ્વમકૃત મધુમતીર્ન ઇષસ્કૃધીત્યાહ સર્વમેવાસ્મા ઇદગ્ગ્ સ્વદયતિ વિશ્વેભ્ય-સ્ત્વેન્દ્રિયેભ્યો દિવ્યેભ્યઃ પાર્થિવેભ્ય ઇત્યાહોભયેષ્વેવ દેવમનુષ્યેષુ પ્રાણા-ન્દધાતિ મનસ્ત્વા- [મનસ્ત્વા, અષ્ટ્વિત્યાહ] 23
-ઽષ્ટ્વિત્યાહ મન એવાશ્ઞુત ઉર્વન્તરિક્ષ-મન્વિહીત્યાહા-ન્તરિક્ષદેવત્યો હિ પ્રાણ-સ્સ્વાહા ત્વા સુભવ-સ્સૂર્યાયેત્યાહ પ્રાણા વૈ સ્વભવસો દેવાસ્તેષ્વેવ પરોક્ષ-ઞ્જુહોતિ દેવેભ્યસ્ત્વા મરીચિપેભ્ય ઇત્યાહા ઽઽદિત્યસ્ય વૈ રશ્મયો દેવા મરીચિપાસ્તેષા-ન્ત-દ્ભાગધેય-ન્તાનેવ તેન પ્રીણાતિ યદિ કામયેત વર્ષુકઃ પર્જન્ય- [પર્જન્યઃ, સ્યાદિતિ] 24
-સ્સ્યાદિતિ નીચા હસ્તેન નિ મૃજ્યા-દ્વૃષ્ટિમેવ નિ યચ્છતિ યદિ કામયેતાવર્ષુક-સ્સ્યાદિત્યુત્તાનેન નિ મૃજ્યા-દ્વૃષ્ટિમેવો-દ્યચ્છતિ યદ્યભિચરેદમુ-ઞ્જહ્યથ ત્વા હોષ્યામીતિ બ્રૂયાદાહુતિમેવૈન-મ્પ્રેફ્સન્. હન્તિ યદિ દૂરે સ્યાદા તમિતોસ્તિષ્ઠે-ત્પ્રાણમેવાસ્યાનુગત્ય હન્તિ યદ્યભિચરેદમુષ્ય- [યદ્યભિચરેદમુષ્ય, ત્વા પ્રાણે] 25
-ત્વા પ્રાણે સાદયામીતિ સાદયેદસન્નો વૈ પ્રાણઃ પ્રાણમેવાસ્ય સાદયતિ ષડ્ભિરગ્ંશુભિઃ પવયતિ ષ-ડ્વા ઋતવ ઋતુભિરેવૈન-મ્પવયતિ ત્રિઃ પવયતિ ત્રય ઇમે લોકા એભિરેવૈનં-લોઁકૈઃ પવયતિ બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ કસ્મા-થ્સત્યા-ત્ત્રયઃ પશૂનાગ્ં હસ્તાદાના ઇતિ ય-ત્ત્રિરુપાગ્ં શુગ્ં હસ્તેન વિગૃહ્ણાતિ તસ્મા-ત્ત્રયઃ પશૂનાગ્ં હસ્તાદાનાઃ પુરુષો હસ્તી મર્કટઃ ॥ 26 ॥
(માધ્યદિન્ન - મષ્ટાવષ્ટા - વેષ - મનસ્ત્વા - પર્જન્યો - ઽમુષ્ય - પુરુષો - દ્વે ચ) (અ. 5)
દેવા વૈ ય-દ્યજ્ઞે-ઽકુર્વત તદસુરા અકુર્વત તે દેવા ઉપાગ્ંશૌ યજ્ઞગ્ં સગ્ગ્સ્થાપ્યમપશ્ય-ન્તમુપાગ્ંશૌ સમસ્થાપય-ન્તે-ઽસુરા વજ્રમુદ્યત્ય દેવાનભ્યાયન્ત તે દેવા બિભ્યત ઇન્દ્રમુપાધાવ-ન્તાનિન્દ્રો-ઽન્તર્યામેણાન્તરધત્ત તદન્તર્યામસ્યાન્તર્યામત્વં-યઁદન્તર્યામો ગૃહ્યતે ભ્રાતૃવ્યાનેવ ત-દ્યજમાનો-ઽન્તર્ધત્તે ઽન્તસ્તે [-ઽન્તર્ધત્તે ઽન્તસ્તે, દધામિ દ્યાવાપૃથિવી] 27
દધામિ દ્યાવાપૃથિવી અન્તરુ-ર્વન્તરિક્ષ-મિત્યાહૈભિરેવ લોકૈર્યજમાનો ભ્રાતૃવ્યાનન્તર્ધત્તે તે દેવા અમન્યન્તેન્દ્રો વા ઇદમભૂદ્ય-દ્વયગ્ગ્ સ્મ ઇતિ તે-ઽબ્રુવ-ન્મઘવન્નનુ ન આ ભજેતિ સજોષા દેવૈરવરૈઃ પરૈશ્ચેત્યબ્રવીદ્યે ચૈવ દેવાઃ પરે યે ચાવરે તાનુભયા- [તાનુભયાન્, અન્વાભજ-થ્સજોષા] 28
-નન્વાભજ-થ્સજોષા દેવૈરવરૈઃ પરૈશ્ચેત્યાહ યે ચૈવ દેવાઃ પરે યે ચાવરે તાનુભયા-નન્વાભજ-ત્યન્તર્યામે મઘવ-ન્માદયસ્વેત્યાહ યજ્ઞાદેવ યજમાન-ન્નાન્તરેત્યુપયામ-ગૃહીતો ઽસીત્યાહાપાનસ્ય ધૃત્યૈ યદુભાવપવિત્રૌ ગૃહ્યેયાતા-મ્પ્રાણમપાનો-ઽનુ ન્યૃચ્છે-ત્પ્રમાયુક-સ્સ્યા-ત્પવિત્રવાનન્તર્યામો ગૃહ્યતે [ગૃહ્યતે, પ્રાણાપાનયો-ર્વિધૃત્યૈ] 29
પ્રાણાપાનયો-ર્વિધૃત્યૈ પ્રાણાપાનૌ વા એતૌ યદુપાગ્શ્વન્તર્યામૌ વ્યાન ઉપાગ્ંશુ સવનો ય-ઙ્કામયેત પ્રમાયુક-સ્સ્યાદિત્યસગ્ગ્ સ્પૃષ્ટૌ તસ્ય સાદયે-દ્વ્યાનેનૈવાસ્ય પ્રાણાપાનૌ વિ ચ્છિનત્તિ તાજ-ક્પ્ર મીયતે ય-ઙ્કામયેત સર્વમાયુરિયાદિતિ સગ્ગ્ સ્પૃષ્ટૌ તસ્ય સાદયે-દ્વ્યાનેનૈવાસ્ય પ્રાણાપાનૌ સ-ન્તનોતિ સર્વમાયુરેતિ ॥ 30 ॥
