6.5 - ഇന്ദ്രോ വൃത്രായ വജ്രമുദയച്ഛത് - കൃഷ്ണ യജുര്വേദ തൈത്തിരീയ സംഹിതാ പാഠഃ

കൃഷ്ണ യജുര്വേദീയ തൈത്തിരീയ സംഹിതായാം ഷഷ്ഠകാണ്ഡേ പഞ്ചമഃ പ്രശ്നഃ - സോമമന്ത്രബ്രാഹ്മണനിരൂപണം
ഓ-ന്നമഃ പരമാത്മനേ, ശ്രീ മഹാഗണപതയേ നമഃ,

ശ്രീ ഗുരുഭ്യോ നമഃ । ഹരിഃ ഓമ് ॥
ഇന്ദ്രോ വൃത്രായ വജ്രമുദയച്ഛ-ഥ്സ വൃത്രോ വജ്രാദുദ്യതാദബിഭേ-ഥ്സോ-ഽബ്രവീന്മാ മേ പ്ര ഹാരസ്തി വാ ഇദ-മ്മയി വീര്യം ത-ത്തേ പ്ര ദാസ്യാമീതി തസ്മാ ഉക്ഥ്യ-മ്പ്രായച്ഛ-ത്തസ്മൈ ദ്വിതീയമുദയച്ഛ-ഥ്സോ-ഽബ്രവീന്മാ മ പ്ര ഹാരസ്തി വാ ഇദ-മ്മയി വീര്യ-ന്ത-ത്തേ പ്ര ദാസ്യാമീതി [പ്ര ദാസ്യാമീതി, തസ്മാ ഉക്ഥ്യമേവ] 1
തസ്മാ ഉക്ഥ്യമേവ പ്രായച്ഛ-ത്തസ്മൈ തൃതീയമുദയച്ഛ-ത്തം-വിഁഷ്ണുരന്വതിഷ്ഠത ജഹീതി സോ-ഽബ്രവീന്മാ മേ പ്ര ഹാരസ്തി വാ ഇദ-മ്മയി വീര്യ-ന്ത-ത്തേ പ്ര ദാസ്യാമീതി തസ്മാ ഉക്ഥ്യമേവ പ്രായച്ഛ-ത്ത-ന്നിര്മായ-മ്ഭൂതമഹന്. യജ്ഞോ ഹി തസ്യ മായാ-ഽഽസീ-ദ്യദുക്ഥ്യോ ഗൃഹ്യത ഇന്ദ്രിയമേവ [ ] 2
ത-ദ്വീര്യം-യഁജമാനോ ഭ്രാതൃവ്യസ്യ വൃങ്ക്ത ഇന്ദ്രായ ത്വാ ബൃഹ-ദ്വതേ വയസ്വത ഇത്യാഹേന്ദ്രായ ഹി സ ത-മ്പ്രായച്ഛ-ത്തസ്മൈ ത്വാ വിഷ്ണവേ ത്വേത്യാഹ യദേവ വിഷ്ണുരന്വതിഷ്ഠത ജഹീതി തസ്മാ-ദ്വിഷ്ണുമന്വാഭജതി ത്രിര്നിര്ഗൃഹ്ണാതി ത്രിര്ഹി സ ത-ന്തസ്മൈ പ്രായച്ഛദേഷ തേ യോനിഃ പുനര്ഹവിരസീത്യാഹ പുനഃപുന- [പുനഃപുനഃ, ഹ്യസ്മാ-] 3
ര്-ഹ്യസ്മാ-ന്നിര്ഗൃഹ്ണാതി ചക്ഷുര്വാ ഏത-ദ്യജ്ഞസ്യ യദുക്ഥ്യ-സ്തസ്മാദുക്ഥ്യഗ്ം ഹുതഗ്ം സോമാ അന്വായന്തി തസ്മാദാത്മാ ചക്ഷുരന്വേതി തസ്മാദേകം-യഁന്ത-മ്ബഹവോ-ഽനു യന്തി തസ്മാദേകോ ബഹൂനാ-മ്ഭദ്രോ ഭവതി തസ്മാദേകോ ബഹ്വീര്ജായാ വിന്ദതേ യദി കാമയേതാ-ദ്ധ്വര്യു-രാത്മാനം-യഁജ്ഞ യശസേനാ-ര്പയേയ-മിത്യന്തരാ-ഽഽഹവനീയ-ഞ്ച ഹവിര്ധാന-ഞ്ച തിഷ്ഠന്നവ നയേ- [നയേത്, ആത്മാനമേവ] 4
-ദാത്മാനമേവ യജ്ഞയശസേനാര്പയതി യദി കാമയേത യജമാനം-യഁജ്ഞ യശസേനാര്പയേയ-മിത്യന്തരാ സദോഹവിര്ധാനേ തിഷ്ഠന്നവ നയേ-ദ്യജമാനമേവ യജ്ഞയശസേനാ-ര്പയതി യദി കാമയേത സദസ്യാന് യജ്ഞ യശസേനാ-ര്പയേയമിതി സദ ആലഭ്യാവ നയേ-ഥ്സദസ്യാനേവ യജ്ഞയശസേനാര്പയതി ॥ 5 ॥

(ഇതീ - ന്ദ്രിയമേവ - പുനഃ പുന - ര്നയേത് - ത്രയസ്ത്രിഗ്ംശച്ച) (അ. 1)
ആയുര്വാ ഏത-ദ്യജ്ഞസ്യ യ-ദ്ധ്രുവ ഉത്തമോ ഗ്രഹാണാ-ങ്ഗൃഹ്യതേ തസ്മാ-ദായുഃ പ്രാണാനാ-മുത്തമ-മ്മൂര്ധാന-ന്ദിവോ അരതി-മ്പൃഥിവ്യാ ഇത്യാഹ മൂര്ധാന-മേവൈനഗ്ം സമാനാനാ-ങ്കരോതി വൈശ്വാനര-മൃതായ ജാത-മഗ്നി-മിത്യാഹ വൈശ്വാനരഗ്ം ഹി ദേവതയാ-ഽഽയു-രുഭയതോ വൈശ്വാനരോ ഗൃഹ്യതേ തസ്മാ-ദുഭയതഃ പ്രാണാ അധസ്താ-ച്ചോപരിഷ്ടാ-ച്ചാര്ധിനോ-ഽന്യേ ഗ്രഹാ ഗൃഹ്യന്തേ-ഽര്ധീ ധ്രുവ-സ്തസ്മാ- [ധ്രുവ-സ്തസ്മാത്, അര്ധ്യവാ-] 6
