ଶ୍ରୀମଦ୍ଭାଗଵତମ୍ ୧୦.୧୫

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ତତଶ୍ଚ ପୌଗଣ୍ଡଵଯଃଶ୍ରୀତୌ ଵ୍ରଜେ
ବଭୂଵତୁସ୍ତୌ ପଶୁପାଲସମ୍ମତୌ ।
ଗାଶ୍ଚାରଯନ୍ତୌ ସଖିଭିଃ ସମଂ ପଦୈ-
ର୍ଵୃନ୍ଦାଵନଂ ପୁଣ୍ଯମତୀଵ ଚକ୍ରତୁଃ ॥ ୧ ॥

ତନ୍ମାଧଵୋ ଵେଣୁମୁଦୀରଯନ୍ ଵୃତୋ
ଗୋପୈର୍ଗୃଣଦ୍ଭିଃ ସ୍ଵଯଶୋ ବଲାନ୍ଵିତଃ ।
ପଶୂନ୍ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ପଶଵ୍ଯମାଵିଶଦ୍
ଵିହର୍ତୁକାମଃ କୁସୁମାକରଂ ଵନମ୍ ॥ ୨ ॥

ତନ୍ମଞ୍ଜୁଘୋଷାଲିମୃଗଦ୍ଵିଜାକୁଲଂ
ମହନ୍ମନଃପ୍ରଖ୍ଯପଯଃସରସ୍ଵତା ।
ଵାତେନ ଜୁଷ୍ଟଂ ଶତପତ୍ରଗନ୍ଧିନା
ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ରନ୍ତୁଂ ଭଗଵାନ୍ ମନୋ ଦଧେ ॥ ୩ ॥

ସ ତତ୍ର ତତ୍ରାରୁଣପଲ୍ଲଵଶ୍ରିଯା
ଫଲପ୍ରସୂନୋରୁଭରେଣ ପାଦଯୋଃ ।
ସ୍ପୃଶଚ୍ଛିଖାନ୍ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ଵନସ୍ପତୀନ୍ ମୁଦା
ସ୍ମଯନ୍ନିଵାହାଗ୍ରଜମାଦିପୂରୁଷଃ ॥ ୪ ॥

ଶ୍ରୀଭଗଵାନୁଵାଚ
ଅହୋ ଅମୀ ଦେଵଵରାମରାର୍ଚିତଂ
ପାଦାମ୍ବୁଜଂ ତେ ସୁମନଃଫଲାର୍ହଣମ୍ ।
ନମନ୍ତ୍ଯୁପାଦାଯ ଶିଖାଭିରାତ୍ମନ-
ସ୍ତମୋଽପହତ୍ଯୈ ତରୁଜନ୍ମ ଯତ୍କୃତମ୍ ॥ ୫ ॥

ଏତେଽଲିନସ୍ତଵ ଯଶୋଽଖିଲଲୋକତୀର୍ଥଂ
ଗାଯନ୍ତ ଆଦିପୁରୁଷାନୁପଥଂ ଭଜନ୍ତେ ।
ପ୍ରାଯୋ ଅମୀ ମୁନିଗଣା ଭଵଦୀଯମୁଖ୍ଯା
ଗୂଢଂ ଵନେଽପି ନ ଜହତ୍ଯନଘାତ୍ମଦୈଵମ୍ ॥ ୬ ॥

ନୃତ୍ଯନ୍ତ୍ଯମୀ ଶିଖିନ ଈଡ୍ଯ ମୁଦା ହରିଣ୍ଯଃ
କୁର୍ଵନ୍ତି ଗୋପ୍ଯ ଇଵ ତେ ପ୍ରିଯମୀକ୍ଷଣେନ ।
ସୂକ୍ତୈଶ୍ଚ କୋକିଲଗଣା ଗୃହମାଗତାଯ
ଧନ୍ଯା ଵନୌକସ ଇଯାନ୍ ହି ସତାଂ ନିସର୍ଗଃ ॥ ୭ ॥

ଧନ୍ଯେଯମଦ୍ଯ ଧରଣୀ ତୃଣଵୀରୁଧସ୍ତ୍ଵତ୍-
ପାଦସ୍ପୃଶୋ ଦ୍ରୁମଲତାଃ କରଜାଭିମୃଷ୍ଟାଃ ।
ନଦ୍ଯୋଽଦ୍ରଯଃ ଖଗମୃଗାଃ ସଦଯାଵଲୋକୈ-
ର୍ଗୋପ୍ଯୋଽନ୍ତରେଣ ଭୁଜଯୋରପି ଯତ୍ସ୍ପୃହା ଶ୍ରୀଃ ॥ ୮ ॥

ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ଏଵଂ ଵୃନ୍ଦାଵନଂ ଶ୍ରୀମତ୍ କୃଷ୍ଣଃ ପ୍ରୀତମନାଃ ପଶୂନ୍ ।
ରେମେ ସଞ୍ଚାରଯନ୍ନଦ୍ରେଃ ସରିଦ୍ରୋଧଃସୁ ସାନୁଗଃ ॥ ୯ ॥

କ୍ଵଚିଦ୍ ଗାଯତି ଗାଯତ୍ସୁ ମଦାନ୍ଧାଲିଷ୍ଵନୁଵ୍ରତୈଃ ।
ଉପଗୀଯମାନଚରିତଃ ପଥି ସଙ୍କର୍ଷଣାନ୍ଵିତଃ ॥ ୧୦ ॥

ଅନୁଜଲ୍ପତି ଜଲ୍ପନ୍ତଂ କଲଵାକ୍ଯୈଃ ଶୁକଂ କ୍ଵଚିତ୍ ।
କ୍ଵଚିତ୍ସଵଲ୍ଗୁ କୂଜନ୍ତମନୁକୂଜତି କୋକିଲମ୍ ।
କ୍ଵଚିଚ୍ଚ କାଲହଂସାନାମନୁକୂଜତି କୂଜିତମ୍ ।
ଅଭିନୃତ୍ଯତି ନୃତ୍ଯନ୍ତଂ ବର୍ହିଣଂ ହାସଯନ୍ କ୍ଵଚିତ୍ ॥ ୧୧ ॥

ମେଘଗମ୍ଭୀରଯା ଵାଚା ନାମଭିର୍ଦୂରଗାନ୍ ପଶୂନ୍ ।
କ୍ଵଚିଦାହ୍ଵଯତି ପ୍ରୀତ୍ଯା ଗୋଗୋପାଲମନୋଜ୍ଞଯା ॥ ୧୨ ॥

ଚକୋରକ୍ରୌଞ୍ଚଚକ୍ରାହ୍ଵଭାରଦ୍ଵାଜାଂଶ୍ଚ ବର୍ହିଣଃ ।
ଅନୁରୌତି ସ୍ମ ସତ୍ତ୍ଵାନାଂ ଭୀତଵଦ୍ ଵ୍ଯାଘ୍ରସିଂହଯୋଃ ॥ ୧୩ ॥

କ୍ଵଚିତ୍ କ୍ରୀଡାପରିଶ୍ରାନ୍ତଂ ଗୋପୋତ୍ସଙ୍ଗୋପବର୍ହଣମ୍ ।
ସ୍ଵଯଂ ଵିଶ୍ରମଯତ୍ଯାର୍ଯଂ ପାଦସଂଵାହନାଦିଭିଃ ॥ ୧୪ ॥

ନୃତ୍ଯତୋ ଗାଯତଃ କ୍ଵାପି ଵଲ୍ଗତୋ ଯୁଧ୍ଯତୋ ମିଥଃ ।
ଗୃହୀତହସ୍ତୌ ଗୋପାଲାନ୍ ହସନ୍ତୌ ପ୍ରଶଶଂସତୁଃ ॥ ୧୫ ॥

କ୍ଵଚିତ୍ ପଲ୍ଲଵତଲ୍ପେଷୁ ନିଯୁଦ୍ଧଶ୍ରମକର୍ଶିତଃ ।
ଵୃକ୍ଷମୂଲାଶ୍ରଯଃ ଶେତେ ଗୋପୋତ୍ସଙ୍ଗୋପବର୍ହଣଃ ॥ ୧୬ ॥

ପାଦସଂଵାହନଂ ଚକ୍ରୁଃ କେଚିତ୍ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ ।
ଅପରେ ହତପାପ୍ମାନୋ ଵ୍ଯଜନୈଃ ସମଵୀଜଯନ୍ ॥ ୧୭ ॥

ଅନ୍ଯେ ତଦନୁରୂପାଣି ମନୋଜ୍ଞାନି ମହାତ୍ମନଃ ।
ଗାଯନ୍ତି ସ୍ମ ମହାରାଜ ସ୍ନେହକ୍ଲିନ୍ନଧିଯଃ ଶନୈଃ ॥ ୧୮ ॥

