શ્રીમદ્ભાગવતમ્ ૧૦.૧૫

શ્રીશુક ઉવાચ
તતશ્ચ પૌગણ્ડવયઃશ્રીતૌ વ્રજે
બભૂવતુસ્તૌ પશુપાલસમ્મતૌ ।
ગાશ્ચારયન્તૌ સખિભિઃ સમં પદૈ-
ર્વૃન્દાવનં પુણ્યમતીવ ચક્રતુઃ ॥ ૧ ॥

તન્માધવો વેણુમુદીરયન્ વૃતો
ગોપૈર્ગૃણદ્ભિઃ સ્વયશો બલાન્વિતઃ ।
પશૂન્ પુરસ્કૃત્ય પશવ્યમાવિશદ્
વિહર્તુકામઃ કુસુમાકરં વનમ્ ॥ ૨ ॥

તન્મઞ્જુઘોષાલિમૃગદ્વિજાકુલં
મહન્મનઃપ્રખ્યપયઃસરસ્વતા ।
વાતેન જુષ્ટં શતપત્રગન્ધિના
નિરીક્ષ્ય રન્તું ભગવાન્ મનો દધે ॥ ૩ ॥

સ તત્ર તત્રારુણપલ્લવશ્રિયા
ફલપ્રસૂનોરુભરેણ પાદયોઃ ।
સ્પૃશચ્છિખાન્ વીક્ષ્ય વનસ્પતીન્ મુદા
સ્મયન્નિવાહાગ્રજમાદિપૂરુષઃ ॥ ૪ ॥

શ્રીભગવાનુવાચ
અહો અમી દેવવરામરાર્ચિતં
પાદામ્બુજં તે સુમનઃફલાર્હણમ્ ।
નમન્ત્યુપાદાય શિખાભિરાત્મન-
સ્તમોઽપહત્યૈ તરુજન્મ યત્કૃતમ્ ॥ ૫ ॥

એતેઽલિનસ્તવ યશોઽખિલલોકતીર્થં
ગાયન્ત આદિપુરુષાનુપથં ભજન્તે ।
પ્રાયો અમી મુનિગણા ભવદીયમુખ્યા
ગૂઢં વનેઽપિ ન જહત્યનઘાત્મદૈવમ્ ॥ ૬ ॥

નૃત્યન્ત્યમી શિખિન ઈડ્ય મુદા હરિણ્યઃ
કુર્વન્તિ ગોપ્ય ઇવ તે પ્રિયમીક્ષણેન ।
સૂક્તૈશ્ચ કોકિલગણા ગૃહમાગતાય
ધન્યા વનૌકસ ઇયાન્ હિ સતાં નિસર્ગઃ ॥ ૭ ॥

ધન્યેયમદ્ય ધરણી તૃણવીરુધસ્ત્વત્-
પાદસ્પૃશો દ્રુમલતાઃ કરજાભિમૃષ્ટાઃ ।
નદ્યોઽદ્રયઃ ખગમૃગાઃ સદયાવલોકૈ-
ર્ગોપ્યોઽન્તરેણ ભુજયોરપિ યત્સ્પૃહા શ્રીઃ ॥ ૮ ॥

શ્રીશુક ઉવાચ
એવં વૃન્દાવનં શ્રીમત્ કૃષ્ણઃ પ્રીતમનાઃ પશૂન્ ।
રેમે સઞ્ચારયન્નદ્રેઃ સરિદ્રોધઃસુ સાનુગઃ ॥ ૯ ॥

ક્વચિદ્ ગાયતિ ગાયત્સુ મદાન્ધાલિષ્વનુવ્રતૈઃ ।
ઉપગીયમાનચરિતઃ પથિ સઙ્કર્ષણાન્વિતઃ ॥ ૧૦ ॥

