કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયાં ષષ્ઠકાણ્ડે પઞ્ચમઃ પ્રશ્નઃ - સોમમન્ત્રબ્રાહ્મણનિરૂપણં
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
ઓ-ન્નમઃ પરમાત્મને, શ્રી મહાગણપતયે નમઃ,
શ્રી ગુરુભ્યો નમઃ । હરિઃ ઓમ્ ॥
ઇન્દ્રો વૃત્રાય વજ્રમુદયચ્છ-થ્સ વૃત્રો વજ્રાદુદ્યતાદબિભે-થ્સો-ઽબ્રવીન્મા મે પ્ર હારસ્તિ વા ઇદ-મ્મયિ વીર્યં ત-ત્તે પ્ર દાસ્યામીતિ તસ્મા ઉક્થ્ય-મ્પ્રાયચ્છ-ત્તસ્મૈ દ્વિતીયમુદયચ્છ-થ્સો-ઽબ્રવીન્મા મ પ્ર હારસ્તિ વા ઇદ-મ્મયિ વીર્ય-ન્ત-ત્તે પ્ર દાસ્યામીતિ [પ્ર દાસ્યામીતિ, તસ્મા ઉક્થ્યમેવ] 1
તસ્મા ઉક્થ્યમેવ પ્રાયચ્છ-ત્તસ્મૈ તૃતીયમુદયચ્છ-ત્તં-વિઁષ્ણુરન્વતિષ્ઠત જહીતિ સો-ઽબ્રવીન્મા મે પ્ર હારસ્તિ વા ઇદ-મ્મયિ વીર્ય-ન્ત-ત્તે પ્ર દાસ્યામીતિ તસ્મા ઉક્થ્યમેવ પ્રાયચ્છ-ત્ત-ન્નિર્માય-મ્ભૂતમહન્. યજ્ઞો હિ તસ્ય માયા-ઽઽસી-દ્યદુક્થ્યો ગૃહ્યત ઇન્દ્રિયમેવ [ ] 2
ત-દ્વીર્યં-યઁજમાનો ભ્રાતૃવ્યસ્ય વૃઙ્ક્ત ઇન્દ્રાય ત્વા બૃહ-દ્વતે વયસ્વત ઇત્યાહેન્દ્રાય હિ સ ત-મ્પ્રાયચ્છ-ત્તસ્મૈ ત્વા વિષ્ણવે ત્વેત્યાહ યદેવ વિષ્ણુરન્વતિષ્ઠત જહીતિ તસ્મા-દ્વિષ્ણુમન્વાભજતિ ત્રિર્નિર્ગૃહ્ણાતિ ત્રિર્હિ સ ત-ન્તસ્મૈ પ્રાયચ્છદેષ તે યોનિઃ પુનર્હવિરસીત્યાહ પુનઃપુન- [પુનઃપુનઃ, હ્યસ્મા-] 3
ર્-હ્યસ્મા-ન્નિર્ગૃહ્ણાતિ ચક્ષુર્વા એત-દ્યજ્ઞસ્ય યદુક્થ્ય-સ્તસ્માદુક્થ્યગ્ં હુતગ્ં સોમા અન્વાયન્તિ તસ્માદાત્મા ચક્ષુરન્વેતિ તસ્માદેકં-યઁન્ત-મ્બહવો-ઽનુ યન્તિ તસ્માદેકો બહૂના-મ્ભદ્રો ભવતિ તસ્માદેકો બહ્વીર્જાયા વિન્દતે યદિ કામયેતા-દ્ધ્વર્યુ-રાત્માનં-યઁજ્ઞ યશસેના-ર્પયેય-મિત્યન્તરા-ઽઽહવનીય-ઞ્ચ હવિર્ધાન-ઞ્ચ તિષ્ઠન્નવ નયે- [નયેત્, આત્માનમેવ] 4
-દાત્માનમેવ યજ્ઞયશસેનાર્પયતિ યદિ કામયેત યજમાનં-યઁજ્ઞ યશસેનાર્પયેય-મિત્યન્તરા સદોહવિર્ધાને તિષ્ઠન્નવ નયે-દ્યજમાનમેવ યજ્ઞયશસેના-ર્પયતિ યદિ કામયેત સદસ્યાન્ યજ્ઞ યશસેના-ર્પયેયમિતિ સદ આલભ્યાવ નયે-થ્સદસ્યાનેવ યજ્ઞયશસેનાર્પયતિ ॥ 5 ॥
ઇન્દ્રો વૃત્રાય વજ્રમુદયચ્છ-થ્સ વૃત્રો વજ્રાદુદ્યતાદબિભે-થ્સો-ઽબ્રવીન્મા મે પ્ર હારસ્તિ વા ઇદ-મ્મયિ વીર્યં ત-ત્તે પ્ર દાસ્યામીતિ તસ્મા ઉક્થ્ય-મ્પ્રાયચ્છ-ત્તસ્મૈ દ્વિતીયમુદયચ્છ-થ્સો-ઽબ્રવીન્મા મ પ્ર હારસ્તિ વા ઇદ-મ્મયિ વીર્ય-ન્ત-ત્તે પ્ર દાસ્યામીતિ [પ્ર દાસ્યામીતિ, તસ્મા ઉક્થ્યમેવ] 1
તસ્મા ઉક્થ્યમેવ પ્રાયચ્છ-ત્તસ્મૈ તૃતીયમુદયચ્છ-ત્તં-વિઁષ્ણુરન્વતિષ્ઠત જહીતિ સો-ઽબ્રવીન્મા મે પ્ર હારસ્તિ વા ઇદ-મ્મયિ વીર્ય-ન્ત-ત્તે પ્ર દાસ્યામીતિ તસ્મા ઉક્થ્યમેવ પ્રાયચ્છ-ત્ત-ન્નિર્માય-મ્ભૂતમહન્. યજ્ઞો હિ તસ્ય માયા-ઽઽસી-દ્યદુક્થ્યો ગૃહ્યત ઇન્દ્રિયમેવ [ ] 2
ત-દ્વીર્યં-યઁજમાનો ભ્રાતૃવ્યસ્ય વૃઙ્ક્ત ઇન્દ્રાય ત્વા બૃહ-દ્વતે વયસ્વત ઇત્યાહેન્દ્રાય હિ સ ત-મ્પ્રાયચ્છ-ત્તસ્મૈ ત્વા વિષ્ણવે ત્વેત્યાહ યદેવ વિષ્ણુરન્વતિષ્ઠત જહીતિ તસ્મા-દ્વિષ્ણુમન્વાભજતિ ત્રિર્નિર્ગૃહ્ણાતિ ત્રિર્હિ સ ત-ન્તસ્મૈ પ્રાયચ્છદેષ તે યોનિઃ પુનર્હવિરસીત્યાહ પુનઃપુન- [પુનઃપુનઃ, હ્યસ્મા-] 3
ર્-હ્યસ્મા-ન્નિર્ગૃહ્ણાતિ ચક્ષુર્વા એત-દ્યજ્ઞસ્ય યદુક્થ્ય-સ્તસ્માદુક્થ્યગ્ં હુતગ્ં સોમા અન્વાયન્તિ તસ્માદાત્મા ચક્ષુરન્વેતિ તસ્માદેકં-યઁન્ત-મ્બહવો-ઽનુ યન્તિ તસ્માદેકો બહૂના-મ્ભદ્રો ભવતિ તસ્માદેકો બહ્વીર્જાયા વિન્દતે યદિ કામયેતા-દ્ધ્વર્યુ-રાત્માનં-યઁજ્ઞ યશસેના-ર્પયેય-મિત્યન્તરા-ઽઽહવનીય-ઞ્ચ હવિર્ધાન-ઞ્ચ તિષ્ઠન્નવ નયે- [નયેત્, આત્માનમેવ] 4
-દાત્માનમેવ યજ્ઞયશસેનાર્પયતિ યદિ કામયેત યજમાનં-યઁજ્ઞ યશસેનાર્પયેય-મિત્યન્તરા સદોહવિર્ધાને તિષ્ઠન્નવ નયે-દ્યજમાનમેવ યજ્ઞયશસેના-ર્પયતિ યદિ કામયેત સદસ્યાન્ યજ્ઞ યશસેના-ર્પયેયમિતિ સદ આલભ્યાવ નયે-થ્સદસ્યાનેવ યજ્ઞયશસેનાર્પયતિ ॥ 5 ॥
(ઇતી - ન્દ્રિયમેવ - પુનઃ પુન - ર્નયેત્ - ત્રયસ્ત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 1)
આયુર્વા એત-દ્યજ્ઞસ્ય ય-દ્ધ્રુવ ઉત્તમો ગ્રહાણા-ઙ્ગૃહ્યતે તસ્મા-દાયુઃ પ્રાણાના-મુત્તમ-મ્મૂર્ધાન-ન્દિવો અરતિ-મ્પૃથિવ્યા ઇત્યાહ મૂર્ધાન-મેવૈનગ્ં સમાનાના-ઙ્કરોતિ વૈશ્વાનર-મૃતાય જાત-મગ્નિ-મિત્યાહ વૈશ્વાનરગ્ં હિ દેવતયા-ઽઽયુ-રુભયતો વૈશ્વાનરો ગૃહ્યતે તસ્મા-દુભયતઃ પ્રાણા અધસ્તા-ચ્ચોપરિષ્ટા-ચ્ચાર્ધિનો-ઽન્યે ગ્રહા ગૃહ્યન્તે-ઽર્ધી ધ્રુવ-સ્તસ્મા- [ધ્રુવ-સ્તસ્માત્, અર્ધ્યવા-] 6
-દર્ધ્યવા-મ્પ્રાણો-ઽન્યેષા-મ્પ્રાણાના-મુપોપ્તે-ઽન્યે ગ્રહા-સ્સાદ્યન્તે-ઽનુપોપ્તે ધ્રુવસ્તસ્મા-દસ્થ્નાન્યાઃ પ્રજાઃ પ્રતિતિષ્ઠન્તિ માગ્ંસેનાન્યા અસુરા વા ઉત્તરતઃ પૃથિવી-મ્પર્યાચિકીર્ષ-ન્તા-ન્દેવા ધ્રુવેણાદૃગ્ંહ-ન્ત-દ્ધ્રુવસ્ય ધ્રુવત્વં-યઁ-દ્ધ્રુવ ઉત્તરત-સ્સાદ્યતે ધૃત્યા આયુર્વા એત-દ્યજ્ઞસ્ય ય-દ્ધ્રુવ આત્મા હોતા યદ્ધોતૃચમસે ધ્રુવ-મવનયત્યાત્મન્નેવ યજ્ઞસ્યા- [યજ્ઞસ્ય, આયુ-ર્દધાતિ] 7
