6.4 - యజ్ఞేన వై ప్రజాపతిః ప్రజా అసృజత - కృష్ణ యజుర్వేద తైత్తిరీయ సంహితా పాఠః

కృష్ణ యజుర్వేదీయ తైత్తిరీయ సంహితాయాం షష్ఠకాణ్డే చతుర్థః ప్రశ్నః - సోమమన్త్రబ్రాహ్మణనిరూపణం
ఓ-న్నమః పరమాత్మనే, శ్రీ మహాగణపతయే నమః,

శ్రీ గురుభ్యో నమః । హరిః ఓమ్ ॥
యజ్ఞేన వై ప్రజాపతిః ప్రజా అసృజత తా ఉపయడ్భి-రేవాసృజత యదుపయజ ఉపయజతి ప్రజా ఏవ త-ద్యజమాన-స్సృజతే జఘనార్ధాదవ ద్యతి జఘనార్ధాద్ధి ప్రజాః ప్రజాయన్తే స్థవిమతో-ఽవ ద్యతి స్థవిమతో హి ప్రజాః ప్రజాయన్తే ఽసమ్భిన్దన్నవ ద్యతి ప్రాణానా-మసమ్భేదాయ న పర్యావర్తయతి య-త్పర్యావర్తయేదుదావర్తః ప్రజా గ్రాహుక-స్స్యా-థ్సముద్ర-ఙ్గచ్ఛ స్వాహేత్యాహ రేత [రేతః, ఏవ] 1
ఏవ త-ద్దధాత్యన్తరిక్ష-ఙ్గచ్ఛ స్వాహేత్యాహా-ఽన్తరిక్షేణైవాస్మై ప్రజాః ప్ర జనయత్యన్తరిక్షగ్గ్ హ్యను ప్రజాః ప్రజాయన్తే దేవగ్ం సవితార-ఙ్గచ్ఛ స్వాహేత్యాహ సవితృప్రసూత ఏవాస్మై ప్రజాః ప్ర జనయత్య-హోరాత్రే గచ్ఛ స్వాహేత్యాహా-హోరాత్రాభ్యా-మేవాస్మై ప్రజాః ప్ర జనయత్య-హోరాత్రే హ్యను ప్రజాః ప్రజాయన్తే మిత్రావరుణౌ గచ్ఛ స్వాహే- [స్వాహా, ఇత్యాహ] 2
-త్యాహ ప్రజాస్వేవ ప్రజాతాసు ప్రాణాపానౌ దధాతి సోమ-ఙ్గచ్ఛ స్వాహేత్యాహ సౌమ్యా హి దేవతయా ప్రజా యజ్ఞ-ఙ్గచ్ఛ స్వాహేత్యాహ ప్రజా ఏవ యజ్ఞియాః కరోతి ఛన్దాగ్ంసి గచ్ఛ స్వాహేత్యాహ పశవో వై ఛన్దాగ్ంసి పశూనేవావ రున్ధే ద్యావాపృథివీ గచ్ఛ స్వాహేత్యాహ ప్రజా ఏవ ప్రజాతా ద్యావాపృథివీభ్యాముభయతః పరి గృహ్ణాతి నభో [నభః, దివ్య-ఙ్గచ్ఛ] 3
దివ్య-ఙ్గచ్ఛ స్వాహేత్యాహ ప్రజాభ్య ఏవ ప్రజాతాభ్యో వృష్టి-న్నియచ్ఛత్యగ్నిం-వైఁశ్వానర-ఙ్గచ్ఛ స్వాహేత్యాహ ప్రజా ఏవ ప్రజాతా అస్యా-మ్ప్రతి ష్ఠాపయతి ప్రాణానాం-వాఁ ఏషో-ఽవ ద్యతి యో-ఽవద్యతి గుదస్య మనో మే హార్ది యచ్ఛేత్యాహ ప్రాణానేవ యథాస్థానముప హ్వయతే పశోర్వా ఆలబ్ధస్య హృదయగ్ం శుగృచ్ఛతి సా హృదయశూల- [హృదయశూలమ్, అభి సమేతి] 4
-మభి సమేతి య-త్పృథివ్యాగ్ం హృదయశూల-ముద్వాసయే-త్పృథివీగ్ం శుచా-ఽర్పయే-ద్యదఫ్స్వప-శ్శుచా-ఽర్పయేచ్ఛుష్కస్య చా-ఽఽర్ద్రస్య చ సన్ధావుద్వాసయత్యుభయస్య శాన్త్యై య-న్ద్విష్యా-త్త-న్ధ్యాయే-చ్ఛుచైవైన-మర్పయతి ॥ 5 ॥

(రేతో - మిత్రావరుణౌ గచ్ఛ స్వాహా - నభో - హృదయశూలం - ద్వాత్రిగ్ంశచ్చ) (అ. 1)
దేవా వై యజ్ఞమాగ్నీద్ధ్రే వ్యభజన్త తతో యదత్యశిష్యత తదబ్రువన్ వసతు ను న ఇదమితి త-ద్వసతీవరీణాం-వఁసతీ వరిత్వ-న్తస్మి-న్ప్రాతర్న సమశక్నువ-న్తదఫ్సు ప్రావేశయ-న్తా వసతీ వరీరభవన్ వసతీవరీర్గృహ్ణాతి యజ్ఞో వై వసతీ వరీర్యజ్ఞమేవా-ఽఽరభ్య గృహీత్వోప వసతి యస్యాగృహీతా అభి నిమ్రోచే-దనారబ్ధో-ఽస్య యజ్ఞ-స్స్యా- [యజ్ఞ-స్స్యాత్, యజ్ఞం-విఁ] 6
