শ্ৰীৰাজোৱাচ
কথিতো ৱংশৱিস্তাৰো ভৱতা সোমসূৰ্যযোঃ । ৰাজ্ঞাং চোভযৱংশ্যানাং চৰিতং পৰমাদ্ভুতম্ ॥ ১ ॥
কথিতো ৱংশৱিস্তাৰো ভৱতা সোমসূৰ্যযোঃ । ৰাজ্ঞাং চোভযৱংশ্যানাং চৰিতং পৰমাদ্ভুতম্ ॥ ১ ॥
যদোশ্চ ধৰ্মশীলস্য নিতৰাং মুনিসত্তম । তত্ৰাংশেনাৱতীৰ্ণস্য ৱিষ্ণোৰ্ৱীৰ্যাণি শংস নঃ ॥ ২ ॥
অৱতীৰ্য যদোৰ্ৱংশে ভগৱান্ ভূতভাৱনঃ । কৃতৱান্ যানি ৱিশ্ৱাত্মা তানি নো ৱদ ৱিস্তৰাত্ ॥ ৩ ॥
নিৱৃত্ততৰ্ষৈৰুপগীযমানাদ্ভৱৌষধাচ্ছ্ৰোত্ৰমনোঽভিৰামাত্ । ক উত্তমশ্লোকগুণানুৱাদাত্পুমান্ ৱিৰজ্যেত ৱিনা পশুঘ্নাত্ ॥ ৪ ॥
পিতামহা মে সমৰেঽমৰঞ্জযৈ-ৰ্দেৱৱ্ৰতাদ্যাতিৰথৈস্তিমিঙ্গিলৈঃ । দূৰত্যযং কৌৰৱসৈন্যসাগৰংকৃত্ৱাতৰন্ ৱত্সপদং স্ম যত্প্লৱাঃ ॥ ৫ ॥
দ্ৰৌণ্যস্ত্ৰৱিপ্লুষ্টমিদং মদঙ্গংসন্তানবীজং কুৰুপাণ্ডৱানাম্ । জুগোপ কুক্ষিং গত আত্তচক্ৰোমাতুশ্চ মে যঃ শৰণং গতাযাঃ ॥ ৬ ॥
ৱীৰ্যাণি তস্যাখিলদেহভাজা-মন্তৰ্বহিঃ পূৰুষকালৰূপৈঃ । প্ৰযচ্ছতো মৃত্যুমুতামৃতং চমাযামনুষ্যস্য ৱদস্ৱ ৱিদ্ৱন্ ॥ ৭ ॥
ৰোহিণ্যাস্তনযঃ প্ৰোক্তো ৰামঃ সঙ্কৰ্ষণস্ত্ৱযা । দেৱক্যা গৰ্ভসম্বন্ধঃ কুতো দেহান্তৰং ৱিনা ॥ ৮ ॥
কস্মান্মুকুন্দো ভগৱান্ পিতুৰ্গেহাদ্ ৱ্ৰজং গতঃ । ক্ৱ ৱাসং জ্ঞাতিভিঃ সাৰ্ধং কৃতৱান্ সাত্ৱতাংপতিঃ ॥ ৯ ॥
ৱ্ৰজে ৱসন্ কিমকৰোন্মধুপুৰ্যাং চ কেশৱঃ । ভ্ৰাতৰং চাৱধীত্ কংসং মাতুৰদ্ধাতদৰ্হণম্ ॥ ১০ ॥
দেহং মানুষমাশ্ৰিত্য কতি ৱৰ্ষাণি ৱৃষ্ণিভিঃ । যদুপুৰ্যাং সহাৱাত্সীত্ পত্ন্যঃ কত্যভৱন্ প্ৰভোঃ ॥ ১১ ॥
এতদন্যচ্চ সৰ্ৱং মে মুনে কৃষ্ণৱিচেষ্টিতম্ । ৱক্তুমৰ্হসি সৰ্ৱজ্ঞ শ্ৰদ্দধানায ৱিস্তৃতম্ ॥ ১২ ॥
নৈষাতিদুঃসহা ক্ষুন্মাং ত্যক্তোদমপি বাধতে । পিবন্তং ত্ৱন্মুখাম্ভোজচ্যুতং হৰিকথামৃতম্ ॥ ১৩ ॥
সূত উৱাচ
এৱং নিশম্য ভৃগুনন্দন সাধুৱাদংৱৈযাসকিঃ স ভগৱানথ ৱিষ্ণুৰাতম্ । প্ৰত্যৰ্চ্য কৃষ্ণচৰিতং কলিকল্মষঘ্নংৱ্যাহৰ্তুমাৰভত ভাগৱতপ্ৰধানঃ ॥ ১৪ ॥