-ઽઽયુ-ર્દધાતિ પુરસ્તા-દુક્થસ્યા-ઽવનીય ઇત્યાહુઃ પુરસ્તાદ્ધ્યાયુષો ભુઙ્ક્તે મદ્ધ્યતો-ઽવનીય ઇત્યાહુર્મદ્ધ્યમેન હ્યાયુષો ભુઙ્ક્ત ઉત્તરાર્ધે-ઽવનીય ઇત્યાહુરુત્તમેન હ્યાયુષો ભુઙ્ક્તે વૈશ્વદેવ્યામૃચિ શસ્યમાનાયામવ નયતિ વૈશ્વદેવ્યો વૈ પ્રજાઃ પ્રજાસ્વેવા-ઽઽયુર્દધાતિ ॥ 8 ॥
આયુર્વા એત-દ્યજ્ઞસ્ય ય-દ્ધ્રુવ ઉત્તમો ગ્રહાણા-ઙ્ગૃહ્યતે તસ્મા-દાયુઃ પ્રાણાના-મુત્તમ-મ્મૂર્ધાન-ન્દિવો અરતિ-મ્પૃથિવ્યા ઇત્યાહ મૂર્ધાન-મેવૈનગ્ં સમાનાના-ઙ્કરોતિ વૈશ્વાનર-મૃતાય જાત-મગ્નિ-મિત્યાહ વૈશ્વાનરગ્ં હિ દેવતયા-ઽઽયુ-રુભયતો વૈશ્વાનરો ગૃહ્યતે તસ્મા-દુભયતઃ પ્રાણા અધસ્તા-ચ્ચોપરિષ્ટા-ચ્ચાર્ધિનો-ઽન્યે ગ્રહા ગૃહ્યન્તે-ઽર્ધી ધ્રુવ-સ્તસ્મા- [ધ્રુવ-સ્તસ્માત્, અર્ધ્યવા-] 6
-દર્ધ્યવા-મ્પ્રાણો-ઽન્યેષા-મ્પ્રાણાના-મુપોપ્તે-ઽન્યે ગ્રહા-સ્સાદ્યન્તે-ઽનુપોપ્તે ધ્રુવસ્તસ્મા-દસ્થ્નાન્યાઃ પ્રજાઃ પ્રતિતિષ્ઠન્તિ માગ્ંસેનાન્યા અસુરા વા ઉત્તરતઃ પૃથિવી-મ્પર્યાચિકીર્ષ-ન્તા-ન્દેવા ધ્રુવેણાદૃગ્ંહ-ન્ત-દ્ધ્રુવસ્ય ધ્રુવત્વં-યઁ-દ્ધ્રુવ ઉત્તરત-સ્સાદ્યતે ધૃત્યા આયુર્વા એત-દ્યજ્ઞસ્ય ય-દ્ધ્રુવ આત્મા હોતા યદ્ધોતૃચમસે ધ્રુવ-મવનયત્યાત્મન્નેવ યજ્ઞસ્યા- [યજ્ઞસ્ય, આયુ-ર્દધાતિ] 7
-ઽઽયુ-ર્દધાતિ પુરસ્તા-દુક્થસ્યા-ઽવનીય ઇત્યાહુઃ પુરસ્તાદ્ધ્યાયુષો ભુઙ્ક્તે મદ્ધ્યતો-ઽવનીય ઇત્યાહુર્મદ્ધ્યમેન હ્યાયુષો ભુઙ્ક્ત ઉત્તરાર્ધે-ઽવનીય ઇત્યાહુરુત્તમેન હ્યાયુષો ભુઙ્ક્તે વૈશ્વદેવ્યામૃચિ શસ્યમાનાયામવ નયતિ વૈશ્વદેવ્યો વૈ પ્રજાઃ પ્રજાસ્વેવા-ઽઽયુર્દધાતિ ॥ 8 ॥
(ધ્રુવસ્તસ્મા - દેવ યજ્ઞસ્યૈ - કાન્નચત્વારિગ્ંશચ્ચ) (અ. 2)
યજ્ઞેન વૈ દેવા-સ્સુવર્ગં-લોઁકમાય-ન્તે-ઽમન્યન્ત મનુષ્યા નો-ઽન્વાભવિષ્યન્તીતિ તે સંવઁથ્સરેણ યોપયિત્વા સુવર્ગં-લોઁકમાય-ન્તમૃષય ઋતુગ્રહૈરેવાનુ પ્રાજાનન્. યદૃતુગ્રહા ગૃહ્યન્તે સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય પ્રજ્ઞાત્યૈ દ્વાદશ ગૃહ્યન્તે દ્વાદશ માસા-સ્સંવઁથ્સર-સ્સંવઁથ્સરસ્ય પ્રજ્ઞાત્યૈ સહ પ્રથમૌ ગૃહ્યેતે સહોત્તમૌ તસ્મા-દ્દ્વૌદ્વાવૃતૂ ઉભયતોમુખ-મૃતુપાત્ર-મ્ભવતિ કો [મ્ભવતિ કઃ, હિ ત-દ્વેદ] 9
હિ ત-દ્વેદ યત ઋતૂના-મ્મુખમૃતુના પ્રેષ્યેતિ ષ-ટ્કૃત્વ આહ ષડ્વા ઋતવ ઋતૂનેવ પ્રીણાત્યૃતુભિરિતિ ચતુશ્ચતુષ્પદ એવ પશૂ-ન્પ્રીણાતિ દ્વિઃ પુનર્-ઋતુના-ઽઽહ દ્વિપદ એવ પ્રીણાત્યૃતુના પ્રેષ્યેતિ ષ-ટ્કૃત્વ આહર્તુભિરિતિ ચતુસ્તસ્મા-ચ્ચતુષ્પાદઃ પશવ ઋતૂનુપ જીવન્તિ દ્વિઃ [દ્વિઃ, પુનર્-ઋતુના-ઽઽહ] 10
પુનર્-ઋતુના-ઽઽહ તસ્મા-દ્દ્વિપાદશ્ચતુષ્પદઃ પશૂનુપ જીવન્ત્યૃતુના પ્રેષ્યેતિ ષ-ટ્કૃત્વ આહર્તુભિરિતિ ચતુર્દ્વિઃ પુનર્-ઋતુના-ઽઽહા ઽઽક્રમણમેવ ત-થ્સેતું-યઁજમાનઃ કુરુતે સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ નાન્યો-ઽન્યમનુ પ્રપદ્યેત યદન્યો-ઽન્યમનુ પ્રપદ્યેતર્તુર્-ઋતુમનુ પ્રપદ્યેતર્તવો મોહુકા-સ્સ્યુઃ [મોહુકા-સ્સ્યુઃ, પ્રસિદ્ધમેવા-] 11
પ્રસિદ્ધમેવા-દ્ધ્વર્યુ-ર્દક્ષિણેન પ્રપદ્યતે પ્રસિદ્ધ-મ્પ્રતિપ્રસ્થાતોત્તરેણ તસ્મા-દાદિત્ય-ષ્ષણ્માસો દક્ષિણેનૈતિ ષડુત્તરેણો-પયામગૃહીતો-ઽસિ સગ્ં સર્પો-ઽસ્યગ્ંહસ્પત્યાય ત્વેત્યાહાસ્તિ ત્રયોદશો માસ ઇત્યાહુસ્ત-મેવ ત-ત્પ્રીણાતિ ॥ 12 ॥
યજ્ઞેન વૈ દેવા-સ્સુવર્ગં-લોઁકમાય-ન્તે-ઽમન્યન્ત મનુષ્યા નો-ઽન્વાભવિષ્યન્તીતિ તે સંવઁથ્સરેણ યોપયિત્વા સુવર્ગં-લોઁકમાય-ન્તમૃષય ઋતુગ્રહૈરેવાનુ પ્રાજાનન્. યદૃતુગ્રહા ગૃહ્યન્તે સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય પ્રજ્ઞાત્યૈ દ્વાદશ ગૃહ્યન્તે દ્વાદશ માસા-સ્સંવઁથ્સર-સ્સંવઁથ્સરસ્ય પ્રજ્ઞાત્યૈ સહ પ્રથમૌ ગૃહ્યેતે સહોત્તમૌ તસ્મા-દ્દ્વૌદ્વાવૃતૂ ઉભયતોમુખ-મૃતુપાત્ર-મ્ભવતિ કો [મ્ભવતિ કઃ, હિ ત-દ્વેદ] 9
હિ ત-દ્વેદ યત ઋતૂના-મ્મુખમૃતુના પ્રેષ્યેતિ ષ-ટ્કૃત્વ આહ ષડ્વા ઋતવ ઋતૂનેવ પ્રીણાત્યૃતુભિરિતિ ચતુશ્ચતુષ્પદ એવ પશૂ-ન્પ્રીણાતિ દ્વિઃ પુનર્-ઋતુના-ઽઽહ દ્વિપદ એવ પ્રીણાત્યૃતુના પ્રેષ્યેતિ ષ-ટ્કૃત્વ આહર્તુભિરિતિ ચતુસ્તસ્મા-ચ્ચતુષ્પાદઃ પશવ ઋતૂનુપ જીવન્તિ દ્વિઃ [દ્વિઃ, પુનર્-ઋતુના-ઽઽહ] 10
પુનર્-ઋતુના-ઽઽહ તસ્મા-દ્દ્વિપાદશ્ચતુષ્પદઃ પશૂનુપ જીવન્ત્યૃતુના પ્રેષ્યેતિ ષ-ટ્કૃત્વ આહર્તુભિરિતિ ચતુર્દ્વિઃ પુનર્-ઋતુના-ઽઽહા ઽઽક્રમણમેવ ત-થ્સેતું-યઁજમાનઃ કુરુતે સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય સમષ્ટ્યૈ નાન્યો-ઽન્યમનુ પ્રપદ્યેત યદન્યો-ઽન્યમનુ પ્રપદ્યેતર્તુર્-ઋતુમનુ પ્રપદ્યેતર્તવો મોહુકા-સ્સ્યુઃ [મોહુકા-સ્સ્યુઃ, પ્રસિદ્ધમેવા-] 11
