6.4 - യജ്ഞേന വൈ പ്രജാപതിഃ പ്രജാ അസൃജത - കൃഷ്ണ യജുര്വേദ തൈത്തിരീയ സംഹിതാ പാഠഃ

കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ സംഹിതായാം ഷഷ്ഠകാണ്ഡേ ചതുര്ഥഃ പ്രശ്നഃ - സോമമന്ത്രബ്രാഹ്മണനിരൂപണം
ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,

ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹരിഃ ഓമ് ॥
യജ്ഞേന വൈ പ്രജാപതിഃ പ്രജാ അസൃജത താ ഉപയഡ്ഭി-രേവാസൃജത യദുപയജ ഉപയജതി പ്രജാ ഏവ ത-ദ്യജമാന-സ്സൃജതേ ജഘനാര്ധാദവ ദ്യതി ജഘനാര്ധാദ്ധി പ്രജാഃ പ്രജായന്തേ സ്ഥവിമതോ-ഽവ ദ്യതി സ്ഥവിമതോ ഹി പ്രജാഃ പ്രജായന്തേ ഽസമ്ഭിന്ദന്നവ ദ്യതി പ്രാണാനാ-മസമ്ഭേദായ ന പര്യാവര്തയതി യ-ത്പര്യാവര്തയേദുദാവര്തഃ പ്രജാ ഗ്രാഹുക-സ്സ്യാ-ഥ്സമുദ്ര-ങ്ഗച്ഛ സ്വാഹേത്യാഹ രേത [രേതഃ, ഏവ] 1
ഏവ ത-ദ്ദധാത്യന്തരിക്ഷ-ങ്ഗച്ഛ സ്വാഹേത്യാഹാ-ഽന്തരിക്ഷേണൈവാസ്മൈ പ്രജാഃ പ്ര ജനയത്യന്തരിക്ഷഗ്ഗ് ഹ്യനു പ്രജാഃ പ്രജായന്തേ ദേവഗ്ം സവിതാര-ങ്ഗച്ഛ സ്വാഹേത്യാഹ സവിതൃപ്രസൂത ഏവാസ്മൈ പ്രജാഃ പ്ര ജനയത്യ-ഹോരാത്രേ ഗച്ഛ സ്വാഹേത്യാഹാ-ഹോരാത്രാഭ്യാ-മേവാസ്മൈ പ്രജാഃ പ്ര ജനയത്യ-ഹോരാത്രേ ഹ്യനു പ്രജാഃ പ്രജായന്തേ മിത്രാവരുണൌ ഗച്ഛ സ്വാഹേ- [സ്വാഹാ, ഇത്യാഹ] 2
-ത്യാഹ പ്രജാസ്വേവ പ്രജാതാസു പ്രാണാപാനൌ ദധാതി സോമ-ങ്ഗച്ഛ സ്വാഹേത്യാഹ സൌമ്യാ ഹി ദേവതയാ പ്രജാ യജ്ഞ-ങ്ഗച്ഛ സ്വാഹേത്യാഹ പ്രജാ ഏവ യജ്ഞിയാഃ കരോതി ഛന്ദാഗ്ംസി ഗച്ഛ സ്വാഹേത്യാഹ പശവോ വൈ ഛന്ദാഗ്ംസി പശൂനേവാവ രുന്ധേ ദ്യാവാപൃഥിവീ ഗച്ഛ സ്വാഹേത്യാഹ പ്രജാ ഏവ പ്രജാതാ ദ്യാവാപൃഥിവീഭ്യാമുഭയതഃ പരി ഗൃഹ്ണാതി നഭോ [നഭഃ, ദിവ്യ-ങ്ഗച്ഛ] 3
ദിവ്യ-ങ്ഗച്ഛ സ്വാഹേത്യാഹ പ്രജാഭ്യ ഏവ പ്രജാതാഭ്യോ വൃഷ്ടി-ന്നിയച്ഛത്യഗ്നിം-വൈഁശ്വാനര-ങ്ഗച്ഛ സ്വാഹേത്യാഹ പ്രജാ ഏവ പ്രജാതാ അസ്യാ-മ്പ്രതി ഷ്ഠാപയതി പ്രാണാനാം-വാഁ ഏഷോ-ഽവ ദ്യതി യോ-ഽവദ്യതി ഗുദസ്യ മനോ മേ ഹാര്ദി യച്ഛേത്യാഹ പ്രാണാനേവ യഥാസ്ഥാനമുപ ഹ്വയതേ പശോര്വാ ആലബ്ധസ്യ ഹൃദയഗ്ം ശുഗൃച്ഛതി സാ ഹൃദയശൂല- [ഹൃദയശൂലമ്, അഭി സമേതി] 4
-മഭി സമേതി യ-ത്പൃഥിവ്യാഗ്ം ഹൃദയശൂല-മുദ്വാസയേ-ത്പൃഥിവീഗ്ം ശുചാ-ഽര്പയേ-ദ്യദഫ്സ്വപ-ശ്ശുചാ-ഽര്പയേച്ഛുഷ്കസ്യ ചാ-ഽഽര്ദ്രസ്യ ച സന്ധാവുദ്വാസയത്യുഭയസ്യ ശാന്ത്യൈ യ-ന്ദ്വിഷ്യാ-ത്ത-ന്ധ്യായേ-ച്ഛുചൈവൈന-മര്പയതി ॥ 5 ॥

(രേതോ - മിത്രാവരുണൌ ഗച്ഛ സ്വാഹാ - നഭോ - ഹൃദയശൂലം - ദ്വാത്രിഗ്ംശച്ച) (അ. 1)
ദേവാ വൈ യജ്ഞമാഗ്നീദ്ധ്രേ വ്യഭജന്ത തതോ യദത്യശിഷ്യത തദബ്രുവന് വസതു നു ന ഇദമിതി ത-ദ്വസതീവരീണാം-വഁസതീ വരിത്വ-ന്തസ്മി-ന്പ്രാതര്ന സമശക്നുവ-ന്തദഫ്സു പ്രാവേശയ-ന്താ വസതീ വരീരഭവന് വസതീവരീര്ഗൃഹ്ണാതി യജ്ഞോ വൈ വസതീ വരീര്യജ്ഞമേവാ-ഽഽരഭ്യ ഗൃഹീത്വോപ വസതി യസ്യാഗൃഹീതാ അഭി നിമ്രോചേ-ദനാരബ്ധോ-ഽസ്യ യജ്ഞ-സ്സ്യാ- [യജ്ഞ-സ്സ്യാത്, യജ്ഞം-വിഁ] 6