এৱং নিশম্য ভৃগুনন্দন সাধুৱাদংৱৈযাসকিঃ স ভগৱানথ ৱিষ্ণুৰাতম্ । প্ৰত্যৰ্চ্য কৃষ্ণচৰিতং কলিকল্মষঘ্নংৱ্যাহৰ্তুমাৰভত ভাগৱতপ্ৰধানঃ ॥ ১৪ ॥
শ্ৰীশুক উৱাচ
সম্যগ্ৱ্যৱসিতা বুদ্ধিস্তৱ ৰাজৰ্ষিসত্তম । ৱাসুদেৱকথাযাং তে যজ্জাতা নৈষ্ঠিকী ৰতিঃ ॥ ১৫ ॥
সম্যগ্ৱ্যৱসিতা বুদ্ধিস্তৱ ৰাজৰ্ষিসত্তম । ৱাসুদেৱকথাযাং তে যজ্জাতা নৈষ্ঠিকী ৰতিঃ ॥ ১৫ ॥
ৱাসুদেৱকথাপ্ৰশ্নঃ পুৰুষাংস্ত্ৰীন্ পুনাতি হি । ৱক্তাৰং প্ৰচ্ছকং শ্ৰোতৃংস্তত্পাদসলিলং যথা ॥ ১৬ ॥
ভূমিৰ্দৃপ্তনৃপৱ্যাজদৈত্যানীকশতাযুতৈঃ । আক্ৰান্তা ভূৰিভাৰেণ ব্ৰহ্মাণং শৰণং যযৌ ॥ ১৭ ॥
গৌৰ্ভূত্ৱাশ্ৰুমুখী খিন্না ক্ৰন্দন্তী কৰুণং ৱিভোঃ । উপস্থিতান্তিকে তস্মৈ ৱ্যসনং সমৱোচত ॥ ১৮ ॥
ব্ৰহ্মা তদুপধাৰ্যাথ সহ দেৱৈস্তযা সহ । জগাম সত্ৰিনযনস্তীৰং ক্ষীৰপযোনিধেঃ ॥ ১৯ ॥
তত্ৰ গত্ৱা জগন্নাথং দেৱদেৱং ৱৃষাকপিম্ । পুৰুষং পুৰুষসূক্তেন উপতস্থে সমাহিতঃ ॥ ২০ ॥
গিৰং সমাধৌ গগনে সমীৰিতাংনিশম্য ৱেধাস্ত্ৰিদশানুৱাচ হ । গাং পৌৰুষীং মে শৃণুতামৰাঃ পুন-ৰ্ৱিধীযতামাশু তথৈৱ মা চিৰম্ ॥ ২১ ॥
পুৰৈৱ পুংসাৱধৃতো ধৰাজ্ৱৰোভৱদ্ভিৰংশৈৰ্যদুষূপজন্যতাম্ । স যাৱদুৰ্ৱ্যা ভৰমীশ্ৱৰেশ্ৱৰঃস্ৱকালশক্ত্যা ক্ষপযংশ্চৰেদ্ ভুৱি ॥ ২২ ॥
ৱসুদেৱগৃহে সাক্ষাদ্ ভগৱান্পুৰুষঃ পৰঃ । জনিষ্যতে তত্প্ৰিযাৰ্থং সম্ভৱন্তু সুৰস্ত্ৰিযঃ ॥ ২৩ ॥
ৱাসুদেৱকলানন্তঃ সহস্ৰৱদনঃ স্ৱৰাট্ । অগ্ৰতো ভৱিতা দেৱো হৰেঃ প্ৰিযচিকীৰ্ষযা ॥ ২৪ ॥
ৱিষ্ণোৰ্মাযা ভগৱতী যযা সম্মোহিতং জগত্ । আদিষ্টা প্ৰভুণাংশেন কাৰ্যাৰ্থে সম্ভৱিষ্যতি ॥ ২৫ ॥
শ্ৰীশুক উৱাচ
ইত্যাদিশ্যামৰগণান্ প্ৰজাপতিপতিৰ্ৱিভুঃ । আশ্ৱাস্য চ মহীং গীৰ্ভিঃ স্ৱধাম পৰমং যযৌ ॥ ২৬ ॥
ইত্যাদিশ্যামৰগণান্ প্ৰজাপতিপতিৰ্ৱিভুঃ । আশ্ৱাস্য চ মহীং গীৰ্ভিঃ স্ৱধাম পৰমং যযৌ ॥ ২৬ ॥
