-ত্প্রাংশুস্তম্বাঃ পিশঙ্গাস্তুলিতপরিণতারক্তশালীলতা বঃ ।
দুর্বারাপত্তিগর্তশ্রিতনিখিলজনোত্তারণে রজ্জুভূতা
ঘোরাঘোর্বীরুহালীদহনশিখিশিখাঃ শর্ম শার্বাঃ কপর্দাঃ ॥ 1 ॥
- kaparda: matted lock of hair | śarva: Śiva | mūrdhan: crown | rājat: shining | sura-sarit: celestial river (Gaṅgā) | pāra: far bank | prāṃśu-stambha: tall pillar/column | piśaṅga: tawny/golden | raktaśālī: red paddy | latā: creeper/stalk | durvāra-āpatti: unavoidable calamity | garta: pit | rajju: rope | uttāraṇa: pulling out/lifting | vīruhālī: forest of plants | dahana-śikhi: flame of fire | śarma: welfare
শক্রারীণাং পুরাণাং ত্রযবিজযকৃতস্পষ্টরেখাযমাণম্ ।
অব্যাদব্যাজমুচ্চৈরলিকহিমধরাধিত্যকান্তস্ত্রিধোদ্য-
-জ্জাহ্নব্যাভং মৃডানীকমিতুরুডুপরুক্পাণ্ডরং বস্ত্রিপুণ্ড্রম্ ॥ 2 ॥
- tripuṇḍra: three horizontal ash-lines on forehead | nirvāṇa-mārga: path to liberation | rūpya-sopāna: silver stairway | śaṅkā: resemblance/hint | śakrārī-pura-traya-vijaya: three victories over Tripura (cities of Śakra's enemy) | spaṣṭa-rekhā: clear lines | alika: forehead | himadharā: snow-mountain range (Himālaya) | ādhitya: high plateau/plain | jāhnavī: Gaṅgā | tridhā-udyat: rising in three streams | uḍupa-ruk: moonlight | pāṇḍara: white | mṛḍānī-kamitu: Mṛḍānī's beloved (Śiva)
-বিন্দুস্পর্ধি স্মরারেঃ স্ফটিকমণিদৃষন্মগ্নমাণিক্যশোভম্ ।
মূর্ধ্ন্যুদ্যদ্দিব্যসিন্ধোঃ পতিতশফরিকাকারি বো মস্তকং স্তা-
-দস্তোকাপত্তিকৃত্যৈ হুতবহকণিকামোক্ষরূক্ষং সদাক্ষি ॥ 3 ॥
- mastaka: crown of the head | smarāri: enemy of Kāma (Śiva) | sphaṭika-maṇi: crystal/quartz gem | magna: sunk | māṇikya: ruby | śobha: beauty | krudhyat-gaurī: angry Gaurī | prasādānati: bow in propitiation | pādāṅguṣṭha: big toe | lākṣā-bindu: lac-dot | spardhi: competing | divya-sindhu: divine river | śapharikā: white fish | astoka-āpatti: great calamity | hutavaha-kaṇikā: spark of fire | rūkṣa: rough/harsh
দৈত্যৌঘধ্বংসশংসী স্ফুট ইব পরিবেষাবশেষো বিভাতি ।
সর্গস্থিত্যন্তবৃত্তির্মযি সমুপগতেতীব নির্বৃত্তগর্বং
শর্বাণীভর্তুরুচ্চৈর্যুগলমথ দধদ্বিভ্রমং তদ্ভ্রুবোর্বঃ ॥ 4 ॥
- bhrū-yugala: pair of eyebrows | śarvāṇī-bhartu: lord of Śarvāṇī (Śiva) | dṛg-bhūti: prosperity of the eyes | ahima-himaru: sun and moon | bimba: orb | snigdha-varṇa: soft lustre | pariṣa: halo | daitya-augha-dhvaṃsa: destruction of demon multitudes | sarga-sthity-anta-vṛtti: functions of creation, preservation, and dissolution | nirvṛtta-garva: freed of pride | vibhrama: graceful movement/illusion | bhūti: prosperity
শৈলস্য ধ্বান্তনীলাম্বররচিতবৃহত্কঞ্চুকোঽভূত্প্রপঞ্চঃ ।
তে ত্রৈনেত্রে পবিত্রে ত্রিদশবরঘটামিত্রজৈত্রোগ্রশস্ত্রে