-ద్యజ్ఞం-విఁ చ్ఛిన్ద్యా-జ్జ్యోతిష్యా వా గృహ్ణీయాద్ధిరణ్యం-వాఁ ఽవధాయ సశుక్రాణామేవ గృహ్ణాతి యో వా బ్రాహ్మణో బహుయాజీ తస్య కుమ్భ్యానా-ఙ్గృహ్ణీయా-థ్స హి గృహీత వసతీవరీకో వసతీవరీర్గృహ్ణాతి పశవో వై వసతీవరీః పశూనేవా-ఽఽరభ్య గృహీత్వోప వసతి యదన్వీప-న్తిష్ఠ-న్గృహ్ణీయాన్నిర్మార్గుకా అస్మా-త్పశవః స్యుః ప్రతీప-న్తిష్ఠ-న్గృహ్ణాతి ప్రతిరుద్ధ్యైవాస్మై పశూ-న్గృహ్ణాతీన్ద్రో [పశూ-న్గృహ్ణాతీన్ద్రః, వృత్ర-] 7
వృత్ర-మహన్-థ్సో-ఽ(1)పో-ఽ(1)భ్యమ్రియత తాసాం-యఁన్మేద్ధ్యం-యఁజ్ఞియగ్ం సదేవమాసీ-త్తదత్యముచ్యత తా వహన్తీరభవన్ వహన్తీనా-ఙ్గృహ్ణాతి యా ఏవ మేద్ధ్యా యజ్ఞియా-స్సదేవా ఆపస్తా సామేవ గృహ్ణాతి నాన్తమా వహన్తీరతీయా-ద్యదన్తమా వహన్తీరతీయా-ద్యజ్ఞమతి మన్యేత న స్థావరాణా-ఙ్గృహ్ణీయా-ద్వరుణగృహీతా వై స్థావరా య-థ్స్థావరాణా-ఙ్గృహ్ణీయా- [య-థ్స్థావరాణా-ఙ్గృహ్ణీయాత్, వరుణేనాస్య] 8
-ద్వరుణేనాస్య యజ్ఞ-ఙ్గ్రాహయే-ద్యద్వై దివా భవత్యపో రాత్రిః ప్ర విశతి తస్మా-త్తామ్రా ఆపో దివా దదృశ్రే యన్నక్త-మ్భవత్యపో-ఽహః ప్ర విశతి తస్మాచ్చన్ద్రా ఆపో నక్త-న్దదృశ్రే ఛాయాయై చా-ఽఽతపతశ్చ సధౌ-ఙ్గృహ్ణాత్య-హోరాత్రయోరేవాస్మై వర్ణ-ఙ్గృహ్ణాతి హవిష్మతీరిమా ఆప ఇత్యాహ హవిష్కృతానామేవ గృహ్ణాతి హవిష్మాగ్ం అస్తు- [అస్తు, సూర్య] 9
సూర్య ఇత్యాహ సశుక్రాణామేవ గృహ్ణాత్యనుష్టుభా గృహ్ణాతి వాగ్వా అనుష్టుగ్ వాచైవైనా-స్సర్వయా గృహ్ణాతి చతుష్పదయర్చా గృహ్ణాతి త్రి-స్సాదయతి సప్త స-మ్పద్యన్తే సప్తపదా శక్వరీ పశవ-శ్శక్వరీ పశూనేవావ రున్ధే ఽస్మై వై లోకాయ గార్హపత్య ఆ ధీయతే-ఽముష్మా ఆహవనీయో య-ద్గార్హపత్య ఉపసాదయేదస్మిన్ ఁలోకే పశుమాన్-థ్స్యా-ద్యదాహవనీయే-ఽ-ముష్మి- [-ముష్మిన్న్, లోకే పశుమాన్థ్స్యా-] 10
ఁల్లోకే పశుమాన్థ్స్యా-దుభయోరుప సాదయత్యుభయోరేవైనం-లోఁకయోః పశుమన్త-ఙ్కరోతి సర్వతః పరి హరతి రక్షసామపహత్యా ఇన్ద్రాగ్నియోర్భాగధేయీ-స్స్థేత్యాహ యథాయజురేవైతదాగ్నీద్ధ్ర ఉప వాసయత్యేతద్వై యజ్ఞస్యాపరాజితం-యఁదాగ్నీద్ధ్రం-యఁదేవ యజ్ఞస్యాపరాజిత-న్తదేవైనా ఉప వాసయతి యతః ఖలు వై యజ్ఞస్య వితతస్య న క్రియతే తదను యజ్ఞగ్ం రక్షాగ్స్యవ చరన్తి య-ద్వహన్తీనా-ఙ్గృహ్ణాతి క్రియమాణమేవ త-ద్యజ్ఞస్య శయే రక్షసా-మనన్వవచారాయ న హ్యేతా ఈలయన్త్యా తృతీయసవనా-త్పరి శేరే యజ్ఞస్య సన్తత్యై ॥ 11 ॥

(స్యా - దిన్ద్రో - గృహ్ణీయా - దస్త్వ - ముష్మిన్ - క్రియతే - షడ్విగ్ంశతిశ్చ) (అ. 2)
బ్రహ్మవాదినో వదన్తి స త్వా అద్ధ్వర్యు-స్స్యాద్య-స్సోమ-ముపావహరన్-థ్సర్వాభ్యో దేవతాభ్య ఉపావహరే-దితి హృదే త్వేత్యాహ మనుష్యేభ్య ఏవైతేన కరోతి మనసే త్వేత్యాహ పితృభ్య ఏవైతేన కరోతి దివే త్వా సూర్యాయ త్వేత్యాహ దేవేభ్య ఏవైతేన కరోత్యేతావతీ-ర్వై దేవతాస్తాభ్య ఏవైనగ్ం సర్వాభ్య ఉపావహరతి పురా వాచః [వాచః, ప్రవదితోః] 12