ଏଵଂ ନିଗୂଢାତ୍ମଗତିଃ ସ୍ଵମାଯଯା
ଗୋପାତ୍ମଜତ୍ଵଂ ଚରିତୈର୍ଵିଡମ୍ବଯନ୍ ।
ରେମେ ରମାଲାଲିତପାଦପଲ୍ଲଵୋ
ଗ୍ରାମ୍ଯୈଃ ସମଂ ଗ୍ରାମ୍ଯଵଦୀଶଚେଷ୍ଟିତଃ ॥ ୧୯ ॥

ଶ୍ରୀଦାମା ନାମ ଗୋପାଲୋ ରାମକେଶଵଯୋଃ ସଖା ।
ସୁବଲସ୍ତୋକକୃଷ୍ଣାଦ୍ଯା ଗୋପାଃ ପ୍ରେମ୍ଣେଦମବ୍ରୁଵନ୍ ॥ ୨୦ ॥

ରାମ ରାମ ମହାବାହୋ କୃଷ୍ଣ ଦୁଷ୍ଟନିବର୍ହଣ ।
ଇତୋଽଵିଦୂରେ ସୁମହଦ୍ ଵନଂ ତାଲାଲିସଙ୍କୁଲମ୍ ॥ ୨୧ ॥

ଫଲାନି ତତ୍ର ଭୂରୀଣି ପତନ୍ତି ପତିତାନି ଚ ।
ସନ୍ତି କିନ୍ତ୍ଵଵରୁଦ୍ଧାନି ଧେନୁକେନ ଦୁରାତ୍ମନା ॥ ୨୨ ॥

ସୋଽତିଵୀର୍ଯୋଽସୁରୋ ରାମ ହେ କୃଷ୍ଣ ଖରରୂପଧୃକ୍ ।
ଆତ୍ମତୁଲ୍ଯବଲୈରନ୍ଯୈର୍ଜ୍ଞାତିଭିର୍ବହୁଭିର୍ଵୃତଃ ॥ ୨୩ ॥

ତସ୍ମାତ୍ କୃତନରାହାରାଦ୍ ଭୀତୈର୍ନୃଭିରମିତ୍ରହନ୍ ।
ନ ସେଵ୍ଯତେ ପଶୁଗଣୈଃ ପକ୍ଷିସଙ୍ଘୈର୍ଵିଵର୍ଜିତମ୍ ॥ ୨୪ ॥

ଵିଦ୍ଯନ୍ତେଽଭୁକ୍ତପୂର୍ଵାଣି ଫଲାନି ସୁରଭୀଣି ଚ ।
ଏଷ ଵୈ ସୁରଭିର୍ଗନ୍ଧୋ ଵିଷୂଚୀନୋଽଵଗୃହ୍ଯତେ ॥ ୨୫ ॥

ପ୍ରଯଚ୍ଛ ତାନି ନଃ କୃଷ୍ଣ ଗନ୍ଧଲୋଭିତଚେତସାମ୍ ।
ଵାଞ୍ଛାସ୍ତି ମହତୀ ରାମ ଗମ୍ଯତାଂ ଯଦି ରୋଚତେ ॥ ୨୬ ॥

ଏଵଂ ସୁହୃଦ୍ଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁହୃତ୍ପ୍ରିଯଚିକୀର୍ଷଯା ।
ପ୍ରହସ୍ଯ ଜଗ୍ମତୁର୍ଗୋପୈର୍ଵୃତୌ ତାଲଵନଂ ପ୍ରଭୂ ॥ ୨୭ ॥

ବଲଃ ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ବାହୁଭ୍ଯାଂ ତାଲାନ୍ ସମ୍ପରିକମ୍ପଯନ୍ ।
ଫଲାନି ପାତଯାମାସ ମତଙ୍ଗଜ ଇଵୌଜସା ॥ ୨୮ ॥

ଫଲାନାଂ ପତତାଂ ଶବ୍ଦଂ ନିଶମ୍ଯାସୁରରାସଭଃ ।
ଅଭ୍ଯଧାଵତ୍ କ୍ଷିତିତଲଂ ସନଗଂ ପରିକମ୍ପଯନ୍ ॥ ୨୯ ॥

ସମେତ୍ଯ ତରସା ପ୍ରତ୍ଯଗ୍ ଦ୍ଵାଭ୍ଯାଂ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ବଲଂ ବଲୀ ।
ନିହତ୍ଯୋରସି କାଶବ୍ଦଂ ମୁଞ୍ଚନ୍ ପର୍ଯସରତ୍ ଖଲଃ ॥ ୩୦ ॥