নেত্রে নেত্রে ভবেতাং দ্রুতমিহ ভবতামিন্দ্রিযাশ্বান্বিযন্তুম্ ॥ 5 ॥
- trikṣaṇa: three-eyed (Śiva) | nayana-yugma: pair of eyes | rukmābja-piṅga: golden-lotus-tawny | graha: eclipse | pihita: covered | śailasya-duhitrā: daughter of the mountain (Pārvatī) | dhvānta-nīlāmbara: dark-blue garment | bṛhat-kañcuka: vast robe | prapañca: the manifest world | trainetre: one who has three eyes | tridaśa-vara-ghaṭā-mitra-jaitra: victorious over enemies of the gods | agra-śastra: foremost weapon | indriya-aśva: horses of the senses
-প্রোদ্যত্কণ্ডূং বিনেতুং বিতনুত ইব যে রত্নকোণৈর্বিঘৃষ্টিম্ ।
চণ্ডার্চির্মণ্ডলাভে সততনতজনধ্বান্তখণ্ডাতিশৌণ্ডে
চাণ্ডীশে তে শ্রিযেস্তামধিকমবনতাখণ্ডলে কুণ্ডলে বঃ ॥ 6 ॥
- chaṇḍī-vaktra-arpaṇecchā: desire to offer [a gift] to Chaṇḍī's face | bhagavat: the Lord | pāṇḍuruk: pale-glowing | pāṇḍu-gaṇḍa: pale cheeks | prodyat-kaṇḍū: rising itch/inner heat | vinetuṃ vitanuta: to dispel it, extends | ratna-koṇa: corners of gem-earrings | vighrṣṭi: rubbing/friction | gaṇḍa: cheek
-প্রেপ্সূদঞ্চত্ফণোরুশ্বসদতিধবলাহীন্দ্রশঙ্কাং দধানঃ ।
যুষ্মাকং ক্রমবক্ত্রাম্বুরুহপরিলসত্কর্ণিকাকারশোভঃ
শশ্বত্ত্রাণায ভূযাদলমতিবিমলোত্তুঙ্গকোণঃ স ঘোণঃ ॥ 7 ॥
- khaṭvāṅga: the staff/skull-club of Śiva | udagra-pāṇi: upraised hand | sphuṭa-vikaṭa-puṭa: wide-open, gaping fold | vaktra-randhra: mouth-opening | praveśa: entry | prepsū: desiring/attempting | udañcat-phaṇa: rising/spreading hood | uru-śvasat: breathing greatly/panting | ati-dhavala: brilliant white | ahīndra: king of serpents | vaktra: face/mouth
ভর্ত্রে স্পর্ধাতিনিঘ্না মুহুরিতরবধূশঙ্কযা শৈলকন্যা ।
যুষ্মাংস্তৌ শশ্বদুচ্চৈরবহুলদশমীশর্বরীশাতিশুভ্রা-
-বব্যাস্তাং দিব্যসিন্ধোঃ কমিতুরবনমল্লোকপালৌ কপোলৌ ॥ 8 ॥
- kuṇḍala: earring | śaila-kanyā: daughter of the mountain (Pārvatī) | svāṃ tanum: her own form/body | atilasatī: shining brilliantly | bimbitā: reflected | bhartre: toward her lord | spardhā: jealousy | atinikhnā: deeply afflicted | itara-vadhū-śaṅkā: suspicion of another woman | krudhyati: becomes angry | muhur: repeatedly
-ন্সোত্থস্নেহান্নিতান্তং গলগতগরলং পত্যুরুচ্চৈঃ পশূনাম্ ।
প্রোদ্যত্প্রেম্ণা যমার্দ্রা পিবতি গিরিসুতা সম্পদঃ সাতিরেকা
লোকাঃ শোণীকৃতান্তা যদধরমহসা সোঽধরো বো বিধত্তাম্ ॥ 9 ॥
- paśūnāṃ pati: lord of creatures (Śiva, Paśupati) | gala-gata-garala: poison lodged in the throat | nīlakaṇṭha: blue-throated one | kauśtubha: the Kaustubha gem | upānta-sthita: standing nearby | nibhṛtam: shyly/secretly | draṣṭum-icchān: wishing to see | soth-asnehāt: out of rising affection | bhāsā: by whose luster | bhāti: shines