-ദ്യജ്ഞം-വിഁ ച്ഛിന്ദ്യാ-ജ്ജ്യോതിഷ്യാ വാ ഗൃഹ്ണീയാദ്ധിരണ്യം-വാഁ ഽവധായ സശുക്രാണാമേവ ഗൃഹ്ണാതി യോ വാ ബ്രാഹ്മണോ ബഹുയാജീ തസ്യ കുമ്ഭ്യാനാ-ങ്ഗൃഹ്ണീയാ-ഥ്സ ഹി ഗൃഹീത വസതീവരീകോ വസതീവരീര്ഗൃഹ്ണാതി പശവോ വൈ വസതീവരീഃ പശൂനേവാ-ഽഽരഭ്യ ഗൃഹീത്വോപ വസതി യദന്വീപ-ന്തിഷ്ഠ-ന്ഗൃഹ്ണീയാന്നിര്മാര്ഗുകാ അസ്മാ-ത്പശവഃ സ്യുഃ പ്രതീപ-ന്തിഷ്ഠ-ന്ഗൃഹ്ണാതി പ്രതിരുദ്ധ്യൈവാസ്മൈ പശൂ-ന്ഗൃഹ്ണാതീന്ദ്രോ [പശൂ-ന്ഗൃഹ്ണാതീന്ദ്രഃ, വൃത്ര-] 7
വൃത്ര-മഹന്-ഥ്സോ-ഽ(1)പോ-ഽ(1)ഭ്യമ്രിയത താസാം-യഁന്മേദ്ധ്യം-യഁജ്ഞിയഗ്ം സദേവമാസീ-ത്തദത്യമുച്യത താ വഹന്തീരഭവന് വഹന്തീനാ-ങ്ഗൃഹ്ണാതി യാ ഏവ മേദ്ധ്യാ യജ്ഞിയാ-സ്സദേവാ ആപസ്താ സാമേവ ഗൃഹ്ണാതി നാന്തമാ വഹന്തീരതീയാ-ദ്യദന്തമാ വഹന്തീരതീയാ-ദ്യജ്ഞമതി മന്യേത ന സ്ഥാവരാണാ-ങ്ഗൃഹ്ണീയാ-ദ്വരുണഗൃഹീതാ വൈ സ്ഥാവരാ യ-ഥ്സ്ഥാവരാണാ-ങ്ഗൃഹ്ണീയാ- [യ-ഥ്സ്ഥാവരാണാ-ങ്ഗൃഹ്ണീയാത്, വരുണേനാസ്യ] 8
-ദ്വരുണേനാസ്യ യജ്ഞ-ങ്ഗ്രാഹയേ-ദ്യദ്വൈ ദിവാ ഭവത്യപോ രാത്രിഃ പ്ര വിശതി തസ്മാ-ത്താമ്രാ ആപോ ദിവാ ദദൃശ്രേ യന്നക്ത-മ്ഭവത്യപോ-ഽഹഃ പ്ര വിശതി തസ്മാച്ചന്ദ്രാ ആപോ നക്ത-ന്ദദൃശ്രേ ഛായായൈ ചാ-ഽഽതപതശ്ച സധൌ-ങ്ഗൃഹ്ണാത്യ-ഹോരാത്രയോരേവാസ്മൈ വര്ണ-ങ്ഗൃഹ്ണാതി ഹവിഷ്മതീരിമാ ആപ ഇത്യാഹ ഹവിഷ്കൃതാനാമേവ ഗൃഹ്ണാതി ഹവിഷ്മാഗ്ം അസ്തു- [അസ്തു, സൂര്യ] 9
സൂര്യ ഇത്യാഹ സശുക്രാണാമേവ ഗൃഹ്ണാത്യനുഷ്ടുഭാ ഗൃഹ്ണാതി വാഗ്വാ അനുഷ്ടുഗ് വാചൈവൈനാ-സ്സര്വയാ ഗൃഹ്ണാതി ചതുഷ്പദയര്ചാ ഗൃഹ്ണാതി ത്രി-സ്സാദയതി സപ്ത സ-മ്പദ്യന്തേ സപ്തപദാ ശക്വരീ പശവ-ശ്ശക്വരീ പശൂനേവാവ രുന്ധേ ഽസ്മൈ വൈ ലോകായ ഗാര്ഹപത്യ ആ ധീയതേ-ഽമുഷ്മാ ആഹവനീയോ യ-ദ്ഗാര്ഹപത്യ ഉപസാദയേദസ്മിന് ഁലോകേ പശുമാന്-ഥ്സ്യാ-ദ്യദാഹവനീയേ-ഽ-മുഷ്മി- [-മുഷ്മിന്ന്, ലോകേ പശുമാന്ഥ്സ്യാ-] 10
ഁല്ലോകേ പശുമാന്ഥ്സ്യാ-ദുഭയോരുപ സാദയത്യുഭയോരേവൈനം-ലോഁകയോഃ പശുമന്ത-ങ്കരോതി സര്വതഃ പരി ഹരതി രക്ഷസാമപഹത്യാ ഇന്ദ്രാഗ്നിയോര്ഭാഗധേയീ-സ്സ്ഥേത്യാഹ യഥായജുരേവൈതദാഗ്നീദ്ധ്ര ഉപ വാസയത്യേതദ്വൈ യജ്ഞസ്യാപരാജിതം-യഁദാഗ്നീദ്ധ്രം-യഁദേവ യജ്ഞസ്യാപരാജിത-ന്തദേവൈനാ ഉപ വാസയതി യതഃ ഖലു വൈ യജ്ഞസ്യ വിതതസ്യ ന ക്രിയതേ തദനു യജ്ഞഗ്ം രക്ഷാഗ്സ്യവ ചരന്തി യ-ദ്വഹന്തീനാ-ങ്ഗൃഹ്ണാതി ക്രിയമാണമേവ ത-ദ്യജ്ഞസ്യ ശയേ രക്ഷസാ-മനന്വവചാരായ ന ഹ്യേതാ ഈലയന്ത്യാ തൃതീയസവനാ-ത്പരി ശേരേ യജ്ഞസ്യ സന്തത്യൈ ॥ 11 ॥

(സ്യാ - ദിന്ദ്രോ - ഗൃഹ്ണീയാ - ദസ്ത്വ - മുഷ്മിന് - ക്രിയതേ - ഷഡ്വിഗ്ംശതിശ്ച) (അ. 2)
ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്തി സ ത്വാ അദ്ധ്വര്യു-സ്സ്യാദ്യ-സ്സോമ-മുപാവഹരന്-ഥ്സര്വാഭ്യോ ദേവതാഭ്യ ഉപാവഹരേ-ദിതി ഹൃദേ ത്വേത്യാഹ മനുഷ്യേഭ്യ ഏവൈതേന കരോതി മനസേ ത്വേത്യാഹ പിതൃഭ്യ ഏവൈതേന കരോതി ദിവേ ത്വാ സൂര്യായ ത്വേത്യാഹ ദേവേഭ്യ ഏവൈതേന കരോത്യേതാവതീ-ര്വൈ ദേവതാസ്താഭ്യ ഏവൈനഗ്ം സര്വാഭ്യ ഉപാവഹരതി പുരാ വാചഃ [വാചഃ, പ്രവദിതോഃ] 12
