ശ്രീരാജോവാച
കഥിതോ വംശവിസ്താരോ ഭവതാ സോമസൂര്യയോഃ । രാജ്ഞാം ചോഭയവംശ്യാനാം ചരിതം പരമാദ്ഭുതമ് ॥ ൧ ॥
കഥിതോ വംശവിസ്താരോ ഭവതാ സോമസൂര്യയോഃ । രാജ്ഞാം ചോഭയവംശ്യാനാം ചരിതം പരമാദ്ഭുതമ് ॥ ൧ ॥
യദോശ്ച ധര്മശീലസ്യ നിതരാം മുനിസത്തമ । തത്രാംശേനാവതീര്ണസ്യ വിഷ്ണോര്വീര്യാണി ശംസ നഃ ॥ ൨ ॥
അവതീര്യ യദോര്വംശേ ഭഗവാന് ഭൂതഭാവനഃ । കൃതവാന് യാനി വിശ്വാത്മാ താനി നോ വദ വിസ്തരാത് ॥ ൩ ॥
നിവൃത്തതര്ഷൈരുപഗീയമാനാദ്ഭവൌഷധാച്ഛ്രോത്രമനോഽഭിരാമാത് । ക ഉത്തമശ്ലോകഗുണാനുവാദാത്പുമാന് വിരജ്യേത വിനാ പശുഘ്നാത് ॥ ൪ ॥
പിതാമഹാ മേ സമരേഽമരഞ്ജയൈ-ര്ദേവവ്രതാദ്യാതിരഥൈസ്തിമിങ്ഗിലൈഃ । ദൂരത്യയം കൌരവസൈന്യസാഗരംകൃത്വാതരന് വത്സപദം സ്മ യത്പ്ലവാഃ ॥ ൫ ॥
ദ്രൌണ്യസ്ത്രവിപ്ലുഷ്ടമിദം മദങ്ഗംസന്താനബീജം കുരുപാണ്ഡവാനാമ് । ജുഗോപ കുക്ഷിം ഗത ആത്തചക്രോമാതുശ്ച മേ യഃ ശരണം ഗതായാഃ ॥ ൬ ॥
വീര്യാണി തസ്യാഖിലദേഹഭാജാ-മന്തര്ബഹിഃ പൂരുഷകാലരൂപൈഃ । പ്രയച്ഛതോ മൃത്യുമുതാമൃതം ചമായാമനുഷ്യസ്യ വദസ്വ വിദ്വന് ॥ ൭ ॥
രോഹിണ്യാസ്തനയഃ പ്രോക്തോ രാമഃ സങ്കര്ഷണസ്ത്വയാ । ദേവക്യാ ഗര്ഭസമ്ബന്ധഃ കുതോ ദേഹാന്തരം വിനാ ॥ ൮ ॥
കസ്മാന്മുകുന്ദോ ഭഗവാന് പിതുര്ഗേഹാദ് വ്രജം ഗതഃ । ക്വ വാസം ജ്ഞാതിഭിഃ സാര്ധം കൃതവാന് സാത്വതാംപതിഃ ॥ ൯ ॥
വ്രജേ വസന് കിമകരോന്മധുപുര്യാം ച കേശവഃ । ഭ്രാതരം ചാവധീത് കംസം മാതുരദ്ധാതദര്ഹണമ് ॥ ൧൦ ॥
ദേഹം മാനുഷമാശ്രിത്യ കതി വര്ഷാണി വൃഷ്ണിഭിഃ । യദുപുര്യാം സഹാവാത്സീത് പത്ന്യഃ കത്യഭവന് പ്രഭോഃ ॥ ൧൧ ॥
ഏതദന്യച്ച സര്വം മേ മുനേ കൃഷ്ണവിചേഷ്ടിതമ് । വക്തുമര്ഹസി സര്വജ്ഞ ശ്രദ്ദധാനായ വിസ്തൃതമ് ॥ ൧൨ ॥
നൈഷാതിദുഃസഹാ ക്ഷുന്മാം ത്യക്തോദമപി ബാധതേ । പിബന്തം ത്വന്മുഖാമ്ഭോജച്യുതം ഹരികഥാമൃതമ് ॥ ൧൩ ॥
സൂത ഉവാച
ഏവം നിശമ്യ ഭൃഗുനന്ദന സാധുവാദംവൈയാസകിഃ സ ഭഗവാനഥ വിഷ്ണുരാതമ് । പ്രത്യര്ച്യ കൃഷ്ണചരിതം കലികല്മഷഘ്നംവ്യാഹര്തുമാരഭത ഭാഗവതപ്രധാനഃ ॥ ൧൪ ॥