ପୁନରାସାଦ୍ଯ ସଂରବ୍ଧ ଉପକ୍ରୋଷ୍ଟା ପରାକ୍ ସ୍ଥିତଃ ।
ଚରଣାଵପରୌ ରାଜନ୍ ବଲାଯ ପ୍ରାକ୍ଷିପଦ୍ ରୁଷା ॥ ୩୧ ॥

ସ ତଂ ଗୃହୀତ୍ଵା ପ୍ରପଦୋର୍ଭ୍ରାମଯିତ୍ଵୈକପାଣିନା ।
ଚିକ୍ଷେପ ତୃଣରାଜାଗ୍ରେ ଭ୍ରାମଣତ୍ଯକ୍ତଜୀଵିତମ୍ ॥ ୩୨ ॥

ତେନାହତୋ ମହାତାଲୋ ଵେପମାନୋ ବୃହଚ୍ଛିରାଃ ।
ପାର୍ଶ୍ଵସ୍ଥଂ କମ୍ପଯନ୍ ଭଗ୍ନଃ ସ ଚାନ୍ଯଂ ସୋଽପି ଚାପରମ୍ ॥ ୩୩ ॥

ବଲସ୍ଯ ଲୀଲଯୋତ୍ସୃଷ୍ଟଖରଦେହହତାହତାଃ ।
ତାଲାଶ୍ଚକମ୍ପିରେ ସର୍ଵେ ମହାଵାତେରିତା ଇଵ ॥ ୩୪ ॥

ନୈତଚ୍ଚିତ୍ରଂ ଭଗଵତି ହ୍ଯନନ୍ତେ ଜଗଦୀଶ୍ଵରେ ।
ଓତପ୍ରୋତମିଦଂ ଯସ୍ମିଂସ୍ତନ୍ତୁଷ୍ଵଙ୍ଗ ଯଥା ପଟଃ ॥ ୩୫ ॥

ତତଃ କୃଷ୍ଣଂ ଚ ରାମଂ ଚ ଜ୍ଞାତଯୋ ଧେନୁକସ୍ଯ ଯେ ।
କ୍ରୋଷ୍ଟାରୋଽଭ୍ଯଦ୍ରଵନ୍ ସର୍ଵେ ସଂରବ୍ଧା ହତବାନ୍ଧଵାଃ ॥ ୩୬ ॥

ତାଂସ୍ତାନାପତତଃ କୃଷ୍ଣୋ ରାମଶ୍ଚ ନୃପ ଲୀଲଯା ।
ଗୃହୀତପଶ୍ଚାଚ୍ଚରଣାନ୍ ପ୍ରାହିଣୋତ୍ତୃଣରାଜସୁ ॥ ୩୭ ॥

ଫଲପ୍ରକରସଙ୍କୀର୍ଣଂ ଦୈତ୍ଯଦେହୈର୍ଗତାସୁଭିଃ ।
ରରାଜ ଭୂଃ ସତାଲାଗ୍ରୈର୍ଘନୈରିଵ ନଭସ୍ତଲମ୍ ॥ ୩୮ ॥

ତଯୋସ୍ତତ୍ ସୁମହତ୍ କର୍ମ ନିଶମ୍ଯ ଵିବୁଧାଦଯଃ ।
ମୁମୁଚୁଃ ପୁଷ୍ପଵର୍ଷାଣି ଚକ୍ରୁର୍ଵାଦ୍ଯାନି ତୁଷ୍ଟୁଵୁଃ ॥ ୩୯ ॥

ଅଥ ତାଲଫଲାନ୍ଯାଦନ୍ମନୁଷ୍ଯା ଗତସାଧ୍ଵସାଃ ।
ତୃଣଂ ଚ ପଶଵଶ୍ଚେରୁର୍ହତଧେନୁକକାନନେ ॥ ୪୦ ॥

କୃଷ୍ଣଃ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷଃ ପୁଣ୍ଯଶ୍ରଵଣକୀର୍ତନଃ ।
ସ୍ତୂଯମାନୋଽନୁଗୈର୍ଗୋପୈଃ ସାଗ୍ରଜୋ ଵ୍ରଜମାଵ୍ରଜତ୍ ॥ ୪୧ ॥

ତଂ ଗୋରଜଶ୍ଛୁରିତକୁନ୍ତଲବଦ୍ଧବର୍ହ-
ଵନ୍ଯପ୍ରସୂନରୁଚିରେକ୍ଷଣଚାରୁହାସମ୍ ।
ଵେଣୁମ୍କ୍ଵଣନ୍ତମନୁଗୈରୁପଗୀତକୀର୍ତିଂ
ଗୋପ୍ଯୋ ଦିଦୃକ୍ଷିତଦୃଶୋଽଭ୍ଯଗମନ୍ ସମେତାଃ ॥ ୪୨ ॥