শূৰসেনো যদুপতিৰ্মথুৰামাৱসন্ পুৰীম্ । মাথুৰাঞ্ছূৰসেনাংশ্চ ৱিষযান্ বুভুজে পুৰা ॥ ২৭ ॥
ৰাজধানী ততঃ সাভূত্সৰ্ৱযাদৱভূভুজাম্ । মথুৰা ভগৱান্ যত্ৰ নিত্যং সন্নিহিতো হৰিঃ ॥ ২৮ ॥
তস্যাং তু কৰ্হিচিচ্ছৌৰিৰ্ৱসুদেৱঃ কৃতোদ্ৱহঃ । দেৱক্যা সূৰ্যযা সাৰ্ধং প্ৰযাণে ৰথমাৰুহত্ ॥ ২৯ ॥
উগ্ৰসেনসুতঃ কংসঃ স্ৱসুঃ প্ৰিযচিকীৰ্ষযা । ৰশ্মীন্ হযানাং জগ্ৰাহ ৰৌক্মৈ ৰথশতৈৰ্ৱৃতঃ ॥ ৩০ ॥
চতুঃশতং পাৰিবৰ্হং গজানাং হেমমালিনাম্ । অশ্ৱানামযুতং সাৰ্ধং ৰথানাং চ ত্ৰিষট্শতম্ ॥ ৩১ ॥
দাসীনাং সুকুমাৰীণাং দ্ৱে শতে সমলঙ্কৃতে । দুহিত্ৰে দেৱকঃ প্ৰাদাদ্ যানে দুহিতৃৱত্সলঃ ॥ ৩২ ॥
শঙ্খতূৰ্যমৃদঙ্গাশ্চ নেদুৰ্দুন্দুভযঃ সমম্ । প্ৰযাণপ্ৰক্ৰমে তাত ৱৰৱধ্ৱোঃ সুমঙ্গলম্ ॥ ৩৩ ॥
পথি প্ৰগ্ৰহিণং কংসমাভাষ্যাহাশৰীৰৱাক্ । অস্যাস্ত্ৱামষ্টমো গৰ্ভো হন্তা যাং ৱহসেঽবুধ ॥ ৩৪ ॥
ইত্যুক্তঃ স খলঃ পাপো ভোজানাং কুলপাংসনঃ । ভগিনীং হন্তুমাৰব্ধং খড্গপাণিঃ কচেঽগ্ৰহীত্ ॥ ৩৫ ॥
তং জুগুপ্সিতকৰ্মাণং নৃশংসং নিৰপত্ৰপম্ । ৱসুদেৱো মহাভাগ উৱাচপৰিসান্ত্ৱযন্ ॥ ৩৬ ॥
শ্ৰীৱসুদেৱ উৱাচ
শ্লাঘনীযগুণঃ শূৰৈৰ্ভৱান্ ভোজযশস্কৰঃ । স কথং ভগিনীং হন্যাত্ স্ত্ৰিযমুদ্ৱাহপৰ্ৱণি ॥ ৩৭ ॥
শ্লাঘনীযগুণঃ শূৰৈৰ্ভৱান্ ভোজযশস্কৰঃ । স কথং ভগিনীং হন্যাত্ স্ত্ৰিযমুদ্ৱাহপৰ্ৱণি ॥ ৩৭ ॥
মৃত্যুৰ্জন্মৱতাং ৱীৰ দেহেন সহ জাযতে । অদ্য ৱাব্দশতান্তে ৱা মৃত্যুৰ্ৱৈ প্ৰাণিনাং ধ্ৰুৱঃ ॥ ৩৮ ॥
দেহে পঞ্চত্ৱমাপন্নে দেহী কৰ্মানুগোঽৱশঃ । দেহান্তৰমনুপ্ৰাপ্য প্ৰাক্তনং ত্যজতে ৱপুঃ ॥ ৩৯ ॥
ৱ্ৰজংস্তিষ্ঠন্ পদৈকেন যথৈৱৈকেন গচ্ছতি । যথা তৃণজলৌকৈৱং দেহী কৰ্মগতিং গতঃ ॥ ৪০ ॥
স্ৱপ্নে যথা পশ্যতি দেহমীদৃশংমনোৰথেনাভিনিৱিষ্টচেতনঃ । দৃষ্টশ্ৰুতাভ্যাং মনসানুচিন্তযন্প্ৰপদ্যতে তত্ কিমপি হ্যপস্মৃতিঃ ॥ ৪১ ॥