પ્રસિદ્ધમેવા-દ્ધ્વર્યુ-ર્દક્ષિણેન પ્રપદ્યતે પ્રસિદ્ધ-મ્પ્રતિપ્રસ્થાતોત્તરેણ તસ્મા-દાદિત્ય-ષ્ષણ્માસો દક્ષિણેનૈતિ ષડુત્તરેણો-પયામગૃહીતો-ઽસિ સગ્ં સર્પો-ઽસ્યગ્ંહસ્પત્યાય ત્વેત્યાહાસ્તિ ત્રયોદશો માસ ઇત્યાહુસ્ત-મેવ ત-ત્પ્રીણાતિ ॥ 12 ॥
(કો - જીવન્તિ દ્વિઃ - સ્યુ - શ્ચતુસ્ત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 3)
સુવર્ગાય વા એતે લોકાય ગૃહ્યન્તે યદૃતુગ્રહા જ્યોતિ-રિન્દ્રાગ્ની યદૈન્દ્રાગ્ન-મૃતુપાત્રેણ ગૃહ્ણાતિ જ્યોતિ-રેવા-ઽસ્મા ઉપરિષ્ટા-દ્દધાતિ સુવર્ગસ્ય લોકસ્યા-ઽનુખ્યાત્યા ઓજોભૃતૌ વા એતૌ દેવાનાં-યઁદિન્દ્રાગ્ની યદૈન્દ્રાગ્નો ગૃહ્યત ઓજ એવાવ રુન્ધે વૈશ્વદેવગ્ં શુક્રપાત્રેણ ગૃહ્ણાતિ વૈશ્વદેવ્યો વૈ પ્રજા અસાવાદિત્ય-શ્શુક્રો ય-દ્વૈશ્વદેવગ્ં શુક્રપાત્રેણ ગૃહ્ણાતિ તસ્મા-દસા-વાદિત્ય- [તસ્મા-દસા-વાદિત્યઃ, સર્વાઃ] 13
-સ્સર્વાઃ પ્રજાઃ પ્રત્યઙ્ઙુદેતિ તસ્મા-થ્સર્વ એવ મન્યતે મા-મ્પ્રત્યુદગાદિતિ વૈશ્વદેવગ્ં શુક્રપાત્રેણ ગૃહ્ણાતિ વૈશ્વદેવ્યો વૈ પ્રજાસ્તેજઃ શુક્રો ય-દ્વૈશ્વદેવગ્ં શુક્રપાત્રેણ ગૃહ્ણાતિ પ્રજાસ્વેવ તેજો દધાતિ ॥ 14 ॥
સુવર્ગાય વા એતે લોકાય ગૃહ્યન્તે યદૃતુગ્રહા જ્યોતિ-રિન્દ્રાગ્ની યદૈન્દ્રાગ્ન-મૃતુપાત્રેણ ગૃહ્ણાતિ જ્યોતિ-રેવા-ઽસ્મા ઉપરિષ્ટા-દ્દધાતિ સુવર્ગસ્ય લોકસ્યા-ઽનુખ્યાત્યા ઓજોભૃતૌ વા એતૌ દેવાનાં-યઁદિન્દ્રાગ્ની યદૈન્દ્રાગ્નો ગૃહ્યત ઓજ એવાવ રુન્ધે વૈશ્વદેવગ્ં શુક્રપાત્રેણ ગૃહ્ણાતિ વૈશ્વદેવ્યો વૈ પ્રજા અસાવાદિત્ય-શ્શુક્રો ય-દ્વૈશ્વદેવગ્ં શુક્રપાત્રેણ ગૃહ્ણાતિ તસ્મા-દસા-વાદિત્ય- [તસ્મા-દસા-વાદિત્યઃ, સર્વાઃ] 13
-સ્સર્વાઃ પ્રજાઃ પ્રત્યઙ્ઙુદેતિ તસ્મા-થ્સર્વ એવ મન્યતે મા-મ્પ્રત્યુદગાદિતિ વૈશ્વદેવગ્ં શુક્રપાત્રેણ ગૃહ્ણાતિ વૈશ્વદેવ્યો વૈ પ્રજાસ્તેજઃ શુક્રો ય-દ્વૈશ્વદેવગ્ં શુક્રપાત્રેણ ગૃહ્ણાતિ પ્રજાસ્વેવ તેજો દધાતિ ॥ 14 ॥
(તસ્માદસાવાદિત્ય - સ્ત્રિગ્ંશચ્ચ) (અ. 4)
ઇન્દ્રો મરુદ્ભિ-સ્સાંવિઁદ્યેન માદ્ધ્યન્દિને સવને વૃત્રમહન્. યન્માદ્ધ્યન્દિને સવને મરુત્વતીયા ગૃહ્યન્તે વાર્ત્રઘ્ના એવ તે યજમાનસ્ય ગૃહ્યન્તે તસ્ય વૃત્ર-ઞ્જઘ્નુષ ઋતવો-ઽમુહ્યન્થ્સ ઋતુપાત્રેણ મરુત્વતીયાનગૃહ્ણા-ત્તતો વૈ સ ઋતૂ-ન્પ્રાજાના-દ્યદૃતુપાત્રેણ મરુત્વતીયા ગૃહ્યન્ત ઋતૂના-મ્પ્રજ્ઞાત્યૈ વજ્રં-વાઁ એતં-યઁજમાનો ભ્રાતૃવ્યાય પ્ર હરતિ યન્મરુત્વતીયા ઉદેવ પ્રથમેન [ઉદેવ પ્રથમેન, યચ્છતિ પ્ર હરતિ] 15
યચ્છતિ પ્ર હરતિ દ્વિતીયેન સ્તૃણુતે તૃતીયેના-ઽઽયુધં-વાઁ એત-દ્યજમાન-સ્સગ્ગ્ સ્કુરુતે યન્મરુત્વતીયા ધનુરેવ પ્રથમો જ્યા દ્વિતીય ઇષુસ્તૃતીયઃ પ્રત્યેવ પ્રથમેન ધત્તે વિસૃજતિ દ્વિતીયેન વિદ્ધ્યતિ તૃતીયેનેન્દ્રો વૃત્રગ્ં હત્વા પરા-મ્પરાવત-મગચ્છ-દપારાધમિતિ મન્યમાન-સ્સ હરિતો-ઽભવ-થ્સ એતા-ન્મરુત્વતીયા-નાત્મસ્પરણા-નપશ્ય-ત્તાનગૃહ્ણીત [ ] 16
પ્રાણમેવ પ્રથમેના-સ્પૃણુતાપાન-ન્દ્વિતીયેના-ઽઽત્માન-ન્તૃતીયેના-ઽઽત્મસ્પરણા વા એતે યજમાનસ્ય ગૃહ્યન્તે યન્મરુત્વતીયાઃ પ્રાણમેવ પ્રથમેન સ્પૃણુતે-ઽપાન-ન્દ્વિતીયેના-ઽઽત્માન-ન્તૃતીયેનેન્દ્રો વૃત્રમહ-ન્ત-ન્દેવા અબ્રુવ-ન્મહાન્. વા અયમભૂદ્યો વૃત્રમવધીદિતિ તન્મહેન્દ્રસ્ય મહેન્દ્રત્વગ્ં સ એત-મ્માહેન્દ્ર-મુદ્ધાર-મુદહરત વૃત્રગ્ં હત્વા-ઽન્યાસુ દેવતાસ્વ ધિ યન્માહેન્દ્રો ગૃહ્યત ઉદ્ધારમેવ તં-યઁજમાન ઉદ્ધરતે-ઽન્યાસુ પ્રજાસ્વધિ શુક્રપાત્રેણ ગૃહ્ણાતિ યજમાનદેવત્યો વૈ માહેન્દ્રસ્તેજઃ શુક્રો યન્માહેન્દ્રગ્ં શુક્રપાત્રેણ ગૃહ્ણાતિ યજમાન એવ તેજો દધાતિ ॥ 17 ॥
ઇન્દ્રો મરુદ્ભિ-સ્સાંવિઁદ્યેન માદ્ધ્યન્દિને સવને વૃત્રમહન્. યન્માદ્ધ્યન્દિને સવને મરુત્વતીયા ગૃહ્યન્તે વાર્ત્રઘ્ના એવ તે યજમાનસ્ય ગૃહ્યન્તે તસ્ય વૃત્ર-ઞ્જઘ્નુષ ઋતવો-ઽમુહ્યન્થ્સ ઋતુપાત્રેણ મરુત્વતીયાનગૃહ્ણા-ત્તતો વૈ સ ઋતૂ-ન્પ્રાજાના-દ્યદૃતુપાત્રેણ મરુત્વતીયા ગૃહ્યન્ત ઋતૂના-મ્પ્રજ્ઞાત્યૈ વજ્રં-વાઁ એતં-યઁજમાનો ભ્રાતૃવ્યાય પ્ર હરતિ યન્મરુત્વતીયા ઉદેવ પ્રથમેન [ઉદેવ પ્રથમેન, યચ્છતિ પ્ર હરતિ] 15
યચ્છતિ પ્ર હરતિ દ્વિતીયેન સ્તૃણુતે તૃતીયેના-ઽઽયુધં-વાઁ એત-દ્યજમાન-સ્સગ્ગ્ સ્કુરુતે યન્મરુત્વતીયા ધનુરેવ પ્રથમો જ્યા દ્વિતીય ઇષુસ્તૃતીયઃ પ્રત્યેવ પ્રથમેન ધત્તે વિસૃજતિ દ્વિતીયેન વિદ્ધ્યતિ તૃતીયેનેન્દ્રો વૃત્રગ્ં હત્વા પરા-મ્પરાવત-મગચ્છ-દપારાધમિતિ મન્યમાન-સ્સ હરિતો-ઽભવ-થ્સ એતા-ન્મરુત્વતીયા-નાત્મસ્પરણા-નપશ્ય-ત્તાનગૃહ્ણીત [ ] 16
પ્રાણમેવ પ્રથમેના-સ્પૃણુતાપાન-ન્દ્વિતીયેના-ઽઽત્માન-ન્તૃતીયેના-ઽઽત્મસ્પરણા વા એતે યજમાનસ્ય ગૃહ્યન્તે યન્મરુત્વતીયાઃ પ્રાણમેવ પ્રથમેન સ્પૃણુતે-ઽપાન-ન્દ્વિતીયેના-ઽઽત્માન-ન્તૃતીયેનેન્દ્રો વૃત્રમહ-ન્ત-ન્દેવા અબ્રુવ-ન્મહાન્. વા અયમભૂદ્યો વૃત્રમવધીદિતિ તન્મહેન્દ્રસ્ય મહેન્દ્રત્વગ્ં સ એત-મ્માહેન્દ્ર-મુદ્ધાર-મુદહરત વૃત્રગ્ં હત્વા-ઽન્યાસુ દેવતાસ્વ ધિ યન્માહેન્દ્રો ગૃહ્યત ઉદ્ધારમેવ તં-યઁજમાન ઉદ્ધરતે-ઽન્યાસુ પ્રજાસ્વધિ શુક્રપાત્રેણ ગૃહ્ણાતિ યજમાનદેવત્યો વૈ માહેન્દ્રસ્તેજઃ શુક્રો યન્માહેન્દ્રગ્ં શુક્રપાત્રેણ ગૃહ્ણાતિ યજમાન એવ તેજો દધાતિ ॥ 17 ॥