ഏവം നിശമ്യ ഭൃഗുനന്ദന സാധുവാദംവൈയാസകിഃ സ ഭഗവാനഥ വിഷ്ണുരാതമ് । പ്രത്യര്ച്യ കൃഷ്ണചരിതം കലികല്മഷഘ്നംവ്യാഹര്തുമാരഭത ഭാഗവതപ്രധാനഃ ॥ ൧൪ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
സമ്യഗ്വ്യവസിതാ ബുദ്ധിസ്തവ രാജര്ഷിസത്തമ । വാസുദേവകഥായാം തേ യജ്ജാതാ നൈഷ്ഠികീ രതിഃ ॥ ൧൫ ॥
സമ്യഗ്വ്യവസിതാ ബുദ്ധിസ്തവ രാജര്ഷിസത്തമ । വാസുദേവകഥായാം തേ യജ്ജാതാ നൈഷ്ഠികീ രതിഃ ॥ ൧൫ ॥
വാസുദേവകഥാപ്രശ്നഃ പുരുഷാംസ്ത്രീന് പുനാതി ഹി । വക്താരം പ്രച്ഛകം ശ്രോതൃംസ്തത്പാദസലിലം യഥാ ॥ ൧൬ ॥
ഭൂമിര്ദൃപ്തനൃപവ്യാജദൈത്യാനീകശതായുതൈഃ । ആക്രാന്താ ഭൂരിഭാരേണ ബ്രഹ്മാണം ശരണം യയൌ ॥ ൧൭ ॥
ഗൌര്ഭൂത്വാശ്രുമുഖീ ഖിന്നാ ക്രന്ദന്തീ കരുണം വിഭോഃ । ഉപസ്ഥിതാന്തികേ തസ്മൈ വ്യസനം സമവോചത ॥ ൧൮ ॥
ബ്രഹ്മാ തദുപധാര്യാഥ സഹ ദേവൈസ്തയാ സഹ । ജഗാമ സത്രിനയനസ്തീരം ക്ഷീരപയോനിധേഃ ॥ ൧൯ ॥
തത്ര ഗത്വാ ജഗന്നാഥം ദേവദേവം വൃഷാകപിമ് । പുരുഷം പുരുഷസൂക്തേന ഉപതസ്ഥേ സമാഹിതഃ ॥ ൨൦ ॥
ഗിരം സമാധൌ ഗഗനേ സമീരിതാംനിശമ്യ വേധാസ്ത്രിദശാനുവാച ഹ । ഗാം പൌരുഷീം മേ ശൃണുതാമരാഃ പുന-ര്വിധീയതാമാശു തഥൈവ മാ ചിരമ് ॥ ൨൧ ॥
പുരൈവ പുംസാവധൃതോ ധരാജ്വരോഭവദ്ഭിരംശൈര്യദുഷൂപജന്യതാമ് । സ യാവദുര്വ്യാ ഭരമീശ്വരേശ്വരഃസ്വകാലശക്ത്യാ ക്ഷപയംശ്ചരേദ് ഭുവി ॥ ൨൨ ॥
വസുദേവഗൃഹേ സാക്ഷാദ് ഭഗവാന്പുരുഷഃ പരഃ । ജനിഷ്യതേ തത്പ്രിയാര്ഥം സമ്ഭവന്തു സുരസ്ത്രിയഃ ॥ ൨൩ ॥
വാസുദേവകലാനന്തഃ സഹസ്രവദനഃ സ്വരാട് । അഗ്രതോ ഭവിതാ ദേവോ ഹരേഃ പ്രിയചികീര്ഷയാ ॥ ൨൪ ॥
വിഷ്ണോര്മായാ ഭഗവതീ യയാ സമ്മോഹിതം ജഗത് । ആദിഷ്ടാ പ്രഭുണാംശേന കാര്യാര്ഥേ സമ്ഭവിഷ്യതി ॥ ൨൫ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
ഇത്യാദിശ്യാമരഗണാന് പ്രജാപതിപതിര്വിഭുഃ । ആശ്വാസ്യ ച മഹീം ഗീര്ഭിഃ സ്വധാമ പരമം യയൌ ॥ ൨൬ ॥