പ്രവദിതോഃ പ്രാതരനുവാക-മുപാകരോതി യാവത്യേവ വാ-ക്താ-മവ രുന്ധേ ഽപോ-ഽഗ്രേ-ഽഭിവ്യാഹരതി യജ്ഞോ വാ ആപോ യജ്ഞമേവാഭി വാചം-വിഁസൃജതി സര്വാണി ഛന്ദാഗ്സ്യന്വാഹ പശവോ വൈ ഛന്ദാഗ്ംസി പശൂനേവാവ രുന്ധേ ഗായത്രിയാ തേജസ്കാമസ്യ പരി ദദ്ധ്യാ-ത്ത്രിഷ്ടുഭേന്ദ്രിയകാമസ്യ ജഗത്യാ പശുകാമസ്യാ-ഽനുഷ്ടുഭാ പ്രതിഷ്ഠാകാമസ്യ പങ്ക്ത്യാ യജ്ഞകാമസ്യ വിരാജാ-ഽന്നകാമസ്യ ശൃണോത്വഗ്നി-സ്സമിധാ ഹവ- [ഹവമ്, മ ഇത്യാഹ] 13
-മ്മ ഇത്യാഹ സവിതൃപ്രസൂത ഏവ ദേവതാഭ്യോ നിവേദ്യാ-ഽപോ-ഽച്ഛൈത്യപ ഇഷ്യ ഹോത-രിത്യാഹേഷിതഗ്ം ഹി കര്മ ക്രിയതേ മൈത്രാവരുണസ്യ ചമസാദ്ധ്വര്യവാ ദ്രവേത്യാഹ മിത്രാവരുണൌ വാ അപാ-ന്നേതാരൌ താഭ്യാമേവൈനാ അച്ഛൈതി ദേവീരാപോ അപാ-ന്നപാ-ദിത്യാഹാ-ഽഽഹുത്യൈവൈനാ നിഷ്ക്രീയ ഗൃഹ്ണാത്യഥോ ഹവിഷ്കൃതാനാ-മേവാഭിഘൃതാനാ-ങ്ഗൃഹ്ണാതി- [-മേവാഭിഘൃതാനാ-ങ്ഗൃഹ്ണാതി, കാര്ഷി-രസീത്യാഹ] 14
കാര്ഷി-രസീത്യാഹ ശമലമേവാ-ഽഽസാമപ പ്ലാവയതി സമുദ്രസ്യ വോ-ഽക്ഷിത്യാ ഉന്നയ ഇത്യാഹ തസ്മാദദ്യമാനാഃ പീയമാനാ ആപോ ന ക്ഷീയന്തേ യോനിര്വൈ യജ്ഞസ്യ ചാത്വാലം-യഁജ്ഞോ വസതീവരീര്. ഹോതൃചമസ-ഞ്ച മൈത്രാവരുണചമസ-ഞ്ച സഗ്ഗ്സ്പര്ശ്യ വസതീവരീര്വ്യാനയതി യജ്ഞസ്യ സയോനിത്വായാഥോ സ്വാദേവൈനാ യോനേഃ പ്ര ജനയത്യദ്ധ്വര്യോ-ഽവേരപാ(3) ഇത്യാഹോതേ -മനന്നമുരുതേമാഃ പശ്യേതി വാവൈതദാഹ യദ്യഗ്നിഷ്ടോമോ ജുഹോതി യദ്യുക്ഥ്യഃ പരിധൌ നി മാര്ഷ്ടി യദ്യതിരാത്രോ യജുര്വദ-ന്പ്ര പദ്യതേ യജ്ഞക്രതൂനാം-വ്യാഁവൃത്ത്യൈ ॥ 15 ॥

(വാചോ-ഹവ-മഭിഘൃതാനാ-ങ്ഗൃഹ്ണാത്യു - ത - പഞ്ചവിഗ്ംശതിശ്ച) (അ. 3)
ദേവസ്യ ത്വാ സവിതുഃ പ്രസവ ഇതി ഗ്രാവാണമാ ദത്തേ പ്രസൂത്യാ അശ്വിനോ-ര്ബാഹുഭ്യാമിത്യാഹാശ്വിനൌ ഹി ദേവാനാമദ്ധ്വര്യൂ ആസ്താ-മ്പൂഷ്ണോ ഹസ്താഭ്യാമിത്യാഹ യത്യൈ പശവോ വൈ സോമോ വ്യാന ഉപാഗ്ംശുസവനോ യദുപാഗ്ംശുസവന-മഭി മിമീതേ വ്യാനമേവ പശുഷു ദധാതീന്ദ്രായ ത്വേന്ദ്രായ ത്വേതി മിമീത ഇന്ദ്രായ ഹി സോമ ആഹ്രിയതേ പഞ്ച കൃത്വോ യജുഷാ മിമീതേ [മിമീതേ, പഞ്ചാക്ഷരാ] 16
പഞ്ചാക്ഷരാ പങ്ക്തിഃ പാങ്ക്തോ യജ്ഞോ യജ്ഞമേവാവ രുന്ധേ പഞ്ച കൃത്വസ്തൂഷ്ണീ-ന്ദശ സ-മ്പദ്യന്തേ ദശാക്ഷരാ വിരാഡന്നം-വിഁരാ-ഡ്വിരാജൈവാന്നാദ്യമവ രുന്ധേ ശ്വാത്രാ-സ്സ്ഥ വൃത്രതുര ഇത്യാഹൈഷ വാ അപാഗ്ം സോമപീഥോ യ ഏവം-വേഁദ നാ-ഽഫ്സ്വാര്തിമാര്ച്ഛതി യത്തേ സോമ ദിവി ജ്യോതിരിത്യാഹൈഭ്യ ഏവൈന- [ഏവൈനമ്, ലോകേഭ്യ] 17
ഁല്ലോകേഭ്യ-സ്സ-മ്ഭരതി സോമോ വൈ രാജാ ദിശോ-ഽഭ്യദ്ധ്യായ-ഥ്സ ദിശോ-ഽനു പ്രാവിശ-ത്പ്രാഗപാഗുദഗധരാഗിത്യാഹ ദിഗ്ഭ്യ ഏവൈനഗ്ം സ-മ്ഭരത്യഥോ ദിശ ഏവാസ്മാ അവ രുന്ധേ ഽമ്ബ നി ഷ്വരേത്യാഹ കാമുകാ ഏനഗ്ഗ് സ്ത്രിയോ ഭവന്തി യ ഏവം-വേഁദ യ-ത്തേ സോമാദാഭ്യ-ന്നാമ ജാഗൃവീ- [ജാഗൃവീതി, ആഹൈഷ വൈ] 18
-ത്യാഹൈഷ വൈ സോമസ്യ സോമപീഥോ യ ഏവം-വേഁദ ന സൌമ്യാമാര്തിമാര്ച്ഛതി ഘ്നന്തി വാ ഏത-ഥ്സോമം-യഁദഭിഷുണ്വന്ത്യഗ്ം ശൂനപ ഗൃഹ്ണാതി ത്രായത ഏവൈന-മ്പ്രാണാ വാ അഗ്ംശവഃ പശവ-സ്സോമോ ഽഗ്ംശൂ-ന്പുനരപി സൃജതി പ്രാണാനേവ പശുഷു ദധാതി ദ്വൌദ്വാവപി സൃജതി തസ്മാ-ദ്ദ്വൌദ്വൌ പ്രാണാഃ ॥ 19 ॥

(യജുഷാ മിമീത - ഏനം - ജാഗൃവീതി - ചതുശ്ചത്വാരിഗ്ംശച്ച) (അ. 4)
