സ്കന്ദ ഉവാച ।
ഋണഗ്രസ്തനരാണാം തു ഋണമുക്തിഃ കഥം ഭവേത് ।
- ഋണ-ഗ്രസ്ത-നരാണാമ് (ṛṇa-grasta-narāṇām)for men seized by debt
- തു (tu)now
- ഋണ-മുക്തിഃ (ṛṇa-muktiḥ)release from debt
- കഥമ് ഭവേത് (katham bhavet)how may it come about
ബ്രഹ്മോവാച ।
വക്ഷ്യേഽഹം സര്വലോകാനാം ഹിതാര്ഥം ഹിതകാമദമ് ॥
അസ്യ ശ്രീ അങ്ഗാരക സ്തോത്ര മഹാമന്ത്രസ്യ ഗൌതമ ഋഷിഃ, അനുഷ്ടുപ് ഛന്ദഃ, അങ്ഗാരകോ ദേവതാ മമ ഋണ വിമോചനാര്ഥേ ജപേ വിനിയോഗഃ ।
വക്ഷ്യേഽഹം സര്വലോകാനാം ഹിതാര്ഥം ഹിതകാമദമ് ॥
അസ്യ ശ്രീ അങ്ഗാരക സ്തോത്ര മഹാമന്ത്രസ്യ ഗൌതമ ഋഷിഃ, അനുഷ്ടുപ് ഛന്ദഃ, അങ്ഗാരകോ ദേവതാ മമ ഋണ വിമോചനാര്ഥേ ജപേ വിനിയോഗഃ ।
- ബ്രഹ്മാ ഉവാച (brahmā uvāca)Brahmā said
- വക്ഷ്യേ അഹമ് (vakṣye aham)I shall declare
- സര്വ-ലോകാനാമ് (sarva-lokānām)of all the worlds
- ഹിത-അര്ഥമ് (hita-artham)for the good
- ഹിത-കാമ-ദമ് (hita-kāma-dam)that which grants what is beneficial and wished for
- അസ്യ (asya)of this
- ശ്രീ-അങ്ഗാരക-സ്തോത്ര-മഹാ-മന്ത്രസ്യ (śrī-aṅgāraka-stotra-mahā-mantrasya)great mantra that is the Śrī Aṅgāraka Stotra
- ഗൌതമഃ ഋഷിഃ (gautamaḥ ṛṣiḥ)Gautama is the seer
- അനുഷ്ടുപ് ഛന്ദഃ (anuṣṭup chandaḥ)anuṣṭubh is the metre
- അങ്ഗാരകഃ ദേവതാ (aṅgārakaḥ devatā)Aṅgāraka is the deity
- മമ ഋണ-വിമോചന-അര്ഥേ (mama ṛṇa-vimocana-arthe)for the loosing of my debt
- ജപേ വിനിയോഗഃ (jape viniyogaḥ)such is its employment in recitation
ധ്യാനമ് –
ധരണീ ഗര്ഭ സമ്ഭൂതം വിദ്യുത്കാന്തി സമപ്രഭമ് ।
കുമാരം ശക്തിഹസ്തം തം കുജം പ്രണമാമ്യഹമ് ॥ 1 ॥
ധരണീ ഗര്ഭ സമ്ഭൂതം വിദ്യുത്കാന്തി സമപ്രഭമ് ।
കുമാരം ശക്തിഹസ്തം തം കുജം പ്രണമാമ്യഹമ് ॥ 1 ॥
- ധ്യാനമ് (dhyānam)the meditation
- ധരണീ-ഗര്ഭ-സമ്ഭൂതമ് (dharaṇī-garbha-sambhūtam)born of the womb of the Earth
- വിദ്യുത്-കാന്തി-സമ-പ്രഭമ് (vidyut-kānti-sama-prabham)shining as the flash of lightning
- കുമാരമ് (kumāram)the youth
- ശക്തി-ഹസ്തമ് (śakti-hastam)with the Śakti spear in his hand
- തമ് കുജമ് (tam kujam)to him, Kuja
- പ്രണമാമി അഹമ് (praṇamāmi aham)I bow
രക്തമാല്യാമ്ബരധരഃ ശൂലശക്തിഗദാധരഃ ।
ചതുര്ഭുജോ മേഷഗതോ വരദശ്ച ധരാസുതഃ ॥ 2 ॥
ചതുര്ഭുജോ മേഷഗതോ വരദശ്ച ധരാസുതഃ ॥ 2 ॥
- രക്ത-മാല്യ-അമ്ബര-ധരഃ (rakta-mālya-ambara-dharaḥ)wearing red garlands and red raiment
