-त्प्रांशुस्तम्बाः पिशङ्गास्तुलितपरिणतारक्तशालीलता वः ।
दुर्वारापत्तिगर्तश्रितनिखिलजनोत्तारणे रज्जुभूता
घोराघोर्वीरुहालीदहनशिखिशिखाः शर्म शार्वाः कपर्दाः ॥ 1 ॥
- kaparda: matted lock of hair | śarva: Śiva | mūrdhan: crown | rājat: shining | sura-sarit: celestial river (Gaṅgā) | pāra: far bank | prāṃśu-stambha: tall pillar/column | piśaṅga: tawny/golden | raktaśālī: red paddy | latā: creeper/stalk | durvāra-āpatti: unavoidable calamity | garta: pit | rajju: rope | uttāraṇa: pulling out/lifting | vīruhālī: forest of plants | dahana-śikhi: flame of fire | śarma: welfare
शक्रारीणां पुराणां त्रयविजयकृतस्पष्टरेखायमाणम् ।
अव्यादव्याजमुच्चैरलिकहिमधराधित्यकान्तस्त्रिधोद्य-
-ज्जाह्नव्याभं मृडानीकमितुरुडुपरुक्पाण्डरं वस्त्रिपुण्ड्रम् ॥ 2 ॥
- tripuṇḍra: three horizontal ash-lines on forehead | nirvāṇa-mārga: path to liberation | rūpya-sopāna: silver stairway | śaṅkā: resemblance/hint | śakrārī-pura-traya-vijaya: three victories over Tripura (cities of Śakra's enemy) | spaṣṭa-rekhā: clear lines | alika: forehead | himadharā: snow-mountain range (Himālaya) | ādhitya: high plateau/plain | jāhnavī: Gaṅgā | tridhā-udyat: rising in three streams | uḍupa-ruk: moonlight | pāṇḍara: white | mṛḍānī-kamitu: Mṛḍānī's beloved (Śiva)
-बिन्दुस्पर्धि स्मरारेः स्फटिकमणिदृषन्मग्नमाणिक्यशोभम् ।
मूर्ध्न्युद्यद्दिव्यसिन्धोः पतितशफरिकाकारि वो मस्तकं स्ता-
-दस्तोकापत्तिकृत्यै हुतवहकणिकामोक्षरूक्षं सदाक्षि ॥ 3 ॥
- mastaka: crown of the head | smarāri: enemy of Kāma (Śiva) | sphaṭika-maṇi: crystal/quartz gem | magna: sunk | māṇikya: ruby | śobha: beauty | krudhyat-gaurī: angry Gaurī | prasādānati: bow in propitiation | pādāṅguṣṭha: big toe | lākṣā-bindu: lac-dot | spardhi: competing | divya-sindhu: divine river | śapharikā: white fish | astoka-āpatti: great calamity | hutavaha-kaṇikā: spark of fire | rūkṣa: rough/harsh
दैत्यौघध्वंसशंसी स्फुट इव परिवेषावशेषो विभाति ।
सर्गस्थित्यन्तवृत्तिर्मयि समुपगतेतीव निर्वृत्तगर्वं
शर्वाणीभर्तुरुच्चैर्युगलमथ दधद्विभ्रमं तद्भ्रुवोर्वः ॥ 4 ॥
- bhrū-yugala: pair of eyebrows | śarvāṇī-bhartu: lord of Śarvāṇī (Śiva) | dṛg-bhūti: prosperity of the eyes | ahima-himaru: sun and moon | bimba: orb | snigdha-varṇa: soft lustre | pariṣa: halo | daitya-augha-dhvaṃsa: destruction of demon multitudes | sarga-sthity-anta-vṛtti: functions of creation, preservation, and dissolution | nirvṛtta-garva: freed of pride | vibhrama: graceful movement/illusion | bhūti: prosperity
शैलस्य ध्वान्तनीलाम्बररचितबृहत्कञ्चुकोऽभूत्प्रपञ्चः ।
ते त्रैनेत्रे पवित्रे त्रिदशवरघटामित्रजैत्रोग्रशस्त्रे