(પ્રથમેના - ગૃહ્ણીત - દેવતાસ્વ - ષ્ટાવિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 5)
અદિતિઃ પુત્રકામા સાદ્ધ્યેભ્યો દેવેભ્યો બ્રહ્મૌદનમપચ-ત્તસ્યા ઉચ્છેષણમદદુસ્ત-ત્પ્રા-ઽઽશ્ઞા-થ્સા રેતો-ઽધત્ત તસ્યૈ ચત્વાર આદિત્યા અજાયન્ત સા દ્વિતીયમપચ-થ્સા-ઽમન્યતોચ્છેષણાન્મ ઇમે-ઽજ્ઞત યદગ્રે પ્રાશિષ્યામીતો મે વસીયાગ્ંસો જનિષ્યન્ત ઇતિ સા-ઽગ્રે પ્રા-ઽઽશ્ઞા-થ્સા રેતો-ઽધત્ત તસ્યૈ વ્યૃદ્ધમાણ્ડમજાયત સા-ઽઽદિત્યેભ્ય એવ [ ] 18
તૃતીયમપચ-દ્ભોગાય મ ઇદગ્ગ્ શ્રાન્તમસ્ત્વિતિ તે-ઽબ્રુવન્ વરં-વૃઁણામહૈ યો-ઽતો જાયાતા અસ્માકગ્ં સ એકો-ઽસદ્યો-ઽસ્ય પ્રજાયામૃદ્ધ્યાતા અસ્માક-મ્ભોગાય ભવાદિતિ તતો વિવસ્વાનાદિત્યો ઽજાયત તસ્ય વા ઇય-મ્પ્રજા યન્મનુષ્યાસ્તાસ્વેક એવર્ધો યો યજતે સ દેવાના-મ્ભોગાય ભવતિ દેવા વૈ યજ્ઞા- [યજ્ઞાત્, રુદ્ર-મન્ત-] 19
-દ્રુદ્ર-મન્ત-રાયન્-થ્સ આદિત્યાનન્વાક્રમત તે દ્વિદેવત્યા-ન્પ્રાપદ્યન્ત તા-ન્ન પ્રતિ પ્રાયચ્છ-ન્તસ્માદપિ વદ્ધ્ય-મ્પ્રપન્ન-ન્ન પ્રતિ પ્રયચ્છન્તિ તસ્મા-દ્દ્વિદેવત્યેભ્ય આદિત્યો નિર્ગૃહ્યતે યદુચ્છેષણા-દજાયન્ત તસ્મા-દુચ્છેષણા-દ્ગૃહ્યતે તિસૃભિર્-ઋગ્ભિર્ગૃહ્ણાતિ માતા પિતા પુત્રસ્તદેવ તન્મિથુન-મુલ્બ-ઙ્ગર્ભો જરાયુ તદેવ ત- [તદેવ તત્, મિથુન-મ્પશવો] 20
-ન્મિથુન-મ્પશવો વા એતે યદાદિત્ય ઊર્ગ્દધિ દદ્ધ્ના મદ્ધ્યત-શ્શ્રીણાત્યૂર્જમેવ પશૂના-મ્મદ્ધ્યતો દધાતિ શૃતાતઙ્ક્યેન મેદ્ધ્યત્વાય તસ્માદામા પક્વ-ન્દુહે પશવો વા એતે યદાદિત્યઃ પરિશ્રિત્ય ગૃહ્ણાતિ પ્રતિરુદ્ધ્યૈવા-ઽસ્મૈ પશૂ-ન્ગૃહ્ણાતિ પશવો વા એતે યદાદિત્ય એષ રુદ્રો યદગ્નિઃ પરિશ્રિત્ય ગૃહ્ણાતિ રુદ્રાદેવ પશૂ-નન્ત-ર્દધા- [-નન્ત-ર્દધાતિ, એષ વૈ] 21
-ત્યેષ વૈ વિવસ્વાનાદિત્યો યદુપાગ્ં શુસવન-સ્સ એતમેવ સોમપીથ-મ્પરિ શય આ તૃતીયસવના-દ્વિવસ્વ આદિત્યૈષ તે સોમપીથ ઇત્યાહ વિવસ્વન્ત-મેવા-ઽઽદિત્યગ્ં સોમપીથેન સમર્ધયતિ યા દિવ્યા વૃષ્ટિસ્તયા ત્વા શ્રીણામીતિ વૃષ્ટિકામસ્ય શ્રીણીયા-દ્વૃષ્ટિમેવાવ રુન્ધે યદિ તાજ-ક્પ્રસ્કન્દે-દ્વર્ષુકઃ પર્જન્યઃ સ્યાદ્યદિ ચિરમવર્ષુકો ન સાદયત્યસન્નાદ્ધિ પ્રજાઃ પ્રજાયન્તે નાનુ વષ-ટ્કરોતિ યદનુવષટ્કુર્યા--દ્રુદ્ર-મ્પ્રજા અન્વવસૃજેન્ન હુત્વાન્વીક્ષેત યદન્વીક્ષેત ચક્ષુરસ્ય પ્રમાયુકગ્ગ્ સ્યા-ત્તસ્માન્નાન્વીક્ષ્યઃ ॥ 22 ॥
અદિતિઃ પુત્રકામા સાદ્ધ્યેભ્યો દેવેભ્યો બ્રહ્મૌદનમપચ-ત્તસ્યા ઉચ્છેષણમદદુસ્ત-ત્પ્રા-ઽઽશ્ઞા-થ્સા રેતો-ઽધત્ત તસ્યૈ ચત્વાર આદિત્યા અજાયન્ત સા દ્વિતીયમપચ-થ્સા-ઽમન્યતોચ્છેષણાન્મ ઇમે-ઽજ્ઞત યદગ્રે પ્રાશિષ્યામીતો મે વસીયાગ્ંસો જનિષ્યન્ત ઇતિ સા-ઽગ્રે પ્રા-ઽઽશ્ઞા-થ્સા રેતો-ઽધત્ત તસ્યૈ વ્યૃદ્ધમાણ્ડમજાયત સા-ઽઽદિત્યેભ્ય એવ [ ] 18
તૃતીયમપચ-દ્ભોગાય મ ઇદગ્ગ્ શ્રાન્તમસ્ત્વિતિ તે-ઽબ્રુવન્ વરં-વૃઁણામહૈ યો-ઽતો જાયાતા અસ્માકગ્ં સ એકો-ઽસદ્યો-ઽસ્ય પ્રજાયામૃદ્ધ્યાતા અસ્માક-મ્ભોગાય ભવાદિતિ તતો વિવસ્વાનાદિત્યો ઽજાયત તસ્ય વા ઇય-મ્પ્રજા યન્મનુષ્યાસ્તાસ્વેક એવર્ધો યો યજતે સ દેવાના-મ્ભોગાય ભવતિ દેવા વૈ યજ્ઞા- [યજ્ઞાત્, રુદ્ર-મન્ત-] 19
-દ્રુદ્ર-મન્ત-રાયન્-થ્સ આદિત્યાનન્વાક્રમત તે દ્વિદેવત્યા-ન્પ્રાપદ્યન્ત તા-ન્ન પ્રતિ પ્રાયચ્છ-ન્તસ્માદપિ વદ્ધ્ય-મ્પ્રપન્ન-ન્ન પ્રતિ પ્રયચ્છન્તિ તસ્મા-દ્દ્વિદેવત્યેભ્ય આદિત્યો નિર્ગૃહ્યતે યદુચ્છેષણા-દજાયન્ત તસ્મા-દુચ્છેષણા-દ્ગૃહ્યતે તિસૃભિર્-ઋગ્ભિર્ગૃહ્ણાતિ માતા પિતા પુત્રસ્તદેવ તન્મિથુન-મુલ્બ-ઙ્ગર્ભો જરાયુ તદેવ ત- [તદેવ તત્, મિથુન-મ્પશવો] 20
-ન્મિથુન-મ્પશવો વા એતે યદાદિત્ય ઊર્ગ્દધિ દદ્ધ્ના મદ્ધ્યત-શ્શ્રીણાત્યૂર્જમેવ પશૂના-મ્મદ્ધ્યતો દધાતિ શૃતાતઙ્ક્યેન મેદ્ધ્યત્વાય તસ્માદામા પક્વ-ન્દુહે પશવો વા એતે યદાદિત્યઃ પરિશ્રિત્ય ગૃહ્ણાતિ પ્રતિરુદ્ધ્યૈવા-ઽસ્મૈ પશૂ-ન્ગૃહ્ણાતિ પશવો વા એતે યદાદિત્ય એષ રુદ્રો યદગ્નિઃ પરિશ્રિત્ય ગૃહ્ણાતિ રુદ્રાદેવ પશૂ-નન્ત-ર્દધા- [-નન્ત-ર્દધાતિ, એષ વૈ] 21
-ત્યેષ વૈ વિવસ્વાનાદિત્યો યદુપાગ્ં શુસવન-સ્સ એતમેવ સોમપીથ-મ્પરિ શય આ તૃતીયસવના-દ્વિવસ્વ આદિત્યૈષ તે સોમપીથ ઇત્યાહ વિવસ્વન્ત-મેવા-ઽઽદિત્યગ્ં સોમપીથેન સમર્ધયતિ યા દિવ્યા વૃષ્ટિસ્તયા ત્વા શ્રીણામીતિ વૃષ્ટિકામસ્ય શ્રીણીયા-દ્વૃષ્ટિમેવાવ રુન્ધે યદિ તાજ-ક્પ્રસ્કન્દે-દ્વર્ષુકઃ પર્જન્યઃ સ્યાદ્યદિ ચિરમવર્ષુકો ન સાદયત્યસન્નાદ્ધિ પ્રજાઃ પ્રજાયન્તે નાનુ વષ-ટ્કરોતિ યદનુવષટ્કુર્યા--દ્રુદ્ર-મ્પ્રજા અન્વવસૃજેન્ન હુત્વાન્વીક્ષેત યદન્વીક્ષેત ચક્ષુરસ્ય પ્રમાયુકગ્ગ્ સ્યા-ત્તસ્માન્નાન્વીક્ષ્યઃ ॥ 22 ॥
