Lord Indra

6.5 - indro vṛtrāya vajramudayacchat - kṛṣṇa yajurveda taittirīya saṃhitā pāṭhaḥ

(Indro Vritraya Vajramudayachhat in English (IAST))

From Taittiriya Samhita, Krishna Yajurveda

This passage is an excerpt from the Taittiriya Samhita of the Krishna Yajurveda, specifically focusing on the cosmic confrontation between Lord Indra and the demon Vritra. It describes the dramatic moment when Indra raises his thunderbolt, Vajra, against Vritra, leading to a negotiation where Vritra yields his inner strength to Indra. As a Vedic prose text, it holds immense historical and theological importance, illustrating themes of divine authority, the conquest of ignorance, and the preservation of cosmic order. Reciting or studying this portion connects the seeker to foundational Vedic knowledge and the triumph of light over darkness.

kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhakāṇḍe pañcamaḥ praśnaḥ - somamantrabrāhmaṇanirūpaṇaṃ
o-nnamaḥ paramātmane, śrī mahāgaṇapataye namaḥ,
śrī gurubhyo namaḥ | hariḥ om ||
indro̭ vṛtrāya vajramuda̭yaccha-thsa vṛtro vajrādudya̭tādabibhe-thso-'bravīnmā me pra hārasti vā ida-mmayi̭ vīryaṃ̭ ta-tte pra dāsyāmīti tasmā̭ ukthya̭-mprāya̭ccha-ttasmai dvitīyamuda̭yaccha-thso-'bravīnmā ma pra hārasti vā ida-mmayi̭ vīrya̭-nta-tte pra dāsyāmīti [pra dāsyāmīti̭, tasmā̭ ukthya̭meva] 1
tasmā̭ ukthya̭meva prāya̭ccha-ttasmai̭ tṛtīyamuda̭yaccha-ttaṃ-vi~ṣṇuranva̭tiṣṭhata jahīti so-'bravīnmā me pra hārasti vā ida-mmayi̭ vīrya̭-nta-tte pra dāsyāmīti tasmā̭ ukthya̭meva prāya̭ccha-tta-nnirmā̭ya-mbhūtama̭han. yajño hi tasya̭ māyā-''sī-dyadukthyo̭ gṛhyata̭ indriyameva [ ] 2
ta-dvīryaṃ̭-ya~ja̭māno bhrātṛ̭vyasya vṛṅkta indrā̭ya tvā bṛha-dva̭te vaya̭svata ityāhendrā̭ya hi sa ta-mprāya̭ccha-ttasmai tvā viṣṇa̭ve tvetyā̭ha yadeva viṣṇṷranvati̭ṣṭhata jahīti tasmā-dviṣṇṷmanvābha̭jati trirnirgṛ̭hṇāti trirhi sa ta-ntasmai prāya̭cchadeṣa te yoniḥ puna̭rhavirasītyā̭ha punaḥ̭puna- [punaḥ̭punaḥ, hya̭smā-] 3
r-hya̭smā-nnirgṛhṇāti cakṣurvā eta-dyajñasya yadukthya̭-stasmā̭dukthyagṃ̭ hutagṃ somā̭ anvāya̭nti tasmā̭dātmā cakṣuranvḙti tasmādekaṃ-ya~nta̭-mbahavo-'nṷ yanti tasmādeko̭ bahūnā-mbhadro bha̭vati tasmādeko̭ bahvīrjāyā vi̭ndate yadi̭ kāmayḙtā-ddhvaryu-rātmānaṃ̭-ya~jña yaśasenā-rpayeya-mitya̭ntarā-''ha̭vanīya̭-ñca havirdhāna̭-ñca tiṣṭhannava̭ naye- [nayet, ātmāna̭meva] 4