नेत्रे नेत्रे भवेतां द्रुतमिह भवतामिन्द्रियाश्वान्वियन्तुम् ॥ 5 ॥
- trikṣaṇa: three-eyed (Śiva) | nayana-yugma: pair of eyes | rukmābja-piṅga: golden-lotus-tawny | graha: eclipse | pihita: covered | śailasya-duhitrā: daughter of the mountain (Pārvatī) | dhvānta-nīlāmbara: dark-blue garment | bṛhat-kañcuka: vast robe | prapañca: the manifest world | trainetre: one who has three eyes | tridaśa-vara-ghaṭā-mitra-jaitra: victorious over enemies of the gods | agra-śastra: foremost weapon | indriya-aśva: horses of the senses
-प्रोद्यत्कण्डूं विनेतुं वितनुत इव ये रत्नकोणैर्विघृष्टिम् ।
चण्डार्चिर्मण्डलाभे सततनतजनध्वान्तखण्डातिशौण्डे
चाण्डीशे ते श्रियेस्तामधिकमवनताखण्डले कुण्डले वः ॥ 6 ॥
- chaṇḍī-vaktra-arpaṇecchā: desire to offer [a gift] to Chaṇḍī's face | bhagavat: the Lord | pāṇḍuruk: pale-glowing | pāṇḍu-gaṇḍa: pale cheeks | prodyat-kaṇḍū: rising itch/inner heat | vinetuṃ vitanuta: to dispel it, extends | ratna-koṇa: corners of gem-earrings | vighrṣṭi: rubbing/friction | gaṇḍa: cheek
-प्रेप्सूदञ्चत्फणोरुश्वसदतिधवलाहीन्द्रशङ्कां दधानः ।
युष्माकं क्रमवक्त्राम्बुरुहपरिलसत्कर्णिकाकारशोभः
शश्वत्त्राणाय भूयादलमतिविमलोत्तुङ्गकोणः स घोणः ॥ 7 ॥
- khaṭvāṅga: the staff/skull-club of Śiva | udagra-pāṇi: upraised hand | sphuṭa-vikaṭa-puṭa: wide-open, gaping fold | vaktra-randhra: mouth-opening | praveśa: entry | prepsū: desiring/attempting | udañcat-phaṇa: rising/spreading hood | uru-śvasat: breathing greatly/panting | ati-dhavala: brilliant white | ahīndra: king of serpents | vaktra: face/mouth
भर्त्रे स्पर्धातिनिघ्ना मुहुरितरवधूशङ्कया शैलकन्या ।
युष्मांस्तौ शश्वदुच्चैरबहुलदशमीशर्वरीशातिशुभ्रा-
-वव्यास्तां दिव्यसिन्धोः कमितुरवनमल्लोकपालौ कपोलौ ॥ 8 ॥
- kuṇḍala: earring | śaila-kanyā: daughter of the mountain (Pārvatī) | svāṃ tanum: her own form/body | atilasatī: shining brilliantly | bimbitā: reflected | bhartre: toward her lord | spardhā: jealousy | atinikhnā: deeply afflicted | itara-vadhū-śaṅkā: suspicion of another woman | krudhyati: becomes angry | muhur: repeatedly
-न्सोत्थस्नेहान्नितान्तं गलगतगरलं पत्युरुच्चैः पशूनाम् ।
प्रोद्यत्प्रेम्णा यमार्द्रा पिबति गिरिसुता सम्पदः सातिरेका
लोकाः शोणीकृतान्ता यदधरमहसा सोऽधरो वो विधत्ताम् ॥ 9 ॥
- paśūnāṃ pati: lord of creatures (Śiva, Paśupati) | gala-gata-garala: poison lodged in the throat | nīlakaṇṭha: blue-throated one | kauśtubha: the Kaustubha gem | upānta-sthita: standing nearby | nibhṛtam: shyly/secretly | draṣṭum-icchān: wishing to see | soth-asnehāt: out of rising affection | bhāsā: by whose luster | bhāti: shines