ప్రవదితోః ప్రాతరనువాక-ముపాకరోతి యావత్యేవ వా-క్తా-మవ రున్ధే ఽపో-ఽగ్రే-ఽభివ్యాహరతి యజ్ఞో వా ఆపో యజ్ఞమేవాభి వాచం-విఁసృజతి సర్వాణి ఛన్దాగ్స్యన్వాహ పశవో వై ఛన్దాగ్ంసి పశూనేవావ రున్ధే గాయత్రియా తేజస్కామస్య పరి దద్ధ్యా-త్త్రిష్టుభేన్ద్రియకామస్య జగత్యా పశుకామస్యా-ఽనుష్టుభా ప్రతిష్ఠాకామస్య పఙ్క్త్యా యజ్ఞకామస్య విరాజా-ఽన్నకామస్య శృణోత్వగ్ని-స్సమిధా హవ- [హవమ్, మ ఇత్యాహ] 13
-మ్మ ఇత్యాహ సవితృప్రసూత ఏవ దేవతాభ్యో నివేద్యా-ఽపో-ఽచ్ఛైత్యప ఇష్య హోత-రిత్యాహేషితగ్ం హి కర్మ క్రియతే మైత్రావరుణస్య చమసాద్ధ్వర్యవా ద్రవేత్యాహ మిత్రావరుణౌ వా అపా-న్నేతారౌ తాభ్యామేవైనా అచ్ఛైతి దేవీరాపో అపా-న్నపా-దిత్యాహా-ఽఽహుత్యైవైనా నిష్క్రీయ గృహ్ణాత్యథో హవిష్కృతానా-మేవాభిఘృతానా-ఙ్గృహ్ణాతి- [-మేవాభిఘృతానా-ఙ్గృహ్ణాతి, కార్షి-రసీత్యాహ] 14
కార్షి-రసీత్యాహ శమలమేవా-ఽఽసామప ప్లావయతి సముద్రస్య వో-ఽక్షిత్యా ఉన్నయ ఇత్యాహ తస్మాదద్యమానాః పీయమానా ఆపో న క్షీయన్తే యోనిర్వై యజ్ఞస్య చాత్వాలం-యఁజ్ఞో వసతీవరీర్. హోతృచమస-ఞ్చ మైత్రావరుణచమస-ఞ్చ సగ్గ్స్పర్శ్య వసతీవరీర్వ్యానయతి యజ్ఞస్య సయోనిత్వాయాథో స్వాదేవైనా యోనేః ప్ర జనయత్యద్ధ్వర్యో-ఽవేరపా(3) ఇత్యాహోతే -మనన్నమురుతేమాః పశ్యేతి వావైతదాహ యద్యగ్నిష్టోమో జుహోతి యద్యుక్థ్యః పరిధౌ ని మార్ష్టి యద్యతిరాత్రో యజుర్వద-న్ప్ర పద్యతే యజ్ఞక్రతూనాం-వ్యాఁవృత్త్యై ॥ 15 ॥

(వాచో-హవ-మభిఘృతానా-ఙ్గృహ్ణాత్యు - త - పఞ్చవిగ్ంశతిశ్చ) (అ. 3)
దేవస్య త్వా సవితుః ప్రసవ ఇతి గ్రావాణమా దత్తే ప్రసూత్యా అశ్వినో-ర్బాహుభ్యామిత్యాహాశ్వినౌ హి దేవానామద్ధ్వర్యూ ఆస్తా-మ్పూష్ణో హస్తాభ్యామిత్యాహ యత్యై పశవో వై సోమో వ్యాన ఉపాగ్ంశుసవనో యదుపాగ్ంశుసవన-మభి మిమీతే వ్యానమేవ పశుషు దధాతీన్ద్రాయ త్వేన్ద్రాయ త్వేతి మిమీత ఇన్ద్రాయ హి సోమ ఆహ్రియతే పఞ్చ కృత్వో యజుషా మిమీతే [మిమీతే, పఞ్చాక్షరా] 16
పఞ్చాక్షరా పఙ్క్తిః పాఙ్క్తో యజ్ఞో యజ్ఞమేవావ రున్ధే పఞ్చ కృత్వస్తూష్ణీ-న్దశ స-మ్పద్యన్తే దశాక్షరా విరాడన్నం-విఁరా-డ్విరాజైవాన్నాద్యమవ రున్ధే శ్వాత్రా-స్స్థ వృత్రతుర ఇత్యాహైష వా అపాగ్ం సోమపీథో య ఏవం-వేఁద నా-ఽఫ్స్వార్తిమార్చ్ఛతి యత్తే సోమ దివి జ్యోతిరిత్యాహైభ్య ఏవైన- [ఏవైనమ్, లోకేభ్య] 17
ఁల్లోకేభ్య-స్స-మ్భరతి సోమో వై రాజా దిశో-ఽభ్యద్ధ్యాయ-థ్స దిశో-ఽను ప్రావిశ-త్ప్రాగపాగుదగధరాగిత్యాహ దిగ్భ్య ఏవైనగ్ం స-మ్భరత్యథో దిశ ఏవాస్మా అవ రున్ధే ఽమ్బ ని ష్వరేత్యాహ కాముకా ఏనగ్గ్ స్త్రియో భవన్తి య ఏవం-వేఁద య-త్తే సోమాదాభ్య-న్నామ జాగృవీ- [జాగృవీతి, ఆహైష వై] 18
-త్యాహైష వై సోమస్య సోమపీథో య ఏవం-వేఁద న సౌమ్యామార్తిమార్చ్ఛతి ఘ్నన్తి వా ఏత-థ్సోమం-యఁదభిషుణ్వన్త్యగ్ం శూనప గృహ్ణాతి త్రాయత ఏవైన-మ్ప్రాణా వా అగ్ంశవః పశవ-స్సోమో ఽగ్ంశూ-న్పునరపి సృజతి ప్రాణానేవ పశుషు దధాతి ద్వౌద్వావపి సృజతి తస్మా-ద్ద్వౌద్వౌ ప్రాణాః ॥ 19 ॥

(యజుషా మిమీత - ఏనం - జాగృవీతి - చతుశ్చత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 4)