-পীযূষাম্ভঃপ্রবাহপ্রসরপরিলসত্ফেনবিন্দ্বাবলীব ।
দেযাত্সা দন্তপঙ্ক্তিশ্চিরমিহ দনুদাযাদদৌবারিকস্য
দ্যুত্যা দীপ্তেন্দুকুন্দচ্ছবিরমলতরপ্রোন্নতাগ্রা মুদং বঃ ॥ 10 ॥
- danta-paṅkti: row of teeth | vadana-śaśadhara: moon of the face | udgalat: flowing forth | cāru-vāṇī: beautiful speech | pīyūṣa-ambhas: nectar-water/ambrosia | pravāha: flow | prasara: spreading | lasat: shining | phena-bindu-āvalī: line of foam-drops | atyartham: exceedingly/extremely | rājate: shines
স্ফূর্জদ্বার্ধ্যুত্থিতোরুধ্বনিতমপি পরব্রহ্মভূতো গভীরঃ ।
সুব্যক্তো ব্যক্তমূর্তেঃ প্রকটিতকরণঃ প্রাণনাথস্য সত্যাঃ
প্রীত্যা বঃ সংবিদধ্যাত্ফলবিকলমলং জন্ম নাদঃ স নাদঃ ॥ 11 ॥
- nyakkurvan: surpassing/humbling | urvara-bhṛt: mountain (earth-bearer) | megha-augha-ghoṣa: sound of massed clouds | spūrjat-vārdhi: roaring ocean | utthita-uru-dhvanita: great resounding waves | para-brahma-bhūta: become/being Parabrahman | gabhīra: deep/profound | su-vyakta: clearly perceivable | nāda: divine sound/voice
-র্ব্যামগ্নেবাতিগৌরস্তুলিতসুরসরিদ্বারিপূরপ্রসারঃ ।
পীনাত্মা দন্তভাভির্ভৃশমহহহকারাতিভীমঃ সদেষ্টাং
পুষ্টাং তুষ্টিং কৃষীষ্ট স্ফুটমিহ ভবতামট্টহাসোঽষ্টমূর্তেঃ ॥ 12 ॥
- kaṇṭha: throat/neck | bhāsā: by whose luster | tri-lokī: three worlds | lasati: shines | phena-bindu: foam-drop | arṇava: ocean | vyāmagna: submerged | ati-gaura: exceedingly white/fair | sura-sarid-vāri-pūra: flood of the divine river's water | pīna-ātmā: full/plump natured | nīlakaṇṭha: blue-throated Śiva
নাম্না হেম্না সদৃক্ষং জলদনিভমঘোরাহ্বযং দক্ষিণং যত্ ।
যদ্বালার্কপ্রভং তত্পুরুষনিগদিতং পূর্বমীশানসঞ্জ্ঞং
যদ্দিব্যং তানি শম্ভোর্ভবদভিলষিতং পঞ্চ দদ্যুর্মুখানি ॥ 13 ॥
- sadyojāta: first face, water element, facing north | āpya: of water | vimala: pure | udagvarti: northward-facing | vāmadeva: second face, facing upward | hema-sadṛkṣa: like finest gold | jalada-nibha: resembling rain-clouds | aghora: third face, facing south | dakṣiṇa: southern | bālārka: morning sun | tatpuruṣa: fourth face, facing east | īśāna: fifth face | pañca-vaktra: five faces
মষ্যা তিস্রঃসুনীলাঞ্জননিভগররেখাঃ সমাভান্তি যস্যাম্ ।
অকল্পানল্পভাসা ভৃশরুচিরতরা কম্বুকল্পাম্বিকাযাঃ
পত্যুঃ সাত্যন্তমন্তর্বিলসতু সততং মন্থরা কন্ধরা বঃ ॥ 14 ॥
- tri-rekhā: three lines/folds | kaṇṭha: throat | bhavānī: Pārvatī | ātma-premnā: with love for her own | svayam: herself | racitā: made/drawn | sādaraṃ: lovingly | māṣya: ink | su-nīla: fine dark-blue | añjana-nibha: resembling kohl/collyrium | gara-rekhā: line of dark substance | samābhānti: shine together