- ശൂല-ശക്തി-ഗദാ-ധരഃ (śūla-śakti-gadā-dharaḥ)bearing trident, spear and mace
- ചതുര്-ഭുജഃ (catur-bhujaḥ)four-armed
- മേഷ-ഗതഃ (meṣa-gataḥ)mounted upon the ram
- വരദഃ (varadaḥ)the boon-giver
- ച (ca)and
- ധരാ-സുതഃ (dharā-sutaḥ)son of the Earth
അഥ സ്തോത്രമ് –
മങ്ഗലോ ഭൂമിപുത്രശ്ച ഋണഹര്താ ധനപ്രദഃ ।
സ്ഥിരാസനോ മഹാകായഃ സര്വകര്മാവബോധകഃ ॥ 3 ॥
മങ്ഗലോ ഭൂമിപുത്രശ്ച ഋണഹര്താ ധനപ്രദഃ ।
സ്ഥിരാസനോ മഹാകായഃ സര്വകര്മാവബോധകഃ ॥ 3 ॥
- അഥ സ്തോത്രമ് (atha stotram)now the hymn
- മങ്ഗലഃ (maṅgalaḥ)the auspicious
- ഭൂമി-പുത്രഃ (bhūmi-putraḥ)son of the Earth
- ച (ca)and
- ഋണ-ഹര്താ (ṛṇa-hartā)taker-away of debt
- ധന-പ്രദഃ (dhana-pradaḥ)giver of wealth
- സ്ഥിര-ആസനഃ (sthira-āsanaḥ)firm upon his seat
- മഹാ-കായഃ (mahā-kāyaḥ)of great body
- സര്വ-കര്മ-അവബോധകഃ (sarva-karma-avabodhakaḥ)who makes every action understood
ലോഹിതോ ലോഹിതാങ്ഗശ്ച സാമഗായീ കൃപാകരഃ ।
ധര്മരാജഃ കുജോ ഭൌമോ ഭൂമിജോ ഭൂമിനന്ദനഃ ॥ 4 ॥
ധര്മരാജഃ കുജോ ഭൌമോ ഭൂമിജോ ഭൂമിനന്ദനഃ ॥ 4 ॥
- ലോഹിതഃ (lohitaḥ)the red
- ലോഹിത-അങ്ഗഃ (lohita-aṅgaḥ)of red limbs
- ച (ca)and
- സാമ-ഗായീ (sāma-gāyī)singer of the Sāman
- കൃപാ-കരഃ (kṛpā-karaḥ)the mine of compassion
- ധര്മ-രാജഃ (dharma-rājaḥ)king of dharma
- കുജഃ (kujaḥ)Kuja, the earth-born
- ഭൌമഃ (bhaumaḥ)Bhauma, of the earth
- ഭൂമി-ജഃ (bhūmi-jaḥ)born of the Earth
- ഭൂമി-നന്ദനഃ (bhūmi-nandanaḥ)the Earth’s delight
അങ്ഗാരകോ യമശ്ചൈവ സര്വരോഗാപഹാരകഃ ।
സൃഷ്ടികര്താഽപഹര്താ ച സര്വകാമഫലപ്രദഃ ॥ 5 ॥
സൃഷ്ടികര്താഽപഹര്താ ച സര്വകാമഫലപ്രദഃ ॥ 5 ॥
- അങ്ഗാരകഃ (aṅgārakaḥ)the ember-hued
- യമഃ (yamaḥ)the restrainer
- ച ഏവ (ca eva)and also
- സര്വ-രോഗ-അപഹാരകഃ (sarva-roga-apahārakaḥ)remover of every disease
- സൃഷ്ടി-കര്താ (sṛṣṭi-kartā)maker of creation
- അപഹര്താ (apahartā)and its taker-away
- ച (ca)and
- സര്വ-കാമ-ഫല-പ്രദഃ (sarva-kāma-phala-pradaḥ)giver of the fruit of every desire
ഭൂതിദോ ഗ്രഹപൂജ്യശ്ച വക്ത്രോ രക്തവപുഃ പ്രഭുഃ ।
ഏതാനി കുജനാമാനി യോ നിത്യം പ്രയതഃ പഠേത് ।
ഋണം ന ജായതേ തസ്യ ധനം പ്രാപ്നോത്യസംശയമ് ॥ 6 ॥
ഏതാനി കുജനാമാനി യോ നിത്യം പ്രയതഃ പഠേത് ।
ഋണം ന ജായതേ തസ്യ ധനം പ്രാപ്നോത്യസംശയമ് ॥ 6 ॥
- ഭൂതി-ദഃ (bhūti-daḥ)giver of prosperity
- ഗ്രഹ-പൂജ്യഃ (graha-pūjyaḥ)worshipped among the planets
- ച (ca)and
