Lord Narayana

mahānārāyaṇa upaniṣad

(Mahanarayana Upanishad in English (IAST))

From Taittiriya Aranyaka

Also known as taittiriya aranyaka caturthah prasnah

The Mahanarayana Upanishad, found within the tenth book of the Taittiriya Aranyaka, is a profound text dedicated to Lord Narayana, the supreme Brahman. It emphasizes the omnipresence of the Divine within the human heart and the cosmos. Rich in Vedic hymns, including the famous Narayana Suktam, the text provides a comprehensive guide to meditation, sacrifice, and the realization of ultimate truth. Chanting this Upanishad is believed to purify the mind, bestow inner peace, grant spiritual liberation, and align the seeker with the cosmic rhythm of the universe, ultimately leading to the experience of eternal bliss.

#of 470
taittirīya araṇyaka - caturthaḥ praśnaḥ
oṃ saha nā̭ vavatu | saha naṷ bhunaktu |
saha vīrya̭-ṅkaravāvahai | tejasvinā vadhī̭tamastu mā vi̭dviṣāvahai ||
oṃ śānti-śśānti-śśāntiḥ̭ ||
ambhasyapāre (4.1)
ambha̭sya pāre bhuva̭nasya maddhye nāka̭sya pṛṣṭhe ma̭hato mahī̭yān |
śukreṇa jyotīgṃ̭ṣi samanupravi̭ṣṭaḥ prajāpa̭tiścarati garbhḙ antaḥ |
yasmi̭nnidagṃ sañca vicaiti sarvaṃ-ya~smi̭-ndevā adhi viśvḙ niṣeduḥ |
tadeva bhūta-ntadu bhavya̭mā ida-ntadakṣarḙ parame vyo̭mann |
yenā̭ vṛta-ṅkhañca diva̭-mmahīñca yenā̭ditya-stapa̭ti teja̭sā bhrāja̭sā ca |
yamanta-ssa̭mudre kavayo vaya̭nti yadakṣarḙ parame prajāḥ |
yataḥ̭ prasūtā jagataḥ̭ prasūtī toyḙna jīvān vyaca̭sarja (vyasa̭sarja) bhūmyām |
yadoṣa̭dhībhiḥ puruṣā-npaśūgśca vivḙśa bhūtāni̭ carācarāṇi̭ |
ataḥ̭ para-nnānya-daṇī̭yasahi parā-tparaṃ-ya~-nmaha̭to mahāntam |
yadḙka-mavyakta-mana̭ntarūpaṃ-vi~śva̭-mpurāṇa-ntama̭saḥ para̭stāt || 1.5 (tai. ara. 6.1.1)
tadevarta-ntadṷ satyamā̭hu-stadeva brahma̭ parama-ṅka̭vīnām |
iṣṭāpūrta-mba̭hudhā jāta-ñjāya̭mānaṃ-vi~śva-mbi̭bharti bhuva̭nasya nābhiḥ̭ |
tadevāgni-stadvāyu-stathsūryastadṷ candramāḥ |
tadeva śukramamṛta-ntadbrahma tadāpa-ssa prajāpa̭tiḥ |
sarvḙ nimeṣā jajñirḙ vidyutaḥ purṷṣādadhi̭ |
kalā mṷhūrtāḥ kāṣṭhāścāho-rātrāśca̭ sarvaśaḥ |
ardhamāsā māsā̭ ṛtavaḥ̭ saṃva~thsaraśca̭ kalpantām |
sa āpaḥ̭ pradughe ubhe ime antari̭kṣa-matho suvaḥ̭ |
naina̭-mūrdhva-nna tirya-ñca na maddhye pari̭jagrabhat |
na tasyḙśe kaścana tasya̭ nāma mahadyaśaḥ̭ || 1.10 (tai. ara. 6.1.2)
na sadṛṃśḙ tiṣṭhati rūpa̭masya na cakṣṷṣā paśyati kaścanainam |
hṛdā ma̭nīṣā mana̭sā-'bhi klṛ̭pto ya ḙnaṃ-vi~du-ramṛ̭tāste bha̭vanti |
adbhya-ssambhṷ̄to hiraṇyagarbha ityaṣṭau |
eṣa hi devaḥ pradiśo-'nu sarvāḥ pūrvo̭ hi jāta-ssa u garbhḙ antaḥ |
sa vijāya̭māna-ssajaniṣyamā̭ṇaḥ pratyaṃ-mukhā stiṣṭhati viśvato̭mukhaḥ |
viśvata̭śca-kṣuruta viśvato̭ mukho viśvato̭ hasta uta viśvata̭spāt |
sa-mbāhubhyā-nnama̭ti sa-mpata̭trai-rdyāvā̭ pṛthivī janaya̭-ndeva ekaḥ̭ |
venasta-tpaśyan. viśvā bhuva̭nāni vidvān. yatra viśva-mbhavatyeka̭-nīlam |
yasmi̭nnidagṃ sañca vicaikagṃ sa otaḥ prota̭śca vibhuḥ prajāsṷ |
pratadvo̭ce amṛtannu vidvā-nga̭ndharvo nāma nihi̭ta-ṅguhā̭su || 1.15 (tai. ara. 6.1.3)
trīṇi̭ padā nihi̭tā guhā̭su yastadveda̭ savituḥ pitā-'sa̭t |
sa no bandhṷ-rjanitā sa vi̭dhātā dhāmā̭ni veda bhuva̭nāni viśvā |
yatra̭ devā amṛta̭māna-śānāstṛtīye dhāmānya-bhyaira̭yanta |
pari dyāvā̭pṛthivī ya̭nti sadyaḥ pari̭ lokā-npari diśaḥ pari suvaḥ̭ |
ṛtasya tantuṃ̭-vi~tataṃ-vi~cṛtya tada̭paśya-ttada̭bhava-tprajāsṷ |
parītya̭ lokā-nparītya̭ bhūtāni̭ parītya sarvāḥ pradiśo diśa̭śca |
prajāpa̭tiḥ prathamajā ṛtasyātmanā-''tmāna̭-mabhi-samba̭bhūva |
sada̭saspati-madbhṷta-mpriyamindra̭sya kāmyam |
sani̭-mmedhā ma̭yāsiṣam |
uddīpyasva jātavedo 'paghnannir-ṛ̭ti-mmama̭ || 1.19 (tai. ara. 6.1.4)
paśūgśca mahyamāva̭ha jīva̭nañca diśo̭ diśa |
māno̭ higṃsī jjātavedo gāmaśva-mpurṷṣa-ñjaga̭t |
abi̭bhradagna āga̭hi śriyā mā pari̭pātaya || 1.21 (tai. ara. 6.1.5)
gāyatrī mantrāḥ (4.2)
purṷṣasya vidma sahasrākṣasya̭ mahādevasya̭ dhīmahi | tanno̭ rudraḥ pracodayāt ||
tatpurṷṣāya vidmahḙ mahādevāya̭ dhīmahi | tanno̭ rudraḥ pracodayāt ||
tatpurṷṣāya vidmahḙ vakratuṇḍāya̭ dhīmahi | tanno̭ dantiḥ pracodayāt ||
tatpurṷṣāya vidmahḙ cakratuṇḍāya̭ dhīmahi | tanno̭ nandiḥ pracodayāt ||
tatpurṷṣāya vidmahḙ mahāsenāya̭ dhīmahi | tannaḥ̭ ṣaṇmukhaḥ pracodayāt ||
tatpurṷṣāya vidmahḙ suvarṇapakṣāya̭ dhīmahi | tanno̭ garuḍaḥ pracodayāt ||
vedātmanāya̭ vidmahḙ hiraṇyagarbhāya̭ dhīmahi | tanno brahma pracodayāt ||
nārāyaṇāya̭ vidmahḙ vāsudevāya̭ dhīmahi | tanno̭ viṣṇuḥ pracodayāt ||
vajranakhāya̭ vidmahḙ tīkṣṇa-daggṣṭrāya̭ dhīmahi | tanno̭ nārasigṃhaḥ pracodayāt ||
bhāskarāya̭ vidmahḙ mahaddyutikarāya̭ dhīmahi | tanno̭ ādityaḥ pracodayāt ||
vaiśvānarāya̭ vidmahḙ lālīlāya̭ dhīmahi | tanno̭ agniḥ pracodayāt ||
kātyāyanāya̭ vidmahḙ kanyakumāri̭ dhīmahi | tanno̭ durgiḥ pracodayāt || 1.33 (tai. ara. 6.1.5-7)
dūrvā sūktaṃ (4.3)
sahasrapara̭mā devī śatamṷ̄lā śatāṅkṷrā |
sarvagṃ̭ haratṷ me pāpa-ndūrvā duḥ̭svapna nāśa̭nī |
kāṇḍā-tkāṇḍā-tpraroha̭ntī parṷṣaḥ paruṣaḥ pari̭ |
evā no̭ dūrve prata̭nu sahasrḙṇa śatena̭ ca |
yā śatena̭ pratanoṣi̭ sahasrḙṇa viroha̭si |
tasyāste devīṣṭake vidhema̭ haviṣā̭ vayam |
aśva̭krānte ra̭thakrānte viṣṇukrānte vasundha̭rā |
śirasā̭ dhāra̭yiṣyāmi rakṣasva mā-mpade pade || 1.37 (tai. ara. 6.1.8)
mṛttikā sūktam (4.4)
bhūmi-rdhenu-rdharaṇī lo̭kadhāriṇī |
udhṛtā̭-'si va̭rāheṇa kṛṣṇena śa̭ta bāhunā |
mṛttikḙ hana̭ me pāpaṃ-ya~nmayā dṷṣkṛta-ṅkṛtam |
mṛttike brahma̭dattā-'si kāśyapḙnābhimantri̭tā |
mṛttikḙ dehi̭ me puṣṭi-ntvayi sa̭rva-mpratiṣṭhi̭tam || 1.39
mṛttike pratiṣṭhi̭te sarva-ntanme ni̭rṇuda mṛtti̭ke |
tayā̭ hatena̭ pāpena gacchāmi pa̭ramā-ṅgatim || 1.40 (tai. ara. 6.1.9)
śatrujaya mantrāḥ (4.5)
yata̭ indra bhayā̭mahe tato̭ no abha̭ya-ṅkṛdhi |
magha̭van chagdhi tava tanna̭ ūtaye vidviṣo vimṛdho̭ jahi |
svastidā viśaspati̭-rvṛtrahā vimṛdho̭ vaśī |
vṛṣendraḥ̭ pura ḙtu na-ssvastidā a̭bhayaṅkaraḥ |
svasti na indro̭ vṛddhaśra̭vā-ssvasti naḥ̭ pūṣā viśvavḙdāḥ |
svasti nastārkṣyo ari̭ṣṭanemi-ssvasti no bṛhaspati̭-rdadhātu |
āpānta-manyustṛpala̭prabharmā dhuni-śśimī̭vāṃ-charṷmāgṃ ṛjīṣī |
somo viśvānyatasā vanā̭ni nārvāgindra̭-mpratimānā̭ni debhuḥ || 1.44
brahma̭ jajñāna-mpra̭thama-mpurastā-dvisī̭mata-ssuruco̭ vena ā̭vaḥ |
sa budhniyā̭ upamā a̭sya viṣṭhā-ssataśca yoni-masa̭taśca vivaḥ̭ |
syonā pṛ̭thivi bhavā̭ nṛkṣarā niveśa̭nī | yacchā̭ na-śśarma̭ saprathāḥ |
gandhadvārā-ndṷrādharṣā-nnityapṷṣṭā-ṅkarīṣiṇīm |
īśvarīgṃ̭ sarva̭bhūtānā-ntāmihopa̭hvaye śriyam |
śrīrme bhajatu | alakṣmīrme naśyatu |
viṣṇṷmukhā vai devā-śchando̭-bhirimāṃllo~kā-na̭napajayya-mabhya̭jayann |
mahāgṃ indro vajra̭bāhu-ṣṣoḍaśī śarma̭ yacchatu || 1.48 (tai. ara. 6.1.10)
svasti no̭ maghavā̭ karotu hantṷ pāpmānaṃ-yo~-'smā-ndveṣṭi̭ |
somānagg svara̭ṇa-ṅkṛṇuhi bra̭hmaṇaspate |
kakṣīva̭ntaṃ-ya~ aṷśijam |
śarī̭raṃ-ya~jñaśamala-ṅkusī̭da-ntasmi-nthsīdatu yo-'smā-ndveṣṭi̭ |
cara̭ṇa-mpavitraṃ-vi~ta̭ta-mpurāṇaṃ-ye~na̭ pūta-stara̭ti duṣkṛtāni̭ |
tena̭ pavitrḙṇa śuddhena̭ pūtā ati̭ pāpmāna-marā̭ti-ntarema |
sajoṣā̭ indra saga̭ṇo marudbhi-ssoma̭-mpiba vṛtrahañchūra vidvān |
jahi śatrūgṃ rapa mṛdho̭ nudasvāthābha̭ya-ṅkṛṇuhi viśvato̭ naḥ |
sumitrā na āpa oṣa̭dhaya-ssantu durmitrāstasmai̭ bhūyāsu-ryā-'smā-ndveṣṭi yañca̭ vaya-ndviṣmaḥ | 1.53 (tai. ara. 6.1.11)
āpo hiṣṭhā ma̭yo bhuvastā na̭ ūrje da̭dhātana |
maheraṇā̭ya cakṣa̭se |
yo vaḥ̭ śivata̭mo rasa-stasya̭ bhājayate ha naḥ̭ |
uśatī-ri̭va mātaraḥ̭ |
tasmā ara̭ṅgamāmavo yasya kṣayā̭ya jinva̭tha |
āpo̭ janaya̭thā ca naḥ || 1.54 (tai. ara. 6.1.12)
aghamarṣaṇa sūktam (4.6)
hira̭ṇyaśṛṅgaṃ-va~rṷṇa-mprapa̭dye tīrtha-mmḙ dehi yāci̭taḥ |
yanmayā̭ bhukta-masādhṷ̄nā-mpāpebhya̭śca pratigra̭haḥ |
yanme mana̭sā vācā karmaṇā vā dṷṣkṛta-ṅkṛtam |
tanna indro varṷṇo bṛhaspatiḥ̭ savitā ca̭ punantu punaḥ̭ punaḥ |
namo-'gnaye-'phsumate nama indrā̭ya namo varṷṇāya namo vāruṇyai̭ namo-'dbhyaḥ || 1.57
yadapā-ṅkrūraṃ-ya~da̭meddhyaṃ-ya~da̭śānta-ntadapa̭gacchatāt |
atyāśanā-da̭tīpānā-dyacca ugrā-tpra̭tigrahāt |
tanno varṷṇo rājā pāṇinā hyavamarśa̭tu |
so̭-'hama̭pāpo virajo nirmukto mṷktakilbiṣaḥ |
nāka̭sya pṛṣṭhamārṷhya gacche-dbrahma̭salokatām |
yaścā̭phsu varṷṇa-ssa punātva̭ghamarṣaṇaḥ |
ima-mmḙ gaṅge yamune sarasvati śutṷdri stomagṃ̭ sacatā paruṣṇiyā |
asikniyā ma̭rudvṛdhe vitastayā-''rjī̭kīye śṛṇuhyā suṣoma̭yā |
ṛtañca̭ satyañcā-bhīddhā ttapaso-'ddhya̭jāyata |
tato rātri̭-rajāyata tataḥ̭ samudro a̭rṇavaḥ || 1.63 (tai. ara. 6.1.13)
samudrā-da̭rṇavā-dadhi̭ saṃva~thsaro a̭jāyata |
ahorātrāṇi̭ vidadha-d(midadhad) viśva̭sya miṣato vaśī |
ūryācandramasaṷ dhātā ya̭thā pūrva ma̭kalpayat |
diva̭ñca pṛthivī-ñcāntari̭kṣa matho suvaḥ̭ |
ya-tpṛ̭thivyāgṃ raja̭ssva māntari̭kṣe viroda̭sī |
imāg stadāpo va̭ruṇaḥ punātva̭ghamarṣaṇaḥ |
punantu vasa̭vaḥ punātu varṷṇaḥ punātva̭ghamarṣaṇaḥ |
eṣa bhūtasya̭ maddhye bhuva̭nasya goptā |
eṣa puṇyakṛ̭tāṃ-lo~kāneṣa mṛtyor-hi̭raṇmayam |
dyāvā̭pṛthivyor-hi̭raṇmayagṃ saggśri̭tagṃ suvaḥ̭ | 1.66 (tai. ara. 6.1.14)
sa na-ssuva-ssagṃ śi̭śādhi |
ārdra-ñjvala̭ti jyoti̭-rahama̭smi |
jyoti-rjvala̭ti brahmāhama̭smi |
yo̭-'hama̭smi brahmāhama̭smi |
ahama̭smi brahmāhama̭smi |
ahamevāha-mmā-ñjṷhomi svāhā |
akārya-kārya̭va kīrṇī steno bhrṷ̄ṇahā gṷrutalpagaḥ |
varṷṇo-'pāma̭ghamarṣaṇa-stasmā-tpāpā-tpramṷcyate |
rajobhūmi̭stvamāgṃ roda̭yasva prava̭danti dhīrāḥ |
ākrān-thsamudraḥ pra̭thame vidha̭rma-ñjanaya̭-nprajā bhuva̭nasya rājā |
vṛṣā̭ pavitre adhisāno avyḙ bṛha-thsomo̭ vāvṛdhe suvāna induḥ̭ || 1.70
(pura̭stā--dyaśo - guhā̭su - mama̭ - cakratuṇḍāya̭ dhīmahi - tīkṣadaggṣṭhrāya̭ dhīmahi - pari̭ - pratiṣṭhi̭taṃ - debhu--r yacchatu - dadhātanā- dbhyo - 'rṇavaḥ - suvo - rājaika̭-ñca) (ā1)
durgā sūktam (4.7)
jātavḙdase sunavāma soma̭-marātīyato nida̭hāti vedaḥ̭ |
sa naḥ̭ parṣadati̭ durgāṇi viśvā̭ nāveva sindhṷ-nduritā-'tyagniḥ |
tāmagniva̭rṇā-ntapa̭sā jvalantīṃ-vai~̭rocanī-ṅka̭rmaphaleṣu juṣṭām |
durgā-ndevīgṃ śara̭ṇamaha-mprapa̭dye sutara̭si tarase namaḥ̭ |
agne tva-mpā̭rayā navyo̭ asmān-thsvasti-bhirati̭ durgāṇi viśvā |
pūśca̭ pṛthvī ba̭hulā na̭ urvī bhavā̭ tokāya tana̭yāya śaṃyo~ḥ |
viśvā̭ni no durgahā̭ jātaveda-ssindhu-nna nāvā dṷritā-'ti̭parṣi |
agnḙ atriva-nmana̭sā gṛṇāno-'smāka̭-mboddhyavitā tanūnām |
pṛtanājitagṃ saha̭māna-mugramagnigṃ hṷvema paramā-thsadhasthāt |
sa naḥ̭ parṣadati̭ durgāṇi viśvā kṣāma̭ddevo ati̭ duritā-'tyagniḥ |
pratnoṣi̭-kamīḍyo̭ addhvareṣṷ sanācca hotā navya̭śca sathsi̭ |
svāñcāgne tanuva̭-mpipraya̭svāsmabhya̭ñca saubha̭gamāya̭jasva |
gobhi-rjuṣṭa̭mayujo niṣi̭kta-ntavendra viṣṇo-ranusañca̭rema |
nāka̭sya pṛṣṭhamabhi saṃva~sā̭no vaiṣṇa̭vīṃ-lo~ka iha mā̭dayantām || 2.7 (duritā-'tyagniścatvāri̭ ca) (tai. ara. 6.2.1)
[ o-ṅkātyāyanāya̭ vidmahḙ kanyakumāri̭ dhīmahi | tanno̭ durgiḥ pracodayāt || ]
vyāhṛti homa mantrāḥ (4.8)
bhū-ranna̭-magnayḙ pṛthivyai svāhā, bhuvo-'nnaṃ̭-vā~yave-'ntari̭kṣāya svāhā, suvaranna̭-mādityāya̭ dive svāhā, bhūrbhuvassuva-ranna̭-ñcandrama̭se digbhya-ssvāhā, namo̭ devebhyaḥ̭ svadhā pitṛbhyo bhūrbhuvassuva-rannamom || 3.1 (tai. ara. 6.3.1)
bhū-ragnayḙ pṛthivyai svāhā, bhuvo̭ vāyave-'ntari̭kṣāya svāhā ,
suva̭rādityāya̭ dive svāhā, bhū-rbhuvassuva̭-ścandrama̭se digbhya-ssvāhā,
namo̭ devebhyaḥ̭ svadhā pitṛbhyo bhūrbhuvassuva-ragna om || 4.1
bhū-ragnayḙ ca pṛthivyai ca̭ mahate ca svāhā,
bhuvo̭ vāyavḙ cāntari̭kṣāya ca mahate ca svāhā,
suva̭rādityāya̭ ca dive ca̭ mahate ca svāhā,
bhū-rbhuvassuva̭-ścandrama̭se ca nakṣa̭trebhyaśca digbhyaśca̭ mahate ca svāhā,
namo̭ devebhyaḥ̭ svadhā pitṛbhyo bhūrbhuvassuva-rmaharom || 5.1 (tai. ara. 6.4.1)
jñānaprāptyarthā homamantrāḥ (4.9)
pāhi no agna ena̭se svāhā |
pāhi no viśvaveda̭se svāhā |
yajña-mpāhi vibhāva̭so svāhā |
sarva-mpāhi śatakra̭to svāhā || 6.1 (tai. ara. 6.7.1)
pāhi no̭ agna eka̭yā |
pāhyṷta dvitīya̭yā |
pāhyūrja̭-ntṛtīya̭yā |
pāhi gīrbhi-śca̭tasṛbhi̭-rvaso svāhā || 7.1 (tai. ara. 6.6.1)
vedāvismaraṇāya japamantrāḥ (4.10)
ya-śchanda̭sā-mṛṣabho viśvarṷ̄pa-śchandobhya-śchandāg̭syā viveśa̭ |
sacāgṃ śikyaḥ puro vāco̭paniṣa-dindro jyeṣṭha i̭ndriyāya ṛṣi̭bhyo namo̭ devebhyaḥ̭ svadhā pitṛbhyo bhūrbhuvassuva-śchanda om || 8.1 (tai. ara. 6.8.1)
namo brahma̭ṇe dhāraṇa̭-mme astva-ni̭rākaraṇaṃ-dhārayi̭tā bhūyāsa-ṅkarṇa̭yo-śśruta-mmācyoḍhva-mmamāmuṣya om || 9.1 (tai. ara. 6.9.1)
tapaḥ praśaṃsā (4.11)
ṛta-ntapaḥ̭ satya-ntapaḥ̭ śruta-ntapaḥ̭ śānta-ntapo dama stapa-śśamastapo dāna-ntapo yajña-ntapo bhūrbhuvassuva-rbrahmai-tadupāsyai-tattapaḥ̭ || 10.1 (tai. ara. 6.10.1)
vihitācaraṇa praśaṃsā niṣiddhācaraṇa nindā ca (4.12)
yathā̭ vṛkṣasya̭ sapuṃṣpi̭tasya dūrā-dgandho vātyeva-mpuṇya̭sya karmaṇo̭ dūrā-dgandho vā̭ti yathā̭-'sidhārā-ṅkarte-'va̭hitā-mavakrāme yadyuve yuve havā̭ vihvayi̭ṣyāmi karta-mpa̭tiṣyāmītyeva-mamṛtā̭-dātmāna̭-ñjuguphset || 11.1 (tai. ara. 6.11.1)
dahara vidyā (4.13)
aṇo-raṇī̭yā-nmahato mahī̭yā-nātmā guhā̭yā-nnihi̭to-'sya jantoḥ |
tama̭kratu-mpaśyati vītaśoko dhātuḥ prasādā-nmahimāna̭mīśam |
sapta prāṇāḥ prabhava̭nti tasmā-thsaptārciṣaḥ̭ samidhaḥ̭ sapta jihvāḥ |
sapta ime lokā yeṣu cara̭nti prāṇā guhāśa̭yā-nnihi̭tā-ssapta sa̭pta |
ataḥ̭ samudrā giraya̭śca sarve-'smā-thsyanda̭nte sindha̭va-ssarva̭rūpāḥ |
ata̭śca viśvā oṣa̭dhayo rasācca yenai̭ṣa bhūta-sti̭ṣṭhatyantarātmā |
brahmā devānā-mpadavīḥ ka̭vīnā-mṛṣi-rviprā̭ṇā-mmahiṣo mṛgāṇām |
śyeno gṛdhrā̭ṇāg svadhi̭ti-rvanā̭nāgṃ somaḥ̭ pavitra matyḙti rebhanṋ |
ajā mekāṃ-lo~hi̭ta-śukla-kṛṣṇā-mbahvī-mprajā-ñjanaya̭ntīgṃ sarṷ̄pām |
ajo hyeko̭ juṣamā̭ṇo-'nuśete jahātyenā-mbhukta-bho̭gāmajo-'nyaḥ || 12.5 (tai. ara. 6.12.1)
hagṃsa-śśṷciṣa-dvasṷ-rantarikṣa-saddhotā̭ vediṣa-dati̭thi-rduroṇasat |
nṛṣa-dva̭rasa-dṛ̭tasa-dvyo̭masa-dabjā gojā ṛ̭tajā a̭drijā ṛta-mbṛhat |
ghṛta-mmi̭mikṣire ghṛtama̭sya yoni̭-rghṛte śrito ghṛtamṷvasya dhāma̭ |
anuṣvadhamāva̭ha mādaya̭sva svāhā̭ kṛtaṃ-vṛ~ṣabha vakṣi havyam |
samudrā dūrmi-rmadhṷmāgṃ udā̭ra-dupāgṃśunā sama̭mṛtatva mā̭naṭ |
ghṛtasya nāma guhyaṃ-ya~dasti̭ jihvā devānā̭-mamṛta̭sya nābhiḥ̭ |
vaya-nnāma prabra̭vāmā ghṛtenāsmin. yajñe dhā̭rayāmā namo̭bhiḥ |
upa̭ brahmā śṛ̭ṇavacchasyamā̭na-ñcatuḥ̭ śṛṅgo 'vamī-dgaura etat |
catvāri śṛṅgā trayo̭ asya pādā dve śīra.ṣe sapta hastā̭so asya |
tridhā̭ baddho vṛ̭ṣabho ro̭ravīti maho devo martyāgṃ āvi̭veśa || 12.10 (tai. ara. 6.12.2)
tridhā̭ hita-mpaṇibhi̭-rguhyamā̭na-ṅgavi̭-devāso̭ ghṛtamanva̭vindann |
indra ekagṃ sūrya eka̭-ñjajāna venā dekagg̭ svadhayā niṣṭa̭takṣuḥ |
yo devānā-mprathama-mpurastā-dviśvādhiyo̭ rudro maharṣiḥ̭ |
hiraṇyagarbha-mpa̭śyata jāya̭mānagṃ sano̭ deva-śśubhayā smṛtyā saṃyu~̭naktu |
yasmātpara-nnāpa̭ra masti kiñcidyasmā-nnāṇī̭yo na jyāyo-'sti kaści̭t |
vṛkṣa i̭va stabdho divi ti̭ṣṭha-tyekasteneda-mpūrṇa-mpurṷṣeṇa sarvam || 12.13
(sanyāsa sūktam)
na karma̭ṇā na prajayā dhanḙna tyāgḙnaike amṛtatva-mā̭naśuḥ |
parḙṇa nāka-nnihi̭ta-ṅguhā̭yāṃ-vi~bhrāja̭deta-dyata̭yo viśanti̭ ||
vedānta vijñāna-suni̭ścitārthā-ssanyā̭sa yogādyata̭ya-śśuddha sattvāḥ |
te bra̭hmaloke tu parāntakāle parā̭mṛtā-tpari̭mucyanti sarve |
dahraṃ-vi~pāpa-mparameśma bhūtaṃ-ya~-tpṷṇḍarīka-mpurama̭ddhya saggstham |
tatrāpi dahra-ṅgaganaṃ̭-vi~śoka-stasmi̭n. yadantasta-dupā̭sitavyam ||
yo vedādau sva̭raḥ prokto vedāntḙ ca pratiṣṭhi̭taḥ |
tasya̭ prakṛti̭-līnasya yaḥ paraḥ̭ sa maheśva̭raḥ || 12.17 (tai. ara. 6.12.3)
(ajo-'nya - āvi̭veśa - sarvḙ catvāri̭ ca)
nārāyaṇa sūktaṃ (4.14)
sahasraśīrṣa̭-ndevaṃ-vi~śvākṣaṃ̭-vi~śva śa̭-mbhuvam |
viśva̭-nnārāya̭ṇa-ndevamakṣara̭-mparama-mpadam |
viśvataḥ para̭mānnityaṃ-vi~śva-nnā̭rāyaṇagṃ ha̭rim |
viśva̭meveda-mpurṷṣa-sta-dviśvamupa̭jīvati |
patiṃ-vi~śva̭syātmeśva̭ragṃ śāśva̭tagṃ śivama̭cyutam |
nārāyaṇa-mma̭hājñeyaṃ-vi~śvātmā̭na-mparāya̭ṇam |
nārāyaṇa pa̭ro jyotirātmā nā̭rayaṇaḥ pa̭raḥ |
nārāyaṇa pa̭ra-mbrahma tattva-nnā̭rāyaṇaḥ pa̭raḥ |
nārāyaṇa pa̭ro dhyātā dhyāna-nnā̭rāyaṇaḥ pa̭raḥ |
yacca̭ kiñcij-ja̭ga-thsarva-ndṛśyate śrūyate-'pi̭ vā | 13.4 (tai. ara. 6.13.1)
anta̭-rbahiśca̭ ta-thsarvaṃ-vyā~pya nā̭rāyaṇa-ssthi̭taḥ |
ana̭nta mavya̭ya-ṅkavigṃ sa̭mudre-'ntaṃ̭-vi~śva śa̭bhuṃva~m |
padmakośa-pra̭tīkāśagṃ hṛdaya̭-ñcāpyadhomṷkham |
adho̭ niṣṭyā vi̭tastyānte nābhyāmṷpari tiṣṭha̭ti |
jvālamālā kṷla-mbhātī viśvasyā̭yatana-mma̭hat |
santa̭tagṃ śilābhi̭stu lamba̭tyā kośasanni̭bham |
tasyāntḙ suṣiragṃ sūkṣma-ntasmin-thsarva-mprati̭ṣṭhitam |
tasya maddhyḙ mahāna̭gni-rviśvārci̭-rviśvato̭ mukhaḥ |
so-'gra̭bhug vibha̭ja-ntiṣṭha-nnāhā̭ra-majaraḥ kaviḥ |
tiryagūrdhva ma̭dha-śśāyī raśmaya̭stasya santa̭tā |
santāpaya̭ti sva-ndehamāpā̭datala masta̭kaḥ |
tasya maddhye vahni̭śikhā aṇīyordhvā vyavasthi̭taḥ |
nīlato̭ yada̭ maddhyasthā-dvidyullḙkheva bhāsva̭rā |
nīvāra śūka̭vattanvī pītā bhāsvatyaṇūpa̭mā |
tasyā-śśikhāyā ma̭ddhye paramātmā vyavasthi̭taḥ |
sa brahma sa śiva-ssa hari-ssendra-sso-'kṣa̭raḥ parama-ssvarāṭ || 13.12 (tai. ara. 6.13.2)
(api̭ vā - santa̭tā ṣaṭ ca̭)
āditya maṇḍale parabrahmopāsanaṃ (4.15)
ādityo vā eṣa eta-nmaṇḍala-ntapa̭ti tatra tā ṛcastadṛcā ma̭ṇḍalagṃ sa ṛcāṃ-lo~ko-'thaya eṣa etasmi̭-nmaṇḍale-'rci-rdīpyate tāni sāmā̭ni sa sāmnāṃ-lo~ko-'tha ya eṣa etasmi̭-nmaṇḍale-'rciṣi purṷṣastāni yajūgṃ̭ṣi sa yajṷṣā maṇḍalagṃ sa yajṷṣāṃ-lo~ka-ssaiṣā trayyeva̭ vidyā ta̭pati ya eṣo-'nta-rā̭ditye hi̭raṇmayaḥ purṷṣaḥ || 14.1 (tai. ara. 6.14.1)
ādityapuruṣasya sarvātmakatva pradarśanaṃ (4.16)
ādityo vai teja ojo balaṃ-ya~śa-ścakṣu-śśrotra̭mātmā mano̭ manyu-rmanṷ-rmṛtyu-ssatyo mitro vāyurā̭kāśaḥ prāṇo lo̭kapālaḥ kaḥ ki-ṅka-nta-thsatyamanna̭-mamṛtā̭ jīvo viśvaḥ̭ katama-ssva̭yabhu-mbrahmai tadamṛ̭ta eṣa purṷṣa eṣa bhūtānā-madhi̭pati-rbrahma̭ṇa-ssāyṷjyagṃ salokatā̭-māpno-tyetāsā̭meva devatā̭nāgṃ sāyṷjyagṃ sārṣṭitāgṃ̭ samāna lokatā̭-māpnoti ya evaṃ-ve~detyupaniṣat || 15.1 (tai. ara. 6.15.1)
śivopāsana mantrāḥ (4.17)
nidha̭napataye namaḥ | nidha̭napatāntikāya namaḥ |
ūrdhvāya namaḥ | ūrdhvaliṅgāya namaḥ |
hiraṇyāya namaḥ | hiraṇyaliṅgāya namaḥ |
suvarṇāya namaḥ | suvarṇaliṅgāya namaḥ |
divyāya namaḥ | divyaliṅgāya namaḥ | 16.1 (tai. ara. 6.16.1)
bhavāya namaḥ | bhavaliṅgāya namaḥ |
śarvāya namaḥ | śarvaliṅgāya namaḥ |
śivāya namaḥ | śivaliṅgāya namaḥ |
jvalāya namaḥ | jvalaliṅgāya namaḥ |
ātmāya namaḥ | ātmaliṅgāya namaḥ |
paramāya namaḥ | paramaliṅgāya namaḥ |
etathsomasya̭ sūryasya sarvaliṅgagg̭ sthāpayati pāṇimantra̭-mpavitram || 16.1 (tai. ara. 6.16.2)
paścimavaktra pratipādaka mantraḥ (4.18)
tai. ara. 6.17.1
sadyojāta-mpra̭padyāmi sadyojātāya vai namo namaḥ̭ |
bhave bha̭ve nāti̭bhave bhavasva mām | bhavodbha̭vāya namaḥ̭ || 17.1
uttara vaktra pratipādaka mantraḥ (4.19)
vāmadevāya namo jyeṣṭhāya namaḥ̭ śreṣṭhāya namo̭ rudrāya namaḥ kālā̭ya namaḥ kala̭vikaraṇāya namo bala̭vikaraṇāya namo balā̭ya namo bala̭pramathanāya nama-ssarva̭bhūtadamanāya namo̭ manonma̭nāya namaḥ̭ || 18.1 (tai. ara. 6.18.1)
dakṣiṇa vaktra pratipādaka mantraḥ (4.20)
aghorebhyo-'tha ghorebhyo ghoraghora̭tarebhyaḥ |
sarvebhya-ssarva śarvebhyo nama̭ste astu rudrarṷ̄pebhyaḥ || 19.1 (tai. ara. 6.19.1)
prāgvaktra pratipādaka mantraḥ (4.21)
tatpurṷṣāya vidmahḙ mahādevāya̭ dhīmahi | tanno̭ rudraḥ pracodayāt || 20.1 (tai. ara. 6.20.1)
ūrdhva vaktra pratipādaka mantraḥ (4.22)
īśāna-ssarva̭vidyānā- mīśvara-ssarva̭bhūtānā-mbrahmādhi̭pati-rbrahmaṇo-'dhi̭pati-rbrahmā̭ śivo mḙ astu sadāśivom || 21.1 (tai. ara. 6.21.1)
namaskārārtha mantrāḥ (4.23)
namo hiraṇyabāhave hiraṇyavarṇāya hiraṇyarūpāya hiraṇyapataye 'biṅkāpataya umāpataye paśupatayḙ namo namaḥ || 22.1 (tai. ara. 6.22.1)
ṛtagṃ satya-mpa̭ra-mbrahma puruṣa̭-ṅkṛṣṇapiṅga̭lam |
ūrdhvarḙtaṃ-vi~̭rūpākṣaṃ-vi~śvarṷ̄pāya vai namo namaḥ̭ || 23.1 (tai. ara. 6.23.1)
sarvo vai rudrastasmai̭ rudrāya namo̭ astu |
purṷṣo vai rudra-ssanmaho namo namaḥ̭ |
viśva̭-mbhūta-mbhuva̭na-ñcitra-mba̭hudhā jāta-ñjāya̭māna-ñca yat |
sarvo hyḙṣa rudrastasmai̭ rudrāya namo̭ astu || 24.1 (tai. ara. 6.24.1)
kadrudrāya pracḙtase mīḍhuṣṭa̭māya tavya̭se |
vocema śanta̭magṃ hṛde ||
sarvohyḙṣa rudrastasmai̭ rudrāya namo̭ astu || 25.1 (tai. ara. 6.25.1)
agnihotra havaṇyāḥ upayuktasya vṛkṣa viśeṣa-syābhidhānam (4.24-25)
yasya vai ka̭ṅkatyagni-hotrahava̭ṇī bhavati pratyevā-syāhṷtaya-stiṣṭhantyatho prati̭ṣṭhityai || 26.1 (tai. ara. 6.26.1)
bhūdevatāka mantraḥ (4.26)
kRṇuṣva pāja iti pañca̭ |
adi̭ti-rdevā ga̭ndharvā ma̭nuṣyāḥ pitaro-'sṷrā-steṣāgṃ̭ sarva bhūtānā-mmātā medinī̭ mahatā mahī sā̭vitrī gā̭yatrī jaga̭tyurvī pṛthvī ba̭hulā viśvā̭ bhūtā ka̭tamā kāyā sā satye-tyamṛteti̭ vasiṣṭhaḥ || 28.1 (tai. ara. 6.28.1)
sarvā devatā āpaḥ (4.27)
āpo vā idagṃ sarvaṃ-vi~śvā̭ bhūtānyāpaḥ̭ prāṇā vā āpaḥ̭ paśava āpo-'nnamāpo -'mṛ̭tamāpaḥ̭ samrāḍāpo̭ virāḍāpaḥ̭ svarāḍāpaḥ
chandāgsyāpo jyotīgṣyāpo yajūgṣyāpaḥ̭ satyamāpa-ssarvā̭ devatā āpo bhūrbhuvassuvarāpa om || 29.1 (tai. ara. 6.29.1)
sandhyāvandana mantrāḥ (4.28)
āpaḥ̭ punantu pṛthivī-mpṛ̭thivī pūtā pṷnātu mām |
punantu brahma̭ṇaspati-rbrahma̭ pūtā pṷnātu mām |
yaducchi̭ṣṭa-mabhojyaṃ-ya~dvā̭ duścari̭ta-mmama̭ |
sarva̭-mpunantu māmāpo̭-'satāñca̭ pratigrahagg svāhā || 30.2 (tai. ara. 6.30.1)
agniśca mā manyuśca manyupatayaśca manyṷkṛtebhyaḥ |
pāpebhyo̭ rakṣantām | yadahnā pāpa̭makārṣam |
manasā vācā̭ hastābhyām | padbhyā-mudarḙṇa śiśnā |
ahastada̭valupantu | yatkiñca̭ durita-mmayi̭ |
idamaha-māmamṛ̭ta yonau | satye jyotiṣi juho̭mi svāhā || 31.1 (tai. ara. 6.31.1)
sūryaśca mā manyuśca manyupatayaśca manyṷkṛtebhyaḥ |
pāpebhyo̭ rakṣantām | yadrātriyā pāpa̭makārṣam |
manasā vācā̭ hastābhyām | padbhyā-mudarḙṇa śiśnā |
rātri-stada̭valupantu | yatkiñca̭ durita-mmayi̭ |
idamaha-māmamṛ̭ta yonau | sūrye jyotiṣi juho̭mi svāhā || 32.1 (tai. ara. 6.32.1)
praṇavasya ṛṣyādi vivaraṇaṃ (4.29)
omityekākṣa̭ra-mbrahma | agnirdevatā brahma̭ ityārṣam |
gāyatra-ñchanda-mparamātmaṃ̭ sarūpam | sāyujyaṃ-vi~̭niyogam || 33.1 (tai. ara. 6.33.1)
gāyatryāvāhana mantrāḥ (4.30)
āyā̭tu vara̭dā devī akṣara̭-mbrahma sammi̭tam |
gāyatrī-ñchanda̭sā-mmāteda-mbra̭hma juṣasva̭ me |
yadahnā-tkurṷte pāpa-ntadahnā-tpratimucya̭te |
ya-drātriyā-tkurṷte pāpa-nta-drātriyā-tpratimucya̭te |
sarva̭ varṇe ma̭hādevi sandhyā vi̭dye sarasva̭ti || 34.2 (tai. ara. 6.34.1)
ojo̭-'si saho̭-'si bala̭masi bhrājo̭-'si devānā-ndhāmanāmā̭̭-'si viśva̭masi viśvāyu-ssarva̭masi sarvāyu-rabhibhūroṃ-gāyatrī-māvā̭hayāmi sāvitrī-māvā̭hayāmi sarasvatī-māvā̭hayāmi chandarṣī-nāvā̭hayāmi śriya-māvā̭hayāmi gāyatriyā gāyatrī chando viśvāmitra ṛṣi-ssavitā devatā-'gnirmukha-mbrahmā śiro viṣṇurhṛdayagṃ rudra-śśikhā pṛthivīyoniḥ prāṇāpāna-vyānodāna-samānā saprāṇā śvetavarṇā sāṅkhyāyana-sagotrā gāyatrī caturvigṃśatyakṣarā tripadā̭ ṣaṭkukṣiḥ pañca śīrṣopanayane vi̭niyogaḥ-
o-mbhūḥ | o-mbhuvaḥ | ogṃ suvaḥ | o-mmahaḥ | o-ñjanaḥ | o-ntapaḥ | ogṃ satyam | o-nta-thsa̭viturvareṇya-mbhargo̭ devasya̭ dhīmahi | dhiyo yo naḥ̭ pracodayāt | omāpo jyotī raso-'mṛta-mbrahma bhūrbhuvassuvarom || 35.2 (tai. ara. 6.35.1)
gāyatrī upasthāna mantrāḥ (4.31)
uttamḙ śikha̭re jāte bhūmyā-mpa̭rvata mūrdha̭ni |
brāhmaṇebhyo-'bhya̭nujñātā gaccha dḙvi yathāsṷkham |
stuto mayā varadā vḙdamātā pracodayantī pavane dvijātā |
āyuḥ pṛthivyāṃ-draviṇa-mbra̭hmavarcasa-mmahya-ndatvā prajātu-mbra̭hmalokam || 36.2 (tai. ara. 6.36.1)
ādityadevatā mantraḥ (4.32)
ghṛṇi-ssūrya̭ ādityo na prabhā̭-vātyakṣa̭ram |
madhṷkṣaranti ta-dra̭sam |
satyaṃ-vai~ ta-drasa-māpo jyotīraso-'mṛta-mbrahma bhūrbhuvassuvarom || 37.1 (tai. ara. 6.37.1)
trisuparṇamantrāḥ (4.33)
brahma̭ metu mām | madhṷ metu mām | brahma̭-meva madhṷ metu mām |
yāstḙ soma prajāvathso-'bhiso aham | dusṣva̭pnaha-ndṷruṣvaha |
yāstḙ soma prāṇāgstā-ñjṷhomi | trisṷparṇa mayā̭cita-mbrāhmaṇāya̭ dadyāt |
brahmahatyāṃ-vā~ ete ghna̭nti | ye brāhmaṇā-strisṷparṇa-mpaṭha̭nti |
te soma-mprāpnṷvanti | āsahasrā-tpakti-mpuna̭nti | om || 38.1 (tai. ara. 6.38.1)
brahma̭ medhayā | madhṷ medhayā |
brahma̭meva madhṷ medhayā | adyā no̭ deva savitaḥ prajāva̭thsāvī-ssaubha̭gam |
parā̭ dusṣvapni̭yagṃ suva | viśvā̭ni deva savita-rduritāni parā̭suva |
ya-dbhadra-ntanma āsṷva | madhuvātā̭ ṛtāyate madhṷkṣaranti sindha̭vaḥ |
māddhvīrna-ssantvoṣa̭dhīḥ | madhunakta̭ mutoṣasi madhṷma-tpārthi̭vagṃ rajaḥ̭ |
madhudyaura̭stu naḥ pitā | madhṷmānno vanaspati-rmadhṷmāgṃ astu sūryaḥ̭ |
māddhvī rgāvo̭ bhavantu naḥ | ya ima-ntrisṷparṇa-mayā̭cita-mbrāhmaṇāya̭ dadyāt |
bhrūṇahatyāṃ-vā~ ete ghna̭nti | ye brāhmaṇā-strisṷparṇa-mpaṭha̭nti |
te soma-mprāpnṷvanti | āsahasrā-tpakti-mpuna̭nti | om || 39.7 (tai. ara. 6.39.1)
brahma̭ medhavā | madhṷ medhavā | brahma̭meva madhṷ medhavā |
brahmā devānā-mpadavīḥ ka̭vīnā-mṛṣi-rviprā̭ṇā-mmahiṣo mṛgāṇām |
śyeno gṛddhrā̭ṇāg svadhi̭ti-rvanā̭nāgṃ somaḥ̭ pavitra-matyḙti rebhanṋ |
hagṃsa-śśṷciṣa-dvasṷrantarikṣa saddhotā̭- vediṣa-dati̭thi-rduroṇasat |
nṛṣadva̭ra-sadṛ̭ta-sa-dvyo̭ma-sadabjā- gojā ṛ̭tajā a̭drijā ṛta-mbṛhat |
ṛcetvā̭ rucetvā sami-thsra̭vanti sarito na dhenāḥ |
antar-hṛdā mana̭sā pūyamā̭nāḥ |
ghṛtasya dhārā̭ abhicā̭kaśīmi |
hiraṇyayo̭ vetaso maddhya̭ āsām |
tasmin-thsuparṇo ma̭dhukṛ-tkṷlāyī bhaja̭nnāste madhṷ devatābhyaḥ |
tasyā̭ sate hara̭ya-ssaptatīre svadhā-nduhā̭nā amṛta̭sya dhārām |
ya ida-ntrisṷparṇa-mayā̭cita-mbrāhmaṇāya̭ dadyāt |
vīrahatyāṃ-vā~ ete ghna̭nti | ye brāhmaṇā-strisṷparṇa-mpaṭha̭nti |
te soma-mprāpnṷvanti | āsahasrā-tpaṅkti-mpuna̭nti | om || 40.6 (tai. ara. 6.40.1)
medhā sūktaṃ (4.34)
medhādevī juṣamā̭ṇā na āgā-dviśvācī̭ bhadrā sṷmanasya mā̭nā |
tvayā juṣṭā̭ nudamā̭nā duruktā-nbṛhadva̭dema vidathḙ suvīrāḥ |
tvayā juṣṭa̭ ṛṣi-rbha̭vati devi tvayā brahmā̭-''gataśrī̭ ruta tvayā |
tvayā juṣṭa̭ścitraṃ-vi~̭ndate vasu sā no̭ juṣasva dravi̭ṇo namedhe || 41.1 (tai. ara. 6.41.1)
medhā-mma indro̭ dadātu medhā-ndevī sara̭svatī |
medhā-mmḙ aśvinā̭-vubhāvādha̭ttā-mpuṣka̭rasrajā ||
aphsarāsṷ ca yā medhā ga̭ndharveṣṷ ca yanmanaḥ̭ |
daivī-mmedhā sara̭svatī sā mā-mmedhā surabhi̭-rjuṣatāg svāhā || 42.1 (tai. ara. 6.42.1)
āmā-mmedhā surabhi̭-rviśvarṷ̄pā hira̭ṇyavarṇā jaga̭tī jagamyā |
ūrja̭svatī paya̭sā pinva̭mānā sā mā-mmedhā supratī̭kā juṣantām || 43.1 (tai. ara. 6.43.1)
mayi̭ medhā-mmayi̭ prajā-mmayyagnistejo̭ dadhātu mayi̭ medhā-mmayi̭ prajā-mmayīndra̭ indriya-nda̭dhātu mayi̭ medhā-mmayi̭ prajā-mmayi sūryo bhrājo̭ dadhātu || 44.1 (tai. ara. 6.44.1)
mṛtyunivāraṇa mantrāḥ (4.35)
apai̭tu mṛtyu-ramṛta̭nna āga̭n. vaivasvato no abha̭yaṅkṛṇotu |
parṇaṃ-va~naspatḙ rivābhinaḥ̭ śīyatāgṃ rayi-ssaca̭tānna-śśacīpatiḥ̭ || 45.1 (tai. ara. 6.45.1)
para̭-mmṛtyo anu parḙhi panthāṃ-ya~stesva ita̭ro devayānāt |
cakṣṷṣmate śṛṇvate te bravīmi mānaḥ̭ prajāgṃ rī̭riṣo mota vīrān || 46.1 (tai. ara. 6.46.1)
vāta̭-mprāṇa-mmana̭sā nvāra̭bhāmahe prajāpa̭tiṃ-yo~ bhuva̭nasya gopāḥ |
sano̭ mṛtyo strā̭yatā-mpātvagṃha̭so jyog jīvā jarāma̭śīmahi || 47.1 (tai. ara. 6.47.1)
amutra bhūyādadha yadyamasya bṛha̭spate abhiśa̭stera mṷñcaḥ |
pratyaṷhatā maśvinā̭ mṛtyu ma̭smā-ddevānā̭magne bhiṣajā śacī̭bhiḥ || 48.1 (tai. ara. 6.48.1)
harigṃ hara̭nta- manṷyanti devā viśvasyeśā̭naṃ-vṛ~ṣabha-mma̭tīnām |
brahma sarṷ̄pa-manṷmedamā̭gā-daya̭na-mmā viva̭dhī-rvikra̭masva || 49.1 (tai. ara. 6.49.1)
śalkai̭ragni-mi̭ndhāna ubhau lokau sa̭nemaham |
ubhayo rlokayā̭r-ṛdhdvā-'ti̭ mṛtyu-nta̭rāmyaham || 50.1 (tai. ara. 6.50.1)
mā chi̭do mṛtyo mā va̭dhīrmā me balaṃ-vi~vṛ̭ho mā pramo̭ṣīḥ |
prajā-mmā mḙ rīriṣa āyṷrugra nṛcakṣa̭sa-ntvā haviṣā̭ vidhema || 51.1 (tai. ara. 6.51.1)
mā no̭ mahānta̭muta mā no̭ arbhaka-mmā na ukṣa̭ntamuta mā na̭ ukṣitam |
mā no̭ vadhīḥ pitara-mmota mātara̭-mpriyā mā na̭stanuvo̭ rudra rīriṣaḥ || 52.1 (tai. ara. 6.52.1)
mā na̭stoke tana̭ye mā na āyṷṣi mā no goṣu mā no aśvḙṣu rīriṣaḥ |
vīrānmā no̭ rudra bhāmitova̭dhīr-haviṣma̭nto nama̭sā vidhema te || 53.1 (tai. ara. 6.53.1)
prajāpati-prārthanā mantraḥ (4.36)
prajā̭pate na tvadetā-nyanyo viśvā̭ jātāni paritā ba̭bhūva |
ya-tkā̭māste juhumastanno̭ astu vayagg syā̭ma pata̭yo rayīṇām || 54.1 (tai. ara. 6.54.1)
indraprārthanā mantraḥ (4.37)
svastidā viśaspati̭-rvṛtrahā vimṛdho̭ vaśī |
vṛṣendraḥ̭ pura ḙtu nassvastidā a̭bhaya-ṅkaraḥ || 55.1 (tai. ara. 6.55.1)
mṛtyuñjaya mantrāḥ (4.38)
trya̭mbakaṃ-ya~jāmahe sugandhi-mpṷṣṭivardha̭nam |
urvārukami̭va bandha̭nā-nmṛtyo-rmṷkṣīya mā-'mṛtāt || 56.1 (tai. ara. 6.56.1)
ye tḙ sahasra̭mayuta-mpāśā mṛtyo martyā̭ya hanta̭ve |
tān. yajñasya̭ māyayā sarvānava̭ yajāmahe | mṛtyave svāhā̭ mṛtyave svāhā || 58.1 (tai. ara. 6.57-58)
pāpanivārakā mantrāḥ (4.39)
devakṛ̭tasyaina̭so-'vayaja̭namasi svāhā |
manuṣya̭kṛtasyaina̭so 'vayaja̭namasi svāhā |
pitṛkṛ̭tasyaina̭so 'vayaja̭namasi svāhā |
ātmakṛ̭tasyaina̭so 'vayaja̭namasi svāhā |
anyakṛ̭tasyaina̭so 'vayaja̭namasi svāhā |
asmatkṛ̭tasyaina̭so 'vayaja̭namasi svāhā |
yaddivā ca nakta-ñcaina̭ścakṛma tasyā̭ vayaja̭namasi svāhā |
ya-thsvapanta̭śca jāgra̭ta-ścaina̭śca-kṛma tasyā̭ vayaja̭namasi svāhā |
ya-thsuṣupta̭śca jāgra̭ta-ścaina̭śca-kṛma tasyā̭ vayaja̭namasi svāhā |
ya-dvidvāgṃsaścā vi̭dvāgṃsaścaina̭śca-kṛma tasyā̭ vayaja̭namasi svāhā |
enasa enaso vayajanama̭si svāhā || 59.1 (tai. ara. 6.59.1)
vasu-prārthanā mantraḥ (4.40)
yadvo̭ devāścakṛma jihvayā̭ gurumana̭so vā prayṷtī deva heḍa̭nam |
arā̭vāyo no̭ abhidṷcchunāyate tasmi-ntadeno̭ vasavo nidhḙtana svāhā || 60.1 (tai. ara. 6.60.1)
kāmo-'kārṣīt - manyurakārṣīt mantraḥ (4.41)
kāmo-'kārṣī-nnamo namaḥ |
kāmo-'kārṣī-tkāmaḥ karoti nāha-ṅkaromi kāmaḥ kartā nāha-ṅkartā kāmaḥ̭ kārayitā nāha̭-ṅkārayitā eṣa te kāma kāmā̭ya svāhā || 61.1 (tai. ara. 6.61.1)
manyurakārṣī-nnamo namaḥ |
manyurakārṣī-nmanyuḥ karoti nāha-ṅkaromi manyuḥ kartā nāha-ṅkartā manyuḥ̭ kārayitā nāha̭-ṅkārayitā eṣa te manyo manya̭ve svāhā || 62.1 (tai. ara. 6.62.1)
virajā homa mantrāḥ (4.42)
tilāñjuhomi sarasāgṃ sapiṣṭā-ngandhāra mama citte rama̭ntu svāhā |
gāvo hiraṇya-ndhanamannapānagṃ sarveṣāg śri̭yai svāhā |
śriyañca lakṣmiñca puṣṭiñca kīrti̭-ñcā nṛṇyatām | brahmaṇya-mba̭huputratām |
śraddhāmedhe prajā-ssandadā̭tu svāhā || 63.3 (tai. ara. 6.63.1)
tilāḥ kṛṣṇā-sti̭lā-śśvetā-stilā-ssaumyā va̭śānugāḥ |
tilāḥ punantṷ me pāpaṃ-ya~tkiñci-ddurita-mma̭yi svāhā |
corasyānna-nna̭vaśrāddha-mbrahmahā gṷrutalpagaḥ |
gosteyagṃ sa̭rāpāna-mbhrūṇahatyā tilā śāntigṃ śamaya̭ntu svāhā |
śrīśca lakṣmīśca puṣṭīśca kīrti̭-ñcā nṛṇyatām |
brahmaṇya-mba̭huputratām |
śraddhāmedhe prajñātu jātaveda-ssandadā̭tu svāhā || 64.3 (tai. ara. 6.64.1)
prāṇāpāna-vyānodāna-samānā mḙ śuddhyantā-ñjyoti̭ rahaṃ-vi~rajā̭ vipāpmā bhṷ̄yāsagg svāhā |
vāṃ-mana-ścakṣuḥ-śrotra-jihvā-ghrāṇa-reto-buddhyākūti-ssaṅkalpā mḙ śuddhyantā-ñjyoti̭ rahaṃ-vi~rajā̭ vipāpmā bhṷ̄yāsagg svāhā |
tvak-carma-māgṃsa-rudhira-medo-majjā-snāyavo-'sthīni mḙ śuddhyantā-ñjyoti̭ rahaṃ-vi~rajā̭ vipāpmā bhṷ̄yāsagg svāhā |
śiraḥ pāṇi pāda pārśva pṛṣṭho-rūdara-jaṅgha-śiśrnopastha pāyavo mḙ śuddhyantā-ñjyoti̭ rahaṃ-vi~rajā̭ vipāpmā bhṷ̄yāsagg svāhā |
uttiṣṭha puruṣa harita-piṅgala lohitākṣi dehi dehi dadāpayitā mḙ śuddhyantā-ñjyoti̭ rahaṃ-vi~rajā̭ vipāpmā bhṷ̄yāsagg svāhā || 65.5 (tai. ara. 6.65.1)
pṛthivyāpa stejo vāyu-rākāśā mḙ śuddhyantā-ñjyoti̭ rahaṃ-vi~rajā̭ vipāpmā bhṷ̄yāsagg svāhā |
śabda-sparśa-rūparasa-gandhā mḙ śuddhyantā-ñjyoti̭ rahaṃ-vi~rajā̭ vipāpmā bhṷ̄yāsagg svāhā |
mano-vāk-kāya-karmāṇi mḙ śuddhyantā-ñjyoti̭ rahaṃ-vi~rajā̭ vipāpmā bhṷ̄yāsagg svāhā |
avyaktabhāvai-ra̭haṅkāra-rjyoti̭ rahaṃ-vi~rajā̭ vipāpmā bhṷ̄yāsagg svāhā |
ātmā mḙ śuddhyantā-ñjyoti̭ rahaṃ-vi~rajā̭ vipāpmā bhṷ̄yāsagg svāhā |
antarātmā mḙ śuddhyantā-ñjyoti̭ rahaṃ-vi~rajā̭ vipāpmā bhṷ̄yāsagg svāhā |
paramātmā mḙ śuddhyantā-ñjyoti̭ rahaṃ-vi~rajā̭ vipāpmā bhṷ̄yāsagg svāhā |
kṣudhe svāhā | kṣutpi̭pāsāya svāhā | vivi̭ṭyai svāhā |
ṛgvi̭dhānāya svāhā | kaṣotkāya svāhā |
kṣutpipāsāma̭la-ñjyeṣṭhāmalakṣmī-rnā̭śayāmyaham |
abhṷ̄ti-masa̭mṛddhiñca sarvāṃ (sarvā) nirṇuda me pāpmā̭nagg svāhā |
annamaya-prāṇamaya-manomaya-vijñānamaya-mānandamaya-mātmā mḙ śuddhyantā-ñjyoti̭ rahaṃ-vi~rajā̭ vipāpmā bhṷ̄yāsagg svāhā || 66.10 (tai. ara. 6.66.1)
vaiśvadeva mantrāḥ (4.43)
agnaye svāhā | viśvebhyo devebhya-ssvāhā |
dhruvāya̭ bhūmāya svāhā | dhruvakṣita̭ye svāhā |
acyutakṣita̭ye svāhā | agnaye sviṣṭakṛte svāhā |
dharmā̭ya svāhā | adha̭rmāya svāhā |
adbhya-ssvāhā | oṣadhivanaspatibhya-ssvāhā | 67.1 (tai. ara. 6.67.1)
rakṣodevajanebhya-ssvāhā |
gṛhyābhya-ssvāhā | avasānebhya-ssvāhā |
avasāna̭patibhya-ssvāhā | sarvabhūtebhya-ssvāhā |
āmā̭ya svāhā | antari̭kṣāya svāhā |
yadeja̭ti jaga̭ti yacca ceṣṭa̭ti nāmno̭ bhāgo-'ya-nnāmne svāhā |
pṛthivyai svāhā | antari̭kṣāya svāhā | 67.2 (tai. ara. 6.67.2)
dive svāhā | sūryā̭ya svāhā |
candrama̭se svāhā | nakṣa̭trebhya-ssvāhā |
indrā̭ya svāhā | bṛhaspata̭ye svāhā |
prajāpa̭taye svāhā | brahma̭ṇe svāhā |
svadhā pitṛbhya-ssvāhā | namo̭ rudrāya̭ paśupata̭ye svāhā | 67.3 (tai. ara. 6.67.3)
devebhya-ssvāhā | pitṛbhyaḥ̭ svadhā-'stṷ |
bhūtebhyo namaḥ̭ | manuṣyebhyo hantā |
prajāpa̭taye svāhā | parameṣṭhine svāhā |
yathā kṷ̄pa-śśatadhā̭ra-ssahasra̭dhāro akṣi̭taḥ |
evā mḙ astu dhānyagṃ sahasra̭dhāra-makṣi̭tam |
dhana̭dhānyai svāhā || ye bhūtāḥ pracara̭nti divānakta-mbali̭-micchanto̭ vituda̭sya preṣyāḥ |
tebhyo̭ bali-mpṷṣṭikāmo̭ harāmi mayi puṣṭi-mpuṣṭi̭pati-rdadhātu svāhā || 67.4 (tai. ara. 6.67.4)
(oṣadhivanaspatibhya-ssvāhā - 'ntari̭kṣāya svāhā - namo̭ rudrāya̭ paśupata̭ye svāhā̭ - vituda̭sya preṣyā eka̭-ñca)
o-nta-dbrahma | o-nta-dvāyuḥ |
o-ntadātmā | o-nta-thsatyam |
o-nta-thsarvam | o-nta-tpuro-rnamaḥ |
antaścarati̭ bhūteṣu guhāyāṃ-vi~̭śva mūrtiṣu |
tvaṃ-ya~jñastvaṃ-va~ṣaṭkārastva-midrastvagṃ rudrastvaṃvi~ṣṇustva-mbrahmatva̭-mprajāpatiḥ |
tva-nta̭dāpa āpo jyotī raso-'mṛta-mbrahma bhūrbhuvassuvarom || 68.2 (tai. ara. 6.68.1)
4.44 prāṇāhuti mantrāḥ
śraddhāyā-mprāṇe nivi̭ṣṭo-'mṛta̭-ñjuhomi |
śraddhāyā̭mapāne nivi̭ṣṭo-'mṛta̭-ñjuhomi |
śraddhāyāṃ-vyā~ne nivi̭ṣṭo-'mṛta̭-ñjuhomi |
śraddhāyā̭mudāne nivi̭ṣṭo-'mṛta̭-ñjuhomi |
śraddhāyāgṃ̭ samāne nivi̭ṣṭo-'mṛta̭-ñjuhomi |
brahma̭ṇi ma ātmā-'mṛ̭tatvāya̭ ||
amṛtopastara̭ṇamasi ||
śraddhāyā-mprāṇe nivi̭ṣṭo-'mṛta̭-ñjuhomi |
śivo mā̭ viśāpra̭dāhāya | prāṇāya svāhā |
śraddhāyā̭mapāne nivi̭ṣṭo-'mṛta̭-ñjuhomi |
śivo mā̭ viśāpra̭dāhāya | apānāya svāhā |
śraddhāyāṃ-vyā~ne nivi̭ṣṭo-'mṛta̭-ñjuhomi |
śivo mā̭ viśāpra̭dāhāya | vyānāya svāhā |
śraddhāyā̭-mudāne nivi̭ṣṭo-'mṛta̭-ñjuhomi |
śivo mā̭ viśāpra̭dāhāya | udānāya svāhā |
śraddhāyāgṃ̭ samāne nivi̭ṣṭo-'mṛta̭-ñjuhomi |
śivo mā̭ viśāpra̭dāhāya | samānāya svāhā |
brahma̭ṇi ma ātmā-'mṛ̭tatvāya̭ ||
amṛtāpidhānama̭si || 69.4 (tai. ara. 6.69.1)
bhuktānnābhimantraṇa mantrāḥ (4.45)
śraddhāyā-mprāṇe nivi̭śyā-'mṛtagṃ̭ hutam | prāṇa mannḙnāpyāyasva |
śraddhāyā̭mapāne nivi̭śyā-'mṛtagṃ̭ hutam | apāna mannḙnāpyāyasva |
śraddhāyāṃ-vyā~ne nivi̭śyā-'mṛtagṃ̭ hutam | vyāna mannḙnāpyāyasva |
śraddhāyā̭-mudāne nivi̭śyā-'mṛtagṃ̭ hutam | udāna mannḙnāpyāyasva |
śraddhāyāgṃ̭ samāne nivi̭śyā-'mṛtagṃ̭ hutam | samāna mannḙnāpyāyasva || 70.1 (tai. ara0.1)
bhojanānte ātmānusandhāna mantrāḥ (4.46)
aṅguṣṭhamātraḥ puruṣo-'ṅguṣṭhañca̭ samāśritaḥ | īśa-ssarvasya jagataḥ prabhuḥ prīṇāti̭ viśvabhuk || 71.1 (tai. ara. 6.71.1)
avayavasvasthatā prārthanā mantraḥ (4.47)
vāmma̭ āsann | nasoḥ prāṇaḥ | akṣyo-ścakṣuḥ̭ |
karṇa̭yo-śśrotram | bāhuvo-rbalam | ūruvo rojaḥ̭ |
ari̭ṣṭā viśvānyaṅgā̭ni tanūḥ | tanuvā̭ me saha nama̭ste astu mā mā̭ higṃsīḥ || 72.1 (tai. ara. 6.72.1)
indra saptarṣi saṃvā~da mantraḥ (4.48)
vayaḥ̭ suparṇā upa̭sedurindra̭-mpriya mḙdhā ṛṣa̭yo nādha̭mānāḥ |
apa̭ddhvānta mūrṇuhi pūrdhi cakṣṷ-rmumugdhya̭smā-nnidhayḙ 'vabaddhān || 73.1 (tai. ara. 6.73.1)
hṛdayālambhana mantraḥ (4.49)
prāṇānā-ṅgranthirasi rudro mā̭ viśāntakaḥ | tenānnenā-pyāyasva || 74.1 (tai. ara. 6.74.1)
devatā prāṇanirūpaṇa mantraḥ (4.50)
namo rudrāya viṣṇave mṛtyṷrme pāhi || 75.1 (tai. ara. 6.75.1)
agni stuti mantraḥ (4.51)
tvama̭gne dyubhi-stvamā̭śu-śukṣaṇi-stvamadbhya-stvamaśma̭naspari̭ |
tvaṃ-va~nebhya-stvamoṣa̭dhībhya-stva-nnṛṇā-nnṛ̭pate jāyase śuciḥ̭ || 76.1 (tai. ara. 6.76.1)
abhīṣṭa yācanā mantraḥ (4.52)
śivena̭ me santi̭ṣṭhasva syonena̭ me santi̭ṣṭhasva subhūtena̭ me santi̭ṣṭhasva brahmavarcasena̭ me santi̭ṣṭhasva yajñasyardhi manu santi̭ṣṭha svopa̭ te yajña nama upa̭ te nama upa̭ te namaḥ̭ || 77.1 (tai. ara. 6.77.1)
para tattva nirūpaṇaṃ (4.53)
satya-mpara-mparagṃ̭ satyagṃ satyena na sṷvargā-llokāccya̭vante kadācana satāgṃ hi satya-ntasmā-thsatye ra̭mante,
tapa iti tapo nānaśa̭nā-tparaṃ-ya~ddhi para-ntapasta-ddudha̭rṣa-nta-ddurā̭dharṣa-ntasmā-ttapa̭si ramante,
dama iti niya̭ta-mbrahmacāriṇa-stasmā-ddamḙ ramante,
śama ityara̭ṇye munaya-stasmācchamḙ ramante,
dānamiti sarvā̭ṇi bhūtāni̭ praśagṃsa̭nti dānānnāti̭ duścara-ntasmā-ddāne ra̭mante,
dharma iti dharmḙṇa sarva̭mida-mpari̭gṛhīta-ndharmānnāti̭-duṣkara-ntasmā--ddharme ra̭mante,
prajana iti bhūyāgṃ̭̭sa-stasmā-dbhūyi̭ṣṭhāḥ prajā̭yante tasmā-dbhūyi̭ṣṭhāḥ ̭ne ramante,
-'gnaya ityā̭ha tasmā̭-dagnaya ādhā̭tavyā agnihotra-mityā̭ha tasmā̭-dagnihotre ra̭mante,
yajña iti̭ yajño hi devā stasmā-dyajñe ra̭mante,
mānasa-miti̭ vidvāgṃsa-stasmā-dvidvāgṃsa̭ eva mā̭nase ra̭mante,
nyāsa iti̭ brahmā brahmā hi paraḥ paro̭ hi brahmā tāni vā etānyava̭rāṇi parāgṃ̭si nyāsa evātya̭recaya-dya evaṃ-ve~detyupaniṣat || 78.11 (tai. ara. 6.78.1)
4.54 jñāna sādhana nirūpaṇaṃ
prājāpatyo hārṷṇi-ssuparṇeyaḥ̭ prajāpa̭ti-mpitara-mupa̭sasāra ki-mbha̭gavantaḥ pa̭ramaṃ-va~̭dantīti tasmai pro̭vāca,
satyena̭ vāyurāvā̭ti satye-nā̭dityo ro̭cate divi satyaṃ-vā~caḥ pra̭tiṣṭhā satye sarva-mprati̭ṣṭhita-ntasmā-thsatya-mpa̭ramaṃ-va~da̭nti,
tapa̭sā devā devatā-magra̭ āya-ntapasarṣa̭ya-ssuvaranva̭-vinda-ntapa̭sā sapatnā-npraṇṷdā-mārā̭tī stapa̭si sarva-mprati̭ṣṭhita-ntasmā-ttapaḥ̭ paramaṃ-va~da̭nti,
damḙna dāntāḥ kilbiṣa̭-mavadhūnvanti damḙna brahmacāriṇa-ssuva̭ragaccha-ndamo̭ bhūtānā-ndurādharṣa-ndamḙ sarva-mprati̭ṣṭhita-ntasmā-ddamaḥ̭ paramaṃ-va~da̭nti,
śamḙna śāntā-śśiva-mācara̭nti śamḙna nāka-mmunayo-'nvavi̭ndan chamo̭ bhūtānā-ndurādharṣa-ñchamḙ sarva-mprati̭ṣṭhita-ntasmācchamaḥ̭ paramaṃ-va~da̭nti,
dānaṃ-ya~jñānāṃ-va~rṷ̄tha-ndakṣi̭ṇā loke dātāragṃ̭ sarva bhūtānyṷpajīvanti̭ dānenārā̭tī-rapā̭nudanta dānena̭ dviṣanto mitrā bha̭vanti dāne sarva-mprati̭ṣṭhita-ntasmā-ddāna-mpa̭ramaṃ-va~da̭nti,
dharmo viśva̭sya jaga̭taḥ pratiṣṭhā loke dharmiṣṭha̭-mprajā ṷpasarpanti̭ dharmeṇa̭ pāpa-ma̭panuda̭ti dharme sarva-mprati̭ṣṭhita-ntasmā-ddharma-mpa̭ramaṃ-va~da̭nti,
prajana̭naṃ-vai~ pra̭tiṣṭhā loke sādhu prajāyā stantun-ta̭nvānaḥ pi̭tṛṇā ma̭nṛṇo bhava̭ti tadḙva tasyā anṛ̭ṇa-ntasmā-tprajana̭na-mparamaṃ-va~da̭ntya,
gnayo vai trayī̭ vidyā dḙvayānaḥ panthā̭ gārhapatya ṛk-pṛ̭thivī ra̭thantara-ma̭nvāhā-ryapaca̭naṃ-ya~jṷrantari̭kṣaṃ-vā~madevya mā̭havanīya-ssāma̭suvargo loko bṛhat-tasmā̭-dagnī-npa̭ramaṃ-va~da̭ntya,
gnihotragṃ sā̭ya-mprāta-rgṛhāṇāṃ-niṣkṛ̭ti-ssvi̭ṣṭagṃ suhutaṃ-ya~̭jñakratūnā-mprāya̭ṇagṃ suvargasya̭ lokasya jyoti-stasmā̭-dagnihotra-mpa̭ramaṃ-va~da̭nti,
yajña iti̭ yajñena hi devā diva̭-ṅgatā yajñenāsṷrā-napā̭nudanta yajñena̭ dviṣanto mitrā bha̭vanti yajñe sarva-mprati̭ṣṭhita-ntasmā-dyajña-mpa̭ramaṃ-va~da̭nti,
mānasaṃ-vai~ prā̭jāpatya-mpavitra̭-mmānasena mana̭sā sādhu pa̭śyati mānasā ṛṣa̭yaḥ prajā a̭sṛjanta mānase sarva-mprati̭ṣṭhita-ntasmā-nmānasa-mpa̭ramaṃ-va~da̭nti,
nyāsa ityāhṷ-rmanīṣiṇo brahmāṇa̭-mbrahmā viśvaḥ̭ katama-ssva̭yabhuṃḥ prajāpa̭ti-ssaṃva~thsara iti̭, saṃva~thsaro̭ 'sāvā̭dityo ya eṣa ā̭ditye purṷṣa-ssa pa̭rameṣṭhī brahmātmā,
yābhi̭rāditya-stapa̭ti raśmibhistābhiḥ̭ parjanyo̭ varṣati parjanyḙ-nauṣadhi-vanaspatayaḥ prajā̭yanta oṣadhi-vanaspatibhi-ranna̭-mbhavatyannḙna prāṇāḥ prāṇai-rbala-mbalḙna tapa-stapa̭sā śraddhā śraddhayā̭ medhā medhayā̭ manīṣā ma̭nīṣayā mano mana̭sā śānti-śśāntyā̭ citta-ñcittena smṛtigg smṛtyā smāragg smārḙṇa vijñānaṃ̭-vi~jñānḙ-nātmānaṃ̭-ve~dayati tasmā̭danna-ndadan-thsarvāṇyetāni̭ dadā-tyannā-tprāṇā bha̭vanti,
bhūtānā-mprāṇai-rmano mana̭saśca vijñānaṃ̭-vi~jñānā̭-dānando bra̭hma yoni-ssa vā eṣa purṷṣaḥ pañcadhā pa̭ñcātmā yena sarva̭mida-mprota̭-mpṛthivī cāntari̭kṣa-ñca dyauśca diśa̭ścāvāntaradiśāśca sa vai sarva̭mida-ñjagathsa sabhūtagṃ̭ sa bhavya-ñji̭jñāsa klṛpta ṛ̭tajā rayi̭ṣṭhā,
śraddhā satyo maha̭svā-ntapaso pari̭ṣṭhād (vari̭ṣṭhād) jñātvā̭ tameva-mmana̭sā hṛdā ca bhūyo̭ na mṛtyu-mupa̭yāhi vidvā-ntasmā-nnyāsa-meṣā-ntapa̭sā-matiriktamāhṷ-rvasuraṇvo̭ vibhūra̭si prāṇe tvamasi̭ sandhātā
brahma̭-ntvamasi̭ viśvadhṛttḙ-jodās tvama̭syagni-ra̭si varcodā-stvama̭si sūrya̭sya dyumnodā stvama̭si candrama̭sa upayāmagṛ̭hīto-'si brahmaṇe tvā mahasa,
omityātmānaṃ̭-yu~ñjītaitadvai ma̭hopaniṣa̭da-ndevānā-ṅguhyaṃ-ya~ evaṃ-ve~da̭ brahmaṇo̭ mahimāna̭-māpnoti tasmā-dbrahmaṇo̭ mahimāna̭-mityupaniṣat || 79.20 (tai. ara. 6.79.1)
jñānayajñaḥ (4.55)
tasyaivaṃ-vi~duṣo̭ yajñasyātmā yaja̭mānaḥ-śradhdāpatnī śarī̭ra-middhmamuro vedi-rlomā̭ni
baraḥi-rvedaḥ-śikhā hṛda̭yaṃ-yū~paḥ kāma ājya̭-mmanyuḥ paśu-stapo-'gni-rdamaḥ̭ śamayitā dakṣi̭ṇā-vāghotā prāṇa ṷdgatā
cakṣṷradhvaryu-rmano brahmā śrotra̭magnī-dhyāvadhdriya̭te
sā dīkṣā yadaśrnā̭ti tadhdavi-ryatpiba̭ti tada̭sya somapānaṃ-ya~drama̭te
tadṷpasado ya-thsañcara̭-tyupaviśa̭-tyuttiṣṭha̭te ca sapra̭vargyo̭
yanmukha-ntadā̭havanīyo yā vyāhṛ̭ti-rāhuti-ryada̭sya vijñāna-ntajjuhoti yathsāya-mprātara̭tti tathsamidhaṃ-ya~tprāta-rmaddhyandi̭nagṃ sāya-ñca tāni sava̭nāni ye
a̭horātre te da̭rśapūrṇamāsau ye-'rdhamāsāśca māsāśca te cā̭turmāsyāni ya ṛtavaste pa̭śubandhā ye saṃ̭va~thsarāśca̭ parivathsarāśca te-'ha̭rgaṇā-ssa̭rva vedasaṃ-vā~
eta-thsatraṃ-ya~nmara̭ṇa-ntada̭vabhṛtha̭ etadvai ja̭rāmarya-magnihotragṃ satraṃ-ya~ evaṃ-vi~dvā-nṷdagaya̭ne pramīya̭te
devānā̭meva ma̭himāna̭-ṅgatvā-''dityasya sāyṷjya-ṅgacchatyatha yo da̭kṣiṇe pramīya̭te
pitṛṇā-meva ma̭himāna̭-ṅgatvā candrama̭sa-ssāyṷjyagṃ salokatā̭-māpnotyetau vai sūryā candramasau-rmahimānau brāhmaṇo
vidvā-nabhija̭yati tasmā-dbrahmaṇo̭ mahimāna̭māpnoti tasmā-dbrahmaṇo̭ mahimāna̭-mityupaniṣat || 80.1 (tai. ara. 6.80.1)
saha nā̭ vavatu | saha naṷ bhunaktu | saha vīrya̭-ṅkaravāvahai | tejasvinā vadhī̭tamastu mā vi̭dviṣāvahai ||
|| oṃ śānti-śśānti-śśāntiḥ̭ ||
hariḥ om |
iti mahānārāyaṇopaniṣa-thsamāptā (ambhasyaika̭pañcāśacchataṃ - jātavḙdase catṷrdaśa - bhūrannaṃ - bhūragnaye - bhūragnaye caika̭mekaṃ - pāhi - pāhi catvāri̭ catvāri - ya-śchanda̭sā-ndve - namo brahma̭ṇe - ṛta-ntapo - yathā̭ vṛkṣasyaika̭ meka - maṇoraṇī̭yāg ścatṷstrigṃśath - sahasraśī̭ṣagṃ ṣaṭvi̭gṃśati - rādityo vā eṣa - ā̭dityo vai teja eka̭mekaṃ - nidha̭napataye trayo̭vigṃśatiḥ - sadyojāta-ntrīṇi̭ - vāmadevāyaika̭ - maghorebhya - statpurṷṣāya dve dve - īśāno - namo hiraṇyabāhava eka̭meka - mṛtagṃ satya-ndve - sarvo vai catvāri - kadrudrāya trīṇi - yasya vai kaṅka̭tī - kṛṇuṣva pājo - 'di̭ti - rāpo vā idagṃ sarva meka̭meka - māpaḥ̭ punantu catvā - ryagniśca - sūryaśca nava̭ - navomiti̭ catvā - ryāyā̭tu pacau - jo̭-'si daśo - ttamḙ catvāri - ghṛṇistrīṇi - brahma̭metu māṃ-yā~ste brahmahatyā-ndvāda̭śa - brahma̭ medhayā-'dyā na̭ ima-mbhrṷ̄ṣahatyāṃ - brahma̭ medhavā brahmā devānā̭midaṃ-vī~̭rahatyāmekānna vi̭gṃśati rekānnavi̭gṃśati--r medhā devī - medhā-mma indra̭ścatvāri̭ catvāryā - mā-mmedhā dve - mayi̭ medhā meka- mapai̭tu - paraṃ - ~vāta̭-mprāṇa - ma̭mutrabhūyā-d- ddharigṃ - śalkai̭ragniṃ - mā chi̭do mṛtyo - mā no̭ mahāntaṃ - māna̭stoke - prajā̭pate - svastidā - trya̭mbakaṃ - ~ye tḙ sahasra-ndve dve - mṛtyave svāhaikaṃ̭ - devakṛ̭tasyaikā̭daśa - yadvo̭ devāḥ - kāmo-'kārṣīn - manyurakārṣī-ddve dve - tilāñjuhomi gāva-śśriya-mpra̭jāḥ pañca - tilāḥ kṛṇṣāścora̭sya śrīḥ prajñātu jātavḙda-ssapta - prāṇa vā-ktvak chira uttiṣṭha puruṣa̭ pañca - pṛthivī śabda mano vāg vyaktā-''tmā-'ntarātmā paramātmā me kṣudhe-'nnamaya pañca̭daśā - gnaye svāhaika̭catvārigṃśa - rdo ntadbrahma nava̭ - śraddhāyā-mprāṇe niviṣṭa ścatṷrvigṃśatiḥ - śraddhāyā-ndaśā - ṅguṣṭha mātraḥ puruṣo dve - vāmma̭ āsannaṣṭau - vayaḥ̭ suparṣāḥ - prāṇānā-ṅgranthirasi dve dve - namo rudrāyaikaṃ - tvama̭gne dyubhir dve - śivena̭ me santi̭ṣṭhasva - satyaṃ - prā̭jāpatya - stasyaiva meka̭ meka maśatiḥ)

Explore More