-ദര്ധ്യവാ-മ്പ്രാണോ-ഽന്യേഷാ-മ്പ്രാണാനാ-മുപോപ്തേ-ഽന്യേ ഗ്രഹാ-സ്സാദ്യന്തേ-ഽനുപോപ്തേ ധ്രുവസ്തസ്മാ-ദസ്ഥ്നാന്യാഃ പ്രജാഃ പ്രതിതിഷ്ഠന്തി മാഗ്ംസേനാന്യാ അസുരാ വാ ഉത്തരതഃ പൃഥിവീ-മ്പര്യാചികീര്ഷ-ന്താ-ന്ദേവാ ധ്രുവേണാദൃഗ്ംഹ-ന്ത-ദ്ധ്രുവസ്യ ധ്രുവത്വം-യഁ-ദ്ധ്രുവ ഉത്തരത-സ്സാദ്യതേ ധൃത്യാ ആയുര്വാ ഏത-ദ്യജ്ഞസ്യ യ-ദ്ധ്രുവ ആത്മാ ഹോതാ യദ്ധോതൃചമസേ ധ്രുവ-മവനയത്യാത്മന്നേവ യജ്ഞസ്യാ- [യജ്ഞസ്യ, ആയു-ര്ദധാതി] 7
-ഽഽയു-ര്ദധാതി പുരസ്താ-ദുക്ഥസ്യാ-ഽവനീയ ഇത്യാഹുഃ പുരസ്താദ്ധ്യായുഷോ ഭുങ്ക്തേ മദ്ധ്യതോ-ഽവനീയ ഇത്യാഹുര്മദ്ധ്യമേന ഹ്യായുഷോ ഭുങ്ക്ത ഉത്തരാര്ധേ-ഽവനീയ ഇത്യാഹുരുത്തമേന ഹ്യായുഷോ ഭുങ്ക്തേ വൈശ്വദേവ്യാമൃചി ശസ്യമാനായാമവ നയതി വൈശ്വദേവ്യോ വൈ പ്രജാഃ പ്രജാസ്വേവാ-ഽഽയുര്ദധാതി ॥ 8 ॥

(ധ്രുവസ്തസ്മാ - ദേവ യജ്ഞസ്യൈ - കാന്നചത്വാരിഗ്ംശച്ച) (അ. 2)
യജ്ഞേന വൈ ദേവാ-സ്സുവര്ഗം-ലോഁകമായ-ന്തേ-ഽമന്യന്ത മനുഷ്യാ നോ-ഽന്വാഭവിഷ്യന്തീതി തേ സംവഁഥ്സരേണ യോപയിത്വാ സുവര്ഗം-ലോഁകമായ-ന്തമൃഷയ ഋതുഗ്രഹൈരേവാനു പ്രാജാനന്. യദൃതുഗ്രഹാ ഗൃഹ്യന്തേ സുവര്ഗസ്യ ലോകസ്യ പ്രജ്ഞാത്യൈ ദ്വാദശ ഗൃഹ്യന്തേ ദ്വാദശ മാസാ-സ്സംവഁഥ്സര-സ്സംവഁഥ്സരസ്യ പ്രജ്ഞാത്യൈ സഹ പ്രഥമൌ ഗൃഹ്യേതേ സഹോത്തമൌ തസ്മാ-ദ്ദ്വൌദ്വാവൃതൂ ഉഭയതോമുഖ-മൃതുപാത്ര-മ്ഭവതി കോ [മ്ഭവതി കഃ, ഹി ത-ദ്വേദ] 9
ഹി ത-ദ്വേദ യത ഋതൂനാ-മ്മുഖമൃതുനാ പ്രേഷ്യേതി ഷ-ട്കൃത്വ ആഹ ഷഡ്വാ ഋതവ ഋതൂനേവ പ്രീണാത്യൃതുഭിരിതി ചതുശ്ചതുഷ്പദ ഏവ പശൂ-ന്പ്രീണാതി ദ്വിഃ പുനര്-ഋതുനാ-ഽഽഹ ദ്വിപദ ഏവ പ്രീണാത്യൃതുനാ പ്രേഷ്യേതി ഷ-ട്കൃത്വ ആഹര്തുഭിരിതി ചതുസ്തസ്മാ-ച്ചതുഷ്പാദഃ പശവ ഋതൂനുപ ജീവന്തി ദ്വിഃ [ദ്വിഃ, പുനര്-ഋതുനാ-ഽഽഹ] 10
പുനര്-ഋതുനാ-ഽഽഹ തസ്മാ-ദ്ദ്വിപാദശ്ചതുഷ്പദഃ പശൂനുപ ജീവന്ത്യൃതുനാ പ്രേഷ്യേതി ഷ-ട്കൃത്വ ആഹര്തുഭിരിതി ചതുര്ദ്വിഃ പുനര്-ഋതുനാ-ഽഽഹാ ഽഽക്രമണമേവ ത-ഥ്സേതും-യഁജമാനഃ കുരുതേ സുവര്ഗസ്യ ലോകസ്യ സമഷ്ട്യൈ നാന്യോ-ഽന്യമനു പ്രപദ്യേത യദന്യോ-ഽന്യമനു പ്രപദ്യേതര്തുര്-ഋതുമനു പ്രപദ്യേതര്തവോ മോഹുകാ-സ്സ്യുഃ [മോഹുകാ-സ്സ്യുഃ, പ്രസിദ്ധമേവാ-] 11