-पीयूषाम्भःप्रवाहप्रसरपरिलसत्फेनबिन्द्वावलीव ।
देयात्सा दन्तपङ्क्तिश्चिरमिह दनुदायाददौवारिकस्य
द्युत्या दीप्तेन्दुकुन्दच्छविरमलतरप्रोन्नताग्रा मुदं वः ॥ 10 ॥
- danta-paṅkti: row of teeth | vadana-śaśadhara: moon of the face | udgalat: flowing forth | cāru-vāṇī: beautiful speech | pīyūṣa-ambhas: nectar-water/ambrosia | pravāha: flow | prasara: spreading | lasat: shining | phena-bindu-āvalī: line of foam-drops | atyartham: exceedingly/extremely | rājate: shines
स्फूर्जद्वार्ध्युत्थितोरुध्वनितमपि परब्रह्मभूतो गभीरः ।
सुव्यक्तो व्यक्तमूर्तेः प्रकटितकरणः प्राणनाथस्य सत्याः
प्रीत्या वः संविदध्यात्फलविकलमलं जन्म नादः स नादः ॥ 11 ॥
- nyakkurvan: surpassing/humbling | urvara-bhṛt: mountain (earth-bearer) | megha-augha-ghoṣa: sound of massed clouds | spūrjat-vārdhi: roaring ocean | utthita-uru-dhvanita: great resounding waves | para-brahma-bhūta: become/being Parabrahman | gabhīra: deep/profound | su-vyakta: clearly perceivable | nāda: divine sound/voice
-र्व्यामग्नेवातिगौरस्तुलितसुरसरिद्वारिपूरप्रसारः ।
पीनात्मा दन्तभाभिर्भृशमहहहकारातिभीमः सदेष्टां
पुष्टां तुष्टिं कृषीष्ट स्फुटमिह भवतामट्टहासोऽष्टमूर्तेः ॥ 12 ॥
- kaṇṭha: throat/neck | bhāsā: by whose luster | tri-lokī: three worlds | lasati: shines | phena-bindu: foam-drop | arṇava: ocean | vyāmagna: submerged | ati-gaura: exceedingly white/fair | sura-sarid-vāri-pūra: flood of the divine river's water | pīna-ātmā: full/plump natured | nīlakaṇṭha: blue-throated Śiva
नाम्ना हेम्ना सदृक्षं जलदनिभमघोराह्वयं दक्षिणं यत् ।
यद्बालार्कप्रभं तत्पुरुषनिगदितं पूर्वमीशानसञ्ज्ञं
यद्दिव्यं तानि शम्भोर्भवदभिलषितं पञ्च दद्युर्मुखानि ॥ 13 ॥
- sadyojāta: first face, water element, facing north | āpya: of water | vimala: pure | udagvarti: northward-facing | vāmadeva: second face, facing upward | hema-sadṛkṣa: like finest gold | jalada-nibha: resembling rain-clouds | aghora: third face, facing south | dakṣiṇa: southern | bālārka: morning sun | tatpuruṣa: fourth face, facing east | īśāna: fifth face | pañca-vaktra: five faces
मष्या तिस्रःसुनीलाञ्जननिभगररेखाः समाभान्ति यस्याम् ।
अकल्पानल्पभासा भृशरुचिरतरा कम्बुकल्पाम्बिकायाः
पत्युः सात्यन्तमन्तर्विलसतु सततं मन्थरा कन्धरा वः ॥ 14 ॥
- tri-rekhā: three lines/folds | kaṇṭha: throat | bhavānī: Pārvatī | ātma-premnā: with love for her own | svayam: herself | racitā: made/drawn | sādaraṃ: lovingly | māṣya: ink | su-nīla: fine dark-blue | añjana-nibha: resembling kohl/collyrium | gara-rekhā: line of dark substance | samābhānti: shine together