പ്രാണോ വാ ഏഷ യദുപാഗ്ംശു ര്യദുപാഗ്ശ്വഗ്രാ ഗ്രഹാ ഗൃഹ്യന്തേ പ്രാണമേവാനു പ്ര യന്ത്യരുണോ ഹ സ്മാ-ഽഽഹൌപവേശിഃ പ്രാതസ്സവന ഏവാഹം-യഁജ്ഞഗ്ം സഗ്ഗ് സ്ഥാപയാമി തേന തത-സ്സഗ്ഗ്സ്ഥിതേന ചരാമീത്യഷ്ടൌ കൃത്വോ-ഽഗ്രേ-ഽഭിഷുണോ-ത്യഷ്ടാക്ഷരാ ഗായത്രീ ഗായത്ര-മ്പ്രാതസ്സവന-മ്പ്രാതസ്സവനമേവ തേനാ ഽഽപ്നോത്യേകാദശ കൃത്വോ ദ്വിതീയ-മേകാദശാക്ഷരാ ത്രിഷ്ടു-പ്ത്രൈഷ്ടുഭ-മ്മാദ്ധ്യന്ദിനഗ്ം- [-മ്മാദ്ധ്യന്ദിനമ്, സവന-] 20
-സവന-മ്മാദ്ധ്യന്ദിനമേവ സവന-ന്തേനാ-ഽഽപ്നോതി ദ്വാദശ കൃത്വസ്തൃതീയ-ന്ദ്വാദശാക്ഷരാ ജഗതീ ജാഗത-ന്തൃതീയസവന-ന്തൃതീയസവനമേവ തേനാ ഽഽപ്നോത്യേതാഗ്ം ഹ വാവ സ യജ്ഞസ്യ സഗ്ഗ്സ്ഥിതിമുവാചാ സ്കന്ദായാസ്കന്നഗ്ം ഹി ത-ദ്യ-ദ്യജ്ഞസ്യ സഗ്ഗ്സ്ഥിതസ്യ സ്കന്ദത്യഥോ ഖല്വാഹുര്ഗായത്രീ വാവ പ്രാതസ്സവനേ നാതിവാദ ഇത്യനതിവാദുക ഏന-മ്ഭ്രാതൃവ്യോ ഭവതി യ ഏവം-വേഁദ തസ്മാ-ദഷ്ടാവഷ്ടൌ [-ദഷ്ടാവഷ്ടൌ, കൃത്വോ] 21
കൃത്വോ-ഽഭിഷുത്യ-മ്ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്തി പവിത്രവന്തോ-ഽന്യേ ഗ്രഹാ ഗൃഹ്യന്തേ കിമ്പവിത്ര ഉപാഗ്ംശുരിതി വാക്പവിത്ര ഇതി ബ്രൂയാ-ദ്വാചസ്പതയേ പവസ്വ വാജിന്നിത്യാഹ വാചൈവൈന-മ്പവയതി വൃഷ്ണോ അഗ്ംശുഭ്യാമിത്യാഹ വൃഷ്ണോ ഹ്യേതാവഗ്ംശൂ യൌ സോമസ്യ ഗഭസ്തിപൂത ഇത്യാഹ ഗഭസ്തിനാ ഹ്യേന-മ്പവയതി ദേവോ ദേവാനാ-മ്പവിത്രമസീത്യാഹ ദേവോ ഹ്യേഷ [ഹ്യേഷഃ, സ-ന്ദേവാനാ-] 22
സ-ന്ദേവാനാ-മ്പവിത്രം-യേഁഷാ-മ്ഭാഗോ-ഽസി തേഭ്യസ്ത്വേത്യാഹ യേഷാഗ് ഹ്യേഷ ഭാഗസ്തേഭ്യ ഏന-ങ്ഗൃഹ്ണാതി സ്വാ-ങ്കൃതോ-ഽസീത്യാഹ പ്രാണമേവ സ്വമകൃത മധുമതീര്ന ഇഷസ്കൃധീത്യാഹ സര്വമേവാസ്മാ ഇദഗ്ഗ് സ്വദയതി വിശ്വേഭ്യ-സ്ത്വേന്ദ്രിയേഭ്യോ ദിവ്യേഭ്യഃ പാര്ഥിവേഭ്യ ഇത്യാഹോഭയേഷ്വേവ ദേവമനുഷ്യേഷു പ്രാണാ-ന്ദധാതി മനസ്ത്വാ- [മനസ്ത്വാ, അഷ്ട്വിത്യാഹ] 23
-ഽഷ്ട്വിത്യാഹ മന ഏവാശ്ഞുത ഉര്വന്തരിക്ഷ-മന്വിഹീത്യാഹാ-ന്തരിക്ഷദേവത്യോ ഹി പ്രാണ-സ്സ്വാഹാ ത്വാ സുഭവ-സ്സൂര്യായേത്യാഹ പ്രാണാ വൈ സ്വഭവസോ ദേവാസ്തേഷ്വേവ പരോക്ഷ-ഞ്ജുഹോതി ദേവേഭ്യസ്ത്വാ മരീചിപേഭ്യ ഇത്യാഹാ ഽഽദിത്യസ്യ വൈ രശ്മയോ ദേവാ മരീചിപാസ്തേഷാ-ന്ത-ദ്ഭാഗധേയ-ന്താനേവ തേന പ്രീണാതി യദി കാമയേത വര്ഷുകഃ പര്ജന്യ- [പര്ജന്യഃ, സ്യാദിതി] 24
-സ്സ്യാദിതി നീചാ ഹസ്തേന നി മൃജ്യാ-ദ്വൃഷ്ടിമേവ നി യച്ഛതി യദി കാമയേതാവര്ഷുക-സ്സ്യാദിത്യുത്താനേന നി മൃജ്യാ-ദ്വൃഷ്ടിമേവോ-ദ്യച്ഛതി യദ്യഭിചരേദമു-ഞ്ജഹ്യഥ ത്വാ ഹോഷ്യാമീതി ബ്രൂയാദാഹുതിമേവൈന-മ്പ്രേഫ്സന്. ഹന്തി യദി ദൂരേ സ്യാദാ തമിതോസ്തിഷ്ഠേ-ത്പ്രാണമേവാസ്യാനുഗത്യ ഹന്തി യദ്യഭിചരേദമുഷ്യ- [യദ്യഭിചരേദമുഷ്യ, ത്വാ പ്രാണേ] 25
-ത്വാ പ്രാണേ സാദയാമീതി സാദയേദസന്നോ വൈ പ്രാണഃ പ്രാണമേവാസ്യ സാദയതി ഷഡ്ഭിരഗ്ംശുഭിഃ പവയതി ഷ-ഡ്വാ ഋതവ ഋതുഭിരേവൈന-മ്പവയതി ത്രിഃ പവയതി ത്രയ ഇമേ ലോകാ ഏഭിരേവൈനം-ലോഁകൈഃ പവയതി ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്തി കസ്മാ-ഥ്സത്യാ-ത്ത്രയഃ പശൂനാഗ്ം ഹസ്താദാനാ ഇതി യ-ത്ത്രിരുപാഗ്ം ശുഗ്ം ഹസ്തേന വിഗൃഹ്ണാതി തസ്മാ-ത്ത്രയഃ പശൂനാഗ്ം ഹസ്താദാനാഃ പുരുഷോ ഹസ്തീ മര്കടഃ ॥ 26 ॥