പ്രസിദ്ധമേവാ-ദ്ധ്വര്യു-ര്ദക്ഷിണേന പ്രപദ്യതേ പ്രസിദ്ധ-മ്പ്രതിപ്രസ്ഥാതോത്തരേണ തസ്മാ-ദാദിത്യ-ഷ്ഷണ്മാസോ ദക്ഷിണേനൈതി ഷഡുത്തരേണോ-പയാമഗൃഹീതോ-ഽസി സഗ്ം സര്പോ-ഽസ്യഗ്ംഹസ്പത്യായ ത്വേത്യാഹാസ്തി ത്രയോദശോ മാസ ഇത്യാഹുസ്ത-മേവ ത-ത്പ്രീണാതി ॥ 12 ॥

(കോ - ജീവന്തി ദ്വിഃ - സ്യു - ശ്ചതുസ്ത്രിഗ്ംശച്ച) (അ. 3)
സുവര്ഗായ വാ ഏതേ ലോകായ ഗൃഹ്യന്തേ യദൃതുഗ്രഹാ ജ്യോതി-രിന്ദ്രാഗ്നീ യദൈന്ദ്രാഗ്ന-മൃതുപാത്രേണ ഗൃഹ്ണാതി ജ്യോതി-രേവാ-ഽസ്മാ ഉപരിഷ്ടാ-ദ്ദധാതി സുവര്ഗസ്യ ലോകസ്യാ-ഽനുഖ്യാത്യാ ഓജോഭൃതൌ വാ ഏതൌ ദേവാനാം-യഁദിന്ദ്രാഗ്നീ യദൈന്ദ്രാഗ്നോ ഗൃഹ്യത ഓജ ഏവാവ രുന്ധേ വൈശ്വദേവഗ്ം ശുക്രപാത്രേണ ഗൃഹ്ണാതി വൈശ്വദേവ്യോ വൈ പ്രജാ അസാവാദിത്യ-ശ്ശുക്രോ യ-ദ്വൈശ്വദേവഗ്ം ശുക്രപാത്രേണ ഗൃഹ്ണാതി തസ്മാ-ദസാ-വാദിത്യ- [തസ്മാ-ദസാ-വാദിത്യഃ, സര്വാഃ] 13
-സ്സര്വാഃ പ്രജാഃ പ്രത്യങ്ങുദേതി തസ്മാ-ഥ്സര്വ ഏവ മന്യതേ മാ-മ്പ്രത്യുദഗാദിതി വൈശ്വദേവഗ്ം ശുക്രപാത്രേണ ഗൃഹ്ണാതി വൈശ്വദേവ്യോ വൈ പ്രജാസ്തേജഃ ശുക്രോ യ-ദ്വൈശ്വദേവഗ്ം ശുക്രപാത്രേണ ഗൃഹ്ണാതി പ്രജാസ്വേവ തേജോ ദധാതി ॥ 14 ॥

(തസ്മാദസാവാദിത്യ - സ്ത്രിഗ്ംശച്ച) (അ. 4)
ഇന്ദ്രോ മരുദ്ഭി-സ്സാംവിഁദ്യേന മാദ്ധ്യന്ദിനേ സവനേ വൃത്രമഹന്. യന്മാദ്ധ്യന്ദിനേ സവനേ മരുത്വതീയാ ഗൃഹ്യന്തേ വാര്ത്രഘ്നാ ഏവ തേ യജമാനസ്യ ഗൃഹ്യന്തേ തസ്യ വൃത്ര-ഞ്ജഘ്നുഷ ഋതവോ-ഽമുഹ്യന്ഥ്സ ഋതുപാത്രേണ മരുത്വതീയാനഗൃഹ്ണാ-ത്തതോ വൈ സ ഋതൂ-ന്പ്രാജാനാ-ദ്യദൃതുപാത്രേണ മരുത്വതീയാ ഗൃഹ്യന്ത ഋതൂനാ-മ്പ്രജ്ഞാത്യൈ വജ്രം-വാഁ ഏതം-യഁജമാനോ ഭ്രാതൃവ്യായ പ്ര ഹരതി യന്മരുത്വതീയാ ഉദേവ പ്രഥമേന [ഉദേവ പ്രഥമേന, യച്ഛതി പ്ര ഹരതി] 15
യച്ഛതി പ്ര ഹരതി ദ്വിതീയേന സ്തൃണുതേ തൃതീയേനാ-ഽഽയുധം-വാഁ ഏത-ദ്യജമാന-സ്സഗ്ഗ് സ്കുരുതേ യന്മരുത്വതീയാ ധനുരേവ പ്രഥമോ ജ്യാ ദ്വിതീയ ഇഷുസ്തൃതീയഃ പ്രത്യേവ പ്രഥമേന ധത്തേ വിസൃജതി ദ്വിതീയേന വിദ്ധ്യതി തൃതീയേനേന്ദ്രോ വൃത്രഗ്ം ഹത്വാ പരാ-മ്പരാവത-മഗച്ഛ-ദപാരാധമിതി മന്യമാന-സ്സ ഹരിതോ-ഽഭവ-ഥ്സ ഏതാ-ന്മരുത്വതീയാ-നാത്മസ്പരണാ-നപശ്യ-ത്താനഗൃഹ്ണീത [ ] 16
പ്രാണമേവ പ്രഥമേനാ-സ്പൃണുതാപാന-ന്ദ്വിതീയേനാ-ഽഽത്മാന-ന്തൃതീയേനാ-ഽഽത്മസ്പരണാ വാ ഏതേ യജമാനസ്യ ഗൃഹ്യന്തേ യന്മരുത്വതീയാഃ പ്രാണമേവ പ്രഥമേന സ്പൃണുതേ-ഽപാന-ന്ദ്വിതീയേനാ-ഽഽത്മാന-ന്തൃതീയേനേന്ദ്രോ വൃത്രമഹ-ന്ത-ന്ദേവാ അബ്രുവ-ന്മഹാന്. വാ അയമഭൂദ്യോ വൃത്രമവധീദിതി തന്മഹേന്ദ്രസ്യ മഹേന്ദ്രത്വഗ്ം സ ഏത-മ്മാഹേന്ദ്ര-മുദ്ധാര-മുദഹരത വൃത്രഗ്ം ഹത്വാ-ഽന്യാസു ദേവതാസ്വ ധി യന്മാഹേന്ദ്രോ ഗൃഹ്യത ഉദ്ധാരമേവ തം-യഁജമാന ഉദ്ധരതേ-ഽന്യാസു പ്രജാസ്വധി ശുക്രപാത്രേണ ഗൃഹ്ണാതി യജമാനദേവത്യോ വൈ മാഹേന്ദ്രസ്തേജഃ ശുക്രോ യന്മാഹേന്ദ്രഗ്ം ശുക്രപാത്രേണ ഗൃഹ്ണാതി യജമാന ഏവ തേജോ ദധാതി ॥ 17 ॥