-dātmāna̭meva ya̭jñayaśasenārpayati yadi̭ kāmayḙta yaja̭mānaṃ-ya~jña yaśasenārpayeya-mitya̭ntarā sa̭dohavirdhāne tiṣṭhannava̭ naye-dyaja̭mānameva ya̭jñayaśasenā-rpayati yadi̭ kāmayḙta sadasyāṋ yajña yaśasenā-rpayeyamiti sada̭ ālabhyāva̭ naye-thsadasyā̭neva ya̭jñayaśasenārpayati || 5 ||
(itī - ndriyameva - punaḥ̭ puna - rnayet - traya̭strigṃśacca) (a. 1)
āyurvā eta-dyajñasya ya-ddhruva ṷttamo grahā̭ṇā-ṅgṛhyate tasmā-dāyuḥ̭ prāṇānā̭-muttama-mmūrdhāna̭-ndivo a̭rati-mpṛ̭thivyā ityā̭ha mūrdhāna̭-mevainagṃ̭ samānānā-ṅkaroti vaiśvānara-mṛtāya̭ jāta-magni-mityā̭ha vaiśvānaragṃ hi devatayā-''yṷ-rubhayato̭ vaiśvānaro gṛhyate tasmā̭-dubhayataḥ̭ prāṇā adhastā-ccopari̭ṣṭā-ccārdhino-'nye grahā̭ gṛhyante-'rdhī dhruva-stasmā̭- [dhruva-stasmāt, ardhyavā-] 6
-dardhyavā-mprāṇo-'nyeṣā-mprāṇānā-mupopte-'nye grahā-ssādyante-'nṷpopte dhruvastasmā̭-dasthnānyāḥ prajāḥ pra̭titiṣṭha̭nti māgṃsenānyā asṷrā vā ṷttarataḥ pṛ̭thivī-mparyāci̭kīrṣa-ntā-ndevā dhruveṇā̭dṛgṃha-nta-ddhruvasya̭ dhruvatvaṃ-ya~-ddhruva ṷttarata-ssādyate dhṛtyā āyurvā eta-dyajñasya ya-ddhruva ātmā hotā yaddho̭tṛcamase dhruva-ma̭vanaya̭tyātmanneva yajñasyā- [yajñasya̭, āyṷ-rdadhāti] 7
-''yṷ-rdadhāti purastā̭-dukthasyā̭-'vanīya ityā̭huḥ purastāddhyāyṷṣo bhuṅkte ma̭ddhyato̭-'vanīya ityā̭hurmaddhyamena hyāyṷṣo bhuṅkta ṷttarārdhḙ-'vanīya ityā̭huruttamena hyāyṷṣo bhuṅkte vaiśvadevyāmṛci śasyamā̭nāyāmava̭ nayati vaiśvadevyo̭ vai prajāḥ prajāsvevā-''yṷrdadhāti || 8 ||
(dhruvastasmā̭ - deva yajñasyai - kānnaca̭tvārigṃśacca̭) (a. 2)
yajñena vai devā-ssṷvargaṃ-lo~kamā̭ya-ntḙ-'manyanta manuṣyā̭ no-'nvābha̭viṣyantīti te saṃ̭va~thsareṇa̭ yopayitvā sṷvargaṃ-lo~kamā̭ya-ntamṛṣa̭ya ṛtugrahairevānu prājā̭nan. yadṛ̭tugrahā gṛhyantḙ suvargasya̭ lokasya prajñātyai dvāda̭śa gṛhyante dvāda̭śa māsā-ssaṃva~thsara-ssaṃ̭va~thsarasya prajñātyai saha pra̭thamau gṛ̭hyete sahottamau tasmā-ddvaudvā̭vṛtū ṷbhayato̭mukha-mṛtupātra-mbha̭vati ko [mbha̭vati kaḥ, hi ta-dveda] 9
hi ta-dveda yata̭ ṛtūnā-mmukha̭mṛtunā preṣyeti ṣa-ṭkṛtva̭ āha ṣaḍvā ṛtava̭ ṛtūneva prī̭ṇātyṛtubhiriti̭ catuścatṷṣpada eva paśū-nprī̭ṇāti dviḥ puna̭r-ṛtunā̭-''ha dvipada̭ eva prī̭ṇātyṛtunā preṣyeti ṣa-ṭkṛtva̭ āhartubhiriti̭ catustasmā-ccatṷṣpādaḥ paśava̭ ṛtūnupa̭ jīvanti dviḥ [dviḥ, puna̭r-ṛtunā̭-''ha] 10
