ஶிவ மாநஸ பூஜா

• ரத்நைஃ (ratnaiḥ)with jewels
• கல்பிதம் (kalpitam)made ready
• ஆஸநம் (āsanam)a seat
• ஹிமஜலைஃ (himajalaiḥ)with cold water
• ஸ்நாநம் (snānam)a bath
• ச (ca)and
• திவ்யாம்பரம் (divyāmbaram)divine clothes
• நாநாரத்நவிபூஷிதம் (nānāratnavibhūṣitam)worked with gems of every kind
• ம்ரு'கமதாமோதாங்கிதம் (mṛgamadāmodāṅkitam)carrying the scent of musk
• சந்தநம் (candanam)sandal paste
• ஜாதீசம்பகபில்வபத்ரரசிதம் (jātīcampakabilvapatraracitam)made of jasmine, champak and bilva leaves
• புஷ்பம் (puṣpam)flowers
• ச (ca)and
• தூபம் (dhūpam)incense
• ததா (tathā)and
• தீபம் (dīpam)a lamp
• தேவ (deva)O God
• தயாநிதே (dayānidhe)O sea of kindness
• பஶுபதே (paśupate)O Pashupati
• ஹ்ரு'த்கல்பிதம் (hṛtkalpitam)all of it made ready in the heart
• க்ரு'ஹ்யதாம் (gṛhyatām)let it be taken

anvaya தேவ தயாநிதே பஶுபதே ரத்நைஃ கல்பிதம் ஆஸநம் ஹிமஜலைஃ ஸ்நாநம் நாநாரத்நவிபூஷிதம் திவ்யாம்பரம் ச ம்ரு'கமதாமோதாங்கிதம் சந்தநம் ஜாதீசம்பகபில்வபத்ரரசிதம் புஷ்பம் தூபம் ததா ச தீபம் ஹ்ரு'த்கல்பிதம் க்ரு'ஹ்யதாம்

chandas Śārdūlavikrīḍita, 19 syllables in each of 4 pādas

ஹ்ரு'த்கல்பிதம் made ready in the heart — Kalpita is what has been put together or arranged. Every offering in this hymn is arranged in the mind, and this word is what holds the whole piece together.

ம்ரு'கமதாமோதாங்கிதம் carrying the scent of musk — Mṛgamada is musk. Sandal paste for worship is often mixed with it.

பில்வபத்ர bilva leaf — The leaf Shiva is worshipped with. Naming it here, among jasmine and champak, marks the worship as his.

பஶுபதே O Pashupati — Lord of the paśus, the living beings who are held as if tethered. It is one of Shiva's oldest names.

note The verse walks through the first offerings of a temple puja in their usual order: a seat, water for bathing, clothes, sandal paste, flowers, incense, a lamp. Each one is built in the mind and then handed over.

• ஸௌவர்ணே (sauvarṇe)in a golden
• நவரத்நகண்டரசிதே (navaratnakhaṇḍaracite)inlaid with pieces of the nine gems
• பாத்ரே (pātre)bowl
• க்ரு'தம் (ghṛtam)ghee
• பாயஸம் (pāyasam)sweet milk-rice
• பக்ஷ்யம் (bhakṣyam)food
• பஞ்சவிதம் (pañcavidham)of five kinds
• பயோததியுதம் (payodadhiyutam)made with milk and curds
• ரம்பாபலம் (rambhāphalam)a plantain
• பாநகம் (pānakam)a sweet drink
• ஶாகாநாம் (śākānām)of vegetable dishes
• அயுதம் (ayutam)any number
• ஜலம் (jalam)water
• ருசிகரம் (rucikaram)cool and pleasing
• கர்பூரகண்டோஜ்ஜ்வலம் (karpūrakhaṇḍojjvalam)bright with a piece of camphor
• தாம்பூலம் (tāmbūlam)betel leaf
• மநஸா (manasā)in the mind
• மயா (mayā)by me
• விரசிதம் (viracitam)put together
• பக்த்யா (bhaktyā)with love
• ப்ரபோ (prabho)O Lord
• ஸ்வீகுரு (svīkuru)accept it

anvaya ப்ரபோ ஸௌவர்ணே நவரத்நகண்டரசிதே பாத்ரே க்ரு'தம் பாயஸம் பயோததியுதம் பஞ்சவிதம் பக்ஷ்யம் ரம்பாபலம் பாநகம் ஶாகாநாம் அயுதம் ருசிகரம் ஜலம் கர்பூரகண்டோஜ்ஜ்வலம் தாம்பூலம் மயா மநஸா பக்த்யா விரசிதம் ஸ்வீகுரு

chandas Śārdūlavikrīḍita, 19 syllables in each of 4 pādas

பாயஸம் rice cooked in milk — The sweet dish of rice boiled in milk with sugar, the usual offering at a temple meal.