(മാധ്യദിന്ന - മഷ്ടാവഷ്ടാ - വേഷ - മനസ്ത്വാ - പര്ജന്യോ - ഽമുഷ്യ - പുരുഷോ - ദ്വേ ച) (അ. 5)
ദേവാ വൈ യ-ദ്യജ്ഞേ-ഽകുര്വത തദസുരാ അകുര്വത തേ ദേവാ ഉപാഗ്ംശൌ യജ്ഞഗ്ം സഗ്ഗ്സ്ഥാപ്യമപശ്യ-ന്തമുപാഗ്ംശൌ സമസ്ഥാപയ-ന്തേ-ഽസുരാ വജ്രമുദ്യത്യ ദേവാനഭ്യായന്ത തേ ദേവാ ബിഭ്യത ഇന്ദ്രമുപാധാവ-ന്താനിന്ദ്രോ-ഽന്തര്യാമേണാന്തരധത്ത തദന്തര്യാമസ്യാന്തര്യാമത്വം-യഁദന്തര്യാമോ ഗൃഹ്യതേ ഭ്രാതൃവ്യാനേവ ത-ദ്യജമാനോ-ഽന്തര്ധത്തേ ഽന്തസ്തേ [-ഽന്തര്ധത്തേ ഽന്തസ്തേ, ദധാമി ദ്യാവാപൃഥിവീ] 27
ദധാമി ദ്യാവാപൃഥിവീ അന്തരു-ര്വന്തരിക്ഷ-മിത്യാഹൈഭിരേവ ലോകൈര്യജമാനോ ഭ്രാതൃവ്യാനന്തര്ധത്തേ തേ ദേവാ അമന്യന്തേന്ദ്രോ വാ ഇദമഭൂദ്യ-ദ്വയഗ്ഗ് സ്മ ഇതി തേ-ഽബ്രുവ-ന്മഘവന്നനു ന ആ ഭജേതി സജോഷാ ദേവൈരവരൈഃ പരൈശ്ചേത്യബ്രവീദ്യേ ചൈവ ദേവാഃ പരേ യേ ചാവരേ താനുഭയാ- [താനുഭയാന്, അന്വാഭജ-ഥ്സജോഷാ] 28
-നന്വാഭജ-ഥ്സജോഷാ ദേവൈരവരൈഃ പരൈശ്ചേത്യാഹ യേ ചൈവ ദേവാഃ പരേ യേ ചാവരേ താനുഭയാ-നന്വാഭജ-ത്യന്തര്യാമേ മഘവ-ന്മാദയസ്വേത്യാഹ യജ്ഞാദേവ യജമാന-ന്നാന്തരേത്യുപയാമ-ഗൃഹീതോ ഽസീത്യാഹാപാനസ്യ ധൃത്യൈ യദുഭാവപവിത്രൌ ഗൃഹ്യേയാതാ-മ്പ്രാണമപാനോ-ഽനു ന്യൃച്ഛേ-ത്പ്രമായുക-സ്സ്യാ-ത്പവിത്രവാനന്തര്യാമോ ഗൃഹ്യതേ [ഗൃഹ്യതേ, പ്രാണാപാനയോ-ര്വിധൃത്യൈ] 29
പ്രാണാപാനയോ-ര്വിധൃത്യൈ പ്രാണാപാനൌ വാ ഏതൌ യദുപാഗ്ശ്വന്തര്യാമൌ വ്യാന ഉപാഗ്ംശു സവനോ യ-ങ്കാമയേത പ്രമായുക-സ്സ്യാദിത്യസഗ്ഗ് സ്പൃഷ്ടൌ തസ്യ സാദയേ-ദ്വ്യാനേനൈവാസ്യ പ്രാണാപാനൌ വി ച്ഛിനത്തി താജ-ക്പ്ര മീയതേ യ-ങ്കാമയേത സര്വമായുരിയാദിതി സഗ്ഗ് സ്പൃഷ്ടൌ തസ്യ സാദയേ-ദ്വ്യാനേനൈവാസ്യ പ്രാണാപാനൌ സ-ന്തനോതി സര്വമായുരേതി ॥ 30 ॥

(ത - ഉഭയാന് - ഗൃഹ്യതേ - ചതുശ്ചത്വാരിഗ്ംശച്ച) (അ. 6)
വാഗ്വാ ഏഷാ യദൈന്ദ്രവായവോ യദൈന്ദ്രവായവാഗ്രാ ഗ്രഹാ ഗൃഹ്യന്തേ വാചമേവാനു പ്ര യന്തി വായു-ന്ദേവാ അബ്രുവന്-ഥ്സോമഗ്ം രാജാനഗ്ം ഹനാമേതി സോ-ഽബ്രവീ-ദ്വരം-വൃഁണൈ മദഗ്രാ ഏവ വോ ഗ്രഹാ ഗൃഹ്യാന്താ ഇതി തസ്മാദൈന്ദ്രവായവാഗ്രാ ഗ്രഹാ ഗൃഹ്യന്തേ തമഘ്നന്-ഥ്സോ-ഽപൂയ-ത്ത-ന്ദേവാ നോപാധൃഷ്ണുവ-ന്തേ വായുമബ്രുവ-ന്നിമ-ന്നഃ സ്വദയേ- [-ന്നിമ-ന്നഃ സ്വദയ, ഇതി സോ-ഽബ്രവീ-] 31
-തി സോ-ഽബ്രവീ-ദ്വരം-വൃഁണൈ മദ്ദേവത്യാന്യേവ വഃ പാത്രാണ്യുച്യാന്താ ഇതി തസ്മാന്നാനാദേവത്യാനി സന്തി വായവ്യാന്യുച്യന്തേ തമേഭ്യോ വായുരേവാസ്വദയ-ത്തസ്മാദ്യ-ത്പൂയതി ത-ത്പ്രവാതേ വി ഷജന്തി വായുര്ഹി തസ്യ പവയിതാ സ്വദയിതാ തസ്യ വിഗ്രഹണ-ന്നാവിന്ദന്-ഥ്സാദിതിരബ്രവീ-ദ്വരം-വൃഁണാ അഥ മയാ വി ഗൃഹ്ണീദ്ധ്വ-മ്മദ്ദേവത്യാ ഏവ വ-സ്സോമാ- [വ-സ്സോമാഃ, സന്നാ] 32
