శ్రీరాజోవాచ
కథితో వంశవిస్తారో భవతా సోమసూర్యయోః । రాజ్ఞాం చోభయవంశ్యానాం చరితం పరమాద్భుతమ్ ॥ ౧ ॥
కథితో వంశవిస్తారో భవతా సోమసూర్యయోః । రాజ్ఞాం చోభయవంశ్యానాం చరితం పరమాద్భుతమ్ ॥ ౧ ॥
యదోశ్చ ధర్మశీలస్య నితరాం మునిసత్తమ । తత్రాంశేనావతీర్ణస్య విష్ణోర్వీర్యాణి శంస నః ॥ ౨ ॥
అవతీర్య యదోర్వంశే భగవాన్ భూతభావనః । కృతవాన్ యాని విశ్వాత్మా తాని నో వద విస్తరాత్ ॥ ౩ ॥
నివృత్తతర్షైరుపగీయమానాద్భవౌషధాచ్ఛ్రోత్రమనోఽభిరామాత్ । క ఉత్తమశ్లోకగుణానువాదాత్పుమాన్ విరజ్యేత వినా పశుఘ్నాత్ ॥ ౪ ॥
పితామహా మే సమరేఽమరఞ్జయై-ర్దేవవ్రతాద్యాతిరథైస్తిమిఙ్గిలైః । దూరత్యయం కౌరవసైన్యసాగరంకృత్వాతరన్ వత్సపదం స్మ యత్ప్లవాః ॥ ౫ ॥
ద్రౌణ్యస్త్రవిప్లుష్టమిదం మదఙ్గంసన్తానబీజం కురుపాణ్డవానామ్ । జుగోప కుక్షిం గత ఆత్తచక్రోమాతుశ్చ మే యః శరణం గతాయాః ॥ ౬ ॥
వీర్యాణి తస్యాఖిలదేహభాజా-మన్తర్బహిః పూరుషకాలరూపైః । ప్రయచ్ఛతో మృత్యుముతామృతం చమాయామనుష్యస్య వదస్వ విద్వన్ ॥ ౭ ॥
రోహిణ్యాస్తనయః ప్రోక్తో రామః సఙ్కర్షణస్త్వయా । దేవక్యా గర్భసమ్బన్ధః కుతో దేహాన్తరం వినా ॥ ౮ ॥
కస్మాన్ముకున్దో భగవాన్ పితుర్గేహాద్ వ్రజం గతః । క్వ వాసం జ్ఞాతిభిః సార్ధం కృతవాన్ సాత్వతాంపతిః ॥ ౯ ॥
వ్రజే వసన్ కిమకరోన్మధుపుర్యాం చ కేశవః । భ్రాతరం చావధీత్ కంసం మాతురద్ధాతదర్హణమ్ ॥ ౧౦ ॥
దేహం మానుషమాశ్రిత్య కతి వర్షాణి వృష్ణిభిః । యదుపుర్యాం సహావాత్సీత్ పత్న్యః కత్యభవన్ ప్రభోః ॥ ౧౧ ॥
ఏతదన్యచ్చ సర్వం మే మునే కృష్ణవిచేష్టితమ్ । వక్తుమర్హసి సర్వజ్ఞ శ్రద్దధానాయ విస్తృతమ్ ॥ ౧౨ ॥
నైషాతిదుఃసహా క్షున్మాం త్యక్తోదమపి బాధతే । పిబన్తం త్వన్ముఖామ్భోజచ్యుతం హరికథామృతమ్ ॥ ౧౩ ॥
సూత ఉవాచ
ఏవం నిశమ్య భృగునన్దన సాధువాదంవైయాసకిః స భగవానథ విష్ణురాతమ్ । ప్రత్యర్చ్య కృష్ణచరితం కలికల్మషఘ్నంవ్యాహర్తుమారభత భాగవతప్రధానః ॥ ౧౪ ॥
ఏవం నిశమ్య భృగునన్దన సాధువాదంవైయాసకిః స భగవానథ విష్ణురాతమ్ । ప్రత్యర్చ్య కృష్ణచరితం కలికల్మషఘ్నంవ్యాహర్తుమారభత భాగవతప్రధానః ॥ ౧౪ ॥
శ్రీశుక ఉవాచ
సమ్యగ్వ్యవసితా బుద్ధిస్తవ రాజర్షిసత్తమ । వాసుదేవకథాయాం తే యజ్జాతా నైష్ఠికీ రతిః ॥ ౧౫ ॥
సమ్యగ్వ్యవసితా బుద్ధిస్తవ రాజర్షిసత్తమ । వాసుదేవకథాయాం తే యజ్జాతా నైష్ఠికీ రతిః ॥ ౧౫ ॥