દેવા વૈ ય-દ્યજ્ઞે-ઽકુર્વત તદસુરા અકુર્વત તે દેવા ઉપાગ્ંશૌ યજ્ઞગ્ં સગ્ગ્સ્થાપ્યમપશ્ય-ન્તમુપાગ્ંશૌ સમસ્થાપય-ન્તે-ઽસુરા વજ્રમુદ્યત્ય દેવાનભ્યાયન્ત તે દેવા બિભ્યત ઇન્દ્રમુપાધાવ-ન્તાનિન્દ્રો-ઽન્તર્યામેણાન્તરધત્ત તદન્તર્યામસ્યાન્તર્યામત્વં-યઁદન્તર્યામો ગૃહ્યતે ભ્રાતૃવ્યાનેવ ત-દ્યજમાનો-ઽન્તર્ધત્તે ઽન્તસ્તે [-ઽન્તર્ધત્તે ઽન્તસ્તે, દધામિ દ્યાવાપૃથિવી] 27
દધામિ દ્યાવાપૃથિવી અન્તરુ-ર્વન્તરિક્ષ-મિત્યાહૈભિરેવ લોકૈર્યજમાનો ભ્રાતૃવ્યાનન્તર્ધત્તે તે દેવા અમન્યન્તેન્દ્રો વા ઇદમભૂદ્ય-દ્વયગ્ગ્ સ્મ ઇતિ તે-ઽબ્રુવ-ન્મઘવન્નનુ ન આ ભજેતિ સજોષા દેવૈરવરૈઃ પરૈશ્ચેત્યબ્રવીદ્યે ચૈવ દેવાઃ પરે યે ચાવરે તાનુભયા- [તાનુભયાન્, અન્વાભજ-થ્સજોષા] 28
-નન્વાભજ-થ્સજોષા દેવૈરવરૈઃ પરૈશ્ચેત્યાહ યે ચૈવ દેવાઃ પરે યે ચાવરે તાનુભયા-નન્વાભજ-ત્યન્તર્યામે મઘવ-ન્માદયસ્વેત્યાહ યજ્ઞાદેવ યજમાન-ન્નાન્તરેત્યુપયામ-ગૃહીતો ઽસીત્યાહાપાનસ્ય ધૃત્યૈ યદુભાવપવિત્રૌ ગૃહ્યેયાતા-મ્પ્રાણમપાનો-ઽનુ ન્યૃચ્છે-ત્પ્રમાયુક-સ્સ્યા-ત્પવિત્રવાનન્તર્યામો ગૃહ્યતે [ગૃહ્યતે, પ્રાણાપાનયો-ર્વિધૃત્યૈ] 29
પ્રાણાપાનયો-ર્વિધૃત્યૈ પ્રાણાપાનૌ વા એતૌ યદુપાગ્શ્વન્તર્યામૌ વ્યાન ઉપાગ્ંશુ સવનો ય-ઙ્કામયેત પ્રમાયુક-સ્સ્યાદિત્યસગ્ગ્ સ્પૃષ્ટૌ તસ્ય સાદયે-દ્વ્યાનેનૈવાસ્ય પ્રાણાપાનૌ વિ ચ્છિનત્તિ તાજ-ક્પ્ર મીયતે ય-ઙ્કામયેત સર્વમાયુરિયાદિતિ સગ્ગ્ સ્પૃષ્ટૌ તસ્ય સાદયે-દ્વ્યાનેનૈવાસ્ય પ્રાણાપાનૌ સ-ન્તનોતિ સર્વમાયુરેતિ ॥ 30 ॥
(ત - ઉભયાન્ - ગૃહ્યતે - ચતુશ્ચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 6)
વાગ્વા એષા યદૈન્દ્રવાયવો યદૈન્દ્રવાયવાગ્રા ગ્રહા ગૃહ્યન્તે વાચમેવાનુ પ્ર યન્તિ વાયુ-ન્દેવા અબ્રુવન્-થ્સોમગ્ં રાજાનગ્ં હનામેતિ સો-ઽબ્રવી-દ્વરં-વૃઁણૈ મદગ્રા એવ વો ગ્રહા ગૃહ્યાન્તા ઇતિ તસ્માદૈન્દ્રવાયવાગ્રા ગ્રહા ગૃહ્યન્તે તમઘ્નન્-થ્સો-ઽપૂય-ત્ત-ન્દેવા નોપાધૃષ્ણુવ-ન્તે વાયુમબ્રુવ-ન્નિમ-ન્નઃ સ્વદયે- [-ન્નિમ-ન્નઃ સ્વદય, ઇતિ સો-ઽબ્રવી-] 31
-તિ સો-ઽબ્રવી-દ્વરં-વૃઁણૈ મદ્દેવત્યાન્યેવ વઃ પાત્રાણ્યુચ્યાન્તા ઇતિ તસ્માન્નાનાદેવત્યાનિ સન્તિ વાયવ્યાન્યુચ્યન્તે તમેભ્યો વાયુરેવાસ્વદય-ત્તસ્માદ્ય-ત્પૂયતિ ત-ત્પ્રવાતે વિ ષજન્તિ વાયુર્હિ તસ્ય પવયિતા સ્વદયિતા તસ્ય વિગ્રહણ-ન્નાવિન્દન્-થ્સાદિતિરબ્રવી-દ્વરં-વૃઁણા અથ મયા વિ ગૃહ્ણીદ્ધ્વ-મ્મદ્દેવત્યા એવ વ-સ્સોમા- [વ-સ્સોમાઃ, સન્ના] 32
-સ્સન્ના અસ-ન્નિત્યુપયામગૃહીતો-ઽસી-ત્યાહા-દિતિદેવત્યાસ્તેન યાનિ હિ દારુમયાણિ પાત્રાણ્યસ્યૈ તાનિ યોને-સ્સમ્ભૂતાનિ યાનિ મૃન્મયાનિ સાક્ષા-ત્તાન્યસ્યૈ તસ્માદેવમાહ વાગ્વૈ પરાચ્ય-વ્યાકૃતા-ઽવદ-ત્તે દેવા ઇન્દ્રમબ્રુવન્નિમા-ન્નો વાચં-વ્યાઁકુર્વિતિ સો-ઽબ્રવી-દ્વરં-વૃઁણૈ મહ્ય-ઞ્ચૈવૈષ વાયવે ચ સહ ગૃહ્યાતા ઇતિ તસ્માદૈન્દ્રવાયવ-સ્સહ ગૃહ્યતે તામિન્દ્રો મદ્ધ્યતો-ઽવક્રમ્ય વ્યાકરો-ત્તસ્માદિયં-વ્યાઁકૃતા વાગુદ્યતે તસ્મા-થ્સકૃદિન્દ્રાય મદ્ધ્યતો ગૃહ્યતે દ્વિર્વાયવે દ્વૌ હિ સ વરાવવૃણીત ॥ 33 ॥