-സ്സന്നാ അസ-ന്നിത്യുപയാമഗൃഹീതോ-ഽസീ-ത്യാഹാ-ദിതിദേവത്യാസ്തേന യാനി ഹി ദാരുമയാണി പാത്രാണ്യസ്യൈ താനി യോനേ-സ്സമ്ഭൂതാനി യാനി മൃന്മയാനി സാക്ഷാ-ത്താന്യസ്യൈ തസ്മാദേവമാഹ വാഗ്വൈ പരാച്യ-വ്യാകൃതാ-ഽവദ-ത്തേ ദേവാ ഇന്ദ്രമബ്രുവന്നിമാ-ന്നോ വാചം-വ്യാഁകുര്വിതി സോ-ഽബ്രവീ-ദ്വരം-വൃഁണൈ മഹ്യ-ഞ്ചൈവൈഷ വായവേ ച സഹ ഗൃഹ്യാതാ ഇതി തസ്മാദൈന്ദ്രവായവ-സ്സഹ ഗൃഹ്യതേ താമിന്ദ്രോ മദ്ധ്യതോ-ഽവക്രമ്യ വ്യാകരോ-ത്തസ്മാദിയം-വ്യാഁകൃതാ വാഗുദ്യതേ തസ്മാ-ഥ്സകൃദിന്ദ്രായ മദ്ധ്യതോ ഗൃഹ്യതേ ദ്വിര്വായവേ ദ്വൌ ഹി സ വരാവവൃണീത ॥ 33 ॥

(സ്വദയ - സോമാഃ - സഹാ - ഷ്ടാവിഗ്ംശതിശ്ച) (അ. 7)
മിത്ര-ന്ദേവാ അബ്രുവന്-ഥ്സോമഗ്ം രാജാനഗ്ം ഹനാമേതി സോ-ഽബ്രവീന്നാഹഗ്ം സര്വസ്യ വാ അഹ-മ്മിത്രമസ്മീതി തമബ്രുവന്. ഹനാമൈവേതി സോ-ഽബ്രവീ-ദ്വരം-വൃഁണൈ പയസൈവ മേ സോമഗ്ഗ് ശ്രീണന്നിതി തസ്മാ-ന്മൈത്രാവരുണ-മ്പയസാ ശ്രീണന്തി തസ്മാ-ത്പശവോ-ഽപാക്രാമ-ന്മിത്ര-സ്സന് ക്രൂരമകരിതി ക്രൂരമിവ ഖലു വാ ഏഷ [വാ ഏഷഃ, കരോതി യ-സ്സോമേന] 34
കരോതി യ-സ്സോമേന യജതേ തസ്മാ-ത്പശവോ-ഽപ ക്രാമന്തി യന്മൈത്രാവരുണ-മ്പയസാ ശ്രീണാതി പശുഭിരേവ തന്മിത്രഗ്ം സമര്ധയതി പശുഭിര്യജമാന-മ്പുരാ ഖലു വാവൈവ-മ്മിത്രോ-ഽവേദപ മ-ത്ക്രൂര-ഞ്ചക്രുഷഃ പശവഃ ക്രമിഷ്യന്തീതി തസ്മാദേവമവൃണീത വരുണ-ന്ദേവാ അബ്രുവ-ന്ത്വയാ-ഽഗ്ംശഭുവാ സോമഗ്ം രാജാനഗ്ം ഹനാമേതി സോ-ഽബ്രവീ-ദ്വരം-വൃഁണൈ മഹ്യ-ഞ്ചൈ- [മഹ്യ-ഞ്ച, ഏവൈഷ മിത്രായ] 35
-വൈഷ മിത്രായ ച സഹ ഗൃഹ്യാതാ ഇതി തസ്മാന്മൈത്രാവരുണ-സ്സഹ ഗൃഹ്യതേ തസ്മാ-ദ്രാജ്ഞാ രാജാനമഗ്ംശഭുവാ ഘ്നന്തി വൈശ്യേന വൈശ്യഗ്ം ശൂദ്രേണ ശൂദ്ര-ന്ന വാ ഇദ-ന്ദിവാ ന നക്തമാസീദവ്യാവൃത്ത-ന്തേ ദേവാ മിത്രാവരുണാവബ്രുവന്നിദ-ന്നോ വിവാസയതമിതി താവബ്രൂതാം-വഁരം-വൃഁണാവഹാ ഏക ഏവാ-ഽഽവ-ത്പൂര്വോ ഗ്രഹോ ഗൃഹ്യാതാ ഇതി തസ്മാദൈന്ദ്രവായവഃ പൂര്വോ മൈത്രാവരുണാ-ദ്ഗൃഹ്യതേ പ്രാണാപാനൌ ഹ്യേതൌ യദുപാഗ്-ശ്വന്തര്യാമൌ മിത്രോ-ഽഹരജനയ-ദ്വരുണോ രാത്രി-ന്തതോ വാ ഇദം-വ്യൌഁച്ഛദ്യ-ന്മൈത്രാവരുണോ ഗൃഹ്യതേ വ്യുഷ്ട്യൈ ॥ 36 ॥

(ഏഷ - ചൈ - ന്ദ്രവായവോ - ദ്വാവിഗ്ംശതിശ്ച) (അ. 8)
യജ്ഞസ്യ ശിരോ-ഽച്ഛിദ്യത തേ ദേവാ അശ്വിനാവബ്രുവ-ന്ഭിഷജൌ വൈ സ്ഥ ഇദം-യഁജ്ഞസ്യ ശിരഃ പ്രതി ധത്തമിതി താവബ്രൂതാം-വഁരം-വൃഁണാവഹൈ ഗ്രഹ ഏവ നാവത്രാപി ഗൃഹ്യതാമിതി താഭ്യാ-മേതമാശ്വിന-മഗൃഹ്ണ-ന്തതോ വൈ തൌ യജ്ഞസ്യ ശിരഃ പ്രത്യധത്താം-യഁദാശ്വിനോ ഗൃഹ്യതേ യജ്ഞസ്യ നിഷ്കൃത്യൈ തൌ ദേവാ അബ്രുവന്നപൂതൌ വാ ഇമൌ മനുഷ്യചരൌ [ ] 37
ഭിഷജാവിതി തസ്മാ-ദ്ബ്രാഹ്മണേന ഭേഷജ-ന്ന കാര്യമപൂതോ ഹ്യേ(1)ഷോ ഽമേദ്ധ്യോ യോ ഭിഷക്തൌ ബഹിഷ്പവമാനേന പവയിത്വാ താഭ്യാ-മേതമാശ്വിന-മഗൃഹ്ണ-ന്തസ്മാ-ദ്ബഹിഷ്പവമാനേ സ്തുത ആശ്വിനോ ഗൃഹ്യതേ തസ്മാദേവം-വിഁദുഷാ ബഹിഷ്പവമാന ഉപസദ്യഃ പവിത്രം-വൈഁ ബഹിഷ്പവമാന ആത്മാനമേവ പവയതേ തയോ-ഽസ്ത്രേധാ ഭൈഷജ്യം-വിഁ ന്യദധുരഗ്നൌ തൃതീയമഫ്സു തൃതീയ-മ്ബ്രാഹ്മണേ തൃതീയ-ന്തസ്മാദുദപാത്ര- [തൃതീയ-ന്തസ്മാദുദപാത്രമ്, ഉപനിധായ] 38