వాసుదేవకథాప్రశ్నః పురుషాంస్త్రీన్ పునాతి హి । వక్తారం ప్రచ్ఛకం శ్రోతృంస్తత్పాదసలిలం యథా ॥ ౧౬ ॥
భూమిర్దృప్తనృపవ్యాజదైత్యానీకశతాయుతైః । ఆక్రాన్తా భూరిభారేణ బ్రహ్మాణం శరణం యయౌ ॥ ౧౭ ॥
గౌర్భూత్వాశ్రుముఖీ ఖిన్నా క్రన్దన్తీ కరుణం విభోః । ఉపస్థితాన్తికే తస్మై వ్యసనం సమవోచత ॥ ౧౮ ॥
బ్రహ్మా తదుపధార్యాథ సహ దేవైస్తయా సహ । జగామ సత్రినయనస్తీరం క్షీరపయోనిధేః ॥ ౧౯ ॥
తత్ర గత్వా జగన్నాథం దేవదేవం వృషాకపిమ్ । పురుషం పురుషసూక్తేన ఉపతస్థే సమాహితః ॥ ౨౦ ॥
గిరం సమాధౌ గగనే సమీరితాంనిశమ్య వేధాస్త్రిదశానువాచ హ । గాం పౌరుషీం మే శృణుతామరాః పున-ర్విధీయతామాశు తథైవ మా చిరమ్ ॥ ౨౧ ॥
పురైవ పుంసావధృతో ధరాజ్వరోభవద్భిరంశైర్యదుషూపజన్యతామ్ । స యావదుర్వ్యా భరమీశ్వరేశ్వరఃస్వకాలశక్త్యా క్షపయంశ్చరేద్ భువి ॥ ౨౨ ॥
వసుదేవగృహే సాక్షాద్ భగవాన్పురుషః పరః । జనిష్యతే తత్ప్రియార్థం సమ్భవన్తు సురస్త్రియః ॥ ౨౩ ॥
వాసుదేవకలానన్తః సహస్రవదనః స్వరాట్ । అగ్రతో భవితా దేవో హరేః ప్రియచికీర్షయా ॥ ౨౪ ॥
విష్ణోర్మాయా భగవతీ యయా సమ్మోహితం జగత్ । ఆదిష్టా ప్రభుణాంశేన కార్యార్థే సమ్భవిష్యతి ॥ ౨౫ ॥
శ్రీశుక ఉవాచ
ఇత్యాదిశ్యామరగణాన్ ప్రజాపతిపతిర్విభుః । ఆశ్వాస్య చ మహీం గీర్భిః స్వధామ పరమం యయౌ ॥ ౨౬ ॥
ఇత్యాదిశ్యామరగణాన్ ప్రజాపతిపతిర్విభుః । ఆశ్వాస్య చ మహీం గీర్భిః స్వధామ పరమం యయౌ ॥ ౨౬ ॥
శూరసేనో యదుపతిర్మథురామావసన్ పురీమ్ । మాథురాఞ్ఛూరసేనాంశ్చ విషయాన్ బుభుజే పురా ॥ ౨౭ ॥
రాజధానీ తతః సాభూత్సర్వయాదవభూభుజామ్ । మథురా భగవాన్ యత్ర నిత్యం సన్నిహితో హరిః ॥ ౨౮ ॥
తస్యాం తు కర్హిచిచ్ఛౌరిర్వసుదేవః కృతోద్వహః । దేవక్యా సూర్యయా సార్ధం ప్రయాణే రథమారుహత్ ॥ ౨౯ ॥
ఉగ్రసేనసుతః కంసః స్వసుః ప్రియచికీర్షయా । రశ్మీన్ హయానాం జగ్రాహ రౌక్మై రథశతైర్వృతః ॥ ౩౦ ॥
చతుఃశతం పారిబర్హం గజానాం హేమమాలినామ్ । అశ్వానామయుతం సార్ధం రథానాం చ త్రిషట్శతమ్ ॥ ౩౧ ॥
దాసీనాం సుకుమారీణాం ద్వే శతే సమలఙ్కృతే । దుహిత్రే దేవకః ప్రాదాద్ యానే దుహితృవత్సలః ॥ ౩౨ ॥
శఙ్ఖతూర్యమృదఙ్గాశ్చ నేదుర్దున్దుభయః సమమ్ । ప్రయాణప్రక్రమే తాత వరవధ్వోః సుమఙ్గలమ్ ॥ ౩౩ ॥
పథి ప్రగ్రహిణం కంసమాభాష్యాహాశరీరవాక్ । అస్యాస్త్వామష్టమో గర్భో హన్తా యాం వహసేఽబుధ ॥ ౩౪ ॥