puna̭r-ṛtunā̭-''ha tasmā-ddvipādaścatṷṣpadaḥ paśūnupa̭ jīvantyṛtunā preṣyeti ṣa-ṭkṛtva̭ āhartubhiriti̭ caturdviḥ puna̭r-ṛtunā̭-''hā ''krama̭ṇameva ta-thsetuṃ-ya~ja̭mānaḥ kurute suvargasya̭ lokasya sama̭ṣṭyai nānyo-'nyamanu prapa̭dyeta yadanyo-'nyama̭nu prapadyḙtartur-ṛtumanu prapa̭dyetartavo mohṷkā-ssyuḥ [mohṷkā-ssyuḥ, prasi̭ddhamevā-] 11
prasi̭ddhamevā-ddhvaryu-rdakṣi̭ṇena prapa̭dyate prasi̭ddha-mpratiprasthātotta̭reṇa tasmā̭-dāditya-ṣṣaṇmāso dakṣi̭ṇenaiti ṣaḍutta̭reṇo-payāmagṛ̭hīto-'si sagṃ sarpo-'syagṃhaspatyāya tvetyāhāsti̭ trayodaśo māsa ityā̭husta-meva ta-tprī̭ṇāti || 12 ||
(ko - jī̭vanti dviḥ - syu - ścatṷstrigṃśacca) (a. 3)
suvargāya vā ete lokāya̭ gṛhyante yadṛ̭tugrahā jyoti̭-rindrāgnī yadaindrāgna-mṛ̭tupātreṇa̭ gṛhṇāti jyoti̭-revā-'smā̭ upari̭ṣṭā-ddadhāti suvargasya̭ lokasyā-'nṷkhyātyā ojobhṛtau vā etau devānāṃ-ya~di̭ndrāgnī yadaindrāgno gṛhyata oja̭ evāva̭ rundhe vaiśvadevagṃ śṷkrapātreṇa̭ gṛhṇāti vaiśvadevyo̭ vai prajā asāvā̭ditya-śśukro ya-dvaiśvadevagṃ śṷkrapātreṇa̭ gṛhṇāti tasmā̭-dasā-vā̭ditya- [tasmā̭-dasā-vā̭dityaḥ, sarvāḥ] 13
-ssarvāḥ prajāḥ pratyaṅṅudḙti tasmā-thsarva̭ eva ma̭nyate mā-mpratyuda̭gāditi̭ vaiśvadevagṃ śṷkrapātreṇa̭ gṛhṇāti vaiśvadevyo̭ vai prajāstejaḥ̭ śukro ya-dvaiśvadevagṃ śṷkrapātreṇa̭ gṛhṇāti̭ prajāsveva tejo̭ dadhāti || 14 ||
(tasmā̭dasāvā̭ditya - strigṃśacca̭) (a. 4)
indro̭ marudbhi-ssāṃvi~̭dyena māddhya̭ndine sava̭ne vṛtrama̭han. yanmāddhya̭ndine sava̭ne marutvatīyā̭ gṛhyante vārtra̭ghnā eva te yaja̭mānasya gṛhyante tasya̭ vṛtra-ñjaghnuṣa̭ ṛtavo̭-'muhyanthsa ṛ̭tupātreṇa̭ marutvatīyā̭nagṛhṇā-ttato vai sa ṛtū-nprājā̭nā-dyadṛ̭tupātreṇa̭ marutvatīyā̭ gṛhyanta̭ ṛtūnā-mprajñātyai vajraṃ-vā~ etaṃ-ya~ja̭māno bhrātṛ̭vyāya pra ha̭rati yanma̭rutvatīyā udeva pra̭thamena̭ [udeva pra̭thamena̭, yacchati pra ha̭rati] 15
yacchati pra ha̭rati dvitīyḙna stṛṇute tṛtīyenā-''yṷdhaṃ-vā~ eta-dyaja̭māna-ssagg skṷrute yanma̭rutvatīyā dhanṷreva pra̭thamo jyā dvitīya iṣṷstṛtīyaḥ pratyeva pra̭thamena̭ dhatte visṛ̭jati dvitīyḙna viddhya̭ti tṛtīyenendro̭ vṛtragṃ hatvā parā-mparāvata̭-magaccha-dapā̭rādhamiti manya̭māna-ssa hari̭to-'bhava-thsa etā-nma̭rutvatīyā̭-nātmaspara̭ṇā-napaśya-ttāna̭gṛhṇīta [ ] 16