தாம்பூலம் betel leaf with areca nut — Offered at the end of a meal, which is where it comes in the puja too.

அயுதம் ten thousand — Used here for a great number of vegetable dishes rather than a count.

note This is the naivedya, the meal. It runs from ghee and sweet rice through savoury dishes and cool water to the betel leaf a meal ends with. All of it, the verse says again, was put together in the mind.

• சத்ரம் (chatram)an umbrella
• சாமரயோஃ (cāmarayoḥ)of two yak tails
• யுகம் (yugam)a pair
• வ்யஜநகம் (vyajanakam)a fan
• ச (ca)and
• ஆதர்ஶகம் (ādarśakam)a mirror
• நிர்மலம் (nirmalam)spotless
• வீணாபேரிம்ரு'தங்ககாஹலகலாஃ (vīṇābherimṛdaṅgakāhalakalāḥ)the arts of vina, kettledrum, mridanga and horn
• கீதம் (gītam)song
• ச (ca)and
• ந்ரு'த்யம் (nṛtyam)dance
• ததா (tathā)and
• ஸாஷ்டாங்கம் (sāṣṭāṅgam)touching the ground at eight points
• ப்ரணதிஃ (praṇatiḥ)a bow
• ஸ்துதிஃ (stutiḥ)praise
• பஹுவிதா (bahuvidhā)of many kinds
• ஹி (hi)indeed
• ஏதத் (etat)this
• ஸமஸ்தம் (samastam)all of it
• மயா (mayā)by me
• ஸங்கல்பேந (saṅkalpena)by the resolve alone
• ஸமர்பிதம் (samarpitam)offered
• தவ (tava)to you
• விபோ (vibho)O you who are everywhere
• பூஜாம் (pūjām)the worship
• க்ரு'ஹாண (gṛhāṇa)take
• ப்ரபோ (prabho)O Lord

anvaya விபோ ப்ரபோ சத்ரம் சாமரயோஃ யுகம் வ்யஜநகம் நிர்மலம் ஆதர்ஶகம் ச வீணாபேரிம்ரு'தங்ககாஹலகலாஃ கீதம் ந்ரு'த்யம் ச ததா ஸாஷ்டாங்கம் ப்ரணதிஃ பஹுவிதா ஸ்துதிஃ ஹி ஏதத் ஸமஸ்தம் மயா ஸங்கல்பேந தவ ஸமர்பிதம் பூஜாம் க்ரு'ஹாண

chandas Śārdūlavikrīḍita, 19 syllables in each of 4 pādas

சாமரயோஃ யுகம் a pair of yak-tail whisks — Waved beside a deity or a king as a mark of honour.

ஸாஷ்டாங்கம் ப்ரணதிஃ the bow that touches down at eight points — Feet, knees, hands, chest, head all meet the ground, with the words and the mind joined to it.

ஸங்கல்பேந by the resolve alone — Saṅkalpa is the intention a rite opens with. Here it is the whole rite, since nothing is set out by hand.

note The honours given to a deity after the meal: umbrella, whisks, fan, mirror, then music, dance, a full bow and praise. The verse ends by handing over everything at once as the puja itself.