(പ്രഥമേനാ - ഗൃഹ്ണീത - ദേവതാസ്വ - ഷ്ടാവിഗ്ംശതിശ്ച) (അ. 5)
അദിതിഃ പുത്രകാമാ സാദ്ധ്യേഭ്യോ ദേവേഭ്യോ ബ്രഹ്മൌദനമപച-ത്തസ്യാ ഉച്ഛേഷണമദദുസ്ത-ത്പ്രാ-ഽഽശ്ഞാ-ഥ്സാ രേതോ-ഽധത്ത തസ്യൈ ചത്വാര ആദിത്യാ അജായന്ത സാ ദ്വിതീയമപച-ഥ്സാ-ഽമന്യതോച്ഛേഷണാന്മ ഇമേ-ഽജ്ഞത യദഗ്രേ പ്രാശിഷ്യാമീതോ മേ വസീയാഗ്ംസോ ജനിഷ്യന്ത ഇതി സാ-ഽഗ്രേ പ്രാ-ഽഽശ്ഞാ-ഥ്സാ രേതോ-ഽധത്ത തസ്യൈ വ്യൃദ്ധമാണ്ഡമജായത സാ-ഽഽദിത്യേഭ്യ ഏവ [ ] 18
തൃതീയമപച-ദ്ഭോഗായ മ ഇദഗ്ഗ് ശ്രാന്തമസ്ത്വിതി തേ-ഽബ്രുവന് വരം-വൃഁണാമഹൈ യോ-ഽതോ ജായാതാ അസ്മാകഗ്ം സ ഏകോ-ഽസദ്യോ-ഽസ്യ പ്രജായാമൃദ്ധ്യാതാ അസ്മാക-മ്ഭോഗായ ഭവാദിതി തതോ വിവസ്വാനാദിത്യോ ഽജായത തസ്യ വാ ഇയ-മ്പ്രജാ യന്മനുഷ്യാസ്താസ്വേക ഏവര്ധോ യോ യജതേ സ ദേവാനാ-മ്ഭോഗായ ഭവതി ദേവാ വൈ യജ്ഞാ- [യജ്ഞാത്, രുദ്ര-മന്ത-] 19
-ദ്രുദ്ര-മന്ത-രായന്-ഥ്സ ആദിത്യാനന്വാക്രമത തേ ദ്വിദേവത്യാ-ന്പ്രാപദ്യന്ത താ-ന്ന പ്രതി പ്രായച്ഛ-ന്തസ്മാദപി വദ്ധ്യ-മ്പ്രപന്ന-ന്ന പ്രതി പ്രയച്ഛന്തി തസ്മാ-ദ്ദ്വിദേവത്യേഭ്യ ആദിത്യോ നിര്ഗൃഹ്യതേ യദുച്ഛേഷണാ-ദജായന്ത തസ്മാ-ദുച്ഛേഷണാ-ദ്ഗൃഹ്യതേ തിസൃഭിര്-ഋഗ്ഭിര്ഗൃഹ്ണാതി മാതാ പിതാ പുത്രസ്തദേവ തന്മിഥുന-മുല്ബ-ങ്ഗര്ഭോ ജരായു തദേവ ത- [തദേവ തത്, മിഥുന-മ്പശവോ] 20
-ന്മിഥുന-മ്പശവോ വാ ഏതേ യദാദിത്യ ഊര്ഗ്ദധി ദദ്ധ്നാ മദ്ധ്യത-ശ്ശ്രീണാത്യൂര്ജമേവ പശൂനാ-മ്മദ്ധ്യതോ ദധാതി ശൃതാതങ്ക്യേന മേദ്ധ്യത്വായ തസ്മാദാമാ പക്വ-ന്ദുഹേ പശവോ വാ ഏതേ യദാദിത്യഃ പരിശ്രിത്യ ഗൃഹ്ണാതി പ്രതിരുദ്ധ്യൈവാ-ഽസ്മൈ പശൂ-ന്ഗൃഹ്ണാതി പശവോ വാ ഏതേ യദാദിത്യ ഏഷ രുദ്രോ യദഗ്നിഃ പരിശ്രിത്യ ഗൃഹ്ണാതി രുദ്രാദേവ പശൂ-നന്ത-ര്ദധാ- [-നന്ത-ര്ദധാതി, ഏഷ വൈ] 21
-ത്യേഷ വൈ വിവസ്വാനാദിത്യോ യദുപാഗ്ം ശുസവന-സ്സ ഏതമേവ സോമപീഥ-മ്പരി ശയ ആ തൃതീയസവനാ-ദ്വിവസ്വ ആദിത്യൈഷ തേ സോമപീഥ ഇത്യാഹ വിവസ്വന്ത-മേവാ-ഽഽദിത്യഗ്ം സോമപീഥേന സമര്ധയതി യാ ദിവ്യാ വൃഷ്ടിസ്തയാ ത്വാ ശ്രീണാമീതി വൃഷ്ടികാമസ്യ ശ്രീണീയാ-ദ്വൃഷ്ടിമേവാവ രുന്ധേ യദി താജ-ക്പ്രസ്കന്ദേ-ദ്വര്ഷുകഃ പര്ജന്യഃ സ്യാദ്യദി ചിരമവര്ഷുകോ ന സാദയത്യസന്നാദ്ധി പ്രജാഃ പ്രജായന്തേ നാനു വഷ-ട്കരോതി യദനുവഷട്കുര്യാ--ദ്രുദ്ര-മ്പ്രജാ അന്വവസൃജേന്ന ഹുത്വാന്വീക്ഷേത യദന്വീക്ഷേത ചക്ഷുരസ്യ പ്രമായുകഗ്ഗ് സ്യാ-ത്തസ്മാന്നാന്വീക്ഷ്യഃ ॥ 22 ॥