- വക്ത്രഃ (vaktraḥ)the eloquent
- രക്ത-വപുഃ (rakta-vapuḥ)of red body
- പ്രഭുഃ (prabhuḥ)the Lord
- ഏതാനി കുജ-നാമാനി (etāni kuja-nāmāni)these names of Kuja
- യഃ നിത്യമ് (yaḥ nityam)whoever daily
- പ്രയതഃ (prayataḥ)self-restrained
- പഠേത് (paṭhet)recites
- ഋണമ് ന ജായതേ (ṛṇam na jāyate)no debt arises
- തസ്യ (tasya)for him
- ധനമ് പ്രാപ്നോതി (dhanam prāpnoti)he comes by wealth
- അസംശയമ് (asaṃśayam)beyond doubt
രക്തപുഷ്പൈശ്ച ഗന്ധൈശ്ച ദീപധൂപാദിഭിസ്തഥാ ।
മങ്ഗലം പൂജയിത്വാ തു മങ്ഗലേഽഹനി സര്വദാ ॥ 7 ॥
മങ്ഗലം പൂജയിത്വാ തു മങ്ഗലേഽഹനി സര്വദാ ॥ 7 ॥
- രക്ത-പുഷ്പൈഃ (rakta-puṣpaiḥ)with red flowers
- ച (ca)and
- ഗന്ധൈഃ (gandhaiḥ)with fragrances
- ച (ca)and
- ദീപ-ധൂപ-ആദിഭിഃ (dīpa-dhūpa-ādibhiḥ)with lamp, incense and the rest
- തഥാ (tathā)likewise
- മങ്ഗലമ് (maṅgalam)Maṅgala
- പൂജയിത്വാ (pūjayitvā)having worshipped
- തു (tu)and
- മങ്ഗലേ അഹനി (maṅgale ahani)on the day of Maṅgala, a Tuesday
- സര്വദാ (sarvadā)always
ഋണരേഖാഃ പ്രകര്തവ്യാഃ ദഗ്ധാങ്ഗാരൈസ്തദഗ്രതഃ ।
സപ്തവിംശതിനാമാനി പഠിത്വാ തു തദന്തികേ ॥ 8 ॥
സപ്തവിംശതിനാമാനി പഠിത്വാ തു തദന്തികേ ॥ 8 ॥
- ഋണ-രേഖാഃ (ṛṇa-rekhāḥ)lines standing for the debt
- പ്രകര്തവ്യാഃ (prakartavyāḥ)are to be drawn
- ദഗ്ധ-അങ്ഗാരൈഃ (dagdha-aṅgāraiḥ)with burnt charcoal
- തത്-അഗ്രതഃ (tat-agrataḥ)before him
- സപ്ത-വിംശതി-നാമാനി (sapta-viṃśati-nāmāni)the twenty-seven names
- പഠിത്വാ (paṭhitvā)having recited
- തു (tu)and
- തത്-അന്തികേ (tat-antike)in his presence
താശ്ച പ്രമാര്ജയേത്പശ്ചാദ്വാമപാദേന സംസ്പൃശന് ।
ഏവം കൃത്വാ ന സന്ദേഹോ ഋണഹീനോ ധനീ ഭവേത് ॥ 9 ॥
ഏവം കൃത്വാ ന സന്ദേഹോ ഋണഹീനോ ധനീ ഭവേത് ॥ 9 ॥
- താഃ ച (tāḥ ca)and those lines
- പ്രമാര്ജയേത് (pramārjayet)let him wipe away
- പശ്ചാത് (paścāt)afterwards
- വാമ-പാദേന (vāma-pādena)with the left foot
- സംസ്പൃശന് (saṃspṛśan)touching them
- ഏവമ് കൃത്വാ (evam kṛtvā)having so done
- ന സന്ദേഹഃ (na sandehaḥ)there is no doubt
- ഋണ-ഹീനഃ (ṛṇa-hīnaḥ)free of debt
- ധനീ ഭവേത് (dhanī bhavet)he becomes wealthy
ഭൂമിജസ്യ പ്രസാദേന ഗ്രഹപീഡാ വിനശ്യതി ।
യേനാര്ജിതാ ജഗത്കീര്തിര്ഭൂമിപുത്രേണ ശാശ്വതീ ॥ 10 ॥
യേനാര്ജിതാ ജഗത്കീര്തിര്ഭൂമിപുത്രേണ ശാശ്വതീ ॥ 10 ॥
- ഭൂമി-ജസ്യ (bhūmi-jasya)of the Earth-born