prāṇameva pra̭thamenā-spṛṇutāpāna-ndvitīyḙnā-''tmāna̭-ntṛtīyḙnā-''tmaspara̭ṇā vā ete yaja̭mānasya gṛhyante yanma̭rutvatīyāḥ prāṇameva pra̭thamena̭ spṛṇute-'pāna-ndvitīyḙnā-''tmāna̭-ntṛtīyenendro̭ vṛtrama̭ha-nta-ndevā a̭bruva-nmahān. vā ayama̭bhūdyo vṛtramava̭dhīditi tanma̭hendrasya̭ mahendratvagṃ sa eta-mmā̭hendra-mṷddhāra-muda̭harata vṛtragṃ hatvā-'nyāsṷ devatāsva dhi yanmā̭hendro gṛhyata̭ uddhārameva taṃ-ya~ja̭māna uddha̭rate-'nyāsṷ prajāsvadhi̭ śukrapātreṇa̭ gṛhṇāti yajamānadevatyo̭ vai mā̭hendrastejaḥ̭ śukro yanmā̭hendragṃ śṷkrapātreṇa̭ gṛhṇāti yaja̭māna eva tejo̭ dadhāti || 17 ||
(prathamenā̭ - gṛhṇīta - devatāsva - ṣṭāvigṃ̭śatiśca) (a. 5)
adi̭tiḥ putrakā̭mā sāddhyebhyo̭ devebhyo brahmaudanama̭paca-ttasyā̭ uccheṣa̭ṇamadadusta-tprā-''śñā-thsā reto̭-'dhatta tasyai̭ catvāra̭ ādityā a̭jāyanta sā dvitīya̭mapaca-thsā-'ma̭nyatoccheṣa̭ṇānma ime-'jñata yadagre prāśiṣyāmīto me vasī̭yāgṃso janiṣyanta iti sā-'gre prā-''śñā-thsā reto̭-'dhatta tasyai vyṛ̭ddhamāṇḍama̭jāyata sā-''dityebhya̭ eva [ ] 18
tṛtīya̭mapaca-dbhogā̭ya ma idagg śrāntamastviti te-'bruvan varaṃ̭-vṛ~ṇāmahai yo-'to jāyā̭tā asmākagṃ sa eko̭-'sadyo-'sya prajāyāmṛddhyā̭tā asmāka-mbhogā̭ya bhavāditi tato viva̭svānādityo̭ 'jāyata tasya vā iya-mprajā yanma̭nuṣyāstāsveka̭ evardho yo yaja̭te sa devānā-mbhogā̭ya bhavati devā vai yajñā- [yajñāt, rudra-manta-] 19
-drudra-manta-rā̭yan-thsa ā̭dityānanvākra̭mata te dvi̭devatyā-nprāpa̭dyanta tā-nna prati prāya̭ccha-ntasmādapi vaddhya-mprapa̭nna-nna prati praya̭cchanti tasmā-ddvidevatyebhya ādityo nirgṛ̭hyate yaduccheṣa̭ṇā-dajā̭yanta tasmā̭-duccheṣa̭ṇā-dgṛhyate tisṛbhi̭r-ṛgbhirgṛ̭hṇāti mātā pitā putrastadeva tanmi̭thuna-mulba-ṅgarbho̭ jarāyu tadeva ta- [tadeva tat, mithuna-mpaśavo] 20
-nmi̭thuna-mpaśavo vā ete yadā̭ditya ūrgdadhi̭ daddhnā ma̭ddhyata-śśrī̭ṇātyūrja̭meva pa̭śūnā-mma̭ddhyato da̭dhāti śṛtātaṅkyḙna meddhyatvāya tasmā̭dāmā pakva-ndṷhe paśavo vā ete yadā̭dityaḥ pa̭riśritya̭ gṛhṇāti pratiruddhyaivā-'smai̭ paśū-ngṛ̭hṇāti paśavo vā ete yadā̭ditya eṣa rudro yadagniḥ pa̭riśritya̭ gṛhṇāti rudrādeva paśū-nanta-rda̭dhā- [-nanta-rda̭dhāti, eṣa vai] 21
-tyeṣa vai viva̭svānādityo yadṷpāgṃ śusava̭na-ssa etameva so̭mapītha-mpari̭ śaya ā tṛ̭tīyasavanā-dviva̭sva ādityaiṣa tḙ somapītha ityā̭ha viva̭svanta-mevā-''dityagṃ so̭mapīthena sama̭rdhayati yā divyā vṛṣṭistayā tvā śrīṇāmīti vṛṣṭi̭kāmasya śrīṇīyā-dvṛṣṭi̭mevāva̭ rundhe yadi̭ tāja-kpraskande-dvarṣṷkaḥ parjanyaḥ̭ syādyadi̭ ciramava̭rṣuko na sā̭dayatyasa̭nnāddhi prajāḥ prajāya̭nte nānu vaṣa̭-ṭkaroti yada̭nuvaṣaṭkuryā--drudra-mprajā anvava̭sṛjenna hutvānvīkṣeta yadanvīkṣḙta cakṣṷrasya pramāyṷkagg syā-ttasmānnānvīkṣyaḥ̭ || 22 ||