सोत्थानां प्रार्थयन्यः स्थितिमचलभुवे वारयन्त्यै निवेशम् ।
प्रायुङ्क्तेवाशिषो यः प्रतिपदममृतत्वे स्थितः कालशत्रोः
कालं कुर्वन्गलं वो हृदयमयमलं क्षालयेत्कालकूटः ॥ 15 ॥
- vaktra-indu: moon of the face | danta-lakṣmī: the beauty/grace of teeth | adhara-mahā-kauśtubha: the great gem/Kaustubha of the lower lip | upānte: nearby | sothānāṃ: of those arising | prārthayannaḥ: praying | sthiti: permanent residence | acala-bhuva: for the steadfast earth/base | vārayantyai: for her who prevents/guards | niveśam: settling/entry
पार्वत्याश्चारुचामीकरवलयपदैरङ्कितं कान्तिशालि ।
रङ्गन्नागाङ्गदाढ्यं सततमविहितं कर्म निर्मूलयेत्त-
-द्दोर्मूलं निर्मलं यद्धृदि दुरितमपास्यार्जितं धूर्जटेर्वः ॥ 16 ॥
- bāhu: arm | prauḍha-prema-ākula: overflowing with ardent/mature love | pārvatī: Pārvatī | dṛḍhatara-parirambha: very firm/deep embrace | parvendu-mukhī: she whose face is the full moon | cāmīkara-valaya: golden bracelet | pada: mark/impression | aṅkita: marked | kānti-śāli: beautified | raṅgat-nāgāṅgada: ringing serpent-armlet | bāhu-mūla: base of arm
क्रान्त्यै संसारसिन्धोः स्फटिकमणिमहासङ्क्रमाकारदीर्घाः ।
तिर्यग्विष्कम्भभूतास्त्रिभुवनवसतेर्भिन्नदैत्येभदेहा
बाहा वस्ता हरस्य द्रुतमिह निवहानंहसां संहरन्तु ॥ 17 ॥
- bāhu: arm | kaṇṭha-āśleṣa-artha: for the purpose of embracing the throat | āptā: obtained/descended | divi: from heaven | kamitu: of the beloved | svarga-sindhu-pravāha: flow of heaven's river | saṃsāra-sindhu: ocean of saṃsāra | krāntyai: for crossing | sphaṭika-maṇi-mahā-saṅkrama-ākāra: in the form of a great crystal-gem bridge | dīrgha: long
-जान्तर्निक्षिप्तशुम्भन्मलयजमिलितोद्भासि भस्मोक्षितं यत् ।
क्षिप्रं तद्रूक्षचक्षुः श्रुतिगणफणरत्नौघभाभीक्ष्णशोभं
युष्माकं शश्वदेनः स्फटिकमणिशिलामण्डलाभं क्षिणोतु ॥ 18 ॥
- vakṣas: chest | dakṣa-dviṣa: enemy of Dakṣa (Śiva) | smara-bhara: weight/burden of love-longing | vinamat: bowing/trembling | dakṣajā: daughter of Dakṣa | kṣīṇa-vakṣo-ja: thin/slender breasts | antaḥ-nikṣipta: pressed within | śumbhat: blazing/shining | malaya-ja: sandalwood | milita: blended | udbhāsi: illuminated | bhasma-ukṣita: smeared with sacred ash
-न्नाभ्यावर्ते विलोलद्भुजगवरयुते कालशत्रोर्विशाले ।
युष्मच्चित्तत्रिधामा प्रतिनवरुचिरे मन्दिरे कान्तिलक्ष्म्याः
शेतां शीतांशुगौरे चिरतरमुदरक्षीरसिन्धौ सलीलम् ॥ 19 ॥
- kāla-śatru: enemy of Kāla/Death (Śiva) | nābhyāvarta: navel-whirlpool | viśāla: vast/wide | muktāmukta: pearl-adorned | vicitra-ākula: beautifully complex/ornate | vali-laharī-jāla: network of wave-like abdominal folds | vilolad-bhujaga-vara: swaying great serpent | yuṣmac-citta: your minds | avāñcan: drawing inward/downward