(એવ - યજ્ઞા - જ્જરાયુ તદેવ તદ - ન્તર્દધાતિ - ન - સપ્તવિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 6)
અન્તર્યામપાત્રેણ સાવિત્ર-માગ્રયણા-દ્ગૃહ્ણાતિ પ્રજાપતિર્વા એષ યદાગ્રયણઃ પ્રજાના-મ્પ્રજનનાય ન સાદયત્યસન્નાદ્ધિ પ્રજાઃ પ્રજાયન્તે નાનુ વષ-ટ્કરોતિ યદનુવષટ્કુર્યા-દ્રુદ્ર-મ્પ્રજા અન્વવસૃજે-દેષ વૈ ગાયત્રો દેવાનાં-યઁ-થ્સવિતૈષ ગાયત્રિયૈ લોકે ગૃહ્યતે યદાગ્રયણો યદન્તર્યામપાત્રેણ સાવિત્ર-માગ્રયણા-દ્ગૃહ્ણાતિ સ્વા-દેવૈનં-યોઁને-ર્નિર્ગૃહ્ણાતિ વિશ્વે [વિશ્વે, દેવા-સ્તૃતીયગ્ં] 23
દેવા-સ્તૃતીયગ્ં સવન-ન્નોદયચ્છ-ન્તે સવિતાર-મ્પ્રાતસ્સવનભાગગ્ં સન્ત-ન્તૃતીયસવનમભિ પર્યણય-ન્તતો વૈ તે તૃતીયગ્ં સવન-મુદયચ્છન્. ય-ત્તૃતીયસવને સાવિત્રો ગૃહ્યતે તૃતીયસ્ય સવનસ્યોદ્યત્યૈ સવિતૃપાત્રેણ વૈશ્વદેવ-ઙ્કલશા-દ્ગૃહ્ણાતિ વૈશ્વદેવ્યો વૈ પ્રજા વૈશ્વદેવઃ કલશઃ સવિતા પ્રસવાનામીશે ય-થ્સવિતૃપાત્રેણ વૈશ્વદેવ-ઙ્કલશા-દ્ગૃહ્ણાતિ સવિતૃપ્રસૂત એવાસ્મૈ પ્રજાઃ પ્ર [પ્રજાઃ પ્ર, જનયતિ સોમે સોમમભિ] 24
જનયતિ સોમે સોમમભિ ગૃહ્ણાતિ રેત એવ ત-દ્દધાતિ સુશર્મા-ઽસિ સુપ્રતિષ્ઠાન ઇત્યાહ સોમે હિ સોમમભિગૃહ્ણાતિ પ્રતિષ્ઠિત્યા એતસ્મિન્ વા અપિ ગ્રહે મનુષ્યેભ્યો દેવેભ્યઃ પિતૃભ્યઃ ક્રિયતે સુશર્મા-ઽસિ સુપ્રતિષ્ઠાન ઇત્યાહ મનુષ્યેભ્ય એવૈતેન કરોતિ બૃહદિત્યાહ દેવેભ્ય એવૈતેન કરોતિ નમ ઇત્યાહ પિતૃભ્ય એવૈતેન કરોત્યે તાવતી ર્વૈ દેવતાસ્તાભ્ય એવૈનગ્ં સર્વાભ્યો ગૃહ્ણાત્યેષ તે યોનિર્વિશ્વેભ્યસ્ત્વા દેવેભ્ય ઇત્યાહ વૈશ્વદેવો હ્યેષઃ ॥ 25 ॥
અન્તર્યામપાત્રેણ સાવિત્ર-માગ્રયણા-દ્ગૃહ્ણાતિ પ્રજાપતિર્વા એષ યદાગ્રયણઃ પ્રજાના-મ્પ્રજનનાય ન સાદયત્યસન્નાદ્ધિ પ્રજાઃ પ્રજાયન્તે નાનુ વષ-ટ્કરોતિ યદનુવષટ્કુર્યા-દ્રુદ્ર-મ્પ્રજા અન્વવસૃજે-દેષ વૈ ગાયત્રો દેવાનાં-યઁ-થ્સવિતૈષ ગાયત્રિયૈ લોકે ગૃહ્યતે યદાગ્રયણો યદન્તર્યામપાત્રેણ સાવિત્ર-માગ્રયણા-દ્ગૃહ્ણાતિ સ્વા-દેવૈનં-યોઁને-ર્નિર્ગૃહ્ણાતિ વિશ્વે [વિશ્વે, દેવા-સ્તૃતીયગ્ં] 23
દેવા-સ્તૃતીયગ્ં સવન-ન્નોદયચ્છ-ન્તે સવિતાર-મ્પ્રાતસ્સવનભાગગ્ં સન્ત-ન્તૃતીયસવનમભિ પર્યણય-ન્તતો વૈ તે તૃતીયગ્ં સવન-મુદયચ્છન્. ય-ત્તૃતીયસવને સાવિત્રો ગૃહ્યતે તૃતીયસ્ય સવનસ્યોદ્યત્યૈ સવિતૃપાત્રેણ વૈશ્વદેવ-ઙ્કલશા-દ્ગૃહ્ણાતિ વૈશ્વદેવ્યો વૈ પ્રજા વૈશ્વદેવઃ કલશઃ સવિતા પ્રસવાનામીશે ય-થ્સવિતૃપાત્રેણ વૈશ્વદેવ-ઙ્કલશા-દ્ગૃહ્ણાતિ સવિતૃપ્રસૂત એવાસ્મૈ પ્રજાઃ પ્ર [પ્રજાઃ પ્ર, જનયતિ સોમે સોમમભિ] 24
જનયતિ સોમે સોમમભિ ગૃહ્ણાતિ રેત એવ ત-દ્દધાતિ સુશર્મા-ઽસિ સુપ્રતિષ્ઠાન ઇત્યાહ સોમે હિ સોમમભિગૃહ્ણાતિ પ્રતિષ્ઠિત્યા એતસ્મિન્ વા અપિ ગ્રહે મનુષ્યેભ્યો દેવેભ્યઃ પિતૃભ્યઃ ક્રિયતે સુશર્મા-ઽસિ સુપ્રતિષ્ઠાન ઇત્યાહ મનુષ્યેભ્ય એવૈતેન કરોતિ બૃહદિત્યાહ દેવેભ્ય એવૈતેન કરોતિ નમ ઇત્યાહ પિતૃભ્ય એવૈતેન કરોત્યે તાવતી ર્વૈ દેવતાસ્તાભ્ય એવૈનગ્ં સર્વાભ્યો ગૃહ્ણાત્યેષ તે યોનિર્વિશ્વેભ્યસ્ત્વા દેવેભ્ય ઇત્યાહ વૈશ્વદેવો હ્યેષઃ ॥ 25 ॥
(વિશ્વે - પ્ર - પિતૃભ્ય એવૈતેન કરોત્યે - કાન્નવિગ્ંશતિશ્ચ) (અ. 7)
પ્રાણો વા એષ યદુપાગ્ંશુ-ર્યદુપાગ્ંશુપાત્રેણ પ્રથમશ્ચોત્તમશ્ચ ગ્રહૌ ગૃહ્યેતે પ્રાણમેવાનુ પ્રયન્તિ પ્રાણમનૂદ્યન્તિ પ્રજાપતિર્વા એષ યદાગ્રયણઃ પ્રાણ ઉપાગ્ંશુઃ પત્નીઃ પ્રજાઃ પ્ર જનયન્તિ યદુપાગ્ંશુપાત્રેણ પાત્નીવતમાગ્રયણા-દ્ગૃહ્ણાતિ પ્રજાના-મ્પ્રજનનાય તસ્મા-ત્પ્રાણ-મ્પ્રજા અનુ પ્ર જાયન્તે દેવા વા ઇત ઇતઃ પત્ની-સ્સુવર્ગં- [પત્ની-સ્સુવર્ગમ્, લોક-મજિગાગ્ંસ-ન્તે] 26
-ઁલોક-મજિગાગ્ંસ-ન્તે સુવર્ગં-લોઁક-ન્ન પ્રાજાન-ન્ત એત-મ્પાત્નીવતમપશ્ય-ન્તમગૃહ્ણત તતો વૈ તે સુવર્ગં-લોઁક-મ્પ્રાજાનન્. ય-ત્પાત્નીવતો ગૃહ્યતે સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય પ્રજ્ઞાત્યૈ સ સોમો નાતિષ્ઠત સ્ત્રીભ્યો ગૃહ્યમાણસ્ત-ઙ્ઘૃતં-વઁજ્ર-ઙ્કૃત્વા-ઽઘ્ન-ન્ત-ન્નિરિન્દ્રિય-મ્ભૂતમગૃહ્ણ-ન્તસ્મા-થ્સ્ત્રિયો નિરિન્દ્રિયા અદાયાદીરપિ પાપા-ત્પુગ્ંસ ઉપસ્તિતરં- [ઉપસ્તિતરમ્, વદન્તિ ય-દ્ઘૃતેન] 27
-ઁવદન્તિ ય-દ્ઘૃતેન પાત્નીવતગ્ગ્ શ્રીણાતિ વજ્રેણૈવૈનં-વઁશે કૃત્વા ગૃહ્ણા-ત્યુપયામગૃહીતો-ઽસીત્યાહેયં-વાઁ ઉપયામ-સ્તસ્માદિમા-મ્પ્રજા અનુ પ્ર જાયન્તે બૃહસ્પતિસુતસ્ય ત ઇત્યાહ બ્રહ્મ વૈ દેવાના-મ્બૃહસ્પતિ-ર્બ્રહ્મણૈવાસ્મૈ પ્રજાઃ પ્ર જનયતીન્દો ઇત્યાહ રેતો વા ઇન્દૂ રેત એવ ત-દ્દધાતીન્દ્રિયાવ ઇ- [ઇતિ, આહ પ્રજા] 28