વાગ્વા એષા યદૈન્દ્રવાયવો યદૈન્દ્રવાયવાગ્રા ગ્રહા ગૃહ્યન્તે વાચમેવાનુ પ્ર યન્તિ વાયુ-ન્દેવા અબ્રુવન્-થ્સોમગ્ં રાજાનગ્ં હનામેતિ સો-ઽબ્રવી-દ્વરં-વૃઁણૈ મદગ્રા એવ વો ગ્રહા ગૃહ્યાન્તા ઇતિ તસ્માદૈન્દ્રવાયવાગ્રા ગ્રહા ગૃહ્યન્તે તમઘ્નન્-થ્સો-ઽપૂય-ત્ત-ન્દેવા નોપાધૃષ્ણુવ-ન્તે વાયુમબ્રુવ-ન્નિમ-ન્નઃ સ્વદયે- [-ન્નિમ-ન્નઃ સ્વદય, ઇતિ સો-ઽબ્રવી-] 31
-તિ સો-ઽબ્રવી-દ્વરં-વૃઁણૈ મદ્દેવત્યાન્યેવ વઃ પાત્રાણ્યુચ્યાન્તા ઇતિ તસ્માન્નાનાદેવત્યાનિ સન્તિ વાયવ્યાન્યુચ્યન્તે તમેભ્યો વાયુરેવાસ્વદય-ત્તસ્માદ્ય-ત્પૂયતિ ત-ત્પ્રવાતે વિ ષજન્તિ વાયુર્હિ તસ્ય પવયિતા સ્વદયિતા તસ્ય વિગ્રહણ-ન્નાવિન્દન્-થ્સાદિતિરબ્રવી-દ્વરં-વૃઁણા અથ મયા વિ ગૃહ્ણીદ્ધ્વ-મ્મદ્દેવત્યા એવ વ-સ્સોમા- [વ-સ્સોમાઃ, સન્ના] 32
-સ્સન્ના અસ-ન્નિત્યુપયામગૃહીતો-ઽસી-ત્યાહા-દિતિદેવત્યાસ્તેન યાનિ હિ દારુમયાણિ પાત્રાણ્યસ્યૈ તાનિ યોને-સ્સમ્ભૂતાનિ યાનિ મૃન્મયાનિ સાક્ષા-ત્તાન્યસ્યૈ તસ્માદેવમાહ વાગ્વૈ પરાચ્ય-વ્યાકૃતા-ઽવદ-ત્તે દેવા ઇન્દ્રમબ્રુવન્નિમા-ન્નો વાચં-વ્યાઁકુર્વિતિ સો-ઽબ્રવી-દ્વરં-વૃઁણૈ મહ્ય-ઞ્ચૈવૈષ વાયવે ચ સહ ગૃહ્યાતા ઇતિ તસ્માદૈન્દ્રવાયવ-સ્સહ ગૃહ્યતે તામિન્દ્રો મદ્ધ્યતો-ઽવક્રમ્ય વ્યાકરો-ત્તસ્માદિયં-વ્યાઁકૃતા વાગુદ્યતે તસ્મા-થ્સકૃદિન્દ્રાય મદ્ધ્યતો ગૃહ્યતે દ્વિર્વાયવે દ્વૌ હિ સ વરાવવૃણીત ॥ 33 ॥
(સ્વદય - સોમાઃ - સહા - ષ્ટાવિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 7)
મિત્ર-ન્દેવા અબ્રુવન્-થ્સોમગ્ં રાજાનગ્ં હનામેતિ સો-ઽબ્રવીન્નાહગ્ં સર્વસ્ય વા અહ-મ્મિત્રમસ્મીતિ તમબ્રુવન્. હનામૈવેતિ સો-ઽબ્રવી-દ્વરં-વૃઁણૈ પયસૈવ મે સોમગ્ગ્ શ્રીણન્નિતિ તસ્મા-ન્મૈત્રાવરુણ-મ્પયસા શ્રીણન્તિ તસ્મા-ત્પશવો-ઽપાક્રામ-ન્મિત્ર-સ્સન્ ક્રૂરમકરિતિ ક્રૂરમિવ ખલુ વા એષ [વા એષઃ, કરોતિ ય-સ્સોમેન] 34
કરોતિ ય-સ્સોમેન યજતે તસ્મા-ત્પશવો-ઽપ ક્રામન્તિ યન્મૈત્રાવરુણ-મ્પયસા શ્રીણાતિ પશુભિરેવ તન્મિત્રગ્ં સમર્ધયતિ પશુભિર્યજમાન-મ્પુરા ખલુ વાવૈવ-મ્મિત્રો-ઽવેદપ મ-ત્ક્રૂર-ઞ્ચક્રુષઃ પશવઃ ક્રમિષ્યન્તીતિ તસ્માદેવમવૃણીત વરુણ-ન્દેવા અબ્રુવ-ન્ત્વયા-ઽગ્ંશભુવા સોમગ્ં રાજાનગ્ં હનામેતિ સો-ઽબ્રવી-દ્વરં-વૃઁણૈ મહ્ય-ઞ્ચૈ- [મહ્ય-ઞ્ચ, એવૈષ મિત્રાય] 35
-વૈષ મિત્રાય ચ સહ ગૃહ્યાતા ઇતિ તસ્માન્મૈત્રાવરુણ-સ્સહ ગૃહ્યતે તસ્મા-દ્રાજ્ઞા રાજાનમગ્ંશભુવા ઘ્નન્તિ વૈશ્યેન વૈશ્યગ્ં શૂદ્રેણ શૂદ્ર-ન્ન વા ઇદ-ન્દિવા ન નક્તમાસીદવ્યાવૃત્ત-ન્તે દેવા મિત્રાવરુણાવબ્રુવન્નિદ-ન્નો વિવાસયતમિતિ તાવબ્રૂતાં-વઁરં-વૃઁણાવહા એક એવા-ઽઽવ-ત્પૂર્વો ગ્રહો ગૃહ્યાતા ઇતિ તસ્માદૈન્દ્રવાયવઃ પૂર્વો મૈત્રાવરુણા-દ્ગૃહ્યતે પ્રાણાપાનૌ હ્યેતૌ યદુપાગ્-શ્વન્તર્યામૌ મિત્રો-ઽહરજનય-દ્વરુણો રાત્રિ-ન્તતો વા ઇદં-વ્યૌઁચ્છદ્ય-ન્મૈત્રાવરુણો ગૃહ્યતે વ્યુષ્ટ્યૈ ॥ 36 ॥