અનુજલ્પતિ જલ્પન્તં કલવાક્યૈઃ શુકં ક્વચિત્ ।
ક્વચિત્સવલ્ગુ કૂજન્તમનુકૂજતિ કોકિલમ્ ।
ક્વચિચ્ચ કાલહંસાનામનુકૂજતિ કૂજિતમ્ ।
અભિનૃત્યતિ નૃત્યન્તં બર્હિણં હાસયન્ ક્વચિત્ ॥ ૧૧ ॥

મેઘગમ્ભીરયા વાચા નામભિર્દૂરગાન્ પશૂન્ ।
ક્વચિદાહ્વયતિ પ્રીત્યા ગોગોપાલમનોજ્ઞયા ॥ ૧૨ ॥

ચકોરક્રૌઞ્ચચક્રાહ્વભારદ્વાજાંશ્ચ બર્હિણઃ ।
અનુરૌતિ સ્મ સત્ત્વાનાં ભીતવદ્ વ્યાઘ્રસિંહયોઃ ॥ ૧૩ ॥

ક્વચિત્ ક્રીડાપરિશ્રાન્તં ગોપોત્સઙ્ગોપબર્હણમ્ ।
સ્વયં વિશ્રમયત્યાર્યં પાદસંવાહનાદિભિઃ ॥ ૧૪ ॥

નૃત્યતો ગાયતઃ ક્વાપિ વલ્ગતો યુધ્યતો મિથઃ ।
ગૃહીતહસ્તૌ ગોપાલાન્ હસન્તૌ પ્રશશંસતુઃ ॥ ૧૫ ॥

ક્વચિત્ પલ્લવતલ્પેષુ નિયુદ્ધશ્રમકર્શિતઃ ।
વૃક્ષમૂલાશ્રયઃ શેતે ગોપોત્સઙ્ગોપબર્હણઃ ॥ ૧૬ ॥

પાદસંવાહનં ચક્રુઃ કેચિત્તસ્ય મહાત્મનઃ ।
અપરે હતપાપ્માનો વ્યજનૈઃ સમવીજયન્ ॥ ૧૭ ॥

અન્યે તદનુરૂપાણિ મનોજ્ઞાનિ મહાત્મનઃ ।
ગાયન્તિ સ્મ મહારાજ સ્નેહક્લિન્નધિયઃ શનૈઃ ॥ ૧૮ ॥

એવં નિગૂઢાત્મગતિઃ સ્વમાયયા
ગોપાત્મજત્વં ચરિતૈર્વિડમ્બયન્ ।
રેમે રમાલાલિતપાદપલ્લવો
ગ્રામ્યૈઃ સમં ગ્રામ્યવદીશચેષ્ટિતઃ ॥ ૧૯ ॥

શ્રીદામા નામ ગોપાલો રામકેશવયોઃ સખા ।
સુબલસ્તોકકૃષ્ણાદ્યા ગોપાઃ પ્રેમ્ણેદમબ્રુવન્ ॥ ૨૦ ॥

રામ રામ મહાબાહો કૃષ્ણ દુષ્ટનિબર્હણ ।
ઇતોઽવિદૂરે સુમહદ્ વનં તાલાલિસઙ્કુલમ્ ॥ ૨૧ ॥

ફલાનિ તત્ર ભૂરીણિ પતન્તિ પતિતાનિ ચ ।
સન્તિ કિન્ત્વવરુદ્ધાનિ ધેનુકેન દુરાત્મના ॥ ૨૨ ॥

સોઽતિવીર્યોઽસુરો રામ હે કૃષ્ણ ખરરૂપધૃક્ ।
આત્મતુલ્યબલૈરન્યૈર્જ્ઞાતિભિર્બહુભિર્વૃતઃ ॥ ૨૩ ॥

તસ્માત્ કૃતનરાહારાદ્ ભીતૈર્નૃભિરમિત્રહન્ ।
ન સેવ્યતે પશુગણૈઃ પક્ષિસઙ્ઘૈર્વિવર્જિતમ્ ॥ ૨૪ ॥