ഇത്യാദിശ്യാമരഗണാന് പ്രജാപതിപതിര്വിഭുഃ । ആശ്വാസ്യ ച മഹീം ഗീര്ഭിഃ സ്വധാമ പരമം യയൌ ॥ ൨൬ ॥
ശൂരസേനോ യദുപതിര്മഥുരാമാവസന് പുരീമ് । മാഥുരാഞ്ഛൂരസേനാംശ്ച വിഷയാന് ബുഭുജേ പുരാ ॥ ൨൭ ॥
രാജധാനീ തതഃ സാഭൂത്സര്വയാദവഭൂഭുജാമ് । മഥുരാ ഭഗവാന് യത്ര നിത്യം സന്നിഹിതോ ഹരിഃ ॥ ൨൮ ॥
തസ്യാം തു കര്ഹിചിച്ഛൌരിര്വസുദേവഃ കൃതോദ്വഹഃ । ദേവക്യാ സൂര്യയാ സാര്ധം പ്രയാണേ രഥമാരുഹത് ॥ ൨൯ ॥
ഉഗ്രസേനസുതഃ കംസഃ സ്വസുഃ പ്രിയചികീര്ഷയാ । രശ്മീന് ഹയാനാം ജഗ്രാഹ രൌക്മൈ രഥശതൈര്വൃതഃ ॥ ൩൦ ॥
ചതുഃശതം പാരിബര്ഹം ഗജാനാം ഹേമമാലിനാമ് । അശ്വാനാമയുതം സാര്ധം രഥാനാം ച ത്രിഷട്ശതമ് ॥ ൩൧ ॥
ദാസീനാം സുകുമാരീണാം ദ്വേ ശതേ സമലങ്കൃതേ । ദുഹിത്രേ ദേവകഃ പ്രാദാദ് യാനേ ദുഹിതൃവത്സലഃ ॥ ൩൨ ॥
ശങ്ഖതൂര്യമൃദങ്ഗാശ്ച നേദുര്ദുന്ദുഭയഃ സമമ് । പ്രയാണപ്രക്രമേ താത വരവധ്വോഃ സുമങ്ഗലമ് ॥ ൩൩ ॥
പഥി പ്രഗ്രഹിണം കംസമാഭാഷ്യാഹാശരീരവാക് । അസ്യാസ്ത്വാമഷ്ടമോ ഗര്ഭോ ഹന്താ യാം വഹസേഽബുധ ॥ ൩൪ ॥
ഇത്യുക്തഃ സ ഖലഃ പാപോ ഭോജാനാം കുലപാംസനഃ । ഭഗിനീം ഹന്തുമാരബ്ധം ഖഡ്ഗപാണിഃ കചേഽഗ്രഹീത് ॥ ൩൫ ॥
തം ജുഗുപ്സിതകര്മാണം നൃശംസം നിരപത്രപമ് । വസുദേവോ മഹാഭാഗ ഉവാചപരിസാന്ത്വയന് ॥ ൩൬ ॥
ശ്രീവസുദേവ ഉവാച
ശ്ലാഘനീയഗുണഃ ശൂരൈര്ഭവാന് ഭോജയശസ്കരഃ । സ കഥം ഭഗിനീം ഹന്യാത് സ്ത്രിയമുദ്വാഹപര്വണി ॥ ൩൭ ॥
ശ്ലാഘനീയഗുണഃ ശൂരൈര്ഭവാന് ഭോജയശസ്കരഃ । സ കഥം ഭഗിനീം ഹന്യാത് സ്ത്രിയമുദ്വാഹപര്വണി ॥ ൩൭ ॥
മൃത്യുര്ജന്മവതാം വീര ദേഹേന സഹ ജായതേ । അദ്യ വാബ്ദശതാന്തേ വാ മൃത്യുര്വൈ പ്രാണിനാം ധ്രുവഃ ॥ ൩൮ ॥
ദേഹേ പഞ്ചത്വമാപന്നേ ദേഹീ കര്മാനുഗോഽവശഃ । ദേഹാന്തരമനുപ്രാപ്യ പ്രാക്തനം ത്യജതേ വപുഃ ॥ ൩൯ ॥
വ്രജംസ്തിഷ്ഠന് പദൈകേന യഥൈവൈകേന ഗച്ഛതി । യഥാ തൃണജലൌകൈവം ദേഹീ കര്മഗതിം ഗതഃ ॥ ൪൦ ॥
സ്വപ്നേ യഥാ പശ്യതി ദേഹമീദൃശംമനോരഥേനാഭിനിവിഷ്ടചേതനഃ । ദൃഷ്ടശ്രുതാഭ്യാം മനസാനുചിന്തയന്പ്രപദ്യതേ തത് കിമപി ഹ്യപസ്മൃതിഃ ॥ ൪൧ ॥