ప్రాణో వా ఏష యదుపాగ్ంశు ర్యదుపాగ్శ్వగ్రా గ్రహా గృహ్యన్తే ప్రాణమేవాను ప్ర యన్త్యరుణో హ స్మా-ఽఽహౌపవేశిః ప్రాతస్సవన ఏవాహం-యఁజ్ఞగ్ం సగ్గ్ స్థాపయామి తేన తత-స్సగ్గ్స్థితేన చరామీత్యష్టౌ కృత్వో-ఽగ్రే-ఽభిషుణో-త్యష్టాక్షరా గాయత్రీ గాయత్ర-మ్ప్రాతస్సవన-మ్ప్రాతస్సవనమేవ తేనా ఽఽప్నోత్యేకాదశ కృత్వో ద్వితీయ-మేకాదశాక్షరా త్రిష్టు-ప్త్రైష్టుభ-మ్మాద్ధ్యన్దినగ్ం- [-మ్మాద్ధ్యన్దినమ్, సవన-] 20
-సవన-మ్మాద్ధ్యన్దినమేవ సవన-న్తేనా-ఽఽప్నోతి ద్వాదశ కృత్వస్తృతీయ-న్ద్వాదశాక్షరా జగతీ జాగత-న్తృతీయసవన-న్తృతీయసవనమేవ తేనా ఽఽప్నోత్యేతాగ్ం హ వావ స యజ్ఞస్య సగ్గ్స్థితిమువాచా స్కన్దాయాస్కన్నగ్ం హి త-ద్య-ద్యజ్ఞస్య సగ్గ్స్థితస్య స్కన్దత్యథో ఖల్వాహుర్గాయత్రీ వావ ప్రాతస్సవనే నాతివాద ఇత్యనతివాదుక ఏన-మ్భ్రాతృవ్యో భవతి య ఏవం-వేఁద తస్మా-దష్టావష్టౌ [-దష్టావష్టౌ, కృత్వో] 21
కృత్వో-ఽభిషుత్య-మ్బ్రహ్మవాదినో వదన్తి పవిత్రవన్తో-ఽన్యే గ్రహా గృహ్యన్తే కిమ్పవిత్ర ఉపాగ్ంశురితి వాక్పవిత్ర ఇతి బ్రూయా-ద్వాచస్పతయే పవస్వ వాజిన్నిత్యాహ వాచైవైన-మ్పవయతి వృష్ణో అగ్ంశుభ్యామిత్యాహ వృష్ణో హ్యేతావగ్ంశూ యౌ సోమస్య గభస్తిపూత ఇత్యాహ గభస్తినా హ్యేన-మ్పవయతి దేవో దేవానా-మ్పవిత్రమసీత్యాహ దేవో హ్యేష [హ్యేషః, స-న్దేవానా-] 22
స-న్దేవానా-మ్పవిత్రం-యేఁషా-మ్భాగో-ఽసి తేభ్యస్త్వేత్యాహ యేషాగ్ హ్యేష భాగస్తేభ్య ఏన-ఙ్గృహ్ణాతి స్వా-ఙ్కృతో-ఽసీత్యాహ ప్రాణమేవ స్వమకృత మధుమతీర్న ఇషస్కృధీత్యాహ సర్వమేవాస్మా ఇదగ్గ్ స్వదయతి విశ్వేభ్య-స్త్వేన్ద్రియేభ్యో దివ్యేభ్యః పార్థివేభ్య ఇత్యాహోభయేష్వేవ దేవమనుష్యేషు ప్రాణా-న్దధాతి మనస్త్వా- [మనస్త్వా, అష్ట్విత్యాహ] 23
-ఽష్ట్విత్యాహ మన ఏవాశ్ఞుత ఉర్వన్తరిక్ష-మన్విహీత్యాహా-న్తరిక్షదేవత్యో హి ప్రాణ-స్స్వాహా త్వా సుభవ-స్సూర్యాయేత్యాహ ప్రాణా వై స్వభవసో దేవాస్తేష్వేవ పరోక్ష-ఞ్జుహోతి దేవేభ్యస్త్వా మరీచిపేభ్య ఇత్యాహా ఽఽదిత్యస్య వై రశ్మయో దేవా మరీచిపాస్తేషా-న్త-ద్భాగధేయ-న్తానేవ తేన ప్రీణాతి యది కామయేత వర్షుకః పర్జన్య- [పర్జన్యః, స్యాదితి] 24
-స్స్యాదితి నీచా హస్తేన ని మృజ్యా-ద్వృష్టిమేవ ని యచ్ఛతి యది కామయేతావర్షుక-స్స్యాదిత్యుత్తానేన ని మృజ్యా-ద్వృష్టిమేవో-ద్యచ్ఛతి యద్యభిచరేదము-ఞ్జహ్యథ త్వా హోష్యామీతి బ్రూయాదాహుతిమేవైన-మ్ప్రేఫ్సన్. హన్తి యది దూరే స్యాదా తమితోస్తిష్ఠే-త్ప్రాణమేవాస్యానుగత్య హన్తి యద్యభిచరేదముష్య- [యద్యభిచరేదముష్య, త్వా ప్రాణే] 25
-త్వా ప్రాణే సాదయామీతి సాదయేదసన్నో వై ప్రాణః ప్రాణమేవాస్య సాదయతి షడ్భిరగ్ంశుభిః పవయతి ష-డ్వా ఋతవ ఋతుభిరేవైన-మ్పవయతి త్రిః పవయతి త్రయ ఇమే లోకా ఏభిరేవైనం-లోఁకైః పవయతి బ్రహ్మవాదినో వదన్తి కస్మా-థ్సత్యా-త్త్రయః పశూనాగ్ం హస్తాదానా ఇతి య-త్త్రిరుపాగ్ం శుగ్ం హస్తేన విగృహ్ణాతి తస్మా-త్త్రయః పశూనాగ్ం హస్తాదానాః పురుషో హస్తీ మర్కటః ॥ 26 ॥