વિદ્યન્તેઽભુક્તપૂર્વાણિ ફલાનિ સુરભીણિ ચ ।
એષ વૈ સુરભિર્ગન્ધો વિષૂચીનોઽવગૃહ્યતે ॥ ૨૫ ॥

પ્રયચ્છ તાનિ નઃ કૃષ્ણ ગન્ધલોભિતચેતસામ્ ।
વાઞ્છાસ્તિ મહતી રામ ગમ્યતાં યદિ રોચતે ॥ ૨૬ ॥

એવં સુહૃદ્વચઃ શ્રુત્વા સુહૃત્પ્રિયચિકીર્ષયા ।
પ્રહસ્ય જગ્મતુર્ગોપૈર્વૃતૌ તાલવનં પ્રભૂ ॥ ૨૭ ॥

બલઃ પ્રવિશ્ય બાહુભ્યાં તાલાન્ સમ્પરિકમ્પયન્ ।
ફલાનિ પાતયામાસ મતઙ્ગજ ઇવૌજસા ॥ ૨૮ ॥

ફલાનાં પતતાં શબ્દં નિશમ્યાસુરરાસભઃ ।
અભ્યધાવત્ ક્ષિતિતલં સનગં પરિકમ્પયન્ ॥ ૨૯ ॥

સમેત્ય તરસા પ્રત્યગ્ દ્વાભ્યાં પદ્ભ્યાં બલં બલી ।
નિહત્યોરસિ કાશબ્દં મુઞ્ચન્ પર્યસરત્ ખલઃ ॥ ૩૦ ॥

પુનરાસાદ્ય સંરબ્ધ ઉપક્રોષ્ટા પરાક્ સ્થિતઃ ।
ચરણાવપરૌ રાજન્ બલાય પ્રાક્ષિપદ્ રુષા ॥ ૩૧ ॥

સ તં ગૃહીત્વા પ્રપદોર્ભ્રામયિત્વૈકપાણિના ।
ચિક્ષેપ તૃણરાજાગ્રે ભ્રામણત્યક્તજીવિતમ્ ॥ ૩૨ ॥

તેનાહતો મહાતાલો વેપમાનો બૃહચ્છિરાઃ ।
પાર્શ્વસ્થં કમ્પયન્ ભગ્નઃ સ ચાન્યં સોઽપિ ચાપરમ્ ॥ ૩૩ ॥

બલસ્ય લીલયોત્સૃષ્ટખરદેહહતાહતાઃ ।
તાલાશ્ચકમ્પિરે સર્વે મહાવાતેરિતા ઇવ ॥ ૩૪ ॥

નૈતચ્ચિત્રં ભગવતિ હ્યનન્તે જગદીશ્વરે ।
ઓતપ્રોતમિદં યસ્મિંસ્તન્તુષ્વઙ્ગ યથા પટઃ ॥ ૩૫ ॥

તતઃ કૃષ્ણં ચ રામં ચ જ્ઞાતયો ધેનુકસ્ય યે ।
ક્રોષ્ટારોઽભ્યદ્રવન્ સર્વે સંરબ્ધા હતબાન્ધવાઃ ॥ ૩૬ ॥

તાંસ્તાનાપતતઃ કૃષ્ણો રામશ્ચ નૃપ લીલયા ।
ગૃહીતપશ્ચાચ્ચરણાન્ પ્રાહિણોત્તૃણરાજસુ ॥ ૩૭ ॥

ફલપ્રકરસઙ્કીર્ણં દૈત્યદેહૈર્ગતાસુભિઃ ।
રરાજ ભૂઃ સતાલાગ્રૈર્ઘનૈરિવ નભસ્તલમ્ ॥ ૩૮ ॥