യതോ യതോ ധാവതി ദൈവചോദിതംമനോ വികാരാത്മകമാപ പഞ്ചസു । ഗുണേഷു മായാരചിതേഷു ദേഹ്യസൌപ്രപദ്യമാനഃ സഹ തേന ജായതേ ॥ ൪൨ ॥
ജ്യോതിര്യഥൈവോദകപാര്ഥിവേഷ്വദഃസമീരവേഗാനുഗതം വിഭാവ്യതേ । ഏവം സ്വമായാരചിതേഷ്വസൌ പുമാന്ഗുണേഷു രാഗാനുഗതോ വിമുഹ്യതി ॥ ൪൩ ॥
തസ്മാന് കസ്യചിദ്ദ്രോഹമാചരേത് സ തഥാവിധഃ । ആത്മനഃ ക്ഷേമമന്വിച്ഛന് ദ്രോഗ്ധുര്വൈ പരതോ ഭയമ് ॥ ൪൪ ॥
ഏഷാ തവാനുജാ ബാലാ കൃപണാ പുത്രികോപമാ । ഹന്തും നാര്ഹസി കല്യാണീമിമാം ത്വം ദീനവത്സലഃ ॥ ൪൫ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
ഏവം സ സാമഭിര്ഭേദൈര്ബോധ്യമാനോഽപി ദാരുണഃ । ന ന്യവര്തത കൌരവ്യ പുരുഷാദാനനുവ്രതഃ ॥ ൪൬ ॥
ഏവം സ സാമഭിര്ഭേദൈര്ബോധ്യമാനോഽപി ദാരുണഃ । ന ന്യവര്തത കൌരവ്യ പുരുഷാദാനനുവ്രതഃ ॥ ൪൬ ॥
നിര്ബന്ധം തസ്യ തം ജ്ഞാത്വാ വിചിന്ത്യാനകദുന്ദുഭിഃ । പ്രാപ്തം കാലം പ്രതിവ്യോഢുമിദം തത്രാന്വപദ്യത ॥ ൪൭ ॥
മൃത്യുര്ബുദ്ധിമതാപോഹ്യോ യാവദ്ബുദ്ധിബലോദയമ് । യദ്യസൌ ന നിവര്തേത നാപരാധോഽസ്തി ദേഹിനഃ ॥ ൪൮ ॥
പ്രദായ മൃത്യവേ പുത്രാന് മോചയേ കൃപണാമിമാമ് । സുതാ മേ യദി ജായേരന് മൃത്യുര്വാ ന മ്രിയേത ചേത് ॥ ൪൯ ॥
വിപര്യയോ വാ കിം ന സ്യാദ് ഗതിര്ധാതുര്ദുരത്യയാ । ഉപസ്ഥിതോ നിവര്തേത നിവൃത്തഃ പുനരാപതേത് ॥ ൫൦ ॥
അഗ്നേര്യഥാ ദാരുവിയോഗയോഗയോ-രദൃഷ്ടതോഽന്യന്ന നിമിത്തമസ്തി । ഏവം ഹി ജന്തോരപി ദുര്വിഭാവ്യഃശരീരസംയോഗവിയോഗഹേതുഃ ॥ ൫൧ ॥
ഏവം വിമൃശ്യ തം പാപം യാവദാത്മനിദര്ശനമ് । പൂജയാമാസ വൈ ശൌരിര്ബഹുമാനപുരഃസരമ് ॥ ൫൨ ॥
പ്രസന്നവദനാമ്ഭോജോ നൃശംസം നിരപത്രപമ് । മനസാ ദൂയമാനേന വിഹസന്നിദമബ്രവീത് ॥ ൫൩ ॥
ശ്രീവസുദേവ ഉവാച
ന ഹ്യസ്യാസ്തേ ഭയം സൌമ്യ യദ് വൈസാഹാശരീരവാക് । പുത്രാന് സമര്പയിഷ്യേഽസ്യാ
യതസ്തേ ഭയമുത്ഥിതമ് ॥ ൫൪ ॥
ന ഹ്യസ്യാസ്തേ ഭയം സൌമ്യ യദ് വൈസാഹാശരീരവാക് । പുത്രാന് സമര്പയിഷ്യേഽസ്യാ