-ત્યાહ પ્રજા વા ઇન્દ્રિય-મ્પ્રજા એવાસ્મૈ પ્ર જનયત્યગ્ના(3) ઇત્યાહાગ્નિર્વૈ રેતોધાઃ પત્નીવ ઇત્યાહ મિથુનત્વાય સજૂર્દેવેન ત્વષ્ટ્રા સોમ-મ્પિબેત્યાહ ત્વષ્ટા વૈ પશૂના-મ્મિથુનાનાગ્ં રૂપકૃ-દ્રૂપમેવ પશુષુ દધાતિ દેવા વૈ ત્વષ્ટારમજિઘાગ્ંસન્-થ્સ પત્નીઃ પ્રાપદ્યત ત-ન્ન પ્રતિ પ્રા-ઽયચ્છ-ન્તસ્માદપિ [પ્રા-ઽયચ્છ-ન્તસ્માદપિ, વદ્ધ્ય-મ્પ્રપન્ન-] 29
વદ્ધ્ય-મ્પ્રપન્ન-ન્ન પ્રતિ પ્રયચ્છન્તિ તસ્મા-ત્પાત્નીવતે ત્વષ્ટ્રે-ઽપિ ગૃહ્યતે ન સાદયત્યસન્નાદ્ધિ પ્રજાઃ પ્રજાયન્તે નાનુ વષ-ટ્કરોતિ યદનુવષ-ટ્કુર્યા-દ્રુદ્ર-મ્પ્રજા અન્વવસૃજે-દ્યન્ના-ઽનુવષટ્કુર્યા-દશાન્ત-મગ્ની-થ્સોમ-મ્ભક્ષયે-દુપાગ્શ્વનુ વષ-ટ્કરોતિ ન રુદ્ર-મ્પ્રજા અન્વવસૃજતિ શાન્તમગ્ની-થ્સોમ-મ્ભક્ષયત્યગ્ની-ન્નેષ્ટુ-રુપસ્થમા સીદ [સીદ, નેષ્ટઃ પત્ની-] 30
નેષ્ટઃ પત્ની-મુદાનયેત્યાહા-ગ્નીદેવ નેષ્ટરિ રેતો દધાતિ નેષ્ટા પત્નિયામુ-દ્ગાત્રા સ-ઙ્ખ્યાપયતિ પ્રજાપતિર્વા એષ યદુદ્ગાતા પ્રજાના-મ્પ્રજનનાયાપ ઉપ પ્ર વર્તયતિ રેત એવ ત-થ્સિઞ્ચત્યૂરુણોપ પ્ર વર્તયત્યૂરુણા હિ રેતઃ સિચ્યતે નગ્ન-ઙ્કૃત્યો-રુમુપ પ્ર વર્તયતિ યદા હિ નગ્ન ઊરુર્ભવત્યથ મિથુની ભવતો-ઽથ રેતઃ સિચ્યતે-ઽથ પ્રજાઃ પ્ર જાયન્તે ॥ 31 ॥
પ્રાણો વા એષ યદુપાગ્ંશુ-ર્યદુપાગ્ંશુપાત્રેણ પ્રથમશ્ચોત્તમશ્ચ ગ્રહૌ ગૃહ્યેતે પ્રાણમેવાનુ પ્રયન્તિ પ્રાણમનૂદ્યન્તિ પ્રજાપતિર્વા એષ યદાગ્રયણઃ પ્રાણ ઉપાગ્ંશુઃ પત્નીઃ પ્રજાઃ પ્ર જનયન્તિ યદુપાગ્ંશુપાત્રેણ પાત્નીવતમાગ્રયણા-દ્ગૃહ્ણાતિ પ્રજાના-મ્પ્રજનનાય તસ્મા-ત્પ્રાણ-મ્પ્રજા અનુ પ્ર જાયન્તે દેવા વા ઇત ઇતઃ પત્ની-સ્સુવર્ગં- [પત્ની-સ્સુવર્ગમ્, લોક-મજિગાગ્ંસ-ન્તે] 26
-ઁલોક-મજિગાગ્ંસ-ન્તે સુવર્ગં-લોઁક-ન્ન પ્રાજાન-ન્ત એત-મ્પાત્નીવતમપશ્ય-ન્તમગૃહ્ણત તતો વૈ તે સુવર્ગં-લોઁક-મ્પ્રાજાનન્. ય-ત્પાત્નીવતો ગૃહ્યતે સુવર્ગસ્ય લોકસ્ય પ્રજ્ઞાત્યૈ સ સોમો નાતિષ્ઠત સ્ત્રીભ્યો ગૃહ્યમાણસ્ત-ઙ્ઘૃતં-વઁજ્ર-ઙ્કૃત્વા-ઽઘ્ન-ન્ત-ન્નિરિન્દ્રિય-મ્ભૂતમગૃહ્ણ-ન્તસ્મા-થ્સ્ત્રિયો નિરિન્દ્રિયા અદાયાદીરપિ પાપા-ત્પુગ્ંસ ઉપસ્તિતરં- [ઉપસ્તિતરમ્, વદન્તિ ય-દ્ઘૃતેન] 27
-ઁવદન્તિ ય-દ્ઘૃતેન પાત્નીવતગ્ગ્ શ્રીણાતિ વજ્રેણૈવૈનં-વઁશે કૃત્વા ગૃહ્ણા-ત્યુપયામગૃહીતો-ઽસીત્યાહેયં-વાઁ ઉપયામ-સ્તસ્માદિમા-મ્પ્રજા અનુ પ્ર જાયન્તે બૃહસ્પતિસુતસ્ય ત ઇત્યાહ બ્રહ્મ વૈ દેવાના-મ્બૃહસ્પતિ-ર્બ્રહ્મણૈવાસ્મૈ પ્રજાઃ પ્ર જનયતીન્દો ઇત્યાહ રેતો વા ઇન્દૂ રેત એવ ત-દ્દધાતીન્દ્રિયાવ ઇ- [ઇતિ, આહ પ્રજા] 28
-ત્યાહ પ્રજા વા ઇન્દ્રિય-મ્પ્રજા એવાસ્મૈ પ્ર જનયત્યગ્ના(3) ઇત્યાહાગ્નિર્વૈ રેતોધાઃ પત્નીવ ઇત્યાહ મિથુનત્વાય સજૂર્દેવેન ત્વષ્ટ્રા સોમ-મ્પિબેત્યાહ ત્વષ્ટા વૈ પશૂના-મ્મિથુનાનાગ્ં રૂપકૃ-દ્રૂપમેવ પશુષુ દધાતિ દેવા વૈ ત્વષ્ટારમજિઘાગ્ંસન્-થ્સ પત્નીઃ પ્રાપદ્યત ત-ન્ન પ્રતિ પ્રા-ઽયચ્છ-ન્તસ્માદપિ [પ્રા-ઽયચ્છ-ન્તસ્માદપિ, વદ્ધ્ય-મ્પ્રપન્ન-] 29
વદ્ધ્ય-મ્પ્રપન્ન-ન્ન પ્રતિ પ્રયચ્છન્તિ તસ્મા-ત્પાત્નીવતે ત્વષ્ટ્રે-ઽપિ ગૃહ્યતે ન સાદયત્યસન્નાદ્ધિ પ્રજાઃ પ્રજાયન્તે નાનુ વષ-ટ્કરોતિ યદનુવષ-ટ્કુર્યા-દ્રુદ્ર-મ્પ્રજા અન્વવસૃજે-દ્યન્ના-ઽનુવષટ્કુર્યા-દશાન્ત-મગ્ની-થ્સોમ-મ્ભક્ષયે-દુપાગ્શ્વનુ વષ-ટ્કરોતિ ન રુદ્ર-મ્પ્રજા અન્વવસૃજતિ શાન્તમગ્ની-થ્સોમ-મ્ભક્ષયત્યગ્ની-ન્નેષ્ટુ-રુપસ્થમા સીદ [સીદ, નેષ્ટઃ પત્ની-] 30
નેષ્ટઃ પત્ની-મુદાનયેત્યાહા-ગ્નીદેવ નેષ્ટરિ રેતો દધાતિ નેષ્ટા પત્નિયામુ-દ્ગાત્રા સ-ઙ્ખ્યાપયતિ પ્રજાપતિર્વા એષ યદુદ્ગાતા પ્રજાના-મ્પ્રજનનાયાપ ઉપ પ્ર વર્તયતિ રેત એવ ત-થ્સિઞ્ચત્યૂરુણોપ પ્ર વર્તયત્યૂરુણા હિ રેતઃ સિચ્યતે નગ્ન-ઙ્કૃત્યો-રુમુપ પ્ર વર્તયતિ યદા હિ નગ્ન ઊરુર્ભવત્યથ મિથુની ભવતો-ઽથ રેતઃ સિચ્યતે-ઽથ પ્રજાઃ પ્ર જાયન્તે ॥ 31 ॥
(પત્ની-સ્સુવર્ગ - મુપસ્તિતર - મિન્દ્રિયાવ ઇત્ય - પિ - સીદ - મિથુન્ય - ષ્ટૌ ચ) (અ. 8)
ઇન્દ્રો વૃત્રમહ-ન્તસ્ય શીર્ષકપાલ-મુદૌબ્જ-થ્સ દ્રોણકલશો-ઽભવ-ત્તસ્મા-થ્સોમ-સ્સમસ્રવ-થ્સ હારિયોજનો-ઽભવ-ત્તં-વ્યઁચિકિથ્સ-જ્જુહવાની(3) મા હૌષા(3)-મિતિ સો-ઽમન્યત યદ્ધોષ્યામ્યામગ્ં હોષ્યામિ યન્ન હોષ્યામિ યજ્ઞવેશસ-ઙ્કરિષ્યામીતિ તમદ્ધ્રિયત હોતુગ્ં સો-ઽગ્નિ-રબ્રવીન્ન મય્યામગ્ં હોષ્યસીતિ ત-ન્ધાનાભિ-રશ્રીણા- [-રશ્રીણાત્, તગ્ં શૃત-] 32
-ત્તગ્ં શૃત-મ્ભૂત-મજુહોદ્ય-દ્ધાનાભિર્-હારિયોજનગ્ગ્ શ્રીણાતિ શૃતત્વાય શૃત-મેવૈન-મ્ભૂત-ઞ્જુહોતિ બહ્વીભિઃ શ્રીણાત્યેતાવતી-રેવાસ્યા-મુષ્મિન્ ઁલોકે કામદુઘા ભવન્ત્યથો ખલ્વાહુરેતા વા ઇન્દ્રસ્ય પૃશ્ઞયઃ કામદુઘા યદ્ધારિયોજનીરિતિ તસ્મા-દ્બહ્વીભિઃ શ્રીણીયાદૃખ્સામે વા ઇન્દ્રસ્ય હરી સોમપાનૌ તયોઃ પરિધય આધાનં-યઁદપ્રહૃત્ય પરિધી-ઞ્જુહુયા-દન્તરાધાનાભ્યા- [-દન્તરાધાનાભ્યામ્, ઘાસ-મ્પ્ર] 33