যতো যতো ধাৱতি দৈৱচোদিতংমনো ৱিকাৰাত্মকমাপ পঞ্চসু । গুণেষু মাযাৰচিতেষু দেহ্যসৌপ্ৰপদ্যমানঃ সহ তেন জাযতে ॥ ৪২ ॥
জ্যোতিৰ্যথৈৱোদকপাৰ্থিৱেষ্ৱদঃসমীৰৱেগানুগতং ৱিভাৱ্যতে । এৱং স্ৱমাযাৰচিতেষ্ৱসৌ পুমান্গুণেষু ৰাগানুগতো ৱিমুহ্যতি ॥ ৪৩ ॥
তস্মান্ কস্যচিদ্দ্ৰোহমাচৰেত্ স তথাৱিধঃ । আত্মনঃ ক্ষেমমন্ৱিচ্ছন্ দ্ৰোগ্ধুৰ্ৱৈ পৰতো ভযম্ ॥ ৪৪ ॥
এষা তৱানুজা বালা কৃপণা পুত্ৰিকোপমা । হন্তুং নাৰ্হসি কল্যাণীমিমাং ত্ৱং দীনৱত্সলঃ ॥ ৪৫ ॥
শ্ৰীশুক উৱাচ
এৱং স সামভিৰ্ভেদৈৰ্বোধ্যমানোঽপি দাৰুণঃ । ন ন্যৱৰ্তত কৌৰৱ্য পুৰুষাদাননুৱ্ৰতঃ ॥ ৪৬ ॥
এৱং স সামভিৰ্ভেদৈৰ্বোধ্যমানোঽপি দাৰুণঃ । ন ন্যৱৰ্তত কৌৰৱ্য পুৰুষাদাননুৱ্ৰতঃ ॥ ৪৬ ॥
নিৰ্বন্ধং তস্য তং জ্ঞাত্ৱা ৱিচিন্ত্যানকদুন্দুভিঃ । প্ৰাপ্তং কালং প্ৰতিৱ্যোঢুমিদং তত্ৰান্ৱপদ্যত ॥ ৪৭ ॥
মৃত্যুৰ্বুদ্ধিমতাপোহ্যো যাৱদ্বুদ্ধিবলোদযম্ । যদ্যসৌ ন নিৱৰ্তেত নাপৰাধোঽস্তি দেহিনঃ ॥ ৪৮ ॥
প্ৰদায মৃত্যৱে পুত্ৰান্ মোচযে কৃপণামিমাম্ । সুতা মে যদি জাযেৰন্ মৃত্যুৰ্ৱা ন ম্ৰিযেত চেত্ ॥ ৪৯ ॥
ৱিপৰ্যযো ৱা কিং ন স্যাদ্ গতিৰ্ধাতুৰ্দুৰত্যযা । উপস্থিতো নিৱৰ্তেত নিৱৃত্তঃ পুনৰাপতেত্ ॥ ৫০ ॥
অগ্নেৰ্যথা দাৰুৱিযোগযোগযো-ৰদৃষ্টতোঽন্যন্ন নিমিত্তমস্তি । এৱং হি জন্তোৰপি দুৰ্ৱিভাৱ্যঃশৰীৰসংযোগৱিযোগহেতুঃ ॥ ৫১ ॥
এৱং ৱিমৃশ্য তং পাপং যাৱদাত্মনিদৰ্শনম্ । পূজযামাস ৱৈ শৌৰিৰ্বহুমানপুৰঃসৰম্ ॥ ৫২ ॥
প্ৰসন্নৱদনাম্ভোজো নৃশংসং নিৰপত্ৰপম্ । মনসা দূযমানেন ৱিহসন্নিদমব্ৰৱীত্ ॥ ৫৩ ॥
শ্ৰীৱসুদেৱ উৱাচ
ন হ্যস্যাস্তে ভযং সৌম্য যদ্ ৱৈসাহাশৰীৰৱাক্ । পুত্ৰান্ সমৰ্পযিষ্যেঽস্যা
যতস্তে ভযমুত্থিতম্ ॥ ৫৪ ॥
ন হ্যস্যাস্তে ভযং সৌম্য যদ্ ৱৈসাহাশৰীৰৱাক্ । পুত্ৰান্ সমৰ্পযিষ্যেঽস্যা