(మాధ్యదిన్న - మష్టావష్టా - వేష - మనస్త్వా - పర్జన్యో - ఽముష్య - పురుషో - ద్వే చ) (అ. 5)
దేవా వై య-ద్యజ్ఞే-ఽకుర్వత తదసురా అకుర్వత తే దేవా ఉపాగ్ంశౌ యజ్ఞగ్ం సగ్గ్స్థాప్యమపశ్య-న్తముపాగ్ంశౌ సమస్థాపయ-న్తే-ఽసురా వజ్రముద్యత్య దేవానభ్యాయన్త తే దేవా బిభ్యత ఇన్ద్రముపాధావ-న్తానిన్ద్రో-ఽన్తర్యామేణాన్తరధత్త తదన్తర్యామస్యాన్తర్యామత్వం-యఁదన్తర్యామో గృహ్యతే భ్రాతృవ్యానేవ త-ద్యజమానో-ఽన్తర్ధత్తే ఽన్తస్తే [-ఽన్తర్ధత్తే ఽన్తస్తే, దధామి ద్యావాపృథివీ] 27
దధామి ద్యావాపృథివీ అన్తరు-ర్వన్తరిక్ష-మిత్యాహైభిరేవ లోకైర్యజమానో భ్రాతృవ్యానన్తర్ధత్తే తే దేవా అమన్యన్తేన్ద్రో వా ఇదమభూద్య-ద్వయగ్గ్ స్మ ఇతి తే-ఽబ్రువ-న్మఘవన్నను న ఆ భజేతి సజోషా దేవైరవరైః పరైశ్చేత్యబ్రవీద్యే చైవ దేవాః పరే యే చావరే తానుభయా- [తానుభయాన్, అన్వాభజ-థ్సజోషా] 28
-నన్వాభజ-థ్సజోషా దేవైరవరైః పరైశ్చేత్యాహ యే చైవ దేవాః పరే యే చావరే తానుభయా-నన్వాభజ-త్యన్తర్యామే మఘవ-న్మాదయస్వేత్యాహ యజ్ఞాదేవ యజమాన-న్నాన్తరేత్యుపయామ-గృహీతో ఽసీత్యాహాపానస్య ధృత్యై యదుభావపవిత్రౌ గృహ్యేయాతా-మ్ప్రాణమపానో-ఽను న్యృచ్ఛే-త్ప్రమాయుక-స్స్యా-త్పవిత్రవానన్తర్యామో గృహ్యతే [గృహ్యతే, ప్రాణాపానయో-ర్విధృత్యై] 29
ప్రాణాపానయో-ర్విధృత్యై ప్రాణాపానౌ వా ఏతౌ యదుపాగ్శ్వన్తర్యామౌ వ్యాన ఉపాగ్ంశు సవనో య-ఙ్కామయేత ప్రమాయుక-స్స్యాదిత్యసగ్గ్ స్పృష్టౌ తస్య సాదయే-ద్వ్యానేనైవాస్య ప్రాణాపానౌ వి చ్ఛినత్తి తాజ-క్ప్ర మీయతే య-ఙ్కామయేత సర్వమాయురియాదితి సగ్గ్ స్పృష్టౌ తస్య సాదయే-ద్వ్యానేనైవాస్య ప్రాణాపానౌ స-న్తనోతి సర్వమాయురేతి ॥ 30 ॥

(త - ఉభయాన్ - గృహ్యతే - చతుశ్చత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 6)
వాగ్వా ఏషా యదైన్ద్రవాయవో యదైన్ద్రవాయవాగ్రా గ్రహా గృహ్యన్తే వాచమేవాను ప్ర యన్తి వాయు-న్దేవా అబ్రువన్-థ్సోమగ్ం రాజానగ్ం హనామేతి సో-ఽబ్రవీ-ద్వరం-వృఁణై మదగ్రా ఏవ వో గ్రహా గృహ్యాన్తా ఇతి తస్మాదైన్ద్రవాయవాగ్రా గ్రహా గృహ్యన్తే తమఘ్నన్-థ్సో-ఽపూయ-త్త-న్దేవా నోపాధృష్ణువ-న్తే వాయుమబ్రువ-న్నిమ-న్నః స్వదయే- [-న్నిమ-న్నః స్వదయ, ఇతి సో-ఽబ్రవీ-] 31
-తి సో-ఽబ్రవీ-ద్వరం-వృఁణై మద్దేవత్యాన్యేవ వః పాత్రాణ్యుచ్యాన్తా ఇతి తస్మాన్నానాదేవత్యాని సన్తి వాయవ్యాన్యుచ్యన్తే తమేభ్యో వాయురేవాస్వదయ-త్తస్మాద్య-త్పూయతి త-త్ప్రవాతే వి షజన్తి వాయుర్హి తస్య పవయితా స్వదయితా తస్య విగ్రహణ-న్నావిన్దన్-థ్సాదితిరబ్రవీ-ద్వరం-వృఁణా అథ మయా వి గృహ్ణీద్ధ్వ-మ్మద్దేవత్యా ఏవ వ-స్సోమా- [వ-స్సోమాః, సన్నా] 32