-മുപനിധായ ബ്രാഹ്മണ-ന്ദക്ഷിണതോ നിഷാദ്യ ഭേഷജ-ങ്കുര്യാ-ദ്യാവദേവ ഭേഷജ-ന്തേന കരോതി സമര്ധുകമസ്യ കൃത-മ്ഭവതി ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്തി കസ്മാ-ഥ്സത്യാദേകപാത്രാ ദ്വിദേവത്യാ ഗൃഹ്യന്തേ ദ്വിപാത്രാ ഹൂയന്ത ഇതി യദേകപാത്രാ ഗൃഹ്യന്തേ തസ്മാദേകോ-ഽന്തരതഃ പ്രാണോ ദ്വിപാത്രാ ഹൂയന്തേ തസ്മാ-ദ്ദ്വൌദ്വൌ ബഹിഷ്ടാ-ത്പ്രാണാഃ പ്രാണാ വാ ഏതേ യ-ദ്ദ്വിദേവത്യാഃ പശവ ഇഡാ യദിഡാ-മ്പൂര്വാ-ന്ദ്വിദേവത്യേഭ്യ ഉപഹ്വയേത [ ] 39
പശുഭിഃ പ്രാണാനന്തര്ദധീത പ്രമായുക-സ്സ്യാ-ദ്ദ്വിദേവത്യാ-ന്ഭക്ഷയിത്വേഡാമുപ ഹ്വയതേ പ്രാണാനേവാ-ഽഽത്മ-ന്ധിത്വാ പശൂനുപ ഹ്വയതേ വാഗ്വാ ഐന്ദ്രവായവശ്ചക്ഷു-ര്മൈത്രാവരുണ-ശ്ശ്രോത്രമാശ്വിനഃ പുരസ്താദൈന്ദ്രവായവ-മ്ഭക്ഷയതി തസ്മാ-ത്പുരസ്താ-ദ്വാചാ വദതി പുരസ്താന്മൈത്രാവരുണ-ന്തസ്മാ-ത്പുരസ്താച്ചക്ഷുഷാ പശ്യതി സര്വതഃ പരിഹാരമാശ്വിന-ന്തസ്മാ-ഥ്സര്വത-ശ്ശ്രോത്രേണ ശൃണോതി പ്രാണാ വാ ഏതേ യ-ദ്ദ്വിദേവത്യാ [യ-ദ്ദ്വിദേവത്യാഃ, അരിക്താനി] 40
അരിക്താനി പാത്രാണി സാദയതി തസ്മാദരിക്താ അന്തരതഃ പ്രാണാ യതഃ ഖലു വൈ യജ്ഞസ്യ വിതതസ്യ ന ക്രിയതേ തദനു യജ്ഞഗ്ം രക്ഷാഗ്സ്യവ ചരന്തി യദരിക്താനി പാത്രാണി സാദയതി ക്രിയമാണമേവ ത-ദ്യജ്ഞസ്യ ശയേ രക്ഷസാ -മനന്വവചാരായ ദക്ഷിണസ്യ ഹവിര്ധാനസ്യോത്തരസ്യാം-വഁര്തന്യാഗ്ം സാദയതി വാച്യേവ വാച-ന്ദധാത്യാ തൃതീയസവനാ-ത്പരി ശേരേ യജ്ഞസ്യ സന്തത്യൈ ॥ 41 ॥

(മനുഷ്യചരാ - വുദപാത്ര - മുപഹ്വയേത - ദ്വിദേവത്യാഃ - ഷട്ചത്വാരിഗ്ംശച്ച) (അ. 9)
ബൃഹസ്പതിര്ദേവാനാ-മ്പുരോഹിത ആസീ-ച്ഛണ്ഡാമര്കാ-വസുരാണാ-മ്ബ്രഹ്മണ് വന്തോ ദേവാ ആസ-ന്ബ്രഹ്മണ് വന്തോ-ഽസുരാസ്തേ(1) ഽന്യോ-ഽന്യ-ന്നാശക്നുവ-ന്നഭിഭവിതു-ന്തേ ദേവാ-ശ്ശണ്ഡാമര്കാ-വുപാമന്ത്രയന്ത താ വബ്രൂതാം-വഁരം-വൃഁണാവഹൈ ഗ്രഹാവേവ നാവത്രാപി ഗൃഹ്യേതാമിതി താഭ്യാമേതൌ ശുക്രാമന്ഥിനാ-വഗൃഹ്ണ-ന്തതോ ദേവാ അഭവ-ന്പരാ-ഽസുരാ യസ്യൈവം-വിഁദുഷഃ ശുക്രാമന്ഥിനൌ ഗൃഹ്യേതേ ഭവത്യാത്മനാ പരാ- [പരാ, അസ്യ ഭ്രാതൃവ്യോ] 42
-ഽസ്യ ഭ്രാതൃവ്യോ ഭവതി തൌ ദേവാ അപനുദ്യാ-ഽഽത്മന ഇന്ദ്രായാജുഹവു-രപനുത്തൌ ശണ്ഡാമര്കൌ സഹാമുനേതി ബ്രൂയാദ്യ-ന്ദ്വിഷ്യാദ്യമേവ ദ്വേഷ്ടി തേനൈനൌ സഹാപ നുദതേ സ പ്രഥമ-സ്സങ്കൃതി-ര്വിശ്വകര്മേത്യേവൈനാ-വാത്മന ഇന്ദ്രായാ-ജുഹവുരിന്ദ്രോ ഹ്യേതാനി രൂപാണി കരിക്രദചരദസൌ വാ ആദിത്യ-ശ്ശുക്രശ്ചന്ദ്രമാ മന്ഥ്യപി-ഗൃഹ്യ പ്രാഞ്ചൌ നി- [പ്രാഞ്ചൌ നിഃ, ക്രാമത-സ്തസ്മാ-] 43
-ഷ്ക്രാമത-സ്തസ്മാ-ത്പ്രാഞ്ചൌ യന്തൌ ന പശ്യന്തി പ്രത്യഞ്ചാവാവൃത്യ ജുഹുതസ്തസ്മാ-ത്പ്രത്യഞ്ചൌ യന്തൌ പശ്യന്തി ചക്ഷുഷീ വാ ഏതേ യജ്ഞസ്യ യച്ഛുക്രാമന്ഥിനൌ നാസികോത്തരവേദിരഭിതഃ പരിക്രമ്യ ജുഹുതസ്തസ്മാദഭിതോ നാസികാ-ഞ്ചക്ഷുഷീ തസ്മാന്നാസികയാ ചക്ഷുഷീ വിധൃതേ സര്വതഃ പരി ക്രാമതോ രക്ഷസാമപഹത്യൈ ദേവാ വൈ യാഃ പ്രാചീരാഹുതീരജുഹവുര്യേ പുരസ്താദസുരാ ആസ-ന്താഗ്സ്താഭിഃ പ്രാ- [ആസ-ന്താഗ്സ്താഭിഃ പ്ര, അനുദന്ത യാഃ] 44