সোত্থানাং প্রার্থযন্যঃ স্থিতিমচলভুবে বারযন্ত্যৈ নিবেশম্ ।
প্রাযুঙ্ক্তেবাশিষো যঃ প্রতিপদমমৃতত্বে স্থিতঃ কালশত্রোঃ
কালং কুর্বন্গলং বো হৃদযমযমলং ক্ষালযেত্কালকূটঃ ॥ 15 ॥
- vaktra-indu: moon of the face | danta-lakṣmī: the beauty/grace of teeth | adhara-mahā-kauśtubha: the great gem/Kaustubha of the lower lip | upānte: nearby | sothānāṃ: of those arising | prārthayannaḥ: praying | sthiti: permanent residence | acala-bhuva: for the steadfast earth/base | vārayantyai: for her who prevents/guards | niveśam: settling/entry
পার্বত্যাশ্চারুচামীকরবলযপদৈরঙ্কিতং কান্তিশালি ।
রঙ্গন্নাগাঙ্গদাঢ্যং সততমবিহিতং কর্ম নির্মূলযেত্ত-
-দ্দোর্মূলং নির্মলং যদ্ধৃদি দুরিতমপাস্যার্জিতং ধূর্জটের্বঃ ॥ 16 ॥
- bāhu: arm | prauḍha-prema-ākula: overflowing with ardent/mature love | pārvatī: Pārvatī | dṛḍhatara-parirambha: very firm/deep embrace | parvendu-mukhī: she whose face is the full moon | cāmīkara-valaya: golden bracelet | pada: mark/impression | aṅkita: marked | kānti-śāli: beautified | raṅgat-nāgāṅgada: ringing serpent-armlet | bāhu-mūla: base of arm
ক্রান্ত্যৈ সংসারসিন্ধোঃ স্ফটিকমণিমহাসঙ্ক্রমাকারদীর্ঘাঃ ।
তির্যগ্বিষ্কম্ভভূতাস্ত্রিভুবনবসতের্ভিন্নদৈত্যেভদেহা
বাহা বস্তা হরস্য দ্রুতমিহ নিবহানংহসাং সংহরন্তু ॥ 17 ॥
- bāhu: arm | kaṇṭha-āśleṣa-artha: for the purpose of embracing the throat | āptā: obtained/descended | divi: from heaven | kamitu: of the beloved | svarga-sindhu-pravāha: flow of heaven's river | saṃsāra-sindhu: ocean of saṃsāra | krāntyai: for crossing | sphaṭika-maṇi-mahā-saṅkrama-ākāra: in the form of a great crystal-gem bridge | dīrgha: long
-জান্তর্নিক্ষিপ্তশুম্ভন্মলযজমিলিতোদ্ভাসি ভস্মোক্ষিতং যত্ ।
ক্ষিপ্রং তদ্রূক্ষচক্ষুঃ শ্রুতিগণফণরত্নৌঘভাভীক্ষ্ণশোভং
যুষ্মাকং শশ্বদেনঃ স্ফটিকমণিশিলামণ্ডলাভং ক্ষিণোতু ॥ 18 ॥
- vakṣas: chest | dakṣa-dviṣa: enemy of Dakṣa (Śiva) | smara-bhara: weight/burden of love-longing | vinamat: bowing/trembling | dakṣajā: daughter of Dakṣa | kṣīṇa-vakṣo-ja: thin/slender breasts | antaḥ-nikṣipta: pressed within | śumbhat: blazing/shining | malaya-ja: sandalwood | milita: blended | udbhāsi: illuminated | bhasma-ukṣita: smeared with sacred ash
-ন্নাভ্যাবর্তে বিলোলদ্ভুজগবরযুতে কালশত্রোর্বিশালে ।
যুষ্মচ্চিত্তত্রিধামা প্রতিনবরুচিরে মন্দিরে কান্তিলক্ষ্ম্যাঃ
শেতাং শীতাংশুগৌরে চিরতরমুদরক্ষীরসিন্ধৌ সলীলম্ ॥ 19 ॥
- kāla-śatru: enemy of Kāla/Death (Śiva) | nābhyāvarta: navel-whirlpool | viśāla: vast/wide | muktāmukta: pearl-adorned | vicitra-ākula: beautifully complex/ornate | vali-laharī-jāla: network of wave-like abdominal folds | vilolad-bhujaga-vara: swaying great serpent | yuṣmac-citta: your minds | avāñcan: drawing inward/downward