-స్సన్నా అస-న్నిత్యుపయామగృహీతో-ఽసీ-త్యాహా-దితిదేవత్యాస్తేన యాని హి దారుమయాణి పాత్రాణ్యస్యై తాని యోనే-స్సమ్భూతాని యాని మృన్మయాని సాక్షా-త్తాన్యస్యై తస్మాదేవమాహ వాగ్వై పరాచ్య-వ్యాకృతా-ఽవద-త్తే దేవా ఇన్ద్రమబ్రువన్నిమా-న్నో వాచం-వ్యాఁకుర్వితి సో-ఽబ్రవీ-ద్వరం-వృఁణై మహ్య-ఞ్చైవైష వాయవే చ సహ గృహ్యాతా ఇతి తస్మాదైన్ద్రవాయవ-స్సహ గృహ్యతే తామిన్ద్రో మద్ధ్యతో-ఽవక్రమ్య వ్యాకరో-త్తస్మాదియం-వ్యాఁకృతా వాగుద్యతే తస్మా-థ్సకృదిన్ద్రాయ మద్ధ్యతో గృహ్యతే ద్విర్వాయవే ద్వౌ హి స వరావవృణీత ॥ 33 ॥

(స్వదయ - సోమాః - సహా - ష్టావిగ్ంశతిశ్చ) (అ. 7)
మిత్ర-న్దేవా అబ్రువన్-థ్సోమగ్ం రాజానగ్ం హనామేతి సో-ఽబ్రవీన్నాహగ్ం సర్వస్య వా అహ-మ్మిత్రమస్మీతి తమబ్రువన్. హనామైవేతి సో-ఽబ్రవీ-ద్వరం-వృఁణై పయసైవ మే సోమగ్గ్ శ్రీణన్నితి తస్మా-న్మైత్రావరుణ-మ్పయసా శ్రీణన్తి తస్మా-త్పశవో-ఽపాక్రామ-న్మిత్ర-స్సన్ క్రూరమకరితి క్రూరమివ ఖలు వా ఏష [వా ఏషః, కరోతి య-స్సోమేన] 34
కరోతి య-స్సోమేన యజతే తస్మా-త్పశవో-ఽప క్రామన్తి యన్మైత్రావరుణ-మ్పయసా శ్రీణాతి పశుభిరేవ తన్మిత్రగ్ం సమర్ధయతి పశుభిర్యజమాన-మ్పురా ఖలు వావైవ-మ్మిత్రో-ఽవేదప మ-త్క్రూర-ఞ్చక్రుషః పశవః క్రమిష్యన్తీతి తస్మాదేవమవృణీత వరుణ-న్దేవా అబ్రువ-న్త్వయా-ఽగ్ంశభువా సోమగ్ం రాజానగ్ం హనామేతి సో-ఽబ్రవీ-ద్వరం-వృఁణై మహ్య-ఞ్చై- [మహ్య-ఞ్చ, ఏవైష మిత్రాయ] 35
-వైష మిత్రాయ చ సహ గృహ్యాతా ఇతి తస్మాన్మైత్రావరుణ-స్సహ గృహ్యతే తస్మా-ద్రాజ్ఞా రాజానమగ్ంశభువా ఘ్నన్తి వైశ్యేన వైశ్యగ్ం శూద్రేణ శూద్ర-న్న వా ఇద-న్దివా న నక్తమాసీదవ్యావృత్త-న్తే దేవా మిత్రావరుణావబ్రువన్నిద-న్నో వివాసయతమితి తావబ్రూతాం-వఁరం-వృఁణావహా ఏక ఏవా-ఽఽవ-త్పూర్వో గ్రహో గృహ్యాతా ఇతి తస్మాదైన్ద్రవాయవః పూర్వో మైత్రావరుణా-ద్గృహ్యతే ప్రాణాపానౌ హ్యేతౌ యదుపాగ్-శ్వన్తర్యామౌ మిత్రో-ఽహరజనయ-ద్వరుణో రాత్రి-న్తతో వా ఇదం-వ్యౌఁచ్ఛద్య-న్మైత్రావరుణో గృహ్యతే వ్యుష్ట్యై ॥ 36 ॥

(ఏష - చై - న్ద్రవాయవో - ద్వావిగ్ంశతిశ్చ) (అ. 8)
యజ్ఞస్య శిరో-ఽచ్ఛిద్యత తే దేవా అశ్వినావబ్రువ-న్భిషజౌ వై స్థ ఇదం-యఁజ్ఞస్య శిరః ప్రతి ధత్తమితి తావబ్రూతాం-వఁరం-వృఁణావహై గ్రహ ఏవ నావత్రాపి గృహ్యతామితి తాభ్యా-మేతమాశ్విన-మగృహ్ణ-న్తతో వై తౌ యజ్ఞస్య శిరః ప్రత్యధత్తాం-యఁదాశ్వినో గృహ్యతే యజ్ఞస్య నిష్కృత్యై తౌ దేవా అబ్రువన్నపూతౌ వా ఇమౌ మనుష్యచరౌ [ ] 37
భిషజావితి తస్మా-ద్బ్రాహ్మణేన భేషజ-న్న కార్యమపూతో హ్యే(1)షో ఽమేద్ధ్యో యో భిషక్తౌ బహిష్పవమానేన పవయిత్వా తాభ్యా-మేతమాశ్విన-మగృహ్ణ-న్తస్మా-ద్బహిష్పవమానే స్తుత ఆశ్వినో గృహ్యతే తస్మాదేవం-విఁదుషా బహిష్పవమాన ఉపసద్యః పవిత్రం-వైఁ బహిష్పవమాన ఆత్మానమేవ పవయతే తయో-ఽస్త్రేధా భైషజ్యం-విఁ న్యదధురగ్నౌ తృతీయమఫ్సు తృతీయ-మ్బ్రాహ్మణే తృతీయ-న్తస్మాదుదపాత్ర- [తృతీయ-న్తస్మాదుదపాత్రమ్, ఉపనిధాయ] 38