(ഏവ - യജ്ഞാ - ജ്ജരായു തദേവ തദ - ന്തര്ദധാതി - ന - സപ്തവിഗ്ംശതിശ്ച) (അ. 6)
അന്തര്യാമപാത്രേണ സാവിത്ര-മാഗ്രയണാ-ദ്ഗൃഹ്ണാതി പ്രജാപതിര്വാ ഏഷ യദാഗ്രയണഃ പ്രജാനാ-മ്പ്രജനനായ ന സാദയത്യസന്നാദ്ധി പ്രജാഃ പ്രജായന്തേ നാനു വഷ-ട്കരോതി യദനുവഷട്കുര്യാ-ദ്രുദ്ര-മ്പ്രജാ അന്വവസൃജേ-ദേഷ വൈ ഗായത്രോ ദേവാനാം-യഁ-ഥ്സവിതൈഷ ഗായത്രിയൈ ലോകേ ഗൃഹ്യതേ യദാഗ്രയണോ യദന്തര്യാമപാത്രേണ സാവിത്ര-മാഗ്രയണാ-ദ്ഗൃഹ്ണാതി സ്വാ-ദേവൈനം-യോഁനേ-ര്നിര്ഗൃഹ്ണാതി വിശ്വേ [വിശ്വേ, ദേവാ-സ്തൃതീയഗ്ം] 23
ദേവാ-സ്തൃതീയഗ്ം സവന-ന്നോദയച്ഛ-ന്തേ സവിതാര-മ്പ്രാതസ്സവനഭാഗഗ്ം സന്ത-ന്തൃതീയസവനമഭി പര്യണയ-ന്തതോ വൈ തേ തൃതീയഗ്ം സവന-മുദയച്ഛന്. യ-ത്തൃതീയസവനേ സാവിത്രോ ഗൃഹ്യതേ തൃതീയസ്യ സവനസ്യോദ്യത്യൈ സവിതൃപാത്രേണ വൈശ്വദേവ-ങ്കലശാ-ദ്ഗൃഹ്ണാതി വൈശ്വദേവ്യോ വൈ പ്രജാ വൈശ്വദേവഃ കലശഃ സവിതാ പ്രസവാനാമീശേ യ-ഥ്സവിതൃപാത്രേണ വൈശ്വദേവ-ങ്കലശാ-ദ്ഗൃഹ്ണാതി സവിതൃപ്രസൂത ഏവാസ്മൈ പ്രജാഃ പ്ര [പ്രജാഃ പ്ര, ജനയതി സോമേ സോമമഭി] 24
ജനയതി സോമേ സോമമഭി ഗൃഹ്ണാതി രേത ഏവ ത-ദ്ദധാതി സുശര്മാ-ഽസി സുപ്രതിഷ്ഠാന ഇത്യാഹ സോമേ ഹി സോമമഭിഗൃഹ്ണാതി പ്രതിഷ്ഠിത്യാ ഏതസ്മിന് വാ അപി ഗ്രഹേ മനുഷ്യേഭ്യോ ദേവേഭ്യഃ പിതൃഭ്യഃ ക്രിയതേ സുശര്മാ-ഽസി സുപ്രതിഷ്ഠാന ഇത്യാഹ മനുഷ്യേഭ്യ ഏവൈതേന കരോതി ബൃഹദിത്യാഹ ദേവേഭ്യ ഏവൈതേന കരോതി നമ ഇത്യാഹ പിതൃഭ്യ ഏവൈതേന കരോത്യേ താവതീ ര്വൈ ദേവതാസ്താഭ്യ ഏവൈനഗ്ം സര്വാഭ്യോ ഗൃഹ്ണാത്യേഷ തേ യോനിര്വിശ്വേഭ്യസ്ത്വാ ദേവേഭ്യ ഇത്യാഹ വൈശ്വദേവോ ഹ്യേഷഃ ॥ 25 ॥

(വിശ്വേ - പ്ര - പിതൃഭ്യ ഏവൈതേന കരോത്യേ - കാന്നവിഗ്ംശതിശ്ച) (അ. 7)
പ്രാണോ വാ ഏഷ യദുപാഗ്ംശു-ര്യദുപാഗ്ംശുപാത്രേണ പ്രഥമശ്ചോത്തമശ്ച ഗ്രഹൌ ഗൃഹ്യേതേ പ്രാണമേവാനു പ്രയന്തി പ്രാണമനൂദ്യന്തി പ്രജാപതിര്വാ ഏഷ യദാഗ്രയണഃ പ്രാണ ഉപാഗ്ംശുഃ പത്നീഃ പ്രജാഃ പ്ര ജനയന്തി യദുപാഗ്ംശുപാത്രേണ പാത്നീവതമാഗ്രയണാ-ദ്ഗൃഹ്ണാതി പ്രജാനാ-മ്പ്രജനനായ തസ്മാ-ത്പ്രാണ-മ്പ്രജാ അനു പ്ര ജായന്തേ ദേവാ വാ ഇത ഇതഃ പത്നീ-സ്സുവര്ഗം- [പത്നീ-സ്സുവര്ഗമ്, ലോക-മജിഗാഗ്ംസ-ന്തേ] 26