সান্দ্রাবশ্যাযমিশ্রা পরিত ইব বৃতা নীলজীমূতমালা ।
আবদ্ধাহীন্দ্রকাঞ্চীগুণমতিপৃথুলং শৈলজাক্রীডভূমি-
-স্তদ্বো নিঃশ্রেযসে স্যাজ্জঘনমতিঘনং বালশীতাংশুমৌলেঃ ॥ 20 ॥
- vaiyāghrī-kṛtti: tiger-skin | sphurati: gleams | himagi: snow-mountain (Himalaya) | vistṛta-upatyakā: wide foothills | sāndrāvaśyāya-miśrā: dense with dew and mist | nīla-jīmūta-māla: garland of dark clouds | ābadhā: bound/girded | vāta: wind | parita: on all sides
সম্যগ্বৃত্তৌ সুরেন্দ্রদ্বিরদবরকরোদারকান্তিং দধানৌ ।
সারাবূরূ পুরারেঃ প্রসভমরিঘটাঘস্মরৌ ভস্মশুভ্রৌ
ভক্তৈরত্যার্দ্রচিত্তৈরধিকমবনতৌ বাঞ্ছিতং বো বিধত্তাম্ ॥ 21 ॥
- ūrū: thighs (dual) | puṣṭa-avaṣṭambha-bhūta: firm supporting pillars | pṛthutara-jaghana: broader hips | tri-lokī: three worlds | samyag-vṛtta: perfectly rounded | surendra-dvirada-vara-kara: trunk of Indra's finest elephant | udāra-kānti: abundant luster | sāra: essential/powerful
চিত্তাদর্শং নিধাতুং বিদধতি চরণে তাণ্ডবাকুঞ্চনানি ।
কাঞ্চীভোগীন্দ্রমূর্ধ্নাং প্রতিমুহুরুপধানাযমানে ক্ষণং তে
কান্তে স্তামন্তকারের্দ্যুতিবিজিতসুধাভানুনী জানুনী বঃ ॥ 22 ॥
- caraṇa: feet | tāṇḍava: Śiva's cosmic dance | ākuñcanāni: contractions/foldings | indukānta-upala-racita-samudgāyita: like the opening of a moonstone jewel-box | munīnāṃ citta-ādarśa: the mind-mirror of sages | nidhātum: to place/deposit | ānanda: supreme joy | kāñcī-bhogīndra: serpent-king as kāñcī girdle | dyusad: celestial beings
-ব্যাদীর্ঘানর্ঘরত্নদ্যুতিকিসলযতে স্তূযমানে দ্যুসদ্ভিঃ ।
বিভ্রত্যৌ বিভ্রমং বঃ স্ফটিকমণিবৃহদ্দণ্ডবদ্ভাসিতে যে
জঙ্ঘে শঙ্খেন্দুশুভ্রে ভৃশমিহ ভবতাং মানসে শূলপাণেঃ ॥ 23 ॥
- mañjīrī-bhūta: become anklets | bhogi-pravara-gaṇa-phaṇā-maṇḍala: group of hoods of finest serpent lords | nitānta-vyādīrgha: exceedingly long and extended | anargha-ratna-dyuti: luster of priceless gems | kisalayita: tender-shoot-like | stūyamāne: being praised | dyusadbhiḥ: by celestial beings | pāda-dvaya: pair of feet
কুর্বদ্ভিঃ সর্বদোচ্চৈঃ সততমভিবৃতৌ ব্রহ্মবিদ্দেবলাদ্যৈঃ ।
সম্যক্সম্পূজ্যমানাবিহ হৃদি সরসীবানিশং যুষ্মদীযে
শর্বস্য ক্রীডতাং তৌ প্রপদবরবৃহত্কচ্ছপাবচ্ছভাসৌ ॥ 24 ॥
- astoka-stoma-śastra: multitudes of hymns and praise-weapons | apaciti: veneration/worship | amalā: pure/faultless | bhūri-bhāva-upahāra: abundant offerings of devotional feeling | brahma-vid: knowers of Brahman | devala: priests/ritual specialists | sarvada: always | abhivṛtau: surrounded | samyak-sampūjita: well and completely worshipped
-প্রাণং প্রাক্রোশযন্প্রাঙ্নিজমচলবরং চালযন্তং দশাস্যম্ ।