ఇత్యుక్తః స ఖలః పాపో భోజానాం కులపాంసనః । భగినీం హన్తుమారబ్ధం ఖడ్గపాణిః కచేఽగ్రహీత్ ॥ ౩౫ ॥
తం జుగుప్సితకర్మాణం నృశంసం నిరపత్రపమ్ । వసుదేవో మహాభాగ ఉవాచపరిసాన్త్వయన్ ॥ ౩౬ ॥
శ్రీవసుదేవ ఉవాచ
శ్లాఘనీయగుణః శూరైర్భవాన్ భోజయశస్కరః । స కథం భగినీం హన్యాత్ స్త్రియముద్వాహపర్వణి ॥ ౩౭ ॥
శ్లాఘనీయగుణః శూరైర్భవాన్ భోజయశస్కరః । స కథం భగినీం హన్యాత్ స్త్రియముద్వాహపర్వణి ॥ ౩౭ ॥
మృత్యుర్జన్మవతాం వీర దేహేన సహ జాయతే । అద్య వాబ్దశతాన్తే వా మృత్యుర్వై ప్రాణినాం ధ్రువః ॥ ౩౮ ॥
దేహే పఞ్చత్వమాపన్నే దేహీ కర్మానుగోఽవశః । దేహాన్తరమనుప్రాప్య ప్రాక్తనం త్యజతే వపుః ॥ ౩౯ ॥
వ్రజంస్తిష్ఠన్ పదైకేన యథైవైకేన గచ్ఛతి । యథా తృణజలౌకైవం దేహీ కర్మగతిం గతః ॥ ౪౦ ॥
స్వప్నే యథా పశ్యతి దేహమీదృశంమనోరథేనాభినివిష్టచేతనః । దృష్టశ్రుతాభ్యాం మనసానుచిన్తయన్ప్రపద్యతే తత్ కిమపి హ్యపస్మృతిః ॥ ౪౧ ॥
యతో యతో ధావతి దైవచోదితంమనో వికారాత్మకమాప పఞ్చసు । గుణేషు మాయారచితేషు దేహ్యసౌప్రపద్యమానః సహ తేన జాయతే ॥ ౪౨ ॥
జ్యోతిర్యథైవోదకపార్థివేష్వదఃసమీరవేగానుగతం విభావ్యతే । ఏవం స్వమాయారచితేష్వసౌ పుమాన్గుణేషు రాగానుగతో విముహ్యతి ॥ ౪౩ ॥
తస్మాన్ కస్యచిద్ద్రోహమాచరేత్ స తథావిధః । ఆత్మనః క్షేమమన్విచ్ఛన్ ద్రోగ్ధుర్వై పరతో భయమ్ ॥ ౪౪ ॥
ఏషా తవానుజా బాలా కృపణా పుత్రికోపమా । హన్తుం నార్హసి కల్యాణీమిమాం త్వం దీనవత్సలః ॥ ౪౫ ॥
శ్రీశుక ఉవాచ
ఏవం స సామభిర్భేదైర్బోధ్యమానోఽపి దారుణః । న న్యవర్తత కౌరవ్య పురుషాదాననువ్రతః ॥ ౪౬ ॥
ఏవం స సామభిర్భేదైర్బోధ్యమానోఽపి దారుణః । న న్యవర్తత కౌరవ్య పురుషాదాననువ్రతః ॥ ౪౬ ॥
నిర్బన్ధం తస్య తం జ్ఞాత్వా విచిన్త్యానకదున్దుభిః । ప్రాప్తం కాలం ప్రతివ్యోఢుమిదం తత్రాన్వపద్యత ॥ ౪౭ ॥
మృత్యుర్బుద్ధిమతాపోహ్యో యావద్బుద్ధిబలోదయమ్ । యద్యసౌ న నివర్తేత నాపరాధోఽస్తి దేహినః ॥ ౪౮ ॥
ప్రదాయ మృత్యవే పుత్రాన్ మోచయే కృపణామిమామ్ । సుతా మే యది జాయేరన్ మృత్యుర్వా న మ్రియేత చేత్ ॥ ౪౯ ॥
విపర్యయో వా కిం న స్యాద్ గతిర్ధాతుర్దురత్యయా । ఉపస్థితో నివర్తేత నివృత్తః పునరాపతేత్ ॥ ౫౦ ॥
అగ్నేర్యథా దారువియోగయోగయో-రదృష్టతోఽన్యన్న నిమిత్తమస్తి । ఏవం హి జన్తోరపి దుర్విభావ్యఃశరీరసంయోగవియోగహేతుః ॥ ౫౧ ॥