મિત્ર-ન્દેવા અબ્રુવન્-થ્સોમગ્ં રાજાનગ્ં હનામેતિ સો-ઽબ્રવીન્નાહગ્ં સર્વસ્ય વા અહ-મ્મિત્રમસ્મીતિ તમબ્રુવન્. હનામૈવેતિ સો-ઽબ્રવી-દ્વરં-વૃઁણૈ પયસૈવ મે સોમગ્ગ્ શ્રીણન્નિતિ તસ્મા-ન્મૈત્રાવરુણ-મ્પયસા શ્રીણન્તિ તસ્મા-ત્પશવો-ઽપાક્રામ-ન્મિત્ર-સ્સન્ ક્રૂરમકરિતિ ક્રૂરમિવ ખલુ વા એષ [વા એષઃ, કરોતિ ય-સ્સોમેન] 34
કરોતિ ય-સ્સોમેન યજતે તસ્મા-ત્પશવો-ઽપ ક્રામન્તિ યન્મૈત્રાવરુણ-મ્પયસા શ્રીણાતિ પશુભિરેવ તન્મિત્રગ્ં સમર્ધયતિ પશુભિર્યજમાન-મ્પુરા ખલુ વાવૈવ-મ્મિત્રો-ઽવેદપ મ-ત્ક્રૂર-ઞ્ચક્રુષઃ પશવઃ ક્રમિષ્યન્તીતિ તસ્માદેવમવૃણીત વરુણ-ન્દેવા અબ્રુવ-ન્ત્વયા-ઽગ્ંશભુવા સોમગ્ં રાજાનગ્ં હનામેતિ સો-ઽબ્રવી-દ્વરં-વૃઁણૈ મહ્ય-ઞ્ચૈ- [મહ્ય-ઞ્ચ, એવૈષ મિત્રાય] 35
-વૈષ મિત્રાય ચ સહ ગૃહ્યાતા ઇતિ તસ્માન્મૈત્રાવરુણ-સ્સહ ગૃહ્યતે તસ્મા-દ્રાજ્ઞા રાજાનમગ્ંશભુવા ઘ્નન્તિ વૈશ્યેન વૈશ્યગ્ં શૂદ્રેણ શૂદ્ર-ન્ન વા ઇદ-ન્દિવા ન નક્તમાસીદવ્યાવૃત્ત-ન્તે દેવા મિત્રાવરુણાવબ્રુવન્નિદ-ન્નો વિવાસયતમિતિ તાવબ્રૂતાં-વઁરં-વૃઁણાવહા એક એવા-ઽઽવ-ત્પૂર્વો ગ્રહો ગૃહ્યાતા ઇતિ તસ્માદૈન્દ્રવાયવઃ પૂર્વો મૈત્રાવરુણા-દ્ગૃહ્યતે પ્રાણાપાનૌ હ્યેતૌ યદુપાગ્-શ્વન્તર્યામૌ મિત્રો-ઽહરજનય-દ્વરુણો રાત્રિ-ન્તતો વા ઇદં-વ્યૌઁચ્છદ્ય-ન્મૈત્રાવરુણો ગૃહ્યતે વ્યુષ્ટ્યૈ ॥ 36 ॥
(એષ - ચૈ - ન્દ્રવાયવો - દ્વાવિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 8)
યજ્ઞસ્ય શિરો-ઽચ્છિદ્યત તે દેવા અશ્વિનાવબ્રુવ-ન્ભિષજૌ વૈ સ્થ ઇદં-યઁજ્ઞસ્ય શિરઃ પ્રતિ ધત્તમિતિ તાવબ્રૂતાં-વઁરં-વૃઁણાવહૈ ગ્રહ એવ નાવત્રાપિ ગૃહ્યતામિતિ તાભ્યા-મેતમાશ્વિન-મગૃહ્ણ-ન્તતો વૈ તૌ યજ્ઞસ્ય શિરઃ પ્રત્યધત્તાં-યઁદાશ્વિનો ગૃહ્યતે યજ્ઞસ્ય નિષ્કૃત્યૈ તૌ દેવા અબ્રુવન્નપૂતૌ વા ઇમૌ મનુષ્યચરૌ [ ] 37
ભિષજાવિતિ તસ્મા-દ્બ્રાહ્મણેન ભેષજ-ન્ન કાર્યમપૂતો હ્યે(1)ષો ઽમેદ્ધ્યો યો ભિષક્તૌ બહિષ્પવમાનેન પવયિત્વા તાભ્યા-મેતમાશ્વિન-મગૃહ્ણ-ન્તસ્મા-દ્બહિષ્પવમાને સ્તુત આશ્વિનો ગૃહ્યતે તસ્માદેવં-વિઁદુષા બહિષ્પવમાન ઉપસદ્યઃ પવિત્રં-વૈઁ બહિષ્પવમાન આત્માનમેવ પવયતે તયો-ઽસ્ત્રેધા ભૈષજ્યં-વિઁ ન્યદધુરગ્નૌ તૃતીયમફ્સુ તૃતીય-મ્બ્રાહ્મણે તૃતીય-ન્તસ્માદુદપાત્ર- [તૃતીય-ન્તસ્માદુદપાત્રમ્, ઉપનિધાય] 38
-મુપનિધાય બ્રાહ્મણ-ન્દક્ષિણતો નિષાદ્ય ભેષજ-ઙ્કુર્યા-દ્યાવદેવ ભેષજ-ન્તેન કરોતિ સમર્ધુકમસ્ય કૃત-મ્ભવતિ બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ કસ્મા-થ્સત્યાદેકપાત્રા દ્વિદેવત્યા ગૃહ્યન્તે દ્વિપાત્રા હૂયન્ત ઇતિ યદેકપાત્રા ગૃહ્યન્તે તસ્માદેકો-ઽન્તરતઃ પ્રાણો દ્વિપાત્રા હૂયન્તે તસ્મા-દ્દ્વૌદ્વૌ બહિષ્ટા-ત્પ્રાણાઃ પ્રાણા વા એતે ય-દ્દ્વિદેવત્યાઃ પશવ ઇડા યદિડા-મ્પૂર્વા-ન્દ્વિદેવત્યેભ્ય ઉપહ્વયેત [ ] 39
પશુભિઃ પ્રાણાનન્તર્દધીત પ્રમાયુક-સ્સ્યા-દ્દ્વિદેવત્યા-ન્ભક્ષયિત્વેડામુપ હ્વયતે પ્રાણાનેવા-ઽઽત્મ-ન્ધિત્વા પશૂનુપ હ્વયતે વાગ્વા ઐન્દ્રવાયવશ્ચક્ષુ-ર્મૈત્રાવરુણ-શ્શ્રોત્રમાશ્વિનઃ પુરસ્તાદૈન્દ્રવાયવ-મ્ભક્ષયતિ તસ્મા-ત્પુરસ્તા-દ્વાચા વદતિ પુરસ્તાન્મૈત્રાવરુણ-ન્તસ્મા-ત્પુરસ્તાચ્ચક્ષુષા પશ્યતિ સર્વતઃ પરિહારમાશ્વિન-ન્તસ્મા-થ્સર્વત-શ્શ્રોત્રેણ શૃણોતિ પ્રાણા વા એતે ય-દ્દ્વિદેવત્યા [ય-દ્દ્વિદેવત્યાઃ, અરિક્તાનિ] 40