(eva - yajñā - jjarāyu tadeva tada - ntarda̭dhāti - na - saptavigṃ̭śatiśca) (a. 6)
antaryāmapātreṇa̭ sāvitra-māgrayaṇā-dgṛ̭hṇāti prajāpa̭tirvā eṣa yadāgrayaṇaḥ prajānā-mprajana̭nāya na sā̭dayatyasa̭nnāddhi prajāḥ prajāya̭nte nānu vaṣa̭-ṭkaroti yada̭nuvaṣaṭkuryā-drudra-mprajā anvava̭sṛje-deṣa vai gā̭yatro devānāṃ-ya~-thsa̭vitaiṣa gā̭yatriyai loke gṛ̭hyate yadāgrayaṇo yada̭ntaryāmapātreṇa̭ sāvitra-māgrayaṇā-dgṛhṇāti svā-devainaṃ-yo~ne-rnirgṛ̭hṇāti viśvḙ [viśve, devā-stṛtīyagṃ] 23
devā-stṛtīyagṃ sava̭na-nnoda̭yaccha-nte sa̭vitāra̭-mprātassavanabhā̭gagṃ santa̭-ntṛtīyasavanamabhi parya̭ṇaya-ntato vai te tṛtīyagṃ sava̭na-muda̭yacchan. ya-ttṛ̭tīyasavane sā̭vitro gṛhyatḙ tṛtīya̭sya sava̭nasyodya̭tyai savitṛpātreṇa̭ vaiśvadeva-ṅkalaśā-dgṛhṇāti vaiśvadevyo̭ vai prajā vaiśvadevaḥ kalaśaḥ̭ savitā pra̭savānā̭mīśe ya-thsa̭vitṛpātreṇa̭ vaiśvadeva-ṅkalaśā-dgṛhṇāti̭ savitṛpra̭sūta evāsmai prajāḥ pra [prajāḥ pra, janayati some soma̭mabhi] 24
ja̭nayati some soma̭mabhi gṛ̭hṇāti reta̭ eva ta-dda̭dhāti suśarmā̭-'si supratiṣṭhāna ityā̭ha some hi soma̭mabhigṛhṇāti prati̭ṣṭhityā etasmin vā api grahḙ manuṣyebhyo devebhyaḥ̭ pitṛbhyaḥ̭ kriyate suśarmā̭-'si supratiṣṭhāna ityā̭ha manuṣyebhya evaitena̭ karoti bṛhadityā̭ha devebhya̭ evaitena̭ karoti nama ityā̭ha pitṛbhya̭ evaitena̭ karotye tāva̭tī rvai devatāstābhya̭ evainagṃ sarvābhyo gṛhṇātyeṣa te yonirviśvebhyastvā devebhya ityā̭ha vaiśvadevo hyḙṣaḥ || 25 ||
(viśve - pra - pitṛbhya̭ evaitena̭ karotye - kānnavigṃ̭śatiśca̭) (a. 7)
prāṇo vā eṣa yadṷpāgṃśu-ryadṷpāgṃśupātreṇa̭ prathamaścottamaśca grahaṷ gṛhyete prāṇamevānṷ prayanti̭ prāṇamanūdya̭nti prajāpa̭tirvā eṣa yadāgrayaṇaḥ prāṇa ṷpāgṃśuḥ patnīḥ prajāḥ pra ja̭nayanti yadṷpāgṃśupātreṇa̭ pātnīvatamāgrayaṇā-dgṛhṇāti̭ prajānā-mprajana̭nāya tasmā-tprāṇa-mprajā anu pra jā̭yante devā vā ita i̭taḥ patnī-ssuvargaṃ- [patnī-ssuvargam, loka-ma̭jigāgṃsa-nte] 26