-ഁലോക-മജിഗാഗ്ംസ-ന്തേ സുവര്ഗം-ലോഁക-ന്ന പ്രാജാന-ന്ത ഏത-മ്പാത്നീവതമപശ്യ-ന്തമഗൃഹ്ണത തതോ വൈ തേ സുവര്ഗം-ലോഁക-മ്പ്രാജാനന്. യ-ത്പാത്നീവതോ ഗൃഹ്യതേ സുവര്ഗസ്യ ലോകസ്യ പ്രജ്ഞാത്യൈ സ സോമോ നാതിഷ്ഠത സ്ത്രീഭ്യോ ഗൃഹ്യമാണസ്ത-ങ്ഘൃതം-വഁജ്ര-ങ്കൃത്വാ-ഽഘ്ന-ന്ത-ന്നിരിന്ദ്രിയ-മ്ഭൂതമഗൃഹ്ണ-ന്തസ്മാ-ഥ്സ്ത്രിയോ നിരിന്ദ്രിയാ അദായാദീരപി പാപാ-ത്പുഗ്ംസ ഉപസ്തിതരം- [ഉപസ്തിതരമ്, വദന്തി യ-ദ്ഘൃതേന] 27
-ഁവദന്തി യ-ദ്ഘൃതേന പാത്നീവതഗ്ഗ് ശ്രീണാതി വജ്രേണൈവൈനം-വഁശേ കൃത്വാ ഗൃഹ്ണാ-ത്യുപയാമഗൃഹീതോ-ഽസീത്യാഹേയം-വാഁ ഉപയാമ-സ്തസ്മാദിമാ-മ്പ്രജാ അനു പ്ര ജായന്തേ ബൃഹസ്പതിസുതസ്യ ത ഇത്യാഹ ബ്രഹ്മ വൈ ദേവാനാ-മ്ബൃഹസ്പതി-ര്ബ്രഹ്മണൈവാസ്മൈ പ്രജാഃ പ്ര ജനയതീന്ദോ ഇത്യാഹ രേതോ വാ ഇന്ദൂ രേത ഏവ ത-ദ്ദധാതീന്ദ്രിയാവ ഇ- [ഇതി, ആഹ പ്രജാ] 28
-ത്യാഹ പ്രജാ വാ ഇന്ദ്രിയ-മ്പ്രജാ ഏവാസ്മൈ പ്ര ജനയത്യഗ്നാ(3) ഇത്യാഹാഗ്നിര്വൈ രേതോധാഃ പത്നീവ ഇത്യാഹ മിഥുനത്വായ സജൂര്ദേവേന ത്വഷ്ട്രാ സോമ-മ്പിബേത്യാഹ ത്വഷ്ടാ വൈ പശൂനാ-മ്മിഥുനാനാഗ്ം രൂപകൃ-ദ്രൂപമേവ പശുഷു ദധാതി ദേവാ വൈ ത്വഷ്ടാരമജിഘാഗ്ംസന്-ഥ്സ പത്നീഃ പ്രാപദ്യത ത-ന്ന പ്രതി പ്രാ-ഽയച്ഛ-ന്തസ്മാദപി [പ്രാ-ഽയച്ഛ-ന്തസ്മാദപി, വദ്ധ്യ-മ്പ്രപന്ന-] 29
വദ്ധ്യ-മ്പ്രപന്ന-ന്ന പ്രതി പ്രയച്ഛന്തി തസ്മാ-ത്പാത്നീവതേ ത്വഷ്ട്രേ-ഽപി ഗൃഹ്യതേ ന സാദയത്യസന്നാദ്ധി പ്രജാഃ പ്രജായന്തേ നാനു വഷ-ട്കരോതി യദനുവഷ-ട്കുര്യാ-ദ്രുദ്ര-മ്പ്രജാ അന്വവസൃജേ-ദ്യന്നാ-ഽനുവഷട്കുര്യാ-ദശാന്ത-മഗ്നീ-ഥ്സോമ-മ്ഭക്ഷയേ-ദുപാഗ്ശ്വനു വഷ-ട്കരോതി ന രുദ്ര-മ്പ്രജാ അന്വവസൃജതി ശാന്തമഗ്നീ-ഥ്സോമ-മ്ഭക്ഷയത്യഗ്നീ-ന്നേഷ്ടു-രുപസ്ഥമാ സീദ [സീദ, നേഷ്ടഃ പത്നീ-] 30
നേഷ്ടഃ പത്നീ-മുദാനയേത്യാഹാ-ഗ്നീദേവ നേഷ്ടരി രേതോ ദധാതി നേഷ്ടാ പത്നിയാമു-ദ്ഗാത്രാ സ-ങ്ഖ്യാപയതി പ്രജാപതിര്വാ ഏഷ യദുദ്ഗാതാ പ്രജാനാ-മ്പ്രജനനായാപ ഉപ പ്ര വര്തയതി രേത ഏവ ത-ഥ്സിഞ്ചത്യൂരുണോപ പ്ര വര്തയത്യൂരുണാ ഹി രേതഃ സിച്യതേ നഗ്ന-ങ്കൃത്യോ-രുമുപ പ്ര വര്തയതി യദാ ഹി നഗ്ന ഊരുര്ഭവത്യഥ മിഥുനീ ഭവതോ-ഽഥ രേതഃ സിച്യതേ-ഽഥ പ്രജാഃ പ്ര ജായന്തേ ॥ 31 ॥

(പത്നീ-സ്സുവര്ഗ - മുപസ്തിതര - മിന്ദ്രിയാവ ഇത്യ - പി - സീദ - മിഥുന്യ - ഷ്ടൌ ച) (അ. 8)
ഇന്ദ്രോ വൃത്രമഹ-ന്തസ്യ ശീര്ഷകപാല-മുദൌബ്ജ-ഥ്സ ദ്രോണകലശോ-ഽഭവ-ത്തസ്മാ-ഥ്സോമ-സ്സമസ്രവ-ഥ്സ ഹാരിയോജനോ-ഽഭവ-ത്തം-വ്യഁചികിഥ്സ-ജ്ജുഹവാനീ(3) മാ ഹൌഷാ(3)-മിതി സോ-ഽമന്യത യദ്ധോഷ്യാമ്യാമഗ്ം ഹോഷ്യാമി യന്ന ഹോഷ്യാമി യജ്ഞവേശസ-ങ്കരിഷ്യാമീതി തമദ്ധ്രിയത ഹോതുഗ്ം സോ-ഽഗ്നി-രബ്രവീന്ന മയ്യാമഗ്ം ഹോഷ്യസീതി ത-ന്ധാനാഭി-രശ്രീണാ- [-രശ്രീണാത്, തഗ്ം ശൃത-] 32