• ஆத்மா (ātmā)the self
• த்வம் (tvam)you
• கிரிஜா (girijā)Girija
• மதிஃ (matiḥ)the mind
• ஸஹசராஃ (sahacarāḥ)companions
• ப்ராணாஃ (prāṇāḥ)the breaths
• ஶரீரம் (śarīram)the body
• க்ரு'ஹம் (gṛham)the house
• பூஜா (pūjā)worship
• தே (te)of you
• விஷயோபபோகரசநா (viṣayopabhogaracanā)the use I make of the things I enjoy
• நித்ரா (nidrā)sleep
• ஸமாதிஸ்திதிஃ (samādhisthitiḥ)being settled in samadhi
• ஸஞ்சாரஃ (sañcāraḥ)walking about
• பதயோஃ (padayoḥ)of the feet
• ப்ரதக்ஷிணவிதிஃ (pradakṣiṇavidhiḥ)the circling of the shrine
• ஸ்தோத்ராணி (stotrāṇi)hymns
• ஸர்வாஃ (sarvāḥ)all
• கிரஃ (giraḥ)words
• யத்யத் (yadyat)whatever
• கர்ம (karma)work
• கரோமி (karomi)I do
• தத்தத் (tattat)all of that
• அகிலம் (akhilam)every bit of it
• ஶம்போ (śambho)O Shambhu
• தவ (tava)your
• ஆராதநம் (ārādhanam)worship

anvaya ஶம்போ த்வம் ஆத்மா கிரிஜா மதிஃ ப்ராணாஃ ஸஹசராஃ ஶரீரம் க்ரு'ஹம் விஷயோபபோகரசநா தே பூஜா நித்ரா ஸமாதிஸ்திதிஃ பதயோஃ ஸஞ்சாரஃ ப்ரதக்ஷிணவிதிஃ ஸர்வாஃ கிரஃ ஸ்தோத்ராணி யத்யத் கர்ம கரோமி தத்தத் அகிலம் தவ ஆராதநம்

chandas Śārdūlavikrīḍita, 19 syllables in each of 4 pādas

கிரிஜா Parvati — The mountain's daughter. She is matched here with mati, the thinking mind, as Shiva is matched with the self.

ஸமாதிஸ்திதிஃ staying in samadhi — Sleep is read as the mind settled and still, which is what samadhi is.

ப்ரதக்ஷிணவிதிஃ the circling of the shrine — Walking round a shrine with the right side turned towards it. Here every step taken anywhere counts as that.

note The turn of the whole hymn. Having offered a puja in the mind, the poet finds that the puja was already going on: the body is the shrine, sleep is meditation, walking is circumambulation, speech is praise, and whatever he does is worship.

• கரசரணக்ரு'தம் (karacaraṇakṛtam)done by hands and feet
• வாக்காயஜம் (vākkāyajam)coming of speech or body
• கர்மஜம் (karmajam)coming of what I did
• வா (vā)or
• ஶ்ரவணநயநஜம் (śravaṇanayanajam)coming in through ear or eye
• வா (vā)or
• மாநஸம் (mānasam)staying in the mind
• வா (vā)or
• அபராதம் (aparādham)the wrong
• விஹிதம் (vihitam)what I did
• அவிஹிதம் (avihitam)what I left undone
• வா (vā)or
• ஸர்வம் (sarvam)all
• ஏதத் (etat)of this
• க்ஷமஸ்வ (kṣamasva)forgive
• ஜய (jaya)victory to you
• ஜய (jaya)victory
• கருணாப்தே (karuṇābdhe)O sea of kindness
• ஶ்ரீ (śrī)Shri
• மஹாதேவ (mahādeva)Mahadeva
• ஶம்போ (śambho)O Shambhu

anvaya ஶ்ரீ மஹாதேவ ஶம்போ கருணாப்தே கரசரணக்ரு'தம் வாக்காயஜம் கர்மஜம் வா ஶ்ரவணநயநஜம் வா மாநஸம் வா விஹிதம் அவிஹிதம் வா அபராதம் ஏதத் ஸர்வம் க்ஷமஸ்வ ஜய ஜய

chandas Mālinī, 15 syllables in each of 4 pādas

விஹிதம் அவிஹிதம் what was laid down and what was not — Vihita is what the rules ask for. The pair covers both a duty left undone and a thing done that should not have been.

கருணாப்தே O sea of kindness — Abdhi is the sea, what holds the waters. The address answers the plea for pardon in the same breath.

note The closing verse asks pardon for every wrong, counted by the part of the person it came through: hands and feet, speech, body, deeds, ears, eyes, mind. The metre changes to Mālinī here, so the verse is heard as a different movement from the four before it.