શ્રીશુક ઉવાચ
પ્રલમ્બબકચાણૂરતૃણાવર્તમહાશનૈઃ । મુષ્ટિકારિષ્ટદ્વિવિદપૂતનાકેશીધેનુકૈઃ ॥ ૧ ॥
પ્રલમ્બબકચાણૂરતૃણાવર્તમહાશનૈઃ । મુષ્ટિકારિષ્ટદ્વિવિદપૂતનાકેશીધેનુકૈઃ ॥ ૧ ॥
અન્યૈશ્ચાસુરભૂપાલૈર્બાણભૌમાદિભિર્યુતઃ । યદૂનાં કદનં ચક્રે બલી માગધસંશ્રયઃ ॥ ૨ ॥
તે પીડિતા નિવિવિશુઃ કુરુપઞ્ચાલકેકયાન્ । શાલ્વાન્ વિદર્ભાન્ નિષધાન્ વિદેહાન્ કોશલાનપિ ॥ ૩ ॥
એકે તમનુરુન્ધાના જ્ઞાતયઃ પર્યુપાસતે । હતેષુ ષટ્સુ બાલેષુ દેવક્યા ઔગ્રસેનિના ॥ ૪ ॥
સપ્તમો વૈષ્ણવં ધામ યમનન્તં પ્રચક્ષતે । ગર્ભો બભૂવ દેવક્યા હર્ષશોકવિવર્ધનઃ ॥ ૫ ॥
ભગવાનપિ વિશ્વાત્મા વિદિત્વા કંસજં ભયમ્ । યદૂનાં નિજનાથાનાં યોગમાયાં સમાદિશત્ ॥ ૬ ॥
ગચ્છ દેવિ વ્રજં ભદ્રે ગોપગોભિરલઙ્કૃતમ્ । રોહિણી વસુદેવસ્ય ભાર્યાસ્તે નન્દગોકુલે । અન્યાશ્ચ કંસસંવિગ્ના વિવરેષુ વસન્તિ હિ ॥ ૭ ॥
દેવક્યા જઠરે ગભન શેષાખ્યં ધામ મામકમ્ । તત્ સન્નિકૃષ્ય રોહિણ્યા ઉદરે સન્નિવેશય ॥ ૮ ॥
અથાહમંશભાગેન દેવક્યાઃ પુત્રતાં શુભે । પ્રાપ્સ્યામિ ત્વં યશોદાયાં નન્દપત્ન્યાં ભવિષ્યસિ ॥ ૯ ॥
અર્ચિષ્યન્તિ મનુષ્યાસ્ત્વાં સર્વકામવરેશ્વરીમ્ । ધૂપોપહારબલિભિઃ સર્વકામવરપ્રદામ્ ॥ ૧૦ ॥
નામધેયાનિ કુર્વન્તિ સ્થાનાનિ ચ નરા ભુવિ । દુર્ગેતિ ભદ્રકાલીતિ વિજયા વૈષ્ણવીતિ ચ ॥ ૧૧ ॥
કુમુદા ચણ્ડિકા કૃષ્ણા માધવી કન્યકેતિ ચ । માયા નારાયણીશાની શારદેત્યમ્બિકેતિ ચ ॥ ૧૨ ॥
ગર્ભસઙ્કર્ષણાત્ તં વૈ પ્રાહુઃ સઙ્કર્ષણં ભુવિ । રામેતિ લોકરમણાદ્ બલભદ્રં બલોચ્છ્રયાત્ ॥ ૧૩ ॥
સન્દિષ્ટૈવં ભગવતા તથેત્યોમિતિ તદ્વચઃ । પ્રતિગૃહ્ય પરિક્રમ્ય ગાં ગતા તત્ તથાકરોત્ ॥ ૧૪ ॥
ગર્ભે પ્રણીતે દેવક્યા રોહિણીં યોગનિદ્રયા । અહો વિસ્રંસિતો ગર્ભ ઇતિ પૌરા વિચુક્રુશુઃ ॥ ૧૫ ॥
ભગવાનપિ વિશ્વાત્મા ભક્તાનામભયઙ્કરઃ । આવિવેશાંશભાગેન મન આનકદુન્દુભેઃ ॥ ૧૬ ॥
સ બિભ્રત્ પૌરુષં ધામ ભ્રાજમાનો યથા રવિઃ । દુરાસદોઽતિદુર્ધર્ષો ભૂતાનાં સમ્બભૂવ હ ॥ ૧૭ ॥
તતો જગન્મઙ્ગલમચ્યુતાંશંસમાહિતં શૂરસુતેન દેવી । દધાર સર્વાત્મકમાત્મભૂતંકાષ્ઠા યથાનન્દકરં મનસ્તઃ ॥ ૧૮ ॥