-ముపనిధాయ బ్రాహ్మణ-న్దక్షిణతో నిషాద్య భేషజ-ఙ్కుర్యా-ద్యావదేవ భేషజ-న్తేన కరోతి సమర్ధుకమస్య కృత-మ్భవతి బ్రహ్మవాదినో వదన్తి కస్మా-థ్సత్యాదేకపాత్రా ద్విదేవత్యా గృహ్యన్తే ద్విపాత్రా హూయన్త ఇతి యదేకపాత్రా గృహ్యన్తే తస్మాదేకో-ఽన్తరతః ప్రాణో ద్విపాత్రా హూయన్తే తస్మా-ద్ద్వౌద్వౌ బహిష్టా-త్ప్రాణాః ప్రాణా వా ఏతే య-ద్ద్విదేవత్యాః పశవ ఇడా యదిడా-మ్పూర్వా-న్ద్విదేవత్యేభ్య ఉపహ్వయేత [ ] 39
పశుభిః ప్రాణానన్తర్దధీత ప్రమాయుక-స్స్యా-ద్ద్విదేవత్యా-న్భక్షయిత్వేడాముప హ్వయతే ప్రాణానేవా-ఽఽత్మ-న్ధిత్వా పశూనుప హ్వయతే వాగ్వా ఐన్ద్రవాయవశ్చక్షు-ర్మైత్రావరుణ-శ్శ్రోత్రమాశ్వినః పురస్తాదైన్ద్రవాయవ-మ్భక్షయతి తస్మా-త్పురస్తా-ద్వాచా వదతి పురస్తాన్మైత్రావరుణ-న్తస్మా-త్పురస్తాచ్చక్షుషా పశ్యతి సర్వతః పరిహారమాశ్విన-న్తస్మా-థ్సర్వత-శ్శ్రోత్రేణ శృణోతి ప్రాణా వా ఏతే య-ద్ద్విదేవత్యా [య-ద్ద్విదేవత్యాః, అరిక్తాని] 40
అరిక్తాని పాత్రాణి సాదయతి తస్మాదరిక్తా అన్తరతః ప్రాణా యతః ఖలు వై యజ్ఞస్య వితతస్య న క్రియతే తదను యజ్ఞగ్ం రక్షాగ్స్యవ చరన్తి యదరిక్తాని పాత్రాణి సాదయతి క్రియమాణమేవ త-ద్యజ్ఞస్య శయే రక్షసా -మనన్వవచారాయ దక్షిణస్య హవిర్ధానస్యోత్తరస్యాం-వఁర్తన్యాగ్ం సాదయతి వాచ్యేవ వాచ-న్దధాత్యా తృతీయసవనా-త్పరి శేరే యజ్ఞస్య సన్తత్యై ॥ 41 ॥

(మనుష్యచరా - వుదపాత్ర - ముపహ్వయేత - ద్విదేవత్యాః - షట్చత్వారిగ్ంశచ్చ) (అ. 9)
బృహస్పతిర్దేవానా-మ్పురోహిత ఆసీ-చ్ఛణ్డామర్కా-వసురాణా-మ్బ్రహ్మణ్ వన్తో దేవా ఆస-న్బ్రహ్మణ్ వన్తో-ఽసురాస్తే(1) ఽన్యో-ఽన్య-న్నాశక్నువ-న్నభిభవితు-న్తే దేవా-శ్శణ్డామర్కా-వుపామన్త్రయన్త తా వబ్రూతాం-వఁరం-వృఁణావహై గ్రహావేవ నావత్రాపి గృహ్యేతామితి తాభ్యామేతౌ శుక్రామన్థినా-వగృహ్ణ-న్తతో దేవా అభవ-న్పరా-ఽసురా యస్యైవం-విఁదుషః శుక్రామన్థినౌ గృహ్యేతే భవత్యాత్మనా పరా- [పరా, అస్య భ్రాతృవ్యో] 42
-ఽస్య భ్రాతృవ్యో భవతి తౌ దేవా అపనుద్యా-ఽఽత్మన ఇన్ద్రాయాజుహవు-రపనుత్తౌ శణ్డామర్కౌ సహామునేతి బ్రూయాద్య-న్ద్విష్యాద్యమేవ ద్వేష్టి తేనైనౌ సహాప నుదతే స ప్రథమ-స్సఙ్కృతి-ర్విశ్వకర్మేత్యేవైనా-వాత్మన ఇన్ద్రాయా-జుహవురిన్ద్రో హ్యేతాని రూపాణి కరిక్రదచరదసౌ వా ఆదిత్య-శ్శుక్రశ్చన్ద్రమా మన్థ్యపి-గృహ్య ప్రాఞ్చౌ ని- [ప్రాఞ్చౌ నిః, క్రామత-స్తస్మా-] 43
-ష్క్రామత-స్తస్మా-త్ప్రాఞ్చౌ యన్తౌ న పశ్యన్తి ప్రత్యఞ్చావావృత్య జుహుతస్తస్మా-త్ప్రత్యఞ్చౌ యన్తౌ పశ్యన్తి చక్షుషీ వా ఏతే యజ్ఞస్య యచ్ఛుక్రామన్థినౌ నాసికోత్తరవేదిరభితః పరిక్రమ్య జుహుతస్తస్మాదభితో నాసికా-ఞ్చక్షుషీ తస్మాన్నాసికయా చక్షుషీ విధృతే సర్వతః పరి క్రామతో రక్షసామపహత్యై దేవా వై యాః ప్రాచీరాహుతీరజుహవుర్యే పురస్తాదసురా ఆస-న్తాగ్స్తాభిః ప్రా- [ఆస-న్తాగ్స్తాభిః ప్ర, అనుదన్త యాః] 44