અરિક્તાનિ પાત્રાણિ સાદયતિ તસ્માદરિક્તા અન્તરતઃ પ્રાણા યતઃ ખલુ વૈ યજ્ઞસ્ય વિતતસ્ય ન ક્રિયતે તદનુ યજ્ઞગ્ં રક્ષાગ્સ્યવ ચરન્તિ યદરિક્તાનિ પાત્રાણિ સાદયતિ ક્રિયમાણમેવ ત-દ્યજ્ઞસ્ય શયે રક્ષસા -મનન્વવચારાય દક્ષિણસ્ય હવિર્ધાનસ્યોત્તરસ્યાં-વઁર્તન્યાગ્ં સાદયતિ વાચ્યેવ વાચ-ન્દધાત્યા તૃતીયસવના-ત્પરિ શેરે યજ્ઞસ્ય સન્તત્યૈ ॥ 41 ॥
યજ્ઞસ્ય શિરો-ઽચ્છિદ્યત તે દેવા અશ્વિનાવબ્રુવ-ન્ભિષજૌ વૈ સ્થ ઇદં-યઁજ્ઞસ્ય શિરઃ પ્રતિ ધત્તમિતિ તાવબ્રૂતાં-વઁરં-વૃઁણાવહૈ ગ્રહ એવ નાવત્રાપિ ગૃહ્યતામિતિ તાભ્યા-મેતમાશ્વિન-મગૃહ્ણ-ન્તતો વૈ તૌ યજ્ઞસ્ય શિરઃ પ્રત્યધત્તાં-યઁદાશ્વિનો ગૃહ્યતે યજ્ઞસ્ય નિષ્કૃત્યૈ તૌ દેવા અબ્રુવન્નપૂતૌ વા ઇમૌ મનુષ્યચરૌ [ ] 37
ભિષજાવિતિ તસ્મા-દ્બ્રાહ્મણેન ભેષજ-ન્ન કાર્યમપૂતો હ્યે(1)ષો ઽમેદ્ધ્યો યો ભિષક્તૌ બહિષ્પવમાનેન પવયિત્વા તાભ્યા-મેતમાશ્વિન-મગૃહ્ણ-ન્તસ્મા-દ્બહિષ્પવમાને સ્તુત આશ્વિનો ગૃહ્યતે તસ્માદેવં-વિઁદુષા બહિષ્પવમાન ઉપસદ્યઃ પવિત્રં-વૈઁ બહિષ્પવમાન આત્માનમેવ પવયતે તયો-ઽસ્ત્રેધા ભૈષજ્યં-વિઁ ન્યદધુરગ્નૌ તૃતીયમફ્સુ તૃતીય-મ્બ્રાહ્મણે તૃતીય-ન્તસ્માદુદપાત્ર- [તૃતીય-ન્તસ્માદુદપાત્રમ્, ઉપનિધાય] 38
-મુપનિધાય બ્રાહ્મણ-ન્દક્ષિણતો નિષાદ્ય ભેષજ-ઙ્કુર્યા-દ્યાવદેવ ભેષજ-ન્તેન કરોતિ સમર્ધુકમસ્ય કૃત-મ્ભવતિ બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ કસ્મા-થ્સત્યાદેકપાત્રા દ્વિદેવત્યા ગૃહ્યન્તે દ્વિપાત્રા હૂયન્ત ઇતિ યદેકપાત્રા ગૃહ્યન્તે તસ્માદેકો-ઽન્તરતઃ પ્રાણો દ્વિપાત્રા હૂયન્તે તસ્મા-દ્દ્વૌદ્વૌ બહિષ્ટા-ત્પ્રાણાઃ પ્રાણા વા એતે ય-દ્દ્વિદેવત્યાઃ પશવ ઇડા યદિડા-મ્પૂર્વા-ન્દ્વિદેવત્યેભ્ય ઉપહ્વયેત [ ] 39
પશુભિઃ પ્રાણાનન્તર્દધીત પ્રમાયુક-સ્સ્યા-દ્દ્વિદેવત્યા-ન્ભક્ષયિત્વેડામુપ હ્વયતે પ્રાણાનેવા-ઽઽત્મ-ન્ધિત્વા પશૂનુપ હ્વયતે વાગ્વા ઐન્દ્રવાયવશ્ચક્ષુ-ર્મૈત્રાવરુણ-શ્શ્રોત્રમાશ્વિનઃ પુરસ્તાદૈન્દ્રવાયવ-મ્ભક્ષયતિ તસ્મા-ત્પુરસ્તા-દ્વાચા વદતિ પુરસ્તાન્મૈત્રાવરુણ-ન્તસ્મા-ત્પુરસ્તાચ્ચક્ષુષા પશ્યતિ સર્વતઃ પરિહારમાશ્વિન-ન્તસ્મા-થ્સર્વત-શ્શ્રોત્રેણ શૃણોતિ પ્રાણા વા એતે ય-દ્દ્વિદેવત્યા [ય-દ્દ્વિદેવત્યાઃ, અરિક્તાનિ] 40
અરિક્તાનિ પાત્રાણિ સાદયતિ તસ્માદરિક્તા અન્તરતઃ પ્રાણા યતઃ ખલુ વૈ યજ્ઞસ્ય વિતતસ્ય ન ક્રિયતે તદનુ યજ્ઞગ્ં રક્ષાગ્સ્યવ ચરન્તિ યદરિક્તાનિ પાત્રાણિ સાદયતિ ક્રિયમાણમેવ ત-દ્યજ્ઞસ્ય શયે રક્ષસા -મનન્વવચારાય દક્ષિણસ્ય હવિર્ધાનસ્યોત્તરસ્યાં-વઁર્તન્યાગ્ં સાદયતિ વાચ્યેવ વાચ-ન્દધાત્યા તૃતીયસવના-ત્પરિ શેરે યજ્ઞસ્ય સન્તત્યૈ ॥ 41 ॥
(મનુષ્યચરા - વુદપાત્ર - મુપહ્વયેત - દ્વિદેવત્યાઃ - ષટ્ચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 9)