পাদাঙ্গুল্যো দিশন্তু দ্রুতমযুগদৃশঃ কল্মষপ্লোষকল্যাঃ
কল্যাণং ফুল্লমাল্যপ্রকরবিলসিতা বঃ প্রণদ্ধাহিবল্ল্যঃ ॥ 25 ॥
- pādāṅguṣṭha: toenail/big toe | svasy-aikāṃśa-pāta: fall of just one part of itself | ati-bahala-galat-rakta-vaktra: face flooding with heavy blood | praṇunna-prāṇa: life-breath driven out/crushed | krośayan: causing to cry out | acala-vara: best of mountains (Kailāsa) | cālayantaṃ: causing to shake | daśāsya: ten-faced one (Rāvaṇa)
-জ্যাযোরত্নোত্করোস্রৈরবিরতমমলা ভূরিনীরাজিতা যা ।
প্রোদগ্রাগ্রা প্রদেযাত্ততিরিব রুচিরা তারকাণাং নিতান্তং
নীলগ্রীবস্য পাদাম্বুরুহবিলসিতা সা নখালী সুখং বঃ ॥ 26 ॥
- prahva: bowing/prostrating | prācīna-barhi: ancient Indra (or ancient ones, priests) | sura-vara: best of gods | prasphuran-mauli: radiant crowns | sakta: affixed/falling from | jyāyor-atnot-karasraiḥ: cascades of gems from their bowstrings/crowns | aviratam: continuously | amalā: spotless/pure | nīrājitā: honored with waving of lights | prodag-rāgrā: elevated/supreme-tipped
স্বান্তে স্বাং তে লভন্তে শ্রিযমিহ সরসীবামরা যে দধানাঃ ।
লোলং লোলম্বকানাং কুলমিব সুধিযাং সেবতে যে সদা স্তাং
ভূত্যৈ ভূত্যৈণপাণের্বিমলতররুচস্তে পদাম্ভোরুহে বঃ ॥ 27 ॥
- satya: truly/genuinely | satya-anana-indu: true moon of the face | savaidha-gate: standing nearby | vikāsa: blossoming | svānte: in their own heart | śrī: lotus-wealth/prosperity/liberation | sarasī-va: like a pond | amara: immortal/sage | dadhānaḥ: bearing/carrying | lola: swaying/graceful | lolamba: swaying bee/pendant
-দ্যে বা নম্রাত্মমূর্তিদ্যুসদৃষিপরিষন্মূর্ধ্নি শেষাযমাণাঃ ।
শ্রীকণ্ঠস্যারুণোদ্যচ্চরণসরসিজপ্রোত্থিতাস্তে ভাবাখ্যা-
-ত্পারাবারাচ্চিরং বো দুরিতহতিকৃতস্তারযেযুঃ পরাগাঃ ॥ 28 ॥
- yatayo: ascetics | rāgādi-doṣa-akṣata-mati: with minds untouched by faults like desire | mukti: liberation | prasāda: grace | nnamrātma-mūrti: bowing with one's entire being | dyusad-ṛṣi-pariṣan: assembly of divine sages | mūrdhni: at the head | śeṣāyamāṇā: lying like Śeṣa | śiva-pāda: Śiva's feet
সাম্নামাম্নাযতত্ত্বং যদপি চ পরমং যদ্গুণাতীতমাদ্যম্ ।
যচ্চাংহোহন্নিরীহং গহনমিতি মুহুঃ প্রাহুরুচ্চৈর্মহান্তো
মাহেশং তন্মহো মে মহিতমহরহর্মোহরোহং নিহন্তু ॥ 29 ॥
- bhūmnā: by fullness/abundance | asta-sīmnā: without limit | bhuvanam: world | anusṛtam: pervaded | para-dhāma: supreme abode | dhāmnāṃ: of all abodes | sāmnāṃ āmnāya-tattva: truth of Sāma-Veda mantras | parama: supreme | guṇātīta: beyond all qualities/attributes | ādya: primordial | aṃho: sin | keshādi-pādānta-varṇana: description from crown to feet | phalaśruti: statement of results