-ణుదన్త యాః ప్రతీచీర్యే పశ్చాదసురా ఆస-న్తాగ్స్తాభిరపానుదన్త ప్రాచీరన్యా ఆహుతయో హూయన్తే ప్రత్యఞ్చౌ శుక్రామన్థినౌ పశ్చాచ్చైవ పురస్తాచ్చ యజమానో భ్రాతృవ్యా-న్ప్ర ణుదతే తస్మా-త్పరాచీః ప్రజాః ప్ర వీయన్తే ప్రతీచీర్జాయన్తే శుక్రామన్థినౌ వా అను ప్రజాః ప్ర జాయన్తే-ఽత్త్రీశ్చాద్యాశ్చ సువీరాః ప్రజాః ప్రజనయ-న్పరీహి శుక్ర-శ్శుక్రశోచిషా [శుక్ర-శ్శుక్రశోచిషా, సుప్రజాః ప్రజాః] 45
సుప్రజాః ప్రజాః ప్రజనయ-న్పరీహి మన్థీ మన్థిశోచిషేత్యాహైతా వై సువీరా యా అత్త్రీరేతా-స్సుప్రజా యా ఆద్యా య ఏవం-వేఁదాత్ర్యస్య ప్రజా జాయతే నా-ఽఽద్యా ప్రజాపతేరక్ష్యశ్వయ-త్త-త్పరా-ఽఽపత-త్త-ద్వికఙ్కత-మ్ప్రావిశ-త్త-ద్వికఙ్కతే నారమత త-ద్యవ-మ్ప్రావిశ-త్త-ద్యవే-ఽరమత త-ద్యవస్య- [త-ద్యవస్య, యవత్వం-యఁ-ద్వైకఙ్కత-] 46
యవత్వం-యఁ-ద్వైకఙ్కత-మ్మన్థిపాత్ర-మ్భవతి సక్తుభి-శ్శ్రీణాతి ప్రజాపతేరేవ తచ్చక్షు-స్స-మ్భరతి బ్రహ్మవాదినో వదన్తి కస్మా-థ్సత్యాన్మన్థిపాత్రగ్ం సదో నాశ్ఞుత ఇత్యార్తపాత్రగ్ం హీతి బ్రూయా-ద్యదశ్ఞువీతాన్ధో-ఽద్ధ్వర్యు-స్స్యాదార్తిమార్చ్ఛే-త్తస్మాన్నాశ్ఞుతే ॥ 47 ॥

(ఆత్మనా పరా - ని - ష్ప్ర - శుక్రశోచిషా - యవస్య - సప్తత్రిగ్ంశచ్చ) (అ. 10)
దేవా వై య-ద్యజ్ఞే-ఽకుర్వత తదసురా అకుర్వత తే దేవా ఆగ్రయణాగ్రా-న్గ్రహానపశ్య-న్తానగృహ్ణత తతో వై తే-ఽగ్ర-మ్పర్యాయన్. యస్యైవం-విఁదుష ఆగ్రయణాగ్రా గ్రహా గృహ్యన్తే-ఽగ్రమేవ సమానానా-మ్పర్యేతి రుగ్ణవత్యర్చా భ్రాతృవ్యవతో గృహ్ణీయా-ద్భ్రాతృవ్యస్యైవ రుక్త్వా-ఽగ్రగ్ం సమానానా-మ్పర్యేతి యే దేవా దివ్యేకాదశ స్థేత్యాహై- [స్థేత్యాహ, ఏతావతీర్వై] 48
-తావతీర్వై దేవతాస్తాభ్య ఏవైనగ్ం సర్వాభ్యో గృహ్ణాత్యేష తే యోని ర్విశ్వేభ్యస్త్వా దేవేభ్య ఇత్యాహ వైశ్వదేవో హ్యేష దేవతయా వాగ్వై దేవేభ్యో-ఽపాక్రామ-ద్యజ్ఞాయాతిష్ఠమానా తే దేవా వాచ్యపక్రాన్తాయా-న్తూష్ణీ-ఙ్గ్రహానగృహ్ణత సామన్యత వాగన్తర్యన్తి వై మేతి సా-ఽఽగ్రయణ-మ్ప్రత్యాగచ్ఛ-త్తదాగ్రయణస్యా-ఽఽగ్రయణత్వ- [-ఽఽగ్రయణత్వమ్, తస్మాదాగ్రయణే] 49
-న్తస్మాదాగ్రయణే వాగ్వి సృజ్యతే య-త్తూష్ణీ-మ్పూర్వే గ్రహా గృహ్యన్తే యథాథ్సారీయతి మ ఆఖ ఇయతి నాప రాథ్స్యా-మీత్యుపావసృజత్యేవమేవ తదద్ధ్వర్యురాగ్రయణ-ఙ్గృహీత్వా యజ్ఞమారభ్య వాచం-విఁ సృజతే త్రిర్హి-ఙ్కరోత్యుద్గాతౄ-నేవ త-ద్వృణీతే ప్రజాపతిర్వా ఏష యదాగ్రయణో యదాగ్రయణ-ఙ్గృహీత్వా హి-ఙ్కరోతి ప్రజాపతిరేవ [ ] 50
త-త్ప్రజా అభి జిఘ్రతి తస్మా-ద్వథ్స-ఞ్జాత-ఙ్గౌరభి జిఘ్రత్యాత్మా వా ఏష యజ్ఞస్య యదాగ్రయణ-స్సవనేసవనే-ఽభి గృహ్ణాత్యాత్మన్నేవ యజ్ఞగ్ం స-న్తనోత్యుపరిష్టాదా నయతి రేత ఏవ త-ద్దధాత్యధస్తాదుప గృహ్ణాతి ప్ర జనయత్యేవ తద్బ్రహ్మవాదినో వదన్తి కస్మా-థ్సత్యా-ద్గాయత్రీ కనిష్ఠా ఛన్దసాగ్ం సతీ సర్వాణి సవనాని వహతీత్యేష వై గాయత్రియై వథ్సో యదాగ్రయణస్తమేవ తదభినివర్తగ్ం సర్వాణి సవనాని వహతి తస్మా-ద్వథ్సమపాకృత-ఙ్గౌరభి ని వర్తతే ॥ 51 ॥