যতস্তে ভযমুত্থিতম্ ॥ ৫৪ ॥
শ্ৰীশুক উৱাচ
স্ৱসুৰ্ৱধান্নিৱৱৃতে কংসস্তদ্ৱাক্যসাৰৱিত্ । ৱসুদেৱোঽপি তং প্ৰীতঃ প্ৰশস্য
প্ৰাৱিশদ্ গৃহম্ ॥ ৫৫ ॥
স্ৱসুৰ্ৱধান্নিৱৱৃতে কংসস্তদ্ৱাক্যসাৰৱিত্ । ৱসুদেৱোঽপি তং প্ৰীতঃ প্ৰশস্য
প্ৰাৱিশদ্ গৃহম্ ॥ ৫৫ ॥
অথ কাল উপাৱৃত্তে দেৱকী সৰ্ৱদেৱতা । পুত্ৰান্ প্ৰসুষুৱে চাষ্টৌ কন্যাং চৈৱানুৱত্সৰম্ ॥ ৫৬ ॥
কীৰ্তিমন্তং প্ৰথমজং কংসাযানকদুন্দুভিঃ । অৰ্পযামাস কৃচ্ছ্ৰেণ সোঽনৃতাদতিৱিহ্ৱলঃ ॥ ৫৭ ॥
কিং দুঃসহং নু সাধূনাং ৱিদুষাং কিমপেক্ষিতম্ । কিমকাৰ্যং কদৰ্যাণাং দুস্ত্যজং কিং ধৃতাত্মনাম্ ॥ ৫৮ ॥
দৃষ্ট্ৱা সমত্ৱং তচ্ছৌৰেঃ সত্যে চৈৱ ৱ্যৱস্থিতিম্ । কংসস্তুষ্টমনা ৰাজন্ প্ৰহসন্নিদমব্ৰৱীত্ ॥ ৫৯ ॥
প্ৰতিযাতু কুমাৰোঽযং ন হ্যস্মাদস্তি মে ভযম্ । অষ্টমাদ্ যুৱযোৰ্গৰ্ভান্মৃত্যুৰ্মে ৱিহিতঃ কিল ॥ ৬০ ॥
তথেতি সুতমাদায যযাৱানকদুন্দুভিঃ । নাভ্যনন্দত তদ্ৱাক্যমসতোঽৱিজিতাত্মনঃ ॥ ৬১ ॥
নন্দাদ্যা যে ৱ্ৰজে গোপা যাশ্চামীষাং চ যোষিতঃ । ৱৃষ্ণযো ৱসুদেৱাদ্যা দেৱক্যাদ্যা যদুস্ত্ৰিযঃ ॥ ৬২ ॥
সৰ্ৱে ৱৈ দেৱতাপ্ৰাযা উভযোৰপি ভাৰত । জ্ঞাতযো বন্ধুসুহৃদো যে চ কংসমনুৱ্ৰতাঃ ॥ ৬৩ ॥
এতত্ কংসায ভগৱাঞ্ছশংসাভ্যেত্য নাৰদঃ । ভূমেৰ্ভাৰাযমাণানাং দৈত্যানাং চ ৱধোদ্যমম্ ॥ ৬৪ ॥
ঋষেৰ্ৱিনিৰ্গমে কংসো যদূন্ মত্ৱা সুৰানিতি । দেৱক্যা গৰ্ভসম্ভূতং ৱিষ্ণুং চ স্ৱৱধং প্ৰতি ॥ ৬৫ ॥
দেৱকীং ৱসুদেৱং চ নিগৃহ্য নিগডৈৰ্গৃহে । জাতং জাতমহন্ পুত্ৰং তযোৰজনশঙ্কযা ॥ ৬৬ ॥
মাতৰং পিতৰং ভ্ৰাতৃন্ সৰ্ৱাংশ্চ সুহৃদস্তথা । ঘ্নন্তি হ্যসুতৃপো লুব্ধা ৰাজানঃ প্ৰাযশো ভুৱি ॥ ৬৭ ॥
আত্মানমিহ সঞ্জাতং জানন্প্ৰাগ্ ৱিষ্ণুনা হতম্ । মহাসুৰং কালনেমিং যদুভিঃ স ৱ্যৰুধ্যত ॥ ৬৮ ॥
উগ্ৰসেনং চ পিতৰং যদুভোজান্ধকাধিপম্ । স্ৱযং নিগৃহ্য বুভুজে শূৰসেনান্ মহাবলঃ ॥ ৬৯ ॥