બૃહસ્પતિર્દેવાના-મ્પુરોહિત આસી-ચ્છણ્ડામર્કા-વસુરાણા-મ્બ્રહ્મણ્ વન્તો દેવા આસ-ન્બ્રહ્મણ્ વન્તો-ઽસુરાસ્તે(1) ઽન્યો-ઽન્ય-ન્નાશક્નુવ-ન્નભિભવિતુ-ન્તે દેવા-શ્શણ્ડામર્કા-વુપામન્ત્રયન્ત તા વબ્રૂતાં-વઁરં-વૃઁણાવહૈ ગ્રહાવેવ નાવત્રાપિ ગૃહ્યેતામિતિ તાભ્યામેતૌ શુક્રામન્થિના-વગૃહ્ણ-ન્તતો દેવા અભવ-ન્પરા-ઽસુરા યસ્યૈવં-વિઁદુષઃ શુક્રામન્થિનૌ ગૃહ્યેતે ભવત્યાત્મના પરા- [પરા, અસ્ય ભ્રાતૃવ્યો] 42
-ઽસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવતિ તૌ દેવા અપનુદ્યા-ઽઽત્મન ઇન્દ્રાયાજુહવુ-રપનુત્તૌ શણ્ડામર્કૌ સહામુનેતિ બ્રૂયાદ્ય-ન્દ્વિષ્યાદ્યમેવ દ્વેષ્ટિ તેનૈનૌ સહાપ નુદતે સ પ્રથમ-સ્સઙ્કૃતિ-ર્વિશ્વકર્મેત્યેવૈના-વાત્મન ઇન્દ્રાયા-જુહવુરિન્દ્રો હ્યેતાનિ રૂપાણિ કરિક્રદચરદસૌ વા આદિત્ય-શ્શુક્રશ્ચન્દ્રમા મન્થ્યપિ-ગૃહ્ય પ્રાઞ્ચૌ નિ- [પ્રાઞ્ચૌ નિઃ, ક્રામત-સ્તસ્મા-] 43
-ષ્ક્રામત-સ્તસ્મા-ત્પ્રાઞ્ચૌ યન્તૌ ન પશ્યન્તિ પ્રત્યઞ્ચાવાવૃત્ય જુહુતસ્તસ્મા-ત્પ્રત્યઞ્ચૌ યન્તૌ પશ્યન્તિ ચક્ષુષી વા એતે યજ્ઞસ્ય યચ્છુક્રામન્થિનૌ નાસિકોત્તરવેદિરભિતઃ પરિક્રમ્ય જુહુતસ્તસ્માદભિતો નાસિકા-ઞ્ચક્ષુષી તસ્માન્નાસિકયા ચક્ષુષી વિધૃતે સર્વતઃ પરિ ક્રામતો રક્ષસામપહત્યૈ દેવા વૈ યાઃ પ્રાચીરાહુતીરજુહવુર્યે પુરસ્તાદસુરા આસ-ન્તાગ્સ્તાભિઃ પ્રા- [આસ-ન્તાગ્સ્તાભિઃ પ્ર, અનુદન્ત યાઃ] 44
-ણુદન્ત યાઃ પ્રતીચીર્યે પશ્ચાદસુરા આસ-ન્તાગ્સ્તાભિરપાનુદન્ત પ્રાચીરન્યા આહુતયો હૂયન્તે પ્રત્યઞ્ચૌ શુક્રામન્થિનૌ પશ્ચાચ્ચૈવ પુરસ્તાચ્ચ યજમાનો ભ્રાતૃવ્યા-ન્પ્ર ણુદતે તસ્મા-ત્પરાચીઃ પ્રજાઃ પ્ર વીયન્તે પ્રતીચીર્જાયન્તે શુક્રામન્થિનૌ વા અનુ પ્રજાઃ પ્ર જાયન્તે-ઽત્ત્રીશ્ચાદ્યાશ્ચ સુવીરાઃ પ્રજાઃ પ્રજનય-ન્પરીહિ શુક્ર-શ્શુક્રશોચિષા [શુક્ર-શ્શુક્રશોચિષા, સુપ્રજાઃ પ્રજાઃ] 45
સુપ્રજાઃ પ્રજાઃ પ્રજનય-ન્પરીહિ મન્થી મન્થિશોચિષેત્યાહૈતા વૈ સુવીરા યા અત્ત્રીરેતા-સ્સુપ્રજા યા આદ્યા ય એવં-વેઁદાત્ર્યસ્ય પ્રજા જાયતે ના-ઽઽદ્યા પ્રજાપતેરક્ષ્યશ્વય-ત્ત-ત્પરા-ઽઽપત-ત્ત-દ્વિકઙ્કત-મ્પ્રાવિશ-ત્ત-દ્વિકઙ્કતે નારમત ત-દ્યવ-મ્પ્રાવિશ-ત્ત-દ્યવે-ઽરમત ત-દ્યવસ્ય- [ત-દ્યવસ્ય, યવત્વં-યઁ-દ્વૈકઙ્કત-] 46
યવત્વં-યઁ-દ્વૈકઙ્કત-મ્મન્થિપાત્ર-મ્ભવતિ સક્તુભિ-શ્શ્રીણાતિ પ્રજાપતેરેવ તચ્ચક્ષુ-સ્સ-મ્ભરતિ બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ કસ્મા-થ્સત્યાન્મન્થિપાત્રગ્ં સદો નાશ્ઞુત ઇત્યાર્તપાત્રગ્ં હીતિ બ્રૂયા-દ્યદશ્ઞુવીતાન્ધો-ઽદ્ધ્વર્યુ-સ્સ્યાદાર્તિમાર્ચ્છે-ત્તસ્માન્નાશ્ઞુતે ॥ 47 ॥
બૃહસ્પતિર્દેવાના-મ્પુરોહિત આસી-ચ્છણ્ડામર્કા-વસુરાણા-મ્બ્રહ્મણ્ વન્તો દેવા આસ-ન્બ્રહ્મણ્ વન્તો-ઽસુરાસ્તે(1) ઽન્યો-ઽન્ય-ન્નાશક્નુવ-ન્નભિભવિતુ-ન્તે દેવા-શ્શણ્ડામર્કા-વુપામન્ત્રયન્ત તા વબ્રૂતાં-વઁરં-વૃઁણાવહૈ ગ્રહાવેવ નાવત્રાપિ ગૃહ્યેતામિતિ તાભ્યામેતૌ શુક્રામન્થિના-વગૃહ્ણ-ન્તતો દેવા અભવ-ન્પરા-ઽસુરા યસ્યૈવં-વિઁદુષઃ શુક્રામન્થિનૌ ગૃહ્યેતે ભવત્યાત્મના પરા- [પરા, અસ્ય ભ્રાતૃવ્યો] 42