-ઙ્ઘાસ-મ્પ્ર યચ્છે-ત્પ્રહૃત્ય પરિધીઞ્જુહોતિ નિરાધાનાભ્યા-મેવ ઘાસ-મ્પ્ર યચ્છત્યુન્નેતા જુહોતિ યાતયામેવ હ્યેતર્હ્યદ્ધ્વર્યુ-સ્સ્વગાકૃતો ય-દદ્ધ્વર્યુ-ર્જુહુયા-દ્યથા વિમુક્ત-મ્પુનર્યુનક્તિ તાદૃગેવ તચ્છીર્ષ-ન્નધિનિધાય જુહોતિ શીર્ષતો હિ સ સમભવ-દ્વિક્રમ્ય જુહોતિ વિક્રમ્ય હીન્દ્રો વૃત્રમહન્-થ્સમૃદ્ધ્યૈ પશવો વૈ હારિયોજનીર્ય-થ્સભિન્ન્દ્યા-દલ્પા [-દલ્પાઃ, એન-મ્પશવો] 34
એન-મ્પશવો ભુઞ્જન્ત ઉપતિષ્ઠેરન્. યન્ન સભિન્ન્દ્યા-દ્બહવ એન-મ્પશવો-ઽભુઞ્જન્ત ઉપ તિષ્ઠેર-ન્મનસા સ-મ્બાધત ઉભય-ઙ્કરોતિ બહવ એવૈન-મ્પશવો ભુઞ્જન્ત ઉપ તિષ્ઠન્ત ઉન્નેતર્યુપહવ-મિચ્છન્તે ય એવ તત્ર સોમપીથસ્ત-મેવાવ રુન્ધત ઉત્તરવેદ્યા-ન્નિવપતિ પશવો વા ઉત્તરવેદિઃ પશવો હારિયોજનીઃ પશુષ્વેવ પશૂ-ન્પ્રતિ ષ્ઠાપયન્તિ ॥ 35 ॥
ઇન્દ્રો વૃત્રમહ-ન્તસ્ય શીર્ષકપાલ-મુદૌબ્જ-થ્સ દ્રોણકલશો-ઽભવ-ત્તસ્મા-થ્સોમ-સ્સમસ્રવ-થ્સ હારિયોજનો-ઽભવ-ત્તં-વ્યઁચિકિથ્સ-જ્જુહવાની(3) મા હૌષા(3)-મિતિ સો-ઽમન્યત યદ્ધોષ્યામ્યામગ્ં હોષ્યામિ યન્ન હોષ્યામિ યજ્ઞવેશસ-ઙ્કરિષ્યામીતિ તમદ્ધ્રિયત હોતુગ્ં સો-ઽગ્નિ-રબ્રવીન્ન મય્યામગ્ં હોષ્યસીતિ ત-ન્ધાનાભિ-રશ્રીણા- [-રશ્રીણાત્, તગ્ં શૃત-] 32
-ત્તગ્ં શૃત-મ્ભૂત-મજુહોદ્ય-દ્ધાનાભિર્-હારિયોજનગ્ગ્ શ્રીણાતિ શૃતત્વાય શૃત-મેવૈન-મ્ભૂત-ઞ્જુહોતિ બહ્વીભિઃ શ્રીણાત્યેતાવતી-રેવાસ્યા-મુષ્મિન્ ઁલોકે કામદુઘા ભવન્ત્યથો ખલ્વાહુરેતા વા ઇન્દ્રસ્ય પૃશ્ઞયઃ કામદુઘા યદ્ધારિયોજનીરિતિ તસ્મા-દ્બહ્વીભિઃ શ્રીણીયાદૃખ્સામે વા ઇન્દ્રસ્ય હરી સોમપાનૌ તયોઃ પરિધય આધાનં-યઁદપ્રહૃત્ય પરિધી-ઞ્જુહુયા-દન્તરાધાનાભ્યા- [-દન્તરાધાનાભ્યામ્, ઘાસ-મ્પ્ર] 33
-ઙ્ઘાસ-મ્પ્ર યચ્છે-ત્પ્રહૃત્ય પરિધીઞ્જુહોતિ નિરાધાનાભ્યા-મેવ ઘાસ-મ્પ્ર યચ્છત્યુન્નેતા જુહોતિ યાતયામેવ હ્યેતર્હ્યદ્ધ્વર્યુ-સ્સ્વગાકૃતો ય-દદ્ધ્વર્યુ-ર્જુહુયા-દ્યથા વિમુક્ત-મ્પુનર્યુનક્તિ તાદૃગેવ તચ્છીર્ષ-ન્નધિનિધાય જુહોતિ શીર્ષતો હિ સ સમભવ-દ્વિક્રમ્ય જુહોતિ વિક્રમ્ય હીન્દ્રો વૃત્રમહન્-થ્સમૃદ્ધ્યૈ પશવો વૈ હારિયોજનીર્ય-થ્સભિન્ન્દ્યા-દલ્પા [-દલ્પાઃ, એન-મ્પશવો] 34
એન-મ્પશવો ભુઞ્જન્ત ઉપતિષ્ઠેરન્. યન્ન સભિન્ન્દ્યા-દ્બહવ એન-મ્પશવો-ઽભુઞ્જન્ત ઉપ તિષ્ઠેર-ન્મનસા સ-મ્બાધત ઉભય-ઙ્કરોતિ બહવ એવૈન-મ્પશવો ભુઞ્જન્ત ઉપ તિષ્ઠન્ત ઉન્નેતર્યુપહવ-મિચ્છન્તે ય એવ તત્ર સોમપીથસ્ત-મેવાવ રુન્ધત ઉત્તરવેદ્યા-ન્નિવપતિ પશવો વા ઉત્તરવેદિઃ પશવો હારિયોજનીઃ પશુષ્વેવ પશૂ-ન્પ્રતિ ષ્ઠાપયન્તિ ॥ 35 ॥
(અશ્રીણા - દન્તરાધાનાભ્યા - મલ્પાઃ - સ્થાપયન્તિ) (અ. 9)
ગ્રહાન્. વા અનુ પ્રજાઃ પશવઃ પ્ર જાયન્ત ઉપાગ્શ્વન્તર્યા-માવજાવયઃ શુક્રામન્થિનૌ પુરુષા ઋતુગ્રહા-નેકશફા આદિત્યગ્રહ-ઙ્ગાવ આદિત્યગ્રહો ભૂયિષ્ઠાભિર્-ઋગ્ભિર્ગૃહ્યતે તસ્મા-દ્ગાવઃ પશૂના-મ્ભૂયિષ્ઠા ય-ત્ત્રિરુપાગ્ં શુગ્ં હસ્તેન વિગૃહ્ણાતિ તસ્મા-દ્દ્વૌ ત્રીનજા જનયત્યથાવયો ભૂયસીઃ પિતા વા એષ યદાગ્રયણઃ પુત્રઃ કલશો યદાગ્રયણ ઉપદસ્યે-ત્કલશા-દ્ગૃહ્ણીયા-દ્યથા પિતા [ ] 36
પુત્ર-ઙ્ક્ષિત ઉપધાવતિ તાદૃગેવ તદ્ય-ત્કલશ ઉપદસ્યે-દાગ્રયણા-દ્ગૃહ્ણીયા-દ્યથા પુત્રઃ પિતર-ઙ્ક્ષિત ઉપધાવતિ તાદૃગેવ તદાત્મા વા એષ યજ્ઞસ્ય યદાગ્રયણો યદ્ગ્રહો વા કલશો વોપદસ્યે-દાગ્રયણા-દ્ગૃહ્ણીયાદાત્મન એવાધિ યજ્ઞ-ન્નિષ્કરોત્યવિજ્ઞાતો વા એષ ગૃહ્યતે યદાગ્રયણ-સ્સ્થાલ્યા ગૃહ્ણાતિ વાયવ્યેન જુહોતિ તસ્મા- [તસ્માત્, ગર્ભેણા ઽવિજ્ઞાતેન] 37
-દ્ગર્ભેણા ઽવિજ્ઞાતેન બ્રહ્મહા ઽવભૃથમવ યન્તિ પરા સ્થાલીરસ્યન્ત્યુ-દ્વાયવ્યાનિ હરન્તિ તસ્મા-થ્સ્ત્રિય-ઞ્જાતા-મ્પરા-ઽસ્યન્ત્યુ-ત્પુમાગ્ં સગ્ં હરન્તિ ય-ત્પુરોરુચમાહ યથા વસ્યસ આહરતિ તાદૃગેવ ત-દ્ય-દ્ગ્રહ-ઙ્ગૃહ્ણાતિ યથા વસ્યસ આહૃત્ય પ્રા-ઽઽહ તાદૃગેવ ત-દ્ય-થ્સાદયતિ યથા વસ્યસ ઉપનિધાયા-પક્રામતિ તાદૃગેવ ત-દ્ય દ્વૈ યજ્ઞસ્ય સામ્ના યજુષા ક્રિયતે શિથિલ-ન્ત-દ્યદૃચા ત-દ્દૃઢ-મ્પુરસ્તાદુપયામા યજુષા ગૃહ્યન્ત ઉપરિષ્ટા-દુપયામા ઋચા યજ્ઞસ્ય ધૃત્યૈ ॥ 38 ॥
ગ્રહાન્. વા અનુ પ્રજાઃ પશવઃ પ્ર જાયન્ત ઉપાગ્શ્વન્તર્યા-માવજાવયઃ શુક્રામન્થિનૌ પુરુષા ઋતુગ્રહા-નેકશફા આદિત્યગ્રહ-ઙ્ગાવ આદિત્યગ્રહો ભૂયિષ્ઠાભિર્-ઋગ્ભિર્ગૃહ્યતે તસ્મા-દ્ગાવઃ પશૂના-મ્ભૂયિષ્ઠા ય-ત્ત્રિરુપાગ્ં શુગ્ં હસ્તેન વિગૃહ્ણાતિ તસ્મા-દ્દ્વૌ ત્રીનજા જનયત્યથાવયો ભૂયસીઃ પિતા વા એષ યદાગ્રયણઃ પુત્રઃ કલશો યદાગ્રયણ ઉપદસ્યે-ત્કલશા-દ્ગૃહ્ણીયા-દ્યથા પિતા [ ] 36
પુત્ર-ઙ્ક્ષિત ઉપધાવતિ તાદૃગેવ તદ્ય-ત્કલશ ઉપદસ્યે-દાગ્રયણા-દ્ગૃહ્ણીયા-દ્યથા પુત્રઃ પિતર-ઙ્ક્ષિત ઉપધાવતિ તાદૃગેવ તદાત્મા વા એષ યજ્ઞસ્ય યદાગ્રયણો યદ્ગ્રહો વા કલશો વોપદસ્યે-દાગ્રયણા-દ્ગૃહ્ણીયાદાત્મન એવાધિ યજ્ઞ-ન્નિષ્કરોત્યવિજ્ઞાતો વા એષ ગૃહ્યતે યદાગ્રયણ-સ્સ્થાલ્યા ગૃહ્ણાતિ વાયવ્યેન જુહોતિ તસ્મા- [તસ્માત્, ગર્ભેણા ઽવિજ્ઞાતેન] 37