-~loka-ma̭jigāgṃsa-nte sṷvargaṃ-lo~ka-nna prājā̭na-nta eta-mpātnīvatama̭paśya-ntama̭gṛhṇata tato vai te sṷvargaṃ-lo~ka-mprājā̭nan. ya-tpātnīvato gṛhyatḙ suvargasya̭ lokasya prajñātyai sa somo nāti̭ṣṭhata strībhyo gṛhyamā̭ṇasta-ṅghṛtaṃ-va~jra̭-ṅkṛtvā-'ghna-nta-nniri̭ndriya-mbhūtama̭gṛhṇa-ntasmā-thstriyo niri̭ndriyā adā̭yādīrapi̭ pāpā-tpugṃsa upa̭stitaraṃ- [upa̭stitaram, vadanti ya-dghṛtena̭] 27
-~vadanti ya-dghṛtena̭ pātnīvatagg śrīṇāti vajrḙṇaivainaṃ-va~śḙ kṛtvā gṛ̭hṇā-tyupayāmagṛ̭hīto-'sītyā̭heyaṃ-vā~ ṷpayāma-stasmā̭dimā-mprajā anu pra jā̭yante bṛhaspati̭sutasya ta ityā̭ha brahma vai devānā-mbṛhaspati-rbrahma̭ṇaivāsmai prajāḥ pra ja̭nayatīndo ityā̭ha reto vā indū reta̭ eva ta-dda̭dhātīndriyāva i- [iti̭, āha prajā] 28
-tyā̭ha prajā vā i̭ndriya-mprajā evāsmai pra ja̭nayatyagnā(3) ityā̭hāgnirvai rḙtodhāḥ patnī̭va ityā̭ha mithunatvāya̭ sajūrdevena tvaṣṭrā soma̭-mpibetyā̭ha tvaṣṭā vai pa̭śūnā-mmi̭thunānāgṃ̭ rūpakṛ-drūpameva paśuṣṷ dadhāti devā vai tvaṣṭā̭ramajighāgṃsan-thsa patnīḥ prāpa̭dyata ta-nna prati prā-'ya̭ccha-ntasmādapi [prā-'ya̭ccha-ntasmādapi̭, vaddhya-mprapa̭nna-] 29
vaddhya-mprapa̭nna-nna prati praya̭cchanti tasmā-tpātnīvate tvaṣṭre-'pi̭ gṛhyate na sā̭dayatyasa̭nnāddhi prajāḥ prajāya̭nte nānu vaṣa̭-ṭkaroti yada̭nuvaṣa-ṭkuryā-drudra-mprajā anvava̭sṛje-dyannā-'nṷvaṣaṭkuryā-daśānta-magnī-thsoma̭-mbhakṣaye-dupāgśvanu vaṣa̭-ṭkaroti na rudra-mprajā a̭nvavasṛjati̭ śāntamagnī-thsoma̭-mbhakṣayatyagnī-nneṣṭṷ-rupasthamā sī̭da [sī̭da, neṣṭaḥ patnī̭-] 30
neṣṭaḥ patnī̭-mudānayetyā̭hā-gnīdeva neṣṭa̭ri reto dadhā̭ti neṣṭā patni̭yāmu-dgātrā sa-ṅkhyā̭payati prajāpa̭tirvā eṣa yadṷdgātā prajānā-mprajana̭nāyāpa upa pra va̭rtayati reta̭ eva ta-thsi̭ñcatyūruṇopa pra va̭rtayatyūruṇā hi retaḥ̭ sicyatḙ nagna-ṅkṛtyo-rumupa pra va̭rtayati yadā hi nagna ūrurbhavatyatha̭ mithunī bha̭vato-'tha retaḥ̭ sicyate-'tha̭ prajāḥ pra jā̭yante || 31 ||
(patnī-ssuvarga - mupa̭stitara - mindriyāva itya - pi̭ - sīda - mithunya̭ - ṣṭau ca̭) (a. 8)
indro̭ vṛtrama̭ha-ntasya̭ śīrṣakapāla-mudaubja-thsa dro̭ṇakalaśo̭-'bhava-ttasmā-thsoma-ssama̭srava-thsa hā̭riyojano̭-'bhava-ttaṃ-vya~̭cikithsa-jjuhavānī(3) mā hauṣā(3)-miti so̭-'manyata yaddhoṣyāmyāmagṃ hoṣyāmi yanna hoṣyāmi̭ yajñaveśasa-ṅka̭riṣyāmīti tama̭ddhriyata hotugṃ so-'gni-ra̭bravīnna mayyāmagṃ hoṣyasīti ta-ndhānābhi̭-raśrīṇā- [-raśrīṇāt, tagṃ śṛta-] 32