सान्द्रावश्यायमिश्रा परित इव वृता नीलजीमूतमाला ।
आबद्धाहीन्द्रकाञ्चीगुणमतिपृथुलं शैलजाक्रीडभूमि-
-स्तद्वो निःश्रेयसे स्याज्जघनमतिघनं बालशीतांशुमौलेः ॥ 20 ॥
- vaiyāghrī-kṛtti: tiger-skin | sphurati: gleams | himagi: snow-mountain (Himalaya) | vistṛta-upatyakā: wide foothills | sāndrāvaśyāya-miśrā: dense with dew and mist | nīla-jīmūta-māla: garland of dark clouds | ābadhā: bound/girded | vāta: wind | parita: on all sides
सम्यग्वृत्तौ सुरेन्द्रद्विरदवरकरोदारकान्तिं दधानौ ।
सारावूरू पुरारेः प्रसभमरिघटाघस्मरौ भस्मशुभ्रौ
भक्तैरत्यार्द्रचित्तैरधिकमवनतौ वाञ्छितं वो विधत्ताम् ॥ 21 ॥
- ūrū: thighs (dual) | puṣṭa-avaṣṭambha-bhūta: firm supporting pillars | pṛthutara-jaghana: broader hips | tri-lokī: three worlds | samyag-vṛtta: perfectly rounded | surendra-dvirada-vara-kara: trunk of Indra's finest elephant | udāra-kānti: abundant luster | sāra: essential/powerful
चित्तादर्शं निधातुं विदधति चरणे ताण्डवाकुञ्चनानि ।
काञ्चीभोगीन्द्रमूर्ध्नां प्रतिमुहुरुपधानायमाने क्षणं ते
कान्ते स्तामन्तकारेर्द्युतिविजितसुधाभानुनी जानुनी वः ॥ 22 ॥
- caraṇa: feet | tāṇḍava: Śiva's cosmic dance | ākuñcanāni: contractions/foldings | indukānta-upala-racita-samudgāyita: like the opening of a moonstone jewel-box | munīnāṃ citta-ādarśa: the mind-mirror of sages | nidhātum: to place/deposit | ānanda: supreme joy | kāñcī-bhogīndra: serpent-king as kāñcī girdle | dyusad: celestial beings
-व्यादीर्घानर्घरत्नद्युतिकिसलयते स्तूयमाने द्युसद्भिः ।
बिभ्रत्यौ विभ्रमं वः स्फटिकमणिबृहद्दण्डवद्भासिते ये
जङ्घे शङ्खेन्दुशुभ्रे भृशमिह भवतां मानसे शूलपाणेः ॥ 23 ॥
- mañjīrī-bhūta: become anklets | bhogi-pravara-gaṇa-phaṇā-maṇḍala: group of hoods of finest serpent lords | nitānta-vyādīrgha: exceedingly long and extended | anargha-ratna-dyuti: luster of priceless gems | kisalayita: tender-shoot-like | stūyamāne: being praised | dyusadbhiḥ: by celestial beings | pāda-dvaya: pair of feet
कुर्वद्भिः सर्वदोच्चैः सततमभिवृतौ ब्रह्मविद्देवलाद्यैः ।
सम्यक्सम्पूज्यमानाविह हृदि सरसीवानिशं युष्मदीये
शर्वस्य क्रीडतां तौ प्रपदवरबृहत्कच्छपावच्छभासौ ॥ 24 ॥
- astoka-stoma-śastra: multitudes of hymns and praise-weapons | apaciti: veneration/worship | amalā: pure/faultless | bhūri-bhāva-upahāra: abundant offerings of devotional feeling | brahma-vid: knowers of Brahman | devala: priests/ritual specialists | sarvada: always | abhivṛtau: surrounded | samyak-sampūjita: well and completely worshipped
-प्राणं प्राक्रोशयन्प्राङ्निजमचलवरं चालयन्तं दशास्यम् ।