യതസ്തേ ഭയമുത്ഥിതമ് ॥ ൫൪ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
സ്വസുര്വധാന്നിവവൃതേ കംസസ്തദ്വാക്യസാരവിത് । വസുദേവോഽപി തം പ്രീതഃ പ്രശസ്യ
പ്രാവിശദ് ഗൃഹമ് ॥ ൫൫ ॥
സ്വസുര്വധാന്നിവവൃതേ കംസസ്തദ്വാക്യസാരവിത് । വസുദേവോഽപി തം പ്രീതഃ പ്രശസ്യ
പ്രാവിശദ് ഗൃഹമ് ॥ ൫൫ ॥
അഥ കാല ഉപാവൃത്തേ ദേവകീ സര്വദേവതാ । പുത്രാന് പ്രസുഷുവേ ചാഷ്ടൌ കന്യാം ചൈവാനുവത്സരമ് ॥ ൫൬ ॥
കീര്തിമന്തം പ്രഥമജം കംസായാനകദുന്ദുഭിഃ । അര്പയാമാസ കൃച്ഛ്രേണ സോഽനൃതാദതിവിഹ്വലഃ ॥ ൫൭ ॥
കിം ദുഃസഹം നു സാധൂനാം വിദുഷാം കിമപേക്ഷിതമ് । കിമകാര്യം കദര്യാണാം ദുസ്ത്യജം കിം ധൃതാത്മനാമ് ॥ ൫൮ ॥
ദൃഷ്ട്വാ സമത്വം തച്ഛൌരേഃ സത്യേ ചൈവ വ്യവസ്ഥിതിമ് । കംസസ്തുഷ്ടമനാ രാജന് പ്രഹസന്നിദമബ്രവീത് ॥ ൫൯ ॥
പ്രതിയാതു കുമാരോഽയം ന ഹ്യസ്മാദസ്തി മേ ഭയമ് । അഷ്ടമാദ് യുവയോര്ഗര്ഭാന്മൃത്യുര്മേ വിഹിതഃ കില ॥ ൬൦ ॥
തഥേതി സുതമാദായ യയാവാനകദുന്ദുഭിഃ । നാഭ്യനന്ദത തദ്വാക്യമസതോഽവിജിതാത്മനഃ ॥ ൬൧ ॥
നന്ദാദ്യാ യേ വ്രജേ ഗോപാ യാശ്ചാമീഷാം ച യോഷിതഃ । വൃഷ്ണയോ വസുദേവാദ്യാ ദേവക്യാദ്യാ യദുസ്ത്രിയഃ ॥ ൬൨ ॥
സര്വേ വൈ ദേവതാപ്രായാ ഉഭയോരപി ഭാരത । ജ്ഞാതയോ ബന്ധുസുഹൃദോ യേ ച കംസമനുവ്രതാഃ ॥ ൬൩ ॥
ഏതത് കംസായ ഭഗവാഞ്ഛശംസാഭ്യേത്യ നാരദഃ । ഭൂമേര്ഭാരായമാണാനാം ദൈത്യാനാം ച വധോദ്യമമ് ॥ ൬൪ ॥
ഋഷേര്വിനിര്ഗമേ കംസോ യദൂന് മത്വാ സുരാനിതി । ദേവക്യാ ഗര്ഭസമ്ഭൂതം വിഷ്ണും ച സ്വവധം പ്രതി ॥ ൬൫ ॥
ദേവകീം വസുദേവം ച നിഗൃഹ്യ നിഗഡൈര്ഗൃഹേ । ജാതം ജാതമഹന് പുത്രം തയോരജനശങ്കയാ ॥ ൬൬ ॥
മാതരം പിതരം ഭ്രാതൃന് സര്വാംശ്ച സുഹൃദസ്തഥാ । ഘ്നന്തി ഹ്യസുതൃപോ ലുബ്ധാ രാജാനഃ പ്രായശോ ഭുവി ॥ ൬൭ ॥
ആത്മാനമിഹ സഞ്ജാതം ജാനന്പ്രാഗ് വിഷ്ണുനാ ഹതമ് । മഹാസുരം കാലനേമിം യദുഭിഃ സ വ്യരുധ്യത ॥ ൬൮ ॥
ഉഗ്രസേനം ച പിതരം യദുഭോജാന്ധകാധിപമ് । സ്വയം നിഗൃഹ്യ ബുഭുജേ ശൂരസേനാന് മഹാബലഃ ॥ ൬൯ ॥