ఏవం విమృశ్య తం పాపం యావదాత్మనిదర్శనమ్ । పూజయామాస వై శౌరిర్బహుమానపురఃసరమ్ ॥ ౫౨ ॥
ప్రసన్నవదనామ్భోజో నృశంసం నిరపత్రపమ్ । మనసా దూయమానేన విహసన్నిదమబ్రవీత్ ॥ ౫౩ ॥
శ్రీవసుదేవ ఉవాచ
న హ్యస్యాస్తే భయం సౌమ్య యద్ వైసాహాశరీరవాక్ । పుత్రాన్ సమర్పయిష్యేఽస్యా
యతస్తే భయముత్థితమ్ ॥ ౫౪ ॥
న హ్యస్యాస్తే భయం సౌమ్య యద్ వైసాహాశరీరవాక్ । పుత్రాన్ సమర్పయిష్యేఽస్యా
యతస్తే భయముత్థితమ్ ॥ ౫౪ ॥
శ్రీశుక ఉవాచ
స్వసుర్వధాన్నివవృతే కంసస్తద్వాక్యసారవిత్ । వసుదేవోఽపి తం ప్రీతః ప్రశస్య
ప్రావిశద్ గృహమ్ ॥ ౫౫ ॥
స్వసుర్వధాన్నివవృతే కంసస్తద్వాక్యసారవిత్ । వసుదేవోఽపి తం ప్రీతః ప్రశస్య
ప్రావిశద్ గృహమ్ ॥ ౫౫ ॥
అథ కాల ఉపావృత్తే దేవకీ సర్వదేవతా । పుత్రాన్ ప్రసుషువే చాష్టౌ కన్యాం చైవానువత్సరమ్ ॥ ౫౬ ॥
కీర్తిమన్తం ప్రథమజం కంసాయానకదున్దుభిః । అర్పయామాస కృచ్ఛ్రేణ సోఽనృతాదతివిహ్వలః ॥ ౫౭ ॥
కిం దుఃసహం ను సాధూనాం విదుషాం కిమపేక్షితమ్ । కిమకార్యం కదర్యాణాం దుస్త్యజం కిం ధృతాత్మనామ్ ॥ ౫౮ ॥
దృష్ట్వా సమత్వం తచ్ఛౌరేః సత్యే చైవ వ్యవస్థితిమ్ । కంసస్తుష్టమనా రాజన్ ప్రహసన్నిదమబ్రవీత్ ॥ ౫౯ ॥
ప్రతియాతు కుమారోఽయం న హ్యస్మాదస్తి మే భయమ్ । అష్టమాద్ యువయోర్గర్భాన్మృత్యుర్మే విహితః కిల ॥ ౬౦ ॥
తథేతి సుతమాదాయ యయావానకదున్దుభిః । నాభ్యనన్దత తద్వాక్యమసతోఽవిజితాత్మనః ॥ ౬౧ ॥
నన్దాద్యా యే వ్రజే గోపా యాశ్చామీషాం చ యోషితః । వృష్ణయో వసుదేవాద్యా దేవక్యాద్యా యదుస్త్రియః ॥ ౬౨ ॥
సర్వే వై దేవతాప్రాయా ఉభయోరపి భారత । జ్ఞాతయో బన్ధుసుహృదో యే చ కంసమనువ్రతాః ॥ ౬౩ ॥
ఏతత్ కంసాయ భగవాఞ్ఛశంసాభ్యేత్య నారదః । భూమేర్భారాయమాణానాం దైత్యానాం చ వధోద్యమమ్ ॥ ౬౪ ॥
ఋషేర్వినిర్గమే కంసో యదూన్ మత్వా సురానితి । దేవక్యా గర్భసమ్భూతం విష్ణుం చ స్వవధం ప్రతి ॥ ౬౫ ॥
దేవకీం వసుదేవం చ నిగృహ్య నిగడైర్గృహే । జాతం జాతమహన్ పుత్రం తయోరజనశఙ్కయా ॥ ౬౬ ॥
మాతరం పితరం భ్రాతృన్ సర్వాంశ్చ సుహృదస్తథా । ఘ్నన్తి హ్యసుతృపో లుబ్ధా రాజానః ప్రాయశో భువి ॥ ౬౭ ॥
ఆత్మానమిహ సఞ్జాతం జానన్ప్రాగ్ విష్ణునా హతమ్ । మహాసురం కాలనేమిం యదుభిః స వ్యరుధ్యత ॥ ౬౮ ॥
ఉగ్రసేనం చ పితరం యదుభోజాన్ధకాధిపమ్ । స్వయం నిగృహ్య బుభుజే శూరసేనాన్ మహాబలః ॥ ౬౯ ॥