पादाङ्गुल्यो दिशन्तु द्रुतमयुगदृशः कल्मषप्लोषकल्याः
कल्याणं फुल्लमाल्यप्रकरविलसिता वः प्रणद्धाहिवल्ल्यः ॥ 25 ॥
- pādāṅguṣṭha: toenail/big toe | svasy-aikāṃśa-pāta: fall of just one part of itself | ati-bahala-galat-rakta-vaktra: face flooding with heavy blood | praṇunna-prāṇa: life-breath driven out/crushed | krośayan: causing to cry out | acala-vara: best of mountains (Kailāsa) | cālayantaṃ: causing to shake | daśāsya: ten-faced one (Rāvaṇa)
-ज्यायोरत्नोत्करोस्रैरविरतममला भूरिनीराजिता या ।
प्रोदग्राग्रा प्रदेयात्ततिरिव रुचिरा तारकाणां नितान्तं
नीलग्रीवस्य पादाम्बुरुहविलसिता सा नखाली सुखं वः ॥ 26 ॥
- prahva: bowing/prostrating | prācīna-barhi: ancient Indra (or ancient ones, priests) | sura-vara: best of gods | prasphuran-mauli: radiant crowns | sakta: affixed/falling from | jyāyor-atnot-karasraiḥ: cascades of gems from their bowstrings/crowns | aviratam: continuously | amalā: spotless/pure | nīrājitā: honored with waving of lights | prodag-rāgrā: elevated/supreme-tipped
स्वान्ते स्वां ते लभन्ते श्रियमिह सरसीवामरा ये दधानाः ।
लोलं लोलम्बकानां कुलमिव सुधियां सेवते ये सदा स्तां
भूत्यै भूत्यैणपाणेर्विमलतररुचस्ते पदाम्भोरुहे वः ॥ 27 ॥
- satya: truly/genuinely | satya-anana-indu: true moon of the face | savaidha-gate: standing nearby | vikāsa: blossoming | svānte: in their own heart | śrī: lotus-wealth/prosperity/liberation | sarasī-va: like a pond | amara: immortal/sage | dadhānaḥ: bearing/carrying | lola: swaying/graceful | lolamba: swaying bee/pendant
-द्ये वा नम्रात्ममूर्तिद्युसदृषिपरिषन्मूर्ध्नि शेषायमाणाः ।
श्रीकण्ठस्यारुणोद्यच्चरणसरसिजप्रोत्थितास्ते भावाख्या-
-त्पारावाराच्चिरं वो दुरितहतिकृतस्तारयेयुः परागाः ॥ 28 ॥
- yatayo: ascetics | rāgādi-doṣa-akṣata-mati: with minds untouched by faults like desire | mukti: liberation | prasāda: grace | nnamrātma-mūrti: bowing with one's entire being | dyusad-ṛṣi-pariṣan: assembly of divine sages | mūrdhni: at the head | śeṣāyamāṇā: lying like Śeṣa | śiva-pāda: Śiva's feet
साम्नामाम्नायतत्त्वं यदपि च परमं यद्गुणातीतमाद्यम् ।
यच्चांहोहन्निरीहं गहनमिति मुहुः प्राहुरुच्चैर्महान्तो
माहेशं तन्महो मे महितमहरहर्मोहरोहं निहन्तु ॥ 29 ॥
- bhūmnā: by fullness/abundance | asta-sīmnā: without limit | bhuvanam: world | anusṛtam: pervaded | para-dhāma: supreme abode | dhāmnāṃ: of all abodes | sāmnāṃ āmnāya-tattva: truth of Sāma-Veda mantras | parama: supreme | guṇātīta: beyond all qualities/attributes | ādya: primordial | aṃho: sin | keshādi-pādānta-varṇana: description from crown to feet | phalaśruti: statement of results