ପୀତ୍ଵା ମୁକୁନ୍ଦମୁଖସାରଘମକ୍ଷିଭୃଙ୍ଗୈ-
ସ୍ତାପଂ ଜହୁର୍ଵିରହଜଂ ଵ୍ରଜଯୋଷିତୋଽହ୍ନି ।
ତତ୍ସତ୍କୃତିଂ ସମଧିଗମ୍ଯ ଵିଵେଶ ଗୋଷ୍ଠଂ
ସଵ୍ରୀଡହାସଵିନଯଂ ଯଦପାଙ୍ଗମୋକ୍ଷମ୍ ॥ ୪୩ ॥

ତଯୋର୍ଯଶୋଦାରୋହିଣ୍ଯୌ ପୁତ୍ରଯୋଃ ପୁତ୍ରଵତ୍ସଲେ ।
ଯଥାକାମଂ ଯଥାକାଲଂ ଵ୍ଯଧତ୍ତାଂ ପରମାଶିଷଃ ॥ ୪୪ ॥

ଗତାଧ୍ଵାନଶ୍ରମୌ ତତ୍ର ମଜ୍ଜନୋନ୍ମର୍ଦନାଦିଭିଃ ।
ନୀଵୀଂ ଵସିତ୍ଵା ରୁଚିରାଂ ଦିଵ୍ଯସ୍ରଗ୍ଗନ୍ଧମଣ୍ଡିତୌ ॥ ୪୫ ॥

ଜନନ୍ଯୁପହୃତଂ ପ୍ରାଶ୍ଯ ସ୍ଵାଦ୍ଵନ୍ନମୁପଲାଲିତୌ ।
ସଂଵିଶ୍ଯ ଵରଶଯ୍ଯାଯାଂ ସୁଖଂ ସୁଷୁପତୁର୍ଵ୍ରଜେ ॥ ୪୬ ॥

ଏଵଂ ସ ଭଗଵାନ୍ କୃଷ୍ଣୋ ଵୃନ୍ଦାଵନଚରଃ କ୍ଵଚିତ୍ ।
ଯଯୌ ରାମମୃତେ ରାଜନ୍ କାଲିନ୍ଦୀଂ ସଖିଭିର୍ଵୃତଃ ॥ ୪୭ ॥

ଅଥ ଗାଵଶ୍ଚ ଗୋପାଶ୍ଚ ନିଦାଘାତପପୀଡିତାଃ ।
ଦୁଷ୍ଟଂ ଜଲଂ ପପୁସ୍ତସ୍ଯାସ୍ତୃଷ୍ଣାର୍ତା ଵିଷଦୂଷିତମ୍ ॥ ୪୮ ॥

ଵିଷାମ୍ଭସ୍ତଦୁପସ୍ପୃଶ୍ଯ ଦୈଵୋପହତଚେତସଃ ।
ନିପେତୁର୍ଵ୍ଯସଵଃ ସର୍ଵେ ସଲିଲାନ୍ତେ କୁରୂଦ୍ଵହ ॥ ୪୯ ॥

ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ତାନ୍ ଵୈ ତଥାଭୂତାନ୍ କୃଷ୍ଣୋ ଯୋଗେଶ୍ଵରେଶ୍ଵରଃ ।
ଈକ୍ଷଯାମୃତଵର୍ଷିଣ୍ଯା ସ୍ଵନାଥାନ୍ ସମଜୀଵଯତ୍ ॥ ୫୦ ॥

ତେ ସମ୍ପ୍ରତୀତସ୍ମୃତଯଃ ସମୁତ୍ଥାଯ ଜଲାନ୍ତିକାତ୍ ।
ଆସନ୍ ସୁଵିସ୍ମିତାଃ ସର୍ଵେ ଵୀକ୍ଷମାଣାଃ ପରସ୍ପରମ୍ ॥ ୫୧ ॥

ଅନ୍ଵମଂସତ ତଦ୍ ରାଜନ୍ ଗୋଵିନ୍ଦାନୁଗ୍ରହେକ୍ଷିତମ୍ ।
ପୀତ୍ଵା ଵିଷଂ ପରେତସ୍ଯ ପୁନରୁତ୍ଥାନମାତ୍ମନଃ ॥ ୫୨ ॥