-ത്തഗ്ം ശൃത-മ്ഭൂത-മജുഹോദ്യ-ദ്ധാനാഭിര്-ഹാരിയോജനഗ്ഗ് ശ്രീണാതി ശൃതത്വായ ശൃത-മേവൈന-മ്ഭൂത-ഞ്ജുഹോതി ബഹ്വീഭിഃ ശ്രീണാത്യേതാവതീ-രേവാസ്യാ-മുഷ്മിന് ഁലോകേ കാമദുഘാ ഭവന്ത്യഥോ ഖല്വാഹുരേതാ വാ ഇന്ദ്രസ്യ പൃശ്ഞയഃ കാമദുഘാ യദ്ധാരിയോജനീരിതി തസ്മാ-ദ്ബഹ്വീഭിഃ ശ്രീണീയാദൃഖ്സാമേ വാ ഇന്ദ്രസ്യ ഹരീ സോമപാനൌ തയോഃ പരിധയ ആധാനം-യഁദപ്രഹൃത്യ പരിധീ-ഞ്ജുഹുയാ-ദന്തരാധാനാഭ്യാ- [-ദന്തരാധാനാഭ്യാമ്, ഘാസ-മ്പ്ര] 33
-ങ്ഘാസ-മ്പ്ര യച്ഛേ-ത്പ്രഹൃത്യ പരിധീഞ്ജുഹോതി നിരാധാനാഭ്യാ-മേവ ഘാസ-മ്പ്ര യച്ഛത്യുന്നേതാ ജുഹോതി യാതയാമേവ ഹ്യേതര്ഹ്യദ്ധ്വര്യു-സ്സ്വഗാകൃതോ യ-ദദ്ധ്വര്യു-ര്ജുഹുയാ-ദ്യഥാ വിമുക്ത-മ്പുനര്യുനക്തി താദൃഗേവ തച്ഛീര്ഷ-ന്നധിനിധായ ജുഹോതി ശീര്ഷതോ ഹി സ സമഭവ-ദ്വിക്രമ്യ ജുഹോതി വിക്രമ്യ ഹീന്ദ്രോ വൃത്രമഹന്-ഥ്സമൃദ്ധ്യൈ പശവോ വൈ ഹാരിയോജനീര്യ-ഥ്സഭിന്ന്ദ്യാ-ദല്പാ [-ദല്പാഃ, ഏന-മ്പശവോ] 34
ഏന-മ്പശവോ ഭുഞ്ജന്ത ഉപതിഷ്ഠേരന്. യന്ന സഭിന്ന്ദ്യാ-ദ്ബഹവ ഏന-മ്പശവോ-ഽഭുഞ്ജന്ത ഉപ തിഷ്ഠേര-ന്മനസാ സ-മ്ബാധത ഉഭയ-ങ്കരോതി ബഹവ ഏവൈന-മ്പശവോ ഭുഞ്ജന്ത ഉപ തിഷ്ഠന്ത ഉന്നേതര്യുപഹവ-മിച്ഛന്തേ യ ഏവ തത്ര സോമപീഥസ്ത-മേവാവ രുന്ധത ഉത്തരവേദ്യാ-ന്നിവപതി പശവോ വാ ഉത്തരവേദിഃ പശവോ ഹാരിയോജനീഃ പശുഷ്വേവ പശൂ-ന്പ്രതി ഷ്ഠാപയന്തി ॥ 35 ॥

(അശ്രീണാ - ദന്തരാധാനാഭ്യാ - മല്പാഃ - സ്ഥാപയന്തി) (അ. 9)
ഗ്രഹാന്. വാ അനു പ്രജാഃ പശവഃ പ്ര ജായന്ത ഉപാഗ്ശ്വന്തര്യാ-മാവജാവയഃ ശുക്രാമന്ഥിനൌ പുരുഷാ ഋതുഗ്രഹാ-നേകശഫാ ആദിത്യഗ്രഹ-ങ്ഗാവ ആദിത്യഗ്രഹോ ഭൂയിഷ്ഠാഭിര്-ഋഗ്ഭിര്ഗൃഹ്യതേ തസ്മാ-ദ്ഗാവഃ പശൂനാ-മ്ഭൂയിഷ്ഠാ യ-ത്ത്രിരുപാഗ്ം ശുഗ്ം ഹസ്തേന വിഗൃഹ്ണാതി തസ്മാ-ദ്ദ്വൌ ത്രീനജാ ജനയത്യഥാവയോ ഭൂയസീഃ പിതാ വാ ഏഷ യദാഗ്രയണഃ പുത്രഃ കലശോ യദാഗ്രയണ ഉപദസ്യേ-ത്കലശാ-ദ്ഗൃഹ്ണീയാ-ദ്യഥാ പിതാ [ ] 36
പുത്ര-ങ്ക്ഷിത ഉപധാവതി താദൃഗേവ തദ്യ-ത്കലശ ഉപദസ്യേ-ദാഗ്രയണാ-ദ്ഗൃഹ്ണീയാ-ദ്യഥാ പുത്രഃ പിതര-ങ്ക്ഷിത ഉപധാവതി താദൃഗേവ തദാത്മാ വാ ഏഷ യജ്ഞസ്യ യദാഗ്രയണോ യദ്ഗ്രഹോ വാ കലശോ വോപദസ്യേ-ദാഗ്രയണാ-ദ്ഗൃഹ്ണീയാദാത്മന ഏവാധി യജ്ഞ-ന്നിഷ്കരോത്യവിജ്ഞാതോ വാ ഏഷ ഗൃഹ്യതേ യദാഗ്രയണ-സ്സ്ഥാല്യാ ഗൃഹ്ണാതി വായവ്യേന ജുഹോതി തസ്മാ- [തസ്മാത്, ഗര്ഭേണാ ഽവിജ്ഞാതേന] 37