સા દેવકી સર્વજગન્નિવાસ-નિવાસભૂતા નિતરાં ન રેજે । ભોજેન્દ્રગેહેઽગ્નિશિખેવ રુદ્ધાસરસ્વતી જ્ઞાનખલે યથા સતી ॥ ૧૯ ॥
તાં વીક્ષ્ય કંસઃ પ્રભયાજિતાન્તરાંવિરોચયન્તીં ભવનં શુચિસ્મિતામ્ । આહૈષ મે પ્રાણહરો હરિર્ગુહાંધ્રુવં શ્રિતો યન્ન પુરેયમીદૃશી ॥ ૨૦ ॥
કિમદ્ય તસ્મિન્ કરણીયમાશુ મેયદર્થતન્ત્રો ન વિહન્તિ વિક્રમમ્ । સ્ત્રિયાઃ સ્વસુર્ગુરુમત્યા વધોઽયંયશઃ શ્રિયં હન્ત્યનુકાલમાયુઃ ॥ ૨૧ ॥
સ એષ જીવન્ ખલુ સમ્પરેતોવર્તેત યોઽત્યન્તનૃશંસિતેન । દેહે મૃતે તં મનુજાઃ શપન્તિગન્તા તમોઽન્ધં તનુમાનિનો ધ્રુવમ્ ॥ ૨૨ ॥
ઇતિ ઘોરતમાદ્ ભાવાત્ સન્નિવૃત્તઃ સ્વયં પ્રભુઃ । આસ્તે પ્રતીક્ષંસ્તજ્જન્મ હરેર્વૈરાનુબન્ધકૃત્ ॥ ૨૩ ॥
આસીનઃ સંવિશંસ્તિષ્ઠન્ ભુઞ્જાનઃ પર્યટન્ મહીમ્ । ચિન્તયાનો હૃષીકેશમપશ્યત્ તન્મયં જગત્ ॥ ૨૪ ॥
બ્રહ્મા ભવશ્ચ તત્રૈત્ય મુનિભિર્નારદાદિભિઃ । દેવૈઃ સાનુચરૈઃ સાકં ગીર્ભિર્વૃષણમૈડયન્ ॥ ૨૫ ॥
સત્યવ્રતં સત્યપરં ત્રિસત્યંસત્યસ્ય યોનિં નિહિતં ચ સત્યે । સત્યસ્ય સત્યમૃતસત્યનેત્રંસત્યાત્મકં ત્વાં શરણં પ્રપન્નાઃ ॥ ૨૬ ॥
એકાયનોઽસૌ દ્વિફલસ્ત્રિમૂલ-શ્ચતૂરસઃ પઞ્ચવિધઃ ષડાત્મા । સપ્તત્વગષ્ટવિટપો નવાક્ષોદશચ્છદી દ્વિખગો હ્યાદિવૃક્ષઃ ॥ ૨૭ ॥
ત્વમેક એવાસ્ય સતઃ પ્રસૂતિ-સ્ત્વં સન્નિધાનં ત્વમનુગ્રહશ્ચ । ત્વન્માયયા સંવૃતચેતસસ્ત્વાંપશ્યન્તિ નાના ન વિપશ્ચિતો યે ॥ ૨૮ ॥
બિભર્ષિ રૂપાણ્યવબોધ આત્માક્ષેમાય લોકસ્ય ચરાચરસ્ય । સત્ત્વોપપન્નાનિ સુખાવહાનિસતામભદ્રાણિ મુહુઃ ખલાનામ્ ॥ ૨૯ ॥
ત્વય્યમ્બુજાક્ષાખિલસત્ત્વધામ્નિસમાધિનાવેશિતચેતસૈકે । ત્વત્પાદપોતેન મહત્કૃતેનકુર્વન્તિ ગોવત્સપદં ભવાબ્ધિમ્ ॥ ૩૦ ॥
સ્વયં સમુત્તીર્ય સુદુસ્તરં દ્યુમન્
ભવાર્ણવં ભીમમદભ્રસૌહૃદાઃ ।
ભવત્પદામ્ભોરુહનાવમત્ર તે
નિધાય યાતાઃ સદનુગ્રહો ભવાન્ ॥ ૩૧ ॥
ભવાર્ણવં ભીમમદભ્રસૌહૃદાઃ ।
ભવત્પદામ્ભોરુહનાવમત્ર તે
નિધાય યાતાઃ સદનુગ્રહો ભવાન્ ॥ ૩૧ ॥
યેઽન્યેઽરવિન્દાક્ષ વિમુક્તમાનિન-
સ્ત્વય્યસ્તભાવાદવિશુદ્ધબુદ્ધયઃ ।
આરુહ્ય કૃચ્છ્રેણ પરં પદં તતઃ
પતન્ત્યધોઽનાદૃતયુષ્મદઙ્ઘ્રયઃ ॥ ૩૨ ॥
સ્ત્વય્યસ્તભાવાદવિશુદ્ધબુદ્ધયઃ ।