-ttagṃ śṛta-mbhūta-ma̭juhodya-ddhānābhi̭r-hāriyojanagg śrīṇāti̭ śṛtatvāya̭ śṛta-mevaina̭-mbhūta-ñjṷhoti bahvībhiḥ̭ śrīṇātyetāva̭tī-revāsyā-muṣmi̭n ~loke kā̭madughā̭ bhavantyatho khalvā̭huretā vā indra̭sya pṛśña̭yaḥ kāmadughā yaddhā̭riyojanīriti tasmā-dbahvībhiḥ̭ śrīṇīyādṛkhsāme vā indra̭sya harī̭ somapānau tayoḥ paridhaya̭ ādhānaṃ-ya~dapra̭hṛtya paridhī-ñjṷhuyā-dantarā̭dhānābhyā- [-dantarā̭dhānābhyām, ghāsa-mpra] 33
-ṅghāsa-mpra ya̭cche-tprahṛtya̭ paridhīñjṷhoti nirā̭dhānābhyā-meva ghāsa-mpra ya̭cchatyunnetā jṷhoti yātayā̭meva hyḙtarhya̭ddhvaryu-ssvagākṛ̭to ya-da̭ddhvaryu-rjṷhuyā-dyathā vimṷkta-mpuna̭ryunakti̭ tādṛgeva tacchīrṣa-nna̭dhinidhāya̭ juhoti śīrṣato hi sa samabha̭va-dvikramya̭ juhoti vikramya hīndro̭ vṛtramahan-thsamṛ̭ddhyai paśavo vai hā̭riyojanīrya-thsa̭bhinndyā-dalpā̭ [-dalpāḥ, ena-mpaśavo̭] 34
ena-mpaśavo̭ bhuñjanta upa̭tiṣṭheran. yanna sa̭bhinndyā-dbahava̭ ena-mpaśavo-'bhṷñjanta upa̭ tiṣṭhera-nmana̭sā sa-mbā̭dhata ubhaya̭-ṅkaroti bahava̭ evaina̭-mpaśavo̭ bhuñjanta upa̭ tiṣṭhanta unnetaryṷpahava-mi̭cchante ya eva tatra̭ somapīthasta-mevāva̭ rundhata uttaravedyā-nniva̭pati paśavo vā ṷttaravediḥ paśavo̭ hāriyojanīḥ paśuṣveva paśū-nprati̭ ṣṭhāpayanti || 35 ||
(aśrīṇā - dantarā̭dhānābhyā - malpāḥ - sthāpayanti) (a. 9)
grahān. vā anṷ prajāḥ paśavaḥ pra jā̭yanta upāgśvantaryā-māva̭jāvayaḥ̭ śukrāmanthinau purṷṣā ṛtugrahā-neka̭śaphā ādityagraha-ṅgāva̭ ādityagraho bhūyi̭ṣṭhābhir-ṛgbhirgṛ̭hyate tasmā-dgāvaḥ̭ paśūnā-mbhūyi̭ṣṭhā ya-ttrirṷpāgṃ śugṃ hastḙna vigṛhṇāti tasmā-ddvau trīnajā janayatyathāva̭yo bhūya̭sīḥ pitā vā eṣa yadāgrayaṇaḥ putraḥ kalaśo yadāgrayaṇa ṷpadasye-tkalaśā-dgṛhṇīyā-dyathā̭ pitā [ ] 36
putra-ṅkṣita ṷpadhāva̭ti tādṛgeva tadya-tkalaśa̭ upadasyḙ-dāgrayaṇā-dgṛ̭hṇīyā-dyathā̭ putraḥ pitara̭-ṅkṣita ṷpadhāva̭ti tādṛgeva tadātmā vā eṣa yajñasya yadāgrayaṇo yadgraho̭ vā kalaśo̭ vopadasyḙ-dāgrayaṇā-dgṛ̭hṇīyādātmana̭ evādhi̭ yajña-nniṣka̭rotyavi̭jñāto vā eṣa gṛ̭hyate yadāgrayaṇa-ssthālyā gṛhṇāti̭ vāyavyḙna juhoti tasmā- [tasmāt, garbheṇā 'vi̭jñātena] 37
-dgarbheṇā 'vi̭jñātena brahmahā 'va̭bhṛthamava̭ yanti parā sthālīrasyantyu-dvā̭yavyā̭ni haranti tasmā-thstriya̭-ñjātā-mparā-'syantyu-tpumāgṃ̭ sagṃ haranti ya-tpṷrorucamāha yathā vasya̭sa āhara̭ti tādṛgeva ta-dya-dgraha̭-ṅgṛhṇāti yathā vasya̭sa āhṛtya prā-''ha̭ tādṛgeva ta-dya-thsādaya̭ti yathā vasya̭sa upanidhāyā̭-pakrāma̭ti tādṛgeva ta-dya dvai yajñasya sāmnā yajṷṣā kriyatḙ śithila-nta-dyadṛcā ta-ddṛḍha-mpurastā̭dupayāmā yajṷṣā gṛhyanta upari̭ṣṭā-dupayāmā ṛcā yajñasya dhṛtyai || 38 ||