-ദ്ഗര്ഭേണാ ഽവിജ്ഞാതേന ബ്രഹ്മഹാ ഽവഭൃഥമവ യന്തി പരാ സ്ഥാലീരസ്യന്ത്യു-ദ്വായവ്യാനി ഹരന്തി തസ്മാ-ഥ്സ്ത്രിയ-ഞ്ജാതാ-മ്പരാ-ഽസ്യന്ത്യു-ത്പുമാഗ്ം സഗ്ം ഹരന്തി യ-ത്പുരോരുചമാഹ യഥാ വസ്യസ ആഹരതി താദൃഗേവ ത-ദ്യ-ദ്ഗ്രഹ-ങ്ഗൃഹ്ണാതി യഥാ വസ്യസ ആഹൃത്യ പ്രാ-ഽഽഹ താദൃഗേവ ത-ദ്യ-ഥ്സാദയതി യഥാ വസ്യസ ഉപനിധായാ-പക്രാമതി താദൃഗേവ ത-ദ്യ ദ്വൈ യജ്ഞസ്യ സാമ്നാ യജുഷാ ക്രിയതേ ശിഥില-ന്ത-ദ്യദൃചാ ത-ദ്ദൃഢ-മ്പുരസ്താദുപയാമാ യജുഷാ ഗൃഹ്യന്ത ഉപരിഷ്ടാ-ദുപയാമാ ഋചാ യജ്ഞസ്യ ധൃത്യൈ ॥ 38 ॥

(യഥാ പിതാ-തസ്മാ-ദപക്രാമതി താദൃഗേവ ത-ദ്യ-ദഷ്ടാ ദശ ച) (അ. 10)
പ്രാന്യാനി പാത്രാണി യുജ്യന്തേ നാന്യാനി യാനി പരാചീനാനി പ്രയുജ്യന്തേ-ഽമുമേവ തൈര്ലോകമഭി ജയതി പരാങിവ ഹ്യസൌ ലോകോ യാനി പുനഃ പ്രയുജ്യന്ത ഇമമേവ തൈര്ലോകമഭി ജയതി പുനഃപുന-രിവ ഹ്യയം-ലോഁകഃ പ്രാന്യാനി പാത്രാണി യുജ്യന്തേ നാന്യാനി യാനി പരാചീനാനി പ്രയുജ്യന്തേ താന്യന്വോഷധയഃ പരാ ഭവന്തി യാനി പുനഃ [പുനഃ, പ്രയുജ്യന്തേ] 39
പ്രയുജ്യന്തേ താന്യന്വോഷധയഃ പുനരാ ഭവന്തി പ്രാന്യാനി പാത്രാണി യുജ്യന്തേ നാന്യാനി യാനി പരാചീനാനി പ്രയുജ്യന്തേ താന്യന്വാരണ്യാഃ പശവോ-ഽരണ്യ-മപ യന്തി യാനി പുനഃ പ്രയുജ്യന്തേ താന്യനു ഗ്രാമ്യാഃ പശവോ ഗ്രാമ-മുപാവയന്തി യോ വൈ ഗ്രഹാണാ-ന്നിദാനം-വേഁദ നിദാനവാ-ന്ഭവത്യാജ്യ-മിത്യുക്ഥ-ന്തദ്വൈ ഗ്രഹാണാ-ന്നിദാനം-യഁദുപാഗ്ംശു ശഗ്ംസതി ത- [ശഗ്ംസതി തത്, ഉപാഗ്ശ്വന്തര്യാമയോ-] 40
-ദുപാഗ്ശ്വന്തര്യാമയോ-ര്യദുച്ചൈ-സ്തദിതരേഷാ-ങ്ഗ്രഹാണാമേതദ്വൈ ഗ്രഹാണാ-ന്നിദാനം-യഁ ഏവം-വേഁദ നിദാനവാ-ന്ഭവതി യോ വൈ ഗ്രഹാണാ-മ്മിഥുനം-വേഁദ പ്ര പ്രജയാ പശുഭി-ര്മിഥുനൈ-ര്ജായതേ സ്ഥാലീഭി-രന്യേ ഗ്രഹാ ഗൃഹ്യന്തേ വായവ്യൈ-രന്യ ഏതദ്വൈ ഗ്രഹാണാ-മ്മിഥുനം-യഁ ഏവം-വേഁദ പ്ര പ്രജയാ പശുഭി-ര്മിഥുനൈ-ര്ജായത ഇന്ദ്രസ്ത്വഷ്ടു-സ്സോമ-മഭീഷഹാ-ഽപിബ-ഥ്സ വിഷ്വ- [വിഷ്വങ്ങ്, വ്യാര്ച്ഛ-ഥ്സ] 41
ങ്വ്യാര്ച്ഛ-ഥ്സ ആത്മന്നാരമണ-ന്നാവിന്ദ-ഥ്സ ഏതാ-നനുസവന-മ്പുരോഡാശാനപശ്യ-ത്താ-ന്നിരവപ-ത്തൈര്വൈ സ ആത്മന്നാരമണ-മകുരുത തസ്മാ-ദനുസവന-മ്പുരോഡാശാ നിരുപ്യന്തേ തസ്മാ-ദനുസവന-മ്പുരോഡാശാനാ-മ്പ്രാ-ഽശ്ഞീയാദാത്മ-ന്നേവാ-ഽഽരമണ-ങ്കുരുതേ നൈനഗ്ം സോമോ-ഽതി പവതേ ബ്രഹ്മവാദിനോ വദന്തി നര്ചാ ന യജുഷാ പങ്ക്തി-രാപ്യതേ-ഽഥ കിം ഁയജ്ഞസ്യ പാങ്ക്തത്വമിതി ധാനാഃ കരമ്ഭഃ പരിവാപഃ പുരോഡാശഃ പയസ്യാ തേന പങ്ക്തി-രാപ്യതേ ത-ദ്യജ്ഞസ്യ പാങ്ക്തത്വമ് ॥ 42 ॥