તયોસ્તત્ સુમહત્ કર્મ નિશમ્ય વિબુધાદયઃ ।
મુમુચુઃ પુષ્પવર્ષાણિ ચક્રુર્વાદ્યાનિ તુષ્ટુવુઃ ॥ ૩૯ ॥

અથ તાલફલાન્યાદન્મનુષ્યા ગતસાધ્વસાઃ ।
તૃણં ચ પશવશ્ચેરુર્હતધેનુકકાનને ॥ ૪૦ ॥

કૃષ્ણઃ કમલપત્રાક્ષઃ પુણ્યશ્રવણકીર્તનઃ ।
સ્તૂયમાનોઽનુગૈર્ગોપૈઃ સાગ્રજો વ્રજમાવ્રજત્ ॥ ૪૧ ॥

તં ગોરજશ્છુરિતકુન્તલબદ્ધબર્હ-
વન્યપ્રસૂનરુચિરેક્ષણચારુહાસમ્ ।
વેણુમ્ક્વણન્તમનુગૈરુપગીતકીર્તિં
ગોપ્યો દિદૃક્ષિતદૃશોઽભ્યગમન્ સમેતાઃ ॥ ૪૨ ॥

પીત્વા મુકુન્દમુખસારઘમક્ષિભૃઙ્ગૈ-
સ્તાપં જહુર્વિરહજં વ્રજયોષિતોઽહ્નિ ।
તત્સત્કૃતિં સમધિગમ્ય વિવેશ ગોષ્ઠં
સવ્રીડહાસવિનયં યદપાઙ્ગમોક્ષમ્ ॥ ૪૩ ॥

તયોર્યશોદારોહિણ્યૌ પુત્રયોઃ પુત્રવત્સલે ।
યથાકામં યથાકાલં વ્યધત્તાં પરમાશિષઃ ॥ ૪૪ ॥

ગતાધ્વાનશ્રમૌ તત્ર મજ્જનોન્મર્દનાદિભિઃ ।
નીવીં વસિત્વા રુચિરાં દિવ્યસ્રગ્ગન્ધમણ્ડિતૌ ॥ ૪૫ ॥

જનન્યુપહૃતં પ્રાશ્ય સ્વાદ્વન્નમુપલાલિતૌ ।
સંવિશ્ય વરશય્યાયાં સુખં સુષુપતુર્વ્રજે ॥ ૪૬ ॥

એવં સ ભગવાન્ કૃષ્ણો વૃન્દાવનચરઃ ક્વચિત્ ।
યયૌ રામમૃતે રાજન્ કાલિન્દીં સખિભિર્વૃતઃ ॥ ૪૭ ॥

અથ ગાવશ્ચ ગોપાશ્ચ નિદાઘાતપપીડિતાઃ ।
દુષ્ટં જલં પપુસ્તસ્યાસ્તૃષ્ણાર્તા વિષદૂષિતમ્ ॥ ૪૮ ॥

વિષામ્ભસ્તદુપસ્પૃશ્ય દૈવોપહતચેતસઃ ।
નિપેતુર્વ્યસવઃ સર્વે સલિલાન્તે કુરૂદ્વહ ॥ ૪૯ ॥

વીક્ષ્ય તાન્ વૈ તથાભૂતાન્ કૃષ્ણો યોગેશ્વરેશ્વરઃ ।
ઈક્ષયામૃતવર્ષિણ્યા સ્વનાથાન્ સમજીવયત્ ॥ ૫૦ ॥

તે સમ્પ્રતીતસ્મૃતયઃ સમુત્થાય જલાન્તિકાત્ ।
આસન્ સુવિસ્મિતાઃ સર્વે વીક્ષમાણાઃ પરસ્પરમ્ ॥ ૫૧ ॥

અન્વમંસત તદ્ રાજન્ ગોવિન્દાનુગ્રહેક્ષિતમ્ ।
પીત્વા વિષં પરેતસ્ય પુનરુત્થાનમાત્મનઃ ॥ ૫૨ ॥