આરુહ્ય કૃચ્છ્રેણ પરં પદં તતઃ
પતન્ત્યધોઽનાદૃતયુષ્મદઙ્ઘ્રયઃ ॥ ૩૨ ॥
તથા ન તે માધવ તાવકાઃ ક્વચિદ્
ભ્રશ્યન્તિ માર્ગાત્ત્વયિ બદ્ધસૌહૃદાઃ ।
ત્વયાભિગુપ્તા વિચરન્તિ નિર્ભયા
વિનાયકાનીકપમૂર્ધસુ પ્રભો ॥ ૩૩ ॥
ભ્રશ્યન્તિ માર્ગાત્ત્વયિ બદ્ધસૌહૃદાઃ ।
ત્વયાભિગુપ્તા વિચરન્તિ નિર્ભયા
વિનાયકાનીકપમૂર્ધસુ પ્રભો ॥ ૩૩ ॥
સત્ત્વં વિશુદ્ધં શ્રયતે ભવાન્ સ્થિતૌ
શરીરિણાં શ્રેયઉપાયનં વપુઃ ।
વેદક્રિયાયોગતપઃસમાધિભિ-
સ્તવાર્હણં યેન જનઃ સમીહતે ॥ ૩૪ ॥
શરીરિણાં શ્રેયઉપાયનં વપુઃ ।
વેદક્રિયાયોગતપઃસમાધિભિ-
સ્તવાર્હણં યેન જનઃ સમીહતે ॥ ૩૪ ॥
સત્ત્વં ન ચેદ્ધાતરિદં નિજં ભવેદ્
વિજ્ઞાનમજ્ઞાનભિદાપમાર્જનમ્ ।
ગુણપ્રકાશૈરનુમીયતે ભવાન્
પ્રકાશતે યસ્ય ચ યેન વા ગુણઃ ॥ ૩૫ ॥
વિજ્ઞાનમજ્ઞાનભિદાપમાર્જનમ્ ।
ગુણપ્રકાશૈરનુમીયતે ભવાન્
પ્રકાશતે યસ્ય ચ યેન વા ગુણઃ ॥ ૩૫ ॥
ન નામરૂપે ગુણજન્મકર્મભિ-
ર્નિરૂપિતવ્યે તવ તસ્ય સાક્ષિણઃ ।
મનોવચોભ્યામનુમેયવર્ત્મનો
દેવ ક્રિયાયાં પ્રતિયન્ત્યથાપિ હિ ॥ ૩૬ ॥
ર્નિરૂપિતવ્યે તવ તસ્ય સાક્ષિણઃ ।
મનોવચોભ્યામનુમેયવર્ત્મનો
દેવ ક્રિયાયાં પ્રતિયન્ત્યથાપિ હિ ॥ ૩૬ ॥
શૃણ્વન્ ગૃણન્ સંસ્મરયંશ્ચ ચિન્તયન્
નામાનિ રૂપાણિ ચ મઙ્ગલાનિ તે ।
ક્રિયાસુ યસ્ત્વચ્ચરણારવિન્દયો-
રાવિષ્ટચેતા ન ભવાય કલ્પતે ॥ ૩૭ ॥
નામાનિ રૂપાણિ ચ મઙ્ગલાનિ તે ।
ક્રિયાસુ યસ્ત્વચ્ચરણારવિન્દયો-
રાવિષ્ટચેતા ન ભવાય કલ્પતે ॥ ૩૭ ॥
દિષ્ટયા હરેઽસ્યા ભવતઃ પદો ભુવો
ભારોઽપનીતસ્તવ જન્મનેશિતુઃ ।
દિષ્ટયાઙ્કિતાં ત્વત્પદકૈઃ સુશોભનૈ-
ર્દ્રક્ષ્યામ ગાં દ્યાં ચ તવાનુકમ્પિતામ્ ॥ ૩૮ ॥
ભારોઽપનીતસ્તવ જન્મનેશિતુઃ ।
દિષ્ટયાઙ્કિતાં ત્વત્પદકૈઃ સુશોભનૈ-
ર્દ્રક્ષ્યામ ગાં દ્યાં ચ તવાનુકમ્પિતામ્ ॥ ૩૮ ॥
ન તેઽભવસ્યેશ ભવસ્ય કારણં
વિના વિનોદં બત તર્કયામહે ।
ભવો નિરોધઃ સ્થિતિરપ્યવિદ્યયા
કૃતા યતસ્ત્વય્યભયાશ્રયાત્મનિ ॥ ૩૯ ॥
વિના વિનોદં બત તર્કયામહે ।
ભવો નિરોધઃ સ્થિતિરપ્યવિદ્યયા
કૃતા યતસ્ત્વય્યભયાશ્રયાત્મનિ ॥ ૩૯ ॥
મત્સ્યાશ્વકચ્છપનૃસિંહવરાહહંસ-
રાજન્યવિપ્રવિબુધેષુ કૃતાવતારઃ ।