-ઽસ્ય ભ્રાતૃવ્યો ભવતિ તૌ દેવા અપનુદ્યા-ઽઽત્મન ઇન્દ્રાયાજુહવુ-રપનુત્તૌ શણ્ડામર્કૌ સહામુનેતિ બ્રૂયાદ્ય-ન્દ્વિષ્યાદ્યમેવ દ્વેષ્ટિ તેનૈનૌ સહાપ નુદતે સ પ્રથમ-સ્સઙ્કૃતિ-ર્વિશ્વકર્મેત્યેવૈના-વાત્મન ઇન્દ્રાયા-જુહવુરિન્દ્રો હ્યેતાનિ રૂપાણિ કરિક્રદચરદસૌ વા આદિત્ય-શ્શુક્રશ્ચન્દ્રમા મન્થ્યપિ-ગૃહ્ય પ્રાઞ્ચૌ નિ- [પ્રાઞ્ચૌ નિઃ, ક્રામત-સ્તસ્મા-] 43
-ષ્ક્રામત-સ્તસ્મા-ત્પ્રાઞ્ચૌ યન્તૌ ન પશ્યન્તિ પ્રત્યઞ્ચાવાવૃત્ય જુહુતસ્તસ્મા-ત્પ્રત્યઞ્ચૌ યન્તૌ પશ્યન્તિ ચક્ષુષી વા એતે યજ્ઞસ્ય યચ્છુક્રામન્થિનૌ નાસિકોત્તરવેદિરભિતઃ પરિક્રમ્ય જુહુતસ્તસ્માદભિતો નાસિકા-ઞ્ચક્ષુષી તસ્માન્નાસિકયા ચક્ષુષી વિધૃતે સર્વતઃ પરિ ક્રામતો રક્ષસામપહત્યૈ દેવા વૈ યાઃ પ્રાચીરાહુતીરજુહવુર્યે પુરસ્તાદસુરા આસ-ન્તાગ્સ્તાભિઃ પ્રા- [આસ-ન્તાગ્સ્તાભિઃ પ્ર, અનુદન્ત યાઃ] 44
-ણુદન્ત યાઃ પ્રતીચીર્યે પશ્ચાદસુરા આસ-ન્તાગ્સ્તાભિરપાનુદન્ત પ્રાચીરન્યા આહુતયો હૂયન્તે પ્રત્યઞ્ચૌ શુક્રામન્થિનૌ પશ્ચાચ્ચૈવ પુરસ્તાચ્ચ યજમાનો ભ્રાતૃવ્યા-ન્પ્ર ણુદતે તસ્મા-ત્પરાચીઃ પ્રજાઃ પ્ર વીયન્તે પ્રતીચીર્જાયન્તે શુક્રામન્થિનૌ વા અનુ પ્રજાઃ પ્ર જાયન્તે-ઽત્ત્રીશ્ચાદ્યાશ્ચ સુવીરાઃ પ્રજાઃ પ્રજનય-ન્પરીહિ શુક્ર-શ્શુક્રશોચિષા [શુક્ર-શ્શુક્રશોચિષા, સુપ્રજાઃ પ્રજાઃ] 45
સુપ્રજાઃ પ્રજાઃ પ્રજનય-ન્પરીહિ મન્થી મન્થિશોચિષેત્યાહૈતા વૈ સુવીરા યા અત્ત્રીરેતા-સ્સુપ્રજા યા આદ્યા ય એવં-વેઁદાત્ર્યસ્ય પ્રજા જાયતે ના-ઽઽદ્યા પ્રજાપતેરક્ષ્યશ્વય-ત્ત-ત્પરા-ઽઽપત-ત્ત-દ્વિકઙ્કત-મ્પ્રાવિશ-ત્ત-દ્વિકઙ્કતે નારમત ત-દ્યવ-મ્પ્રાવિશ-ત્ત-દ્યવે-ઽરમત ત-દ્યવસ્ય- [ત-દ્યવસ્ય, યવત્વં-યઁ-દ્વૈકઙ્કત-] 46
યવત્વં-યઁ-દ્વૈકઙ્કત-મ્મન્થિપાત્ર-મ્ભવતિ સક્તુભિ-શ્શ્રીણાતિ પ્રજાપતેરેવ તચ્ચક્ષુ-સ્સ-મ્ભરતિ બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ કસ્મા-થ્સત્યાન્મન્થિપાત્રગ્ં સદો નાશ્ઞુત ઇત્યાર્તપાત્રગ્ં હીતિ બ્રૂયા-દ્યદશ્ઞુવીતાન્ધો-ઽદ્ધ્વર્યુ-સ્સ્યાદાર્તિમાર્ચ્છે-ત્તસ્માન્નાશ્ઞુતે ॥ 47 ॥
(આત્મના પરા - નિ - ષ્પ્ર - શુક્રશોચિષા - યવસ્ય - સપ્તત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 10)
દેવા વૈ ય-દ્યજ્ઞે-ઽકુર્વત તદસુરા અકુર્વત તે દેવા આગ્રયણાગ્રા-ન્ગ્રહાનપશ્ય-ન્તાનગૃહ્ણત તતો વૈ તે-ઽગ્ર-મ્પર્યાયન્. યસ્યૈવં-વિઁદુષ આગ્રયણાગ્રા ગ્રહા ગૃહ્યન્તે-ઽગ્રમેવ સમાનાના-મ્પર્યેતિ રુગ્ણવત્યર્ચા ભ્રાતૃવ્યવતો ગૃહ્ણીયા-દ્ભ્રાતૃવ્યસ્યૈવ રુક્ત્વા-ઽગ્રગ્ં સમાનાના-મ્પર્યેતિ યે દેવા દિવ્યેકાદશ સ્થેત્યાહૈ- [સ્થેત્યાહ, એતાવતીર્વૈ] 48
-તાવતીર્વૈ દેવતાસ્તાભ્ય એવૈનગ્ં સર્વાભ્યો ગૃહ્ણાત્યેષ તે યોનિ ર્વિશ્વેભ્યસ્ત્વા દેવેભ્ય ઇત્યાહ વૈશ્વદેવો હ્યેષ દેવતયા વાગ્વૈ દેવેભ્યો-ઽપાક્રામ-દ્યજ્ઞાયાતિષ્ઠમાના તે દેવા વાચ્યપક્રાન્તાયા-ન્તૂષ્ણી-ઙ્ગ્રહાનગૃહ્ણત સામન્યત વાગન્તર્યન્તિ વૈ મેતિ સા-ઽઽગ્રયણ-મ્પ્રત્યાગચ્છ-ત્તદાગ્રયણસ્યા-ઽઽગ્રયણત્વ- [-ઽઽગ્રયણત્વમ્, તસ્માદાગ્રયણે] 49
-ન્તસ્માદાગ્રયણે વાગ્વિ સૃજ્યતે ય-ત્તૂષ્ણી-મ્પૂર્વે ગ્રહા ગૃહ્યન્તે યથાથ્સારીયતિ મ આખ ઇયતિ નાપ રાથ્સ્યા-મીત્યુપાવસૃજત્યેવમેવ તદદ્ધ્વર્યુરાગ્રયણ-ઙ્ગૃહીત્વા યજ્ઞમારભ્ય વાચં-વિઁ સૃજતે ત્રિર્હિ-ઙ્કરોત્યુદ્ગાતૄ-નેવ ત-દ્વૃણીતે પ્રજાપતિર્વા એષ યદાગ્રયણો યદાગ્રયણ-ઙ્ગૃહીત્વા હિ-ઙ્કરોતિ પ્રજાપતિરેવ [ ] 50