-દ્ગર્ભેણા ઽવિજ્ઞાતેન બ્રહ્મહા ઽવભૃથમવ યન્તિ પરા સ્થાલીરસ્યન્ત્યુ-દ્વાયવ્યાનિ હરન્તિ તસ્મા-થ્સ્ત્રિય-ઞ્જાતા-મ્પરા-ઽસ્યન્ત્યુ-ત્પુમાગ્ં સગ્ં હરન્તિ ય-ત્પુરોરુચમાહ યથા વસ્યસ આહરતિ તાદૃગેવ ત-દ્ય-દ્ગ્રહ-ઙ્ગૃહ્ણાતિ યથા વસ્યસ આહૃત્ય પ્રા-ઽઽહ તાદૃગેવ ત-દ્ય-થ્સાદયતિ યથા વસ્યસ ઉપનિધાયા-પક્રામતિ તાદૃગેવ ત-દ્ય દ્વૈ યજ્ઞસ્ય સામ્ના યજુષા ક્રિયતે શિથિલ-ન્ત-દ્યદૃચા ત-દ્દૃઢ-મ્પુરસ્તાદુપયામા યજુષા ગૃહ્યન્ત ઉપરિષ્ટા-દુપયામા ઋચા યજ્ઞસ્ય ધૃત્યૈ ॥ 38 ॥
(યથા પિતા-તસ્મા-દપક્રામતિ તાદૃગેવ ત-દ્ય-દષ્ટા દશ ચ) (અ. 10)
પ્રાન્યાનિ પાત્રાણિ યુજ્યન્તે નાન્યાનિ યાનિ પરાચીનાનિ પ્રયુજ્યન્તે-ઽમુમેવ તૈર્લોકમભિ જયતિ પરાઙિવ હ્યસૌ લોકો યાનિ પુનઃ પ્રયુજ્યન્ત ઇમમેવ તૈર્લોકમભિ જયતિ પુનઃપુન-રિવ હ્યયં-લોઁકઃ પ્રાન્યાનિ પાત્રાણિ યુજ્યન્તે નાન્યાનિ યાનિ પરાચીનાનિ પ્રયુજ્યન્તે તાન્યન્વોષધયઃ પરા ભવન્તિ યાનિ પુનઃ [પુનઃ, પ્રયુજ્યન્તે] 39
પ્રયુજ્યન્તે તાન્યન્વોષધયઃ પુનરા ભવન્તિ પ્રાન્યાનિ પાત્રાણિ યુજ્યન્તે નાન્યાનિ યાનિ પરાચીનાનિ પ્રયુજ્યન્તે તાન્યન્વારણ્યાઃ પશવો-ઽરણ્ય-મપ યન્તિ યાનિ પુનઃ પ્રયુજ્યન્તે તાન્યનુ ગ્રામ્યાઃ પશવો ગ્રામ-મુપાવયન્તિ યો વૈ ગ્રહાણા-ન્નિદાનં-વેઁદ નિદાનવા-ન્ભવત્યાજ્ય-મિત્યુક્થ-ન્તદ્વૈ ગ્રહાણા-ન્નિદાનં-યઁદુપાગ્ંશુ શગ્ંસતિ ત- [શગ્ંસતિ તત્, ઉપાગ્શ્વન્તર્યામયો-] 40
-દુપાગ્શ્વન્તર્યામયો-ર્યદુચ્ચૈ-સ્તદિતરેષા-ઙ્ગ્રહાણામેતદ્વૈ ગ્રહાણા-ન્નિદાનં-યઁ એવં-વેઁદ નિદાનવા-ન્ભવતિ યો વૈ ગ્રહાણા-મ્મિથુનં-વેઁદ પ્ર પ્રજયા પશુભિ-ર્મિથુનૈ-ર્જાયતે સ્થાલીભિ-રન્યે ગ્રહા ગૃહ્યન્તે વાયવ્યૈ-રન્ય એતદ્વૈ ગ્રહાણા-મ્મિથુનં-યઁ એવં-વેઁદ પ્ર પ્રજયા પશુભિ-ર્મિથુનૈ-ર્જાયત ઇન્દ્રસ્ત્વષ્ટુ-સ્સોમ-મભીષહા-ઽપિબ-થ્સ વિષ્વ- [વિષ્વઙ્ઙ્, વ્યાર્ચ્છ-થ્સ] 41
ઙ્વ્યાર્ચ્છ-થ્સ આત્મન્નારમણ-ન્નાવિન્દ-થ્સ એતા-નનુસવન-મ્પુરોડાશાનપશ્ય-ત્તા-ન્નિરવપ-ત્તૈર્વૈ સ આત્મન્નારમણ-મકુરુત તસ્મા-દનુસવન-મ્પુરોડાશા નિરુપ્યન્તે તસ્મા-દનુસવન-મ્પુરોડાશાના-મ્પ્રા-ઽશ્ઞીયાદાત્મ-ન્નેવા-ઽઽરમણ-ઙ્કુરુતે નૈનગ્ં સોમો-ઽતિ પવતે બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ નર્ચા ન યજુષા પઙ્ક્તિ-રાપ્યતે-ઽથ કિં ઁયજ્ઞસ્ય પાઙ્ક્તત્વમિતિ ધાનાઃ કરમ્ભઃ પરિવાપઃ પુરોડાશઃ પયસ્યા તેન પઙ્ક્તિ-રાપ્યતે ત-દ્યજ્ઞસ્ય પાઙ્ક્તત્વમ્ ॥ 42 ॥
પ્રાન્યાનિ પાત્રાણિ યુજ્યન્તે નાન્યાનિ યાનિ પરાચીનાનિ પ્રયુજ્યન્તે-ઽમુમેવ તૈર્લોકમભિ જયતિ પરાઙિવ હ્યસૌ લોકો યાનિ પુનઃ પ્રયુજ્યન્ત ઇમમેવ તૈર્લોકમભિ જયતિ પુનઃપુન-રિવ હ્યયં-લોઁકઃ પ્રાન્યાનિ પાત્રાણિ યુજ્યન્તે નાન્યાનિ યાનિ પરાચીનાનિ પ્રયુજ્યન્તે તાન્યન્વોષધયઃ પરા ભવન્તિ યાનિ પુનઃ [પુનઃ, પ્રયુજ્યન્તે] 39
પ્રયુજ્યન્તે તાન્યન્વોષધયઃ પુનરા ભવન્તિ પ્રાન્યાનિ પાત્રાણિ યુજ્યન્તે નાન્યાનિ યાનિ પરાચીનાનિ પ્રયુજ્યન્તે તાન્યન્વારણ્યાઃ પશવો-ઽરણ્ય-મપ યન્તિ યાનિ પુનઃ પ્રયુજ્યન્તે તાન્યનુ ગ્રામ્યાઃ પશવો ગ્રામ-મુપાવયન્તિ યો વૈ ગ્રહાણા-ન્નિદાનં-વેઁદ નિદાનવા-ન્ભવત્યાજ્ય-મિત્યુક્થ-ન્તદ્વૈ ગ્રહાણા-ન્નિદાનં-યઁદુપાગ્ંશુ શગ્ંસતિ ત- [શગ્ંસતિ તત્, ઉપાગ્શ્વન્તર્યામયો-] 40
-દુપાગ્શ્વન્તર્યામયો-ર્યદુચ્ચૈ-સ્તદિતરેષા-ઙ્ગ્રહાણામેતદ્વૈ ગ્રહાણા-ન્નિદાનં-યઁ એવં-વેઁદ નિદાનવા-ન્ભવતિ યો વૈ ગ્રહાણા-મ્મિથુનં-વેઁદ પ્ર પ્રજયા પશુભિ-ર્મિથુનૈ-ર્જાયતે સ્થાલીભિ-રન્યે ગ્રહા ગૃહ્યન્તે વાયવ્યૈ-રન્ય એતદ્વૈ ગ્રહાણા-મ્મિથુનં-યઁ એવં-વેઁદ પ્ર પ્રજયા પશુભિ-ર્મિથુનૈ-ર્જાયત ઇન્દ્રસ્ત્વષ્ટુ-સ્સોમ-મભીષહા-ઽપિબ-થ્સ વિષ્વ- [વિષ્વઙ્ઙ્, વ્યાર્ચ્છ-થ્સ] 41
ઙ્વ્યાર્ચ્છ-થ્સ આત્મન્નારમણ-ન્નાવિન્દ-થ્સ એતા-નનુસવન-મ્પુરોડાશાનપશ્ય-ત્તા-ન્નિરવપ-ત્તૈર્વૈ સ આત્મન્નારમણ-મકુરુત તસ્મા-દનુસવન-મ્પુરોડાશા નિરુપ્યન્તે તસ્મા-દનુસવન-મ્પુરોડાશાના-મ્પ્રા-ઽશ્ઞીયાદાત્મ-ન્નેવા-ઽઽરમણ-ઙ્કુરુતે નૈનગ્ં સોમો-ઽતિ પવતે બ્રહ્મવાદિનો વદન્તિ નર્ચા ન યજુષા પઙ્ક્તિ-રાપ્યતે-ઽથ કિં ઁયજ્ઞસ્ય પાઙ્ક્તત્વમિતિ ધાનાઃ કરમ્ભઃ પરિવાપઃ પુરોડાશઃ પયસ્યા તેન પઙ્ક્તિ-રાપ્યતે ત-દ્યજ્ઞસ્ય પાઙ્ક્તત્વમ્ ॥ 42 ॥
(ભવન્તિ યાનિ પુનઃ - શગ્ંસતિ ત - દ્વિષ્વં - કિં - ચતુર્દશ ચ) (અ. 11)
(ઇન્દ્રો વૃત્રાય- ઽઽયુર્વે - યજ્ઞેન - સુવર્ગા - યેન્દ્રો મરુદ્ભિ - રદિતિ - રન્તર્યામપાત્રેણ - પ્રાણ ઉપાગ્ંશુ પાત્રે - ણેન્દ્રો વૃત્રમહ-ન્તસ્ય - ગ્રહાન્ - પ્રાન્યા - ન્યેકાદશ)
(ઇન્દ્રો વૃત્રાય - પુનર્-ઋતુના-ઽઽહ - મિથુન-મ્પશવો - નેષ્ટઃ પત્ની - મુપાગ્શ્વન્તર્યામયો - દ્વિચત્વારિગ્ંશત્)
(ઇન્દ્રો વૃત્રાય, પાઙ્ક્તત્વમ્)
॥ હરિઃ ઓમ્ ॥
॥ કૃષ્ણ યજુર્વેદીય તૈત્તિરીય સંહિતાયાં ષષ્ઠકાણ્ડે પઞ્ચમઃ પ્રશ્ન-સ્સમાપ્તઃ ॥