-ണുദന്ത യാഃ പ്രതീചീര്യേ പശ്ചാദസുരാ ആസ-ന്താഗ്സ്താഭിരപാനുദന്ത പ്രാചീരന്യാ ആഹുതയോ ഹൂയന്തേ പ്രത്യഞ്ചൌ ശുക്രാമന്ഥിനൌ പശ്ചാച്ചൈവ പുരസ്താച്ച യജമാനോ ഭ്രാതൃവ്യാ-ന്പ്ര ണുദതേ തസ്മാ-ത്പരാചീഃ പ്രജാഃ പ്ര വീയന്തേ പ്രതീചീര്ജായന്തേ ശുക്രാമന്ഥിനൌ വാ അനു പ്രജാഃ പ്ര ജായന്തേ-ഽത്ത്രീശ്ചാദ്യാശ്ച സുവീരാഃ പ്രജാഃ പ്രജനയ-ന്പരീഹി ശുക്ര-ശ്ശുക്രശോചിഷാ [ശുക്ര-ശ്ശുക്രശോചിഷാ, സുപ്രജാഃ പ്രജാഃ] 45
സുപ്രജാഃ പ്രജാഃ പ്രജനയ-ന്പരീഹി മന്ഥീ മന്ഥിശോചിഷേത്യാഹൈതാ വൈ സുവീരാ യാ അത്ത്രീരേതാ-സ്സുപ്രജാ യാ ആദ്യാ യ ഏവം-വേഁദാത്ര്യസ്യ പ്രജാ ജായതേ നാ-ഽഽദ്യാ പ്രജാപതേരക്ഷ്യശ്വയ-ത്ത-ത്പരാ-ഽഽപത-ത്ത-ദ്വികങ്കത-മ്പ്രാവിശ-ത്ത-ദ്വികങ്കതേ നാരമത ത-ദ്യവ-മ്പ്രാവിശ-ത്ത-ദ്യവേ-ഽരമത ത-ദ്യവസ്യ- [ത-ദ്യവസ്യ, യവത്വം-യഁ-ദ്വൈകങ്കത-] 46
യവത്വം-യഁ-ദ്വൈകങ്കത-മ്മന്ഥിപാത്ര-മ്ഭവതി സക്തുഭി-ശ്ശ്രീണാതി പ്രജാപതേരേവ തച്ചക്ഷു-സ്സ-മ്ഭരതി ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്തി കസ്മാ-ഥ്സത്യാന്മന്ഥിപാത്രഗ്ം സദോ നാശ്ഞുത ഇത്യാര്തപാത്രഗ്ം ഹീതി ബ്രൂയാ-ദ്യദശ്ഞുവീതാന്ധോ-ഽദ്ധ്വര്യു-സ്സ്യാദാര്തിമാര്ച്ഛേ-ത്തസ്മാന്നാശ്ഞുതേ ॥ 47 ॥

(ആത്മനാ പരാ - നി - ഷ്പ്ര - ശുക്രശോചിഷാ - യവസ്യ - സപ്തത്രിഗ്ംശച്ച) (അ. 10)
ദേവാ വൈ യ-ദ്യജ്ഞേ-ഽകുര്വത തദസുരാ അകുര്വത തേ ദേവാ ആഗ്രയണാഗ്രാ-ന്ഗ്രഹാനപശ്യ-ന്താനഗൃഹ്ണത തതോ വൈ തേ-ഽഗ്ര-മ്പര്യായന്. യസ്യൈവം-വിഁദുഷ ആഗ്രയണാഗ്രാ ഗ്രഹാ ഗൃഹ്യന്തേ-ഽഗ്രമേവ സമാനാനാ-മ്പര്യേതി രുഗ്ണവത്യര്ചാ ഭ്രാതൃവ്യവതോ ഗൃഹ്ണീയാ-ദ്ഭ്രാതൃവ്യസ്യൈവ രുക്ത്വാ-ഽഗ്രഗ്ം സമാനാനാ-മ്പര്യേതി യേ ദേവാ ദിവ്യേകാദശ സ്ഥേത്യാഹൈ- [സ്ഥേത്യാഹ, ഏതാവതീര്വൈ] 48
-താവതീര്വൈ ദേവതാസ്താഭ്യ ഏവൈനഗ്ം സര്വാഭ്യോ ഗൃഹ്ണാത്യേഷ തേ യോനി ര്വിശ്വേഭ്യസ്ത്വാ ദേവേഭ്യ ഇത്യാഹ വൈശ്വദേവോ ഹ്യേഷ ദേവതയാ വാഗ്വൈ ദേവേഭ്യോ-ഽപാക്രാമ-ദ്യജ്ഞായാതിഷ്ഠമാനാ തേ ദേവാ വാച്യപക്രാന്തായാ-ന്തൂഷ്ണീ-ങ്ഗ്രഹാനഗൃഹ്ണത സാമന്യത വാഗന്തര്യന്തി വൈ മേതി സാ-ഽഽഗ്രയണ-മ്പ്രത്യാഗച്ഛ-ത്തദാഗ്രയണസ്യാ-ഽഽഗ്രയണത്വ- [-ഽഽഗ്രയണത്വമ്, തസ്മാദാഗ്രയണേ] 49
-ന്തസ്മാദാഗ്രയണേ വാഗ്വി സൃജ്യതേ യ-ത്തൂഷ്ണീ-മ്പൂര്വേ ഗ്രഹാ ഗൃഹ്യന്തേ യഥാഥ്സാരീയതി മ ആഖ ഇയതി നാപ രാഥ്സ്യാ-മീത്യുപാവസൃജത്യേവമേവ തദദ്ധ്വര്യുരാഗ്രയണ-ങ്ഗൃഹീത്വാ യജ്ഞമാരഭ്യ വാചം-വിഁ സൃജതേ ത്രിര്ഹി-ങ്കരോത്യുദ്ഗാതൄ-നേവ ത-ദ്വൃണീതേ പ്രജാപതിര്വാ ഏഷ യദാഗ്രയണോ യദാഗ്രയണ-ങ്ഗൃഹീത്വാ ഹി-ങ്കരോതി പ്രജാപതിരേവ [ ] 50
ത-ത്പ്രജാ അഭി ജിഘ്രതി തസ്മാ-ദ്വഥ്സ-ഞ്ജാത-ങ്ഗൌരഭി ജിഘ്രത്യാത്മാ വാ ഏഷ യജ്ഞസ്യ യദാഗ്രയണ-സ്സവനേസവനേ-ഽഭി ഗൃഹ്ണാത്യാത്മന്നേവ യജ്ഞഗ്ം സ-ന്തനോത്യുപരിഷ്ടാദാ നയതി രേത ഏവ ത-ദ്ദധാത്യധസ്താദുപ ഗൃഹ്ണാതി പ്ര ജനയത്യേവ തദ്ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്തി കസ്മാ-ഥ്സത്യാ-ദ്ഗായത്രീ കനിഷ്ഠാ ഛന്ദസാഗ്ം സതീ സര്വാണി സവനാനി വഹതീത്യേഷ വൈ ഗായത്രിയൈ വഥ്സോ യദാഗ്രയണസ്തമേവ തദഭിനിവര്തഗ്ം സര്വാണി സവനാനി വഹതി തസ്മാ-ദ്വഥ്സമപാകൃത-ങ്ഗൌരഭി നി വര്തതേ ॥ 51 ॥