ત-ત્પ્રજા અભિ જિઘ્રતિ તસ્મા-દ્વથ્સ-ઞ્જાત-ઙ્ગૌરભિ જિઘ્રત્યાત્મા વા એષ યજ્ઞસ્ય યદાગ્રયણ-સ્સવનેસવને-ઽભિ ગૃહ્ણાત્યાત્મન્નેવ યજ્ઞગ્ં સ-ન્તનોત્યુપરિષ્ટાદા નયતિ રેત એવ ત-દ્દધાત્યધસ્તાદુપ ગૃહ્ણાતિ પ્ર જનયત્યેવ તદ્બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ કસ્મા-થ્સત્યા-દ્ગાયત્રી કનિષ્ઠા છન્દસાગ્ં સતી સર્વાણિ સવનાનિ વહતીત્યેષ વૈ ગાયત્રિયૈ વથ્સો યદાગ્રયણસ્તમેવ તદભિનિવર્તગ્ં સર્વાણિ સવનાનિ વહતિ તસ્મા-દ્વથ્સમપાકૃત-ઙ્ગૌરભિ નિ વર્તતે ॥ 51 ॥
દેવા વૈ ય-દ્યજ્ઞે-ઽકુર્વત તદસુરા અકુર્વત તે દેવા આગ્રયણાગ્રા-ન્ગ્રહાનપશ્ય-ન્તાનગૃહ્ણત તતો વૈ તે-ઽગ્ર-મ્પર્યાયન્. યસ્યૈવં-વિઁદુષ આગ્રયણાગ્રા ગ્રહા ગૃહ્યન્તે-ઽગ્રમેવ સમાનાના-મ્પર્યેતિ રુગ્ણવત્યર્ચા ભ્રાતૃવ્યવતો ગૃહ્ણીયા-દ્ભ્રાતૃવ્યસ્યૈવ રુક્ત્વા-ઽગ્રગ્ં સમાનાના-મ્પર્યેતિ યે દેવા દિવ્યેકાદશ સ્થેત્યાહૈ- [સ્થેત્યાહ, એતાવતીર્વૈ] 48
-તાવતીર્વૈ દેવતાસ્તાભ્ય એવૈનગ્ં સર્વાભ્યો ગૃહ્ણાત્યેષ તે યોનિ ર્વિશ્વેભ્યસ્ત્વા દેવેભ્ય ઇત્યાહ વૈશ્વદેવો હ્યેષ દેવતયા વાગ્વૈ દેવેભ્યો-ઽપાક્રામ-દ્યજ્ઞાયાતિષ્ઠમાના તે દેવા વાચ્યપક્રાન્તાયા-ન્તૂષ્ણી-ઙ્ગ્રહાનગૃહ્ણત સામન્યત વાગન્તર્યન્તિ વૈ મેતિ સા-ઽઽગ્રયણ-મ્પ્રત્યાગચ્છ-ત્તદાગ્રયણસ્યા-ઽઽગ્રયણત્વ- [-ઽઽગ્રયણત્વમ્, તસ્માદાગ્રયણે] 49
-ન્તસ્માદાગ્રયણે વાગ્વિ સૃજ્યતે ય-ત્તૂષ્ણી-મ્પૂર્વે ગ્રહા ગૃહ્યન્તે યથાથ્સારીયતિ મ આખ ઇયતિ નાપ રાથ્સ્યા-મીત્યુપાવસૃજત્યેવમેવ તદદ્ધ્વર્યુરાગ્રયણ-ઙ્ગૃહીત્વા યજ્ઞમારભ્ય વાચં-વિઁ સૃજતે ત્રિર્હિ-ઙ્કરોત્યુદ્ગાતૄ-નેવ ત-દ્વૃણીતે પ્રજાપતિર્વા એષ યદાગ્રયણો યદાગ્રયણ-ઙ્ગૃહીત્વા હિ-ઙ્કરોતિ પ્રજાપતિરેવ [ ] 50
ત-ત્પ્રજા અભિ જિઘ્રતિ તસ્મા-દ્વથ્સ-ઞ્જાત-ઙ્ગૌરભિ જિઘ્રત્યાત્મા વા એષ યજ્ઞસ્ય યદાગ્રયણ-સ્સવનેસવને-ઽભિ ગૃહ્ણાત્યાત્મન્નેવ યજ્ઞગ્ં સ-ન્તનોત્યુપરિષ્ટાદા નયતિ રેત એવ ત-દ્દધાત્યધસ્તાદુપ ગૃહ્ણાતિ પ્ર જનયત્યેવ તદ્બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ કસ્મા-થ્સત્યા-દ્ગાયત્રી કનિષ્ઠા છન્દસાગ્ં સતી સર્વાણિ સવનાનિ વહતીત્યેષ વૈ ગાયત્રિયૈ વથ્સો યદાગ્રયણસ્તમેવ તદભિનિવર્તગ્ં સર્વાણિ સવનાનિ વહતિ તસ્મા-દ્વથ્સમપાકૃત-ઙ્ગૌરભિ નિ વર્તતે ॥ 51 ॥
(આહા-ઽઽ - ગ્રયણત્વં - પ્રજાપતિરેવે - તિ - વિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 11)
(યજ્ઞેન તા ઉપયડ્ભિ - ર્દેવા વૈ યજ્ઞમાગ્નીધ્રે - બ્રહ્મવાદિન-સ્સ ત્વૈ - દેવસ્ય ગ્રાવાણં - પ્રાણો વા ઉપાગ્શ્વગ્રા - દેવા વા ઉપાગ્ંશૌ - વાગ્વૈ - મિત્રં - ઁયજ્ઞસ્ય - બૃહસ્પતિ - ર્દેવા વા આગ્રયણાગ્રા - નેકાદશ)
(યજ્ઞેન - લોકે પશુમાન્-થ્સ્યાથ્ - સવન-મ્માધ્યન્દિનં - ઁવાગ્વા - અરિક્તાનિ - ત-ત્પ્રજા - એકપઞ્ચાશત્)
(યજ્ઞેન, નિ વર્તતે)
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયાં ષષ્ઠકાણ્ડે ચતુર્થઃ પ્રશ્ન-સ્સમાપ્તઃ ॥