(yathā̭ pitā-tasmā̭-dapakrāma̭ti tādṛgeva ta-dya-daṣṭā da̭śa ca) (a. 10)
prānyāni pātrā̭ṇi yujyante nānyāni yāni̭ parācīnā̭ni prayujyante-'mumeva tairlokamabhi ja̭yati parā̭ṅiva hya̭sau loko yāni punaḥ̭ prayujyanta̭ imameva tairlokamabhi ja̭yati punaḥ̭puna-riva hya̭yaṃ-lo~kaḥ prānyāni pātrā̭ṇi yujyante nānyāni yāni̭ parācīnā̭ni prayujyante tānyanvoṣa̭dhayaḥ parā̭ bhavanti yāni punaḥ̭ [punaḥ̭, prayujyante] 39
prayujyante tānyanvoṣa̭dhayaḥ punarā bha̭vanti prānyāni pātrā̭ṇi yujyante nānyāni yāni̭ parācīnā̭ni prayujyante tānyanvā̭raṇyāḥ paśavo-'ra̭ṇya-mapa̭ yanti yāni punaḥ̭ prayujyante tānyanṷ grāmyāḥ paśavo grāma̭-mupāva̭yanti yo vai grahā̭ṇā-nnidānaṃ-ve~da̭ nidāna̭vā-nbhavatyājya-mityuktha-ntadvai grahā̭ṇā-nnidānaṃ-ya~dṷpāgṃśu śagṃsa̭ti ta- [śagṃsa̭ti tat, upāgśvantaryāmayo-] 40
-dṷpāgśvantaryāmayo-ryaduccai-stadita̭reṣā-ṅgrahā̭ṇāmetadvai grahā̭ṇā-nnidānaṃ-ya~ evaṃ-ve~da̭ nidāna̭vā-nbhavati yo vai grahā̭ṇā-mmithunaṃ-ve~da pra prajayā̭ paśubhi̭-rmithunai-rjā̭yate sthālībhi̭-ranye grahā̭ gṛhyantḙ vāyavyai̭-ranya etadvai grahā̭ṇā-mmithunaṃ-ya~ evaṃ-ve~da pra prajayā̭ paśubhi̭-rmithunai-rjā̭yata indrastvaṣṭu-ssoma̭-mabhīṣahā̭-'piba-thsa viṣva- [viṣvaṅṋ̇, vyārccha-thsa] 41
ṅvyārccha-thsa ātmannārama̭ṇa-nnāvi̭nda-thsa etā-na̭nusavana-mpṷroḍāśā̭napaśya-ttā-nnira̭vapa-ttairvai sa ātmannārama̭ṇa-makuruta tasmā̭-danusavana-mpṷroḍāśā nirṷpyante tasmā̭-danusavana-mpṷroḍāśā̭nā-mprā-'śñī̭yādātma-nnevā-''rama̭ṇa-ṅkurute nainagṃ somo-'ti̭ pavate brahmavādino̭ vadanti narcā na yajṷṣā paṅkti-rāpyate-'tha kiṃ ~yajñasya̭ pāṅktatvamiti̭ dhānāḥ ka̭rambhaḥ pa̭rivāpaḥ pṷroḍāśaḥ̭ payasyā̭ tena̭ paṅkti-rāpyate ta-dyajñasya̭ pāṅktatvam || 42 ||
(bhavanti yāni punaḥ - śagṃsa̭ti ta - dviṣvaṃ - kiṃ - catṷrdaśa ca) (a. 11) (indro̭ vṛtrāya- ''yurve - yajñena̭ - suvargā - yendro̭ marudbhi - radi̭ti - rantaryāmapātreṇa̭ - prāṇa ṷpāgṃśu pātre - ṇendro̭ vṛtrama̭ha-ntasya - grahān - prānyā - nyekā̭daśa) (indro̭ vṛtrāya - puna̭r-ṛtunā̭-''ha - mithuna-mpaśavo - neṣṭaḥ patnī̭ - mupāgśvantaryāmayo - dvica̭tvārigṃśat) (indro̭ vṛtrāya̭, pāṅktatvam) || hariḥ̭ om || || kṛṣṇa yajurvedīya taittirīya saṃhitāyāṃ ṣaṣṭhakāṇḍe pañcamaḥ praśna-ssamāptaḥ ||

Explore More