Lord Indra

6.5 - indro vṛtrāya vajramudayacchat - kṛṣṇa yajurveda taittirīya saṃhitā pāṭhaḥ

(Indro Vritraya Vajramudayachhat in English (IAST))

From Taittiriya Samhita, Krishna Yajurveda

This passage is an excerpt from the Taittiriya Samhita of the Krishna Yajurveda, specifically focusing on the cosmic confrontation between Lord Indra and the demon Vritra. It describes the dramatic moment when Indra raises his thunderbolt, Vajra, against Vritra, leading to a negotiation where Vritra yields his inner strength to Indra. As a Vedic prose text, it holds immense historical and theological importance, illustrating themes of divine authority, the conquest of ignorance, and the preservation of cosmic order. Reciting or studying this portion connects the seeker to foundational Vedic knowledge and the triumph of light over darkness.

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhakāṇḍe pañcamaḥ praśnaḥ - somamantrabrāhmaṇanirūpaṇaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | ha॒riḥ॒ om ||
indro̭ vṛ॒trāya॒ vajra॒muda̭yaccha॒-thsa vṛ॒tro vajrā॒dudya̭tādabibhe॒-thso᳚-'bravī॒nmā me॒ pra hā॒rasti॒ vā i॒da-mmayi̭ vī॒ryaṃ̭ ta-tte॒ pra dā᳚syā॒mīti॒ tasmā̭ u॒kthya̭-mprāya̭ccha॒-ttasmai᳚ dvi॒tīya॒muda̭yaccha॒-thso᳚-'bravī॒nmā ma॒ pra hā॒rasti॒ vā i॒da-mmayi̭ vī॒rya̭-nta-tte॒ pra dā᳚syā॒mīti॒ [pra dā᳚syā॒mīti̭, tasmā̭ u॒kthya̭me॒va] 1
tasmā̭ u॒kthya̭me॒va prāya̭ccha॒-ttasmai̭ tṛ॒tīya॒muda̭yaccha॒-ttaṃ-vi~ṣṇu॒ranva̭tiṣṭhata ja॒hīti॒ so᳚-'bravī॒nmā me॒ pra hā॒rasti॒ vā i॒da-mmayi̭ vī॒rya̭-nta-tte॒ pra dā᳚syā॒mīti॒ tasmā̭ u॒kthya̭me॒va prāya̭ccha॒-tta-nnirmā̭ya-mbhū॒tama̭han. ya॒jño hi tasya̭ mā॒yā-''sī॒-dyadu॒kthyo̭ gṛ॒hyata̭ indri॒yame॒va [ ] 2
ta-dvī॒ryaṃ̭-ya~ja̭māno॒ bhrātṛ̭vyasya vṛṅkta॒ indrā̭ya tvā bṛ॒ha-dva̭te॒ vaya̭svata॒ ityā॒hendrā̭ya॒ hi sa ta-mprāya̭ccha॒-ttasmai᳚ tvā॒ viṣṇa̭ve॒ tvetyā̭ha॒ yade॒va viṣṇṷra॒nvati̭ṣṭhata ja॒hīti॒ tasmā॒-dviṣṇṷma॒nvābha̭jati॒ trirnirgṛ̭hṇāti॒ trir​hi sa ta-ntasmai॒ prāya̭cchade॒ṣa te॒ yoniḥ॒ puna̭r​havira॒sītyā̭ha॒ punaḥ̭puna॒- [punaḥ̭punaḥ, hya̭smā-] 3
r-hya̭smā-nnirgṛ॒hṇāti॒ cakṣu॒rvā e॒ta-dya॒jñasya॒ yadu॒kthya̭-stasmā̭du॒kthyagṃ̭ hu॒tagṃ somā̭ a॒nvāya̭nti॒ tasmā̭dā॒tmā cakṣu॒ranvḙti॒ tasmā॒dekaṃ॒-ya~nta̭-mba॒havo-'nṷ yanti॒ tasmā॒deko̭ bahū॒nā-mbha॒dro bha̭vati॒ tasmā॒deko̭ ba॒hvīrjā॒yā vi̭ndate॒ yadi̭ kā॒mayḙtā-ddhva॒ryu-rā॒tmānaṃ̭-ya~jña yaśa॒senā᳚-rpayeya॒-mitya̭nta॒rā-''ha̭va॒nīya̭-ñca havi॒rdhāna̭-ñca॒ tiṣṭha॒nnava̭ naye- [nayet, ā॒tmāna̭me॒va] 4
-dā॒tmāna̭me॒va ya̭jñayaśa॒senā᳚rpayati॒ yadi̭ kā॒mayḙta॒ yaja̭mānaṃ-ya~jña yaśa॒senā᳚rpayeya॒-mitya̭nta॒rā sa̭dohavirdhā॒ne tiṣṭha॒nnava̭ naye॒-dyaja̭māname॒va ya̭jñayaśa॒senā᳚-rpayati॒ yadi̭ kā॒mayḙta sada॒syāṋ yajña yaśa॒senā᳚-rpayeya॒miti॒ sada̭ ā॒labhyāva̭ naye-thsada॒syā̭ne॒va ya̭jñayaśa॒senā᳚rpayati || 5 ||
(itī᳚ - ndri॒yame॒va - punaḥ̭ puna - rnaye॒t - traya̭strigṃśacca) (a. 1)
āyu॒rvā e॒ta-dya॒jñasya॒ ya-ddhru॒va ṷtta॒mo grahā̭ṇā-ṅgṛhyate॒ tasmā॒-dāyuḥ̭ prā॒ṇānā̭-mutta॒ma-mmū॒rdhāna̭-ndi॒vo a̭ra॒ti-mpṛ̭thi॒vyā ityā̭ha mū॒rdhāna̭-me॒vainagṃ̭ samā॒nānā᳚-ṅkaroti vaiśvāna॒ra-mṛ॒tāya̭ jā॒ta-ma॒gni-mityā̭ha vaiśvāna॒ragṃ hi de॒vata॒yā-''yṷ-rubha॒yato̭ vaiśvānaro gṛhyate॒ tasmā̭-dubha॒yataḥ̭ prā॒ṇā a॒dhastā᳚-cco॒pari̭ṣṭā-ccā॒rdhino॒-'nye grahā̭ gṛ॒hyante॒-'rdhī dhru॒va-stasmā̭- [dhru॒va-stasmā᳚t, a॒rdhyavā᳚-] 6
-da॒rdhyavā᳚-mprā॒ṇo᳚-'nyeṣā᳚-mprā॒ṇānā॒-mupo᳚pte॒-'nye grahā᳚-ssā॒dyante-'nṷpopte dhru॒vastasmā̭-da॒sthnānyāḥ pra॒jāḥ pra̭ti॒tiṣṭha̭nti mā॒gṃ॒senā॒nyā asṷrā॒ vā ṷttara॒taḥ pṛ̭thi॒vī-mpa॒ryāci̭kīr​ṣa॒-ntā-nde॒vā dhru॒veṇā̭dṛgṃha॒-nta-ddhru॒vasya̭ dhruva॒tvaṃ-ya~-ddhru॒va ṷttara॒ta-ssā॒dyate॒ dhṛtyā॒ āyu॒rvā e॒ta-dya॒jñasya॒ ya-ddhru॒va ā॒tmā hotā॒ yaddho̭tṛcama॒se dhru॒va-ma̭va॒naya̭tyā॒tmanne॒va ya॒jñasyā- [ya॒jñasya̭, āyṷ-rdadhāti] 7
-''yṷ-rdadhāti pu॒rastā̭-du॒kthasyā̭-'va॒nīya॒ ityā̭huḥ pu॒rastā॒ddhyāyṷṣo bhu॒ṅkte ma̭ddhya॒to̭-'va॒nīya॒ ityā̭hurmaddhya॒mena॒ hyāyṷṣo bhu॒ṅkta ṷttarā॒rdhḙ-'va॒nīya॒ ityā̭hurutta॒mena॒ hyāyṷṣo bhu॒ṅkte vai᳚śvade॒vyāmṛ॒ci śa॒syamā̭nāyā॒mava̭ nayati vaiśvade॒vyo̭ vai pra॒jāḥ pra॒jāsve॒vā-''yṷrdadhāti || 8 ||
(dhru॒vastasmā̭ - de॒va ya॒jñasyai - kā॒nnaca̭tvāri॒gṃ॒śacca̭) (a. 2)
ya॒jñena॒ vai de॒vā-ssṷva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭ya॒-ntḙ-'manyanta manu॒ṣyā̭ no॒-'nvābha̭viṣya॒ntīti॒ te saṃ̭​va~thsa॒reṇa̭ yopayi॒tvā sṷva॒rgaṃ-lo~॒kamā̭ya॒-ntamṛṣa̭ya ṛtugra॒haire॒vānu॒ prājā̭na॒n॒. yadṛ̭tugra॒hā gṛ॒hyantḙ suva॒rgasya̭ lo॒kasya॒ prajñā᳚tyai॒ dvāda̭śa gṛhyante॒ dvāda̭śa॒ māsā᳚-ssaṃ​va~thsa॒ra-ssaṃ̭​va~thsa॒rasya॒ prajñā᳚tyai sa॒ha pra̭tha॒mau gṛ̭hyete sa॒hotta॒mau tasmā॒-ddvaudvā̭vṛ॒tū ṷbha॒yato̭mukha-mṛtupā॒tra-mbha̭vati॒ ko [mbha̭vati॒ kaḥ, hi ta-dveda॒] 9
hi ta-dveda॒ yata̭ ṛtū॒nā-mmukha̭mṛ॒tunā॒ preṣyeti॒ ṣa-ṭkṛtva̭ āha॒ ṣaḍvā ṛ॒tava̭ ṛ॒tūne॒va prī̭ṇātyṛ॒tubhi॒riti̭ ca॒tuścatṷṣpada e॒va pa॒śū-nprī̭ṇāti॒ dviḥ puna̭r-ṛ॒tunā̭-''ha dvi॒pada̭ e॒va prī̭ṇātyṛ॒tunā॒ preṣyeti॒ ṣa-ṭkṛtva̭ āha॒rtubhi॒riti̭ ca॒tustasmā॒-ccatṷṣpādaḥ pa॒śava̭ ṛ॒tūnupa̭ jīvanti॒ dviḥ [dviḥ, puna̭r-ṛ॒tunā̭-''ha॒] 10
puna̭r-ṛ॒tunā̭-''ha॒ tasmā᳚-ddvi॒pāda॒ścatṷṣpadaḥ pa॒śūnupa̭ jīvantyṛ॒tunā॒ preṣyeti॒ ṣa-ṭkṛtva̭ āha॒rtubhi॒riti̭ ca॒turdviḥ puna̭r-ṛ॒tunā̭-''hā॒ ''krama̭ṇame॒va ta-thsetuṃ॒-ya~ja̭mānaḥ kurute suva॒rgasya̭ lo॒kasya॒ sama̭ṣṭyai॒ nānyo᳚-'nyamanu॒ prapa̭dyeta॒ yada॒nyo᳚-'nyama̭nu pra॒padyḙta॒rtur-ṛ॒tumanu॒ prapa̭dyeta॒rtavo॒ mohṷkā-ssyuḥ॒ [mohṷkā-ssyuḥ॒, prasi̭ddhame॒vā-] 11
prasi̭ddhame॒vā-ddhva॒ryu-rdakṣi̭ṇena॒ prapa̭dyate॒ prasi̭ddha-mpratiprasthā॒totta̭reṇa॒ tasmā̭-dādi॒tya-ṣṣaṇmā॒so dakṣi̭ṇenaiti॒ ṣaḍutta̭reṇo-payā॒magṛ̭hīto-'si sa॒gṃ॒ sarpo᳚-'syagṃhaspa॒tyāya॒ tvetyā॒hāsti̭ trayoda॒śo māsa॒ ityā̭hu॒sta-me॒va ta-tprī̭ṇāti || 12 ||
(ko - jī̭vanti॒ dviḥ - syu॒ - ścatṷstrigṃśacca) (a. 3)
su॒va॒rgāya॒ vā e॒te lo॒kāya̭ gṛhyante॒ yadṛ̭tugra॒hā jyoti̭-rindrā॒gnī yadai᳚ndrā॒gna-mṛ̭tupā॒treṇa̭ gṛ॒hṇāti॒ jyoti̭-re॒vā-'smā̭ u॒pari̭ṣṭā-ddadhāti suva॒rgasya̭ lo॒kasyā-'nṷkhyātyā ojo॒bhṛtau॒ vā e॒tau de॒vānāṃ॒-ya~di̭ndrā॒gnī yadai᳚ndrā॒gno gṛ॒hyata॒ oja̭ e॒vāva̭ rundhe vaiśvade॒vagṃ śṷkrapā॒treṇa̭ gṛhṇāti vaiśvade॒vyo̭ vai pra॒jā a॒sāvā̭di॒tya-śśu॒kro ya-dvai᳚śvade॒vagṃ śṷkrapā॒treṇa̭ gṛ॒hṇāti॒ tasmā̭-da॒sā-vā̭di॒tya- [tasmā̭-da॒sā-vā̭di॒tyaḥ, sarvāḥ᳚] 13
-ssarvāḥ᳚ pra॒jāḥ pra॒tyaṅṅudḙti॒ tasmā॒-thsarva̭ e॒va ma̭nyate॒ mā-mpratyuda̭gā॒diti̭ vaiśvade॒vagṃ śṷkrapā॒treṇa̭ gṛhṇāti vaiśvade॒vyo̭ vai pra॒jāstejaḥ̭ śu॒kro ya-dvai᳚śvade॒vagṃ śṷkrapā॒treṇa̭ gṛ॒hṇāti̭ pra॒jāsve॒va tejo̭ dadhāti || 14 ||
(tasmā̭da॒sāvā̭di॒tya - stri॒gṃ॒śacca̭) (a. 4)
indro̭ ma॒rudbhi॒-ssāṃ​vi~̭dyena॒ māddhya̭ndine॒ sava̭ne vṛ॒trama̭ha॒n॒. yanmāddhya̭ndine॒ sava̭ne marutva॒tīyā̭ gṛ॒hyante॒ vārtra̭ghnā e॒va te yaja̭mānasya gṛhyante॒ tasya̭ vṛ॒tra-ñja॒ghnuṣa̭ ṛ॒tavo̭-'muhya॒n​thsa ṛ̭tupā॒treṇa̭ marutva॒tīyā̭nagṛhṇā॒-ttato॒ vai sa ṛ॒tū-nprājā̭nā॒-dyadṛ̭tupā॒treṇa̭ marutva॒tīyā̭ gṛ॒hyanta̭ ṛtū॒nā-mprajñā᳚tyai॒ vajraṃ॒-vā~ e॒taṃ-ya~ja̭māno॒ bhrātṛ̭vyāya॒ pra ha̭rati॒ yanma̭rutva॒tīyā॒ ude॒va pra̭tha॒mena̭ [ude॒va pra̭tha॒mena̭, ya॒ccha॒ti॒ pra ha̭rati] 15
yacchati॒ pra ha̭rati dvi॒tīyḙna stṛṇu॒te tṛ॒tīye॒nā-''yṷdhaṃ॒-vā~ e॒ta-dyaja̭māna॒-ssagg​ skṷrute॒ yanma̭rutva॒tīyā॒ dhanṷre॒va pra̭tha॒mo jyā dvi॒tīya॒ iṣṷstṛ॒tīyaḥ॒ pratye॒va pra̭tha॒mena̭ dhatte॒ visṛ̭jati dvi॒tīyḙna॒ viddhya̭ti tṛ॒tīye॒nendro̭ vṛ॒tragṃ ha॒tvā parā᳚-mparā॒vata̭-magaccha॒-dapā̭rādha॒miti॒ manya̭māna॒-ssa hari̭to-'bhava॒-thsa e॒tā-nma̭rutva॒tīyā̭-nātma॒spara̭ṇā-napaśya॒-ttāna̭gṛhṇīta [ ] 16
prā॒ṇame॒va pra̭tha॒menā᳚-spṛṇutāpā॒na-ndvi॒tīyḙnā॒-''tmāna̭-ntṛ॒tīyḙnā-''tma॒spara̭ṇā॒ vā e॒te yaja̭mānasya gṛhyante॒ yanma̭rutva॒tīyāḥ᳚ prā॒ṇame॒va pra̭tha॒mena̭ spṛṇute-'pā॒na-ndvi॒tīyḙnā॒-''tmāna̭-ntṛ॒tīye॒nendro̭ vṛ॒trama̭ha॒-nta-nde॒vā a̭bruva-nma॒hān. vā a॒yama̭bhū॒dyo vṛ॒tramava̭dhī॒diti॒ tanma̭he॒ndrasya̭ mahendra॒tvagṃ sa e॒ta-mmā̭he॒ndra-mṷddhā॒ra-muda̭harata vṛ॒tragṃ ha॒tvā-'nyāsṷ de॒vatā॒sva dhi॒ yanmā̭he॒ndro gṛ॒hyata̭ uddhā॒rame॒va taṃ-ya~ja̭māna॒ uddha̭rate॒-'nyāsṷ pra॒jāsvadhi̭ śukrapā॒treṇa̭ gṛhṇāti yajamānadeva॒tyo̭ vai mā̭he॒ndrastejaḥ̭ śu॒kro yanmā̭he॒ndragṃ śṷkrapā॒treṇa̭ gṛ॒hṇāti॒ yaja̭māna e॒va tejo̭ dadhāti || 17 ||
(pra॒tha॒menā̭ - gṛhṇīta - de॒vatā᳚sva॒ - ṣṭāvigṃ̭śatiśca) (a. 5)
adi̭tiḥ pu॒trakā̭mā sā॒ddhyebhyo̭ de॒vebhyo᳚ brahmauda॒nama̭paca॒-ttasyā̭ u॒ccheṣa̭ṇamadadu॒sta-tprā-''śñā॒-thsā reto̭-'dhatta॒ tasyai̭ ca॒tvāra̭ ādi॒tyā a̭jāyanta॒ sā dvi॒tīya̭mapaca॒-thsā-'ma̭nyato॒ccheṣa̭ṇānma i॒me᳚-'jñata॒ yadagre᳚ prāśi॒ṣyāmī॒to me॒ vasī̭yāgṃso janiṣyanta॒ iti॒ sā-'gre॒ prā-''śñā॒-thsā reto̭-'dhatta॒ tasyai॒ vyṛ̭ddhamā॒ṇḍama̭jāyata॒ sā-''di॒tyebhya̭ e॒va [ ] 18
tṛ॒tīya̭mapaca॒-dbhogā̭ya ma i॒dagg​ śrā॒ntama॒stviti॒ te᳚-'bruva॒n varaṃ̭-vṛ~ṇāmahai॒ yo-'to॒ jāyā̭tā a॒smāka॒gṃ॒ sa eko̭-'sa॒dyo᳚-'sya pra॒jāyā॒mṛddhyā̭tā a॒smāka॒-mbhogā̭ya bhavā॒diti॒ tato॒ viva̭svānādi॒tyo̭ 'jāyata॒ tasya॒ vā i॒ya-mpra॒jā yanma̭nu॒ṣyā᳚stāsveka̭ e॒vardho yo yaja̭te॒ sa de॒vānā॒-mbhogā̭ya bhavati de॒vā vai ya॒jñā- [ya॒jñāt, ru॒dra-ma॒nta-] 19
-dru॒dra-ma॒nta-rā̭ya॒n-thsa ā̭di॒tyāna॒nvākra̭mata॒ te dvi̭deva॒tyā᳚-nprāpa̭dyanta॒ tā-nna prati॒ prāya̭ccha॒-ntasmā॒dapi॒ vaddhya॒-mprapa̭nna॒-nna prati॒ praya̭cchanti॒ tasmā᳚-ddvideva॒tye᳚bhya ādi॒tyo nirgṛ̭hyate॒ yadu॒ccheṣa̭ṇā॒-dajā̭yanta॒ tasmā̭-du॒ccheṣa̭ṇā-dgṛhyate ti॒sṛbhi̭r-ṛ॒gbhirgṛ̭hṇāti mā॒tā pi॒tā pu॒trastade॒va tanmi̭thu॒na-mulba॒-ṅgarbho̭ ja॒rāyu॒ tade॒va ta- [tade॒va tat, mi॒thu॒na-mpa॒śavo॒] 20
-nmi̭thu॒na-mpa॒śavo॒ vā e॒te yadā̭di॒tya ūrgdadhi̭ da॒ddhnā ma̭ddhya॒ta-śśrī̭ṇā॒tyūrja̭me॒va pa̭śū॒nā-mma̭ddhya॒to da̭dhāti śṛtāta॒ṅkyḙna meddhya॒tvāya॒ tasmā̭dā॒mā pa॒kva-ndṷhe pa॒śavo॒ vā e॒te yadā̭di॒tyaḥ pa̭ri॒śritya̭ gṛhṇāti prati॒ruddhyai॒vā-'smai̭ pa॒śū-ngṛ̭hṇāti pa॒śavo॒ vā e॒te yadā̭di॒tya e॒ṣa ru॒dro yada॒gniḥ pa̭ri॒śritya̭ gṛhṇāti ru॒drāde॒va pa॒śū-na॒nta-rda̭dhā- [-na॒nta-rda̭dhāti, e॒ṣa vai] 21
-tye॒ṣa vai viva̭svānādi॒tyo yadṷpāgṃ śu॒sava̭na॒-ssa e॒tame॒va so̭mapī॒tha-mpari̭ śaya॒ ā tṛ̭tīyasava॒nā-dviva̭sva ādityai॒ṣa tḙ somapī॒tha ityā̭ha॒ viva̭svanta-me॒vā-''di॒tyagṃ so̭mapī॒thena॒ sama̭rdhayati॒ yā di॒vyā vṛṣṭi॒stayā᳚ tvā śrīṇā॒mīti॒ vṛṣṭi̭kāmasya śrīṇīyā॒-dvṛṣṭi̭me॒vāva̭ rundhe॒ yadi̭ tā॒ja-kpra॒skande॒-dvar​ṣṷkaḥ pa॒rjanyaḥ̭ syā॒dyadi̭ ci॒ramava̭r​ṣuko॒ na sā̭daya॒tyasa̭nnā॒ddhi pra॒jāḥ pra॒jāya̭nte॒ nānu॒ vaṣa̭-ṭkaroti॒ yada̭nuvaṣaṭku॒ryā--dru॒dra-mpra॒jā a॒nvava̭sṛje॒nna hu॒tvānvī᳚kṣeta॒ yada॒nvīkṣḙta॒ cakṣṷrasya pra॒māyṷkagg​ syā॒-ttasmā॒nnānvīkṣyaḥ̭ || 22 ||
(e॒va - ya॒jñā - jja॒rāyu॒ tade॒va tada॒ - ntarda̭dhāti॒ - na - sa॒ptavigṃ̭śatiśca) (a. 6)
a॒nta॒ryā॒ma॒pā॒treṇa̭ sāvi॒tra-mā᳚graya॒ṇā-dgṛ̭hṇāti pra॒jāpa̭ti॒rvā e॒ṣa yadā᳚graya॒ṇaḥ pra॒jānā᳚-mpra॒jana̭nāya॒ na sā̭daya॒tyasa̭nnā॒ddhi pra॒jāḥ pra॒jāya̭nte॒ nānu॒ vaṣa̭-ṭkaroti॒ yada̭nuvaṣaṭku॒ryā-dru॒dra-mpra॒jā a॒nvava̭sṛje-de॒ṣa vai gā̭ya॒tro de॒vānāṃ॒-ya~-thsa̭vi॒taiṣa gā̭yatri॒yai lo॒ke gṛ̭hyate॒ yadā᳚graya॒ṇo yada̭ntaryāmapā॒treṇa̭ sāvi॒tra-mā᳚graya॒ṇā-dgṛ॒hṇāti॒ svā-de॒vainaṃ॒-yo~ne॒-rnirgṛ̭hṇāti॒ viśvḙ [viśve᳚, de॒vā-stṛ॒tīya॒gṃ॒] 23
de॒vā-stṛ॒tīya॒gṃ॒ sava̭na॒-nnoda̭yaccha॒-nte sa̭vi॒tāra̭-mprātassava॒nabhā̭ga॒gṃ॒ santa̭-ntṛtīyasava॒nama॒bhi parya̭ṇaya॒-ntato॒ vai te tṛ॒tīya॒gṃ॒ sava̭na॒-muda̭yaccha॒n॒. ya-ttṛ̭tīyasava॒ne sā̭vi॒tro gṛ॒hyatḙ tṛ॒tīya̭sya॒ sava̭na॒syodya̭tyai savitṛpā॒treṇa̭ vaiśvade॒va-ṅka॒laśā᳚-dgṛhṇāti vaiśvade॒vyo̭ vai pra॒jā vai᳚śvade॒vaḥ ka॒laśaḥ̭ savi॒tā pra̭sa॒vānā̭mīśe॒ ya-thsa̭vitṛpā॒treṇa̭ vaiśvade॒va-ṅka॒laśā᳚-dgṛ॒hṇāti̭ savi॒tṛpra̭sūta e॒vāsmai᳚ pra॒jāḥ pra [pra॒jāḥ pra, ja॒na॒ya॒ti॒ some॒ soma̭ma॒bhi] 24
ja̭nayati॒ some॒ soma̭ma॒bhi gṛ̭hṇāti॒ reta̭ e॒va ta-dda̭dhāti su॒śarmā̭-'si supratiṣṭhā॒na ityā̭ha॒ some॒ hi soma̭mabhigṛ॒hṇāti॒ prati̭ṣṭhityā e॒tasmi॒n vā api॒ grahḙ manu॒ṣye᳚bhyo de॒vebhyaḥ̭ pi॒tṛbhyaḥ̭ kriyate su॒śarmā̭-'si supratiṣṭhā॒na ityā̭ha manu॒ṣye᳚bhya e॒vaitena̭ karoti bṛ॒hadityā̭ha de॒vebhya̭ e॒vaitena̭ karoti॒ nama॒ ityā̭ha pi॒tṛbhya̭ e॒vaitena̭ karotye॒ tāva̭tī॒ rvai de॒vatā॒stābhya̭ e॒vaina॒gṃ॒ sarvā᳚bhyo gṛhṇātye॒ṣa te॒ yoni॒rviśve᳚bhyastvā de॒vebhya॒ ityā̭ha vaiśvade॒vo hyḙṣaḥ || 25 ||
(viśve॒ - pra - pi॒tṛbhya̭ e॒vaitena̭ karo॒tye - kā॒nnavigṃ̭śa॒tiśca̭) (a. 7)
prā॒ṇo vā e॒ṣa yadṷpā॒gṃ॒śu-ryadṷpāgṃśupā॒treṇa̭ pratha॒maśco᳚tta॒maśca॒ grahaṷ gṛ॒hyete᳚ prā॒ṇame॒vānṷ pra॒yanti̭ prā॒ṇamanūdya̭nti pra॒jāpa̭ti॒rvā e॒ṣa yadā᳚graya॒ṇaḥ prā॒ṇa ṷpā॒gṃ॒śuḥ patnīḥ᳚ pra॒jāḥ pra ja̭nayanti॒ yadṷpāgṃśupā॒treṇa̭ pātnīva॒tamā᳚graya॒ṇā-dgṛ॒hṇāti̭ pra॒jānā᳚-mpra॒jana̭nāya॒ tasmā᳚-tprā॒ṇa-mpra॒jā anu॒ pra jā̭yante de॒vā vā i॒ta i̭taḥ॒ patnī᳚-ssuva॒rgaṃ- [patnī᳚-ssuva॒rgam, lo॒ka-ma̭jigāgṃsa॒-nte] 26
-~lo॒ka-ma̭jigāgṃsa॒-nte sṷva॒rgaṃ-lo~॒ka-nna prājā̭na॒-nta e॒ta-mpā᳚tnīva॒tama̭paśya॒-ntama̭gṛhṇata॒ tato॒ vai te sṷva॒rgaṃ-lo~॒ka-mprājā̭na॒n॒. ya-tpā᳚tnīva॒to gṛ॒hyatḙ suva॒rgasya̭ lo॒kasya॒ prajñā᳚tyai॒ sa somo॒ nāti̭ṣṭhata strī॒bhyo gṛ॒hyamā̭ṇa॒sta-ṅghṛ॒taṃ-va~jra̭-ṅkṛ॒tvā-'ghna॒-nta-nniri̭ndriya-mbhū॒tama̭gṛhṇa॒-ntasmā॒-thstriyo॒ niri̭ndriyā॒ adā̭yādī॒rapi̭ pā॒pā-tpu॒gṃ॒sa upa̭stitaraṃ- [upa̭stitaram, va॒da॒nti॒ ya-dghṛ॒tena̭] 27
-~vadanti॒ ya-dghṛ॒tena̭ pātnīva॒tagg​ śrī॒ṇāti॒ vajrḙṇai॒vainaṃ॒-va~śḙ kṛ॒tvā gṛ̭hṇā-tyupayā॒magṛ̭hīto॒-'sītyā̭he॒yaṃ-vā~ ṷpayā॒ma-stasmā̭di॒mā-mpra॒jā anu॒ pra jā̭yante॒ bṛha॒spati̭sutasya ta॒ ityā̭ha॒ brahma॒ vai de॒vānā॒-mbṛha॒spati॒-rbrahma̭ṇai॒vāsmai᳚ pra॒jāḥ pra ja̭nayatīndo॒ ityā̭ha॒ reto॒ vā indū॒ reta̭ e॒va ta-dda̭dhātīndriyāva॒ i- [iti̭, ā॒ha॒ pra॒jā] 28
-tyā̭ha pra॒jā vā i̭ndri॒ya-mpra॒jā e॒vāsmai॒ pra ja̭naya॒tyagnā(3) ityā̭hā॒gnirvai rḙto॒dhāḥ patnī̭va॒ ityā̭ha mithuna॒tvāya̭ sa॒jūrde॒vena॒ tvaṣṭrā॒ soma̭-mpi॒betyā̭ha॒ tvaṣṭā॒ vai pa̭śū॒nā-mmi̭thu॒nānāgṃ̭ rūpa॒kṛ-drū॒pame॒va pa॒śuṣṷ dadhāti de॒vā vai tvaṣṭā̭ramajighāgṃsa॒n-thsa patnīḥ॒ prāpa̭dyata॒ ta-nna prati॒ prā-'ya̭ccha॒-ntasmā॒dapi॒ [prā-'ya̭ccha॒-ntasmā॒dapi̭, vaddhya॒-mprapa̭nna॒-] 29
vaddhya॒-mprapa̭nna॒-nna prati॒ praya̭cchanti॒ tasmā᳚-tpātnīva॒te tvaṣṭre-'pi̭ gṛhyate॒ na sā̭daya॒tyasa̭nnā॒ddhi pra॒jāḥ pra॒jāya̭nte॒ nānu॒ vaṣa̭-ṭkaroti॒ yada̭nuvaṣa-ṭku॒ryā-dru॒dra-mpra॒jā a॒nvava̭sṛje॒-dyannā-'nṷvaṣaṭku॒ryā-daśā᳚nta-ma॒gnī-thsoma̭-mbhakṣaye-dupā॒g॒śvanu॒ vaṣa̭-ṭkaroti॒ na ru॒dra-mpra॒jā a̭nvavasṛ॒jati̭ śā॒ntama॒gnī-thsoma̭-mbhakṣaya॒tyagnī॒-nneṣṭṷ-ru॒pastha॒mā sī̭da॒ [sī̭da, neṣṭaḥ॒ patnī̭-] 30
neṣṭaḥ॒ patnī̭-mu॒dāna॒yetyā̭hā॒-gnīde॒va neṣṭa̭ri॒ reto॒ dadhā̭ti॒ neṣṭā॒ patni̭yāmu-dgā॒trā sa-ṅkhyā̭payati pra॒jāpa̭ti॒rvā e॒ṣa yadṷdgā॒tā pra॒jānā᳚-mpra॒jana̭nāyā॒pa upa॒ pra va̭rtayati॒ reta̭ e॒va ta-thsi̭ñcatyū॒ruṇopa॒ pra va̭rtayatyū॒ruṇā॒ hi retaḥ̭ si॒cyatḙ nagna॒-ṅkṛtyo॒-rumupa॒ pra va̭rtayati ya॒dā hi na॒gna ū॒rurbhava॒tyatha̭ mithu॒nī bha̭va॒to-'tha॒ retaḥ̭ sicya॒te-'tha̭ pra॒jāḥ pra jā̭yante || 31 ||
(patnī᳚-ssuva॒rga - mupa̭stitara - mindriyāva॒ itya - pi̭ - sīda - mithu॒nya̭ - ṣṭau ca̭) (a. 8)
indro̭ vṛ॒trama̭ha॒-ntasya̭ śīr​ṣakapā॒la-mudau᳚bja॒-thsa dro̭ṇakala॒śo̭-'bhava॒-ttasmā॒-thsoma॒-ssama̭srava॒-thsa hā̭riyoja॒no̭-'bhava॒-ttaṃ-vya~̭cikithsa-jju॒havā॒nī(3) mā hau॒ṣā(3)-miti॒ so̭-'manyata॒ yaddho॒ṣyāmyā॒magṃ ho᳚ṣyāmi॒ yanna ho॒ṣyāmi̭ yajñaveśa॒sa-ṅka̭riṣyā॒mīti॒ tama̭ddhriyata॒ hotu॒gṃ॒ so᳚-'gni-ra̭bravī॒nna mayyā॒magṃ ho᳚ṣya॒sīti॒ ta-ndhā॒nābhi̭-raśrīṇā॒- [-raśrīṇāt, tagṃ śṛ॒ta-] 32
-ttagṃ śṛ॒ta-mbhū॒ta-ma̭juho॒dya-ddhā॒nābhi̭r-hāriyoja॒nagg​ śrī॒ṇāti̭ śṛta॒tvāya̭ śṛ॒ta-me॒vaina̭-mbhū॒ta-ñjṷhoti ba॒hvībhiḥ̭ śrīṇātye॒tāva̭tī-re॒vāsyā॒-muṣmi̭n ~lo॒ke kā̭ma॒dughā̭ bhava॒ntyatho॒ khalvā̭hure॒tā vā indra̭sya॒ pṛśña̭yaḥ kāma॒dughā॒ yaddhā̭riyoja॒nīriti॒ tasmā᳚-dba॒hvībhiḥ̭ śrīṇīyādṛkhsā॒me vā indra̭sya॒ harī̭ soma॒pānau॒ tayoḥ᳚ pari॒dhaya̭ ā॒dhānaṃ॒-ya~dapra̭hṛtya pari॒dhī-ñjṷhu॒yā-da॒ntarā̭dhānābhyā- [-da॒ntarā̭dhānābhyām, ghā॒sa-mpra] 33
-ṅghā॒sa-mpra ya̭cche-tpra॒hṛtya̭ pari॒dhīñjṷhoti॒ nirā̭dhānābhyā-me॒va ghā॒sa-mpra ya̭cchatyunne॒tā jṷhoti yā॒tayā̭meva॒ hyḙtar​hya̭ddhva॒ryu-ssva॒gākṛ̭to॒ ya-da̭ddhva॒ryu-rjṷhu॒yā-dyathā॒ vimṷkta॒-mpuna̭ryu॒nakti̭ tā॒dṛge॒va tacchī॒r॒ṣa-nna̭dhini॒dhāya̭ juhoti śīr​ṣa॒to hi sa sa॒mabha̭va-dvi॒kramya̭ juhoti vi॒kramya॒ hīndro̭ vṛ॒tramaha॒n-thsamṛ̭ddhyai pa॒śavo॒ vai hā̭riyoja॒nīrya-thsa̭bhi॒nndyā-dalpā̭ [-dalpāḥ᳚, e॒na॒-mpa॒śavo̭] 34
ena-mpa॒śavo̭ bhu॒ñjanta॒ upa̭tiṣṭhera॒n॒. yanna sa̭bhi॒nndyā-dba॒hava̭ ena-mpa॒śavo-'bhṷñjanta॒ upa̭ tiṣṭhera॒-nmana̭sā॒ sa-mbā̭dhata u॒bhaya̭-ṅkaroti ba॒hava̭ e॒vaina̭-mpa॒śavo̭ bhu॒ñjanta॒ upa̭ tiṣṭhanta unne॒taryṷpaha॒va-mi̭cchante॒ ya e॒va tatra̭ somapī॒thasta-me॒vāva̭ rundhata uttarave॒dyā-nniva̭pati pa॒śavo॒ vā ṷttarave॒diḥ pa॒śavo̭ hāriyoja॒nīḥ pa॒śuṣve॒va pa॒śū-nprati̭ ṣṭhāpayanti || 35 ||
(a॒śrī॒ṇā॒ - da॒ntarā̭dhānābhyā॒ - malpāḥ᳚ - sthāpayanti) (a. 9)
grahā॒n॒. vā anṷ pra॒jāḥ pa॒śavaḥ॒ pra jā̭yanta upāg​śvantaryā॒-māva̭jā॒vayaḥ̭ śu॒krāma॒nthinau॒ purṷṣā ṛtugra॒hā-neka̭śaphā ādityagra॒ha-ṅgāva̭ ādityagra॒ho bhūyi̭ṣṭhābhir-ṛ॒gbhirgṛ̭hyate॒ tasmā॒-dgāvaḥ̭ paśū॒nā-mbhūyi̭ṣṭhā॒ ya-ttrirṷpā॒gṃ॒ śugṃ hastḙna vigṛ॒hṇāti॒ tasmā॒-ddvau trīna॒jā ja॒naya॒tyathāva̭yo॒ bhūya̭sīḥ pi॒tā vā e॒ṣa yadā᳚graya॒ṇaḥ pu॒traḥ ka॒laśo॒ yadā᳚graya॒ṇa ṷpa॒dasye᳚-tka॒laśā᳚-dgṛhṇīyā॒-dyathā̭ pi॒tā [ ] 36
pu॒tra-ṅkṣi॒ta ṷpa॒dhāva̭ti tā॒dṛge॒va tadya-tka॒laśa̭ upa॒dasyḙ-dāgraya॒ṇā-dgṛ̭hṇīyā॒-dyathā̭ pu॒traḥ pi॒tara̭-ṅkṣi॒ta ṷpa॒dhāva̭ti tā॒dṛge॒va tadā॒tmā vā e॒ṣa ya॒jñasya॒ yadā᳚graya॒ṇo yadgraho̭ vā ka॒laśo̭ vopa॒dasyḙ-dāgraya॒ṇā-dgṛ̭hṇīyādā॒tmana̭ e॒vādhi̭ ya॒jña-nniṣka̭ro॒tyavi̭jñāto॒ vā e॒ṣa gṛ̭hyate॒ yadā᳚graya॒ṇa-ssthā॒lyā gṛ॒hṇāti̭ vāya॒vyḙna juhoti॒ tasmā॒- [tasmā᳚t, garbhe॒ṇā 'vi̭jñātena] 37
-dgarbhe॒ṇā 'vi̭jñātena brahma॒hā 'va̭bhṛ॒thamava̭ yanti॒ parā᳚ sthā॒līrasya॒ntyu-dvā̭ya॒vyā̭ni haranti॒ tasmā॒-thstriya̭-ñjā॒tā-mparā᳚-'sya॒ntyu-tpumāgṃ̭ sagṃ haranti॒ ya-tpṷro॒ruca॒māha॒ yathā॒ vasya̭sa ā॒hara̭ti tā॒dṛge॒va ta-dya-dgraha̭-ṅgṛ॒hṇāti॒ yathā॒ vasya̭sa ā॒hṛtya॒ prā-''ha̭ tā॒dṛge॒va ta-dya-thsā॒daya̭ti॒ yathā॒ vasya̭sa upani॒dhāyā̭-pa॒krāma̭ti tā॒dṛge॒va ta-dya dvai ya॒jñasya॒ sāmnā॒ yajṷṣā kri॒yatḙ śithi॒la-nta-dyadṛ॒cā ta-ddṛ॒ḍha-mpu॒rastā̭dupayāmā॒ yajṷṣā gṛhyanta u॒pari̭ṣṭā-dupayāmā ṛ॒cā ya॒jñasya॒ dhṛtyai᳚ || 38 ||
(yathā̭ pi॒tā-tasmā̭-dapa॒krāma̭ti tā॒dṛge॒va ta-dya-da॒ṣṭā da̭śa ca) (a. 10)
prānyāni॒ pātrā̭ṇi yu॒jyante॒ nānyāni॒ yāni̭ parā॒cīnā̭ni prayu॒jyante॒-'mume॒va tairlo॒kama॒bhi ja̭yati॒ parā̭ṅiva॒ hya̭sau lo॒ko yāni॒ punaḥ̭ prayu॒jyanta̭ i॒mame॒va tairlo॒kama॒bhi ja̭yati॒ punaḥ̭puna-riva॒ hya̭yaṃ-lo~॒kaḥ prānyāni॒ pātrā̭ṇi yu॒jyante॒ nānyāni॒ yāni̭ parā॒cīnā̭ni prayu॒jyante॒ tānyanvoṣa̭dhayaḥ॒ parā̭ bhavanti॒ yāni॒ punaḥ̭ [punaḥ̭, pra॒yu॒jyante॒] 39
prayu॒jyante॒ tānyanvoṣa̭dhayaḥ॒ puna॒rā bha̭vanti॒ prānyāni॒ pātrā̭ṇi yu॒jyante॒ nānyāni॒ yāni̭ parā॒cīnā̭ni prayu॒jyante॒ tānyanvā̭ra॒ṇyāḥ pa॒śavo-'ra̭ṇya॒-mapa̭ yanti॒ yāni॒ punaḥ̭ prayu॒jyante॒ tānyanṷ grā॒myāḥ pa॒śavo॒ grāma̭-mu॒pāva̭yanti॒ yo vai grahā̭ṇā-nni॒dānaṃ॒-ve~da̭ ni॒dāna̭vā-nbhava॒tyājya॒-mityu॒ktha-ntadvai grahā̭ṇā-nni॒dānaṃ॒-ya~dṷpā॒gṃ॒śu śagṃsa̭ti॒ ta- [śagṃsa̭ti॒ tat, u॒pā॒g​śva॒nta॒ryā॒mayo॒-] 40
-dṷpāg​śvantaryā॒mayo॒-ryadu॒ccai-stadita̭reṣā॒-ṅgrahā̭ṇāme॒tadvai grahā̭ṇā-nni॒dānaṃ॒-ya~ e॒vaṃ-ve~da̭ ni॒dāna̭vā-nbhavati॒ yo vai grahā̭ṇā-mmithu॒naṃ-ve~da॒ pra pra॒jayā̭ pa॒śubhi̭-rmithu॒nai-rjā̭yate sthā॒lībhi̭-ra॒nye grahā̭ gṛ॒hyantḙ vāya॒vyai̭-ra॒nya e॒tadvai grahā̭ṇā-mmithu॒naṃ-ya~ e॒vaṃ-ve~da॒ pra pra॒jayā̭ pa॒śubhi̭-rmithu॒nai-rjā̭yata॒ indra॒stvaṣṭu॒-ssoma̭-mabhī॒ṣahā̭-'piba॒-thsa viṣva॒- [viṣvaṅṋ̇, vyā᳚rccha॒-thsa] 41
ṅvyā᳚rccha॒-thsa ā॒tmannā॒rama̭ṇa॒-nnāvi̭nda॒-thsa e॒tā-na̭nusava॒na-mpṷro॒ḍāśā̭napaśya॒-ttā-nnira̭vapa॒-ttairvai sa ā॒tmannā॒rama̭ṇa-makuruta॒ tasmā̭-danusava॒na-mpṷro॒ḍāśā॒ nirṷpyante॒ tasmā̭-danusava॒na-mpṷro॒ḍāśā̭nā॒-mprā-'śñī̭yādā॒tma-nne॒vā-''rama̭ṇa-ṅkurute॒ naina॒gṃ॒ somo-'ti̭ pavate brahmavā॒dino̭ vadanti॒ narcā na yajṷṣā pa॒ṅkti-rā᳚pya॒te-'tha॒ kiṃ ~ya॒jñasya̭ pāṅkta॒tvamiti̭ dhā॒nāḥ ka̭ra॒mbhaḥ pa̭rivā॒paḥ pṷro॒ḍāśaḥ̭ paya॒syā̭ tena̭ pa॒ṅkti-rā᳚pyate॒ ta-dya॒jñasya̭ pāṅkta॒tvam || 42 ||
(bha॒va॒nti॒ yāni॒ punaḥ॒ - śagṃsa̭ti॒ ta - dviṣvaṃ॒ - kiṃ - catṷrdaśa ca) (a. 11) (indro̭ vṛ॒trāya- ''yu॒rve - ya॒jñena̭ - suva॒rgā - yendro̭ ma॒rudbhi॒ - radi̭ti - rantaryāmapā॒treṇa̭ - prā॒ṇa ṷpāgṃśu pā॒tre - ṇendro̭ vṛ॒trama̭ha॒-ntasya॒ - grahā॒n - prānyā - nyekā̭daśa) (indro̭ vṛ॒trāya॒ - puna̭r-ṛ॒tunā̭-''ha - mithu॒na-mpa॒śavo॒ - neṣṭaḥ॒ patnī̭ - mupāg​śvantaryā॒mayo॒ - dvica̭tvārigṃśat) (indro̭ vṛ॒trāya̭, pāṅkta॒tvam) || hariḥ̭ om || || kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhakāṇḍe pañcamaḥ praśna-ssamāptaḥ ||

Explore More