- പ്രസാദേന (prasādena)by the grace
- ഗ്രഹ-പീഡാ (graha-pīḍā)the affliction of the planets
- വിനശ്യതി (vinaśyati)is destroyed
- യേന (yena)by whom
- അര്ജിതാ (arjitā)was won
- ജഗത്-കീര്തിഃ (jagat-kīrtiḥ)renown throughout the world
- ഭൂമി-പുത്രേണ (bhūmi-putreṇa)by the son of the Earth
- ശാശ്വതീ (śāśvatī)everlasting
ശത്രവശ്ച ഹതാ യേന ഭൌമേന മഹിതാത്മനാ ।
സ പ്രീയതാം തു ഭൌമോഽദ്യ തുഷ്ടോ ഭൂയാത് സദാ മമ ॥ 11 ॥
സ പ്രീയതാം തു ഭൌമോഽദ്യ തുഷ്ടോ ഭൂയാത് സദാ മമ ॥ 11 ॥
- ശത്രവഃ (śatravaḥ)enemies
- ച (ca)and
- ഹതാഃ (hatāḥ)were slain
- യേന (yena)by whom
- ഭൌമേന (bhaumena)by Bhauma
- മഹിത-ആത്മനാ (mahita-ātmanā)of honoured spirit
- സഃ പ്രീയതാമ് (saḥ prīyatām)may he be pleased
- തു (tu)indeed
- ഭൌമഃ (bhaumaḥ)Bhauma
- അദ്യ (adya)today
- തുഷ്ടഃ ഭൂയാത് (tuṣṭaḥ bhūyāt)may he remain content
- സദാ മമ (sadā mama)with me for ever
മൂലമന്ത്രഃ –
അങ്ഗാരക മഹീപുത്ര ഭഗവന് ഭക്തവത്സല ।
നമോഽസ്തു തേ മമാശേഷ ഋണമാശു വിമോചയ ॥ 12 ॥
അങ്ഗാരക മഹീപുത്ര ഭഗവന് ഭക്തവത്സല ।
നമോഽസ്തു തേ മമാശേഷ ഋണമാശു വിമോചയ ॥ 12 ॥
- മൂല-മന്ത്രഃ (mūla-mantraḥ)the root mantra
- അങ്ഗാരക (aṅgāraka)O Aṅgāraka
- മഹീ-പുത്ര (mahī-putra)O son of the Earth
- ഭഗവന് (bhagavan)O Lord
- ഭക്ത-വത്സല (bhakta-vatsala)O tender toward your devotees
- നമഃ അസ്തു തേ (namaḥ astu te)salutation be to you
- മമ അശേഷമ് ഋണമ് (mama aśeṣam ṛṇam)my debt entire
- ആശു (āśu)swiftly
- വിമോചയ (vimocaya)set loose
അര്ഘ്യമ് –
ഭൂമിപുത്ര മഹാതേജഃ സ്വേദോദ്ഭവ പിനാകിനഃ ।
ഋണാര്തസ്ത്വാം പ്രപന്നോഽസ്മി ഗൃഹാണാര്ഘ്യം നമോഽസ്തു തേ ॥ 13 ॥
ഭൂമിപുത്ര മഹാതേജഃ സ്വേദോദ്ഭവ പിനാകിനഃ ।
ഋണാര്തസ്ത്വാം പ്രപന്നോഽസ്മി ഗൃഹാണാര്ഘ്യം നമോഽസ്തു തേ ॥ 13 ॥
- അര്ഘ്യമ് (arghyam)the offering of water
- ഭൂമി-പുത്ര (bhūmi-putra)O son of the Earth
- മഹാ-തേജഃ (mahā-tejaḥ)O of great splendour
- സ്വേദ-ഉദ്ഭവ (sveda-udbhava)O sprung from the sweat
- പിനാകിനഃ (pinākinaḥ)of the bearer of the Pināka bow
- ഋണ-ആര്തഃ (ṛṇa-ārtaḥ)tormented by debt
- ത്വാമ് പ്രപന്നഃ അസ്മി (tvām prapannaḥ asmi)I have come to you for refuge
- ഗൃഹാണ അര്ഘ്യമ് (gṛhāṇa arghyam)accept this offering of water
- നമഃ അസ്തു തേ (namaḥ astu te)salutation be to you
ഇതി ഋണ വിമോചന അങ്ഗാരക സ്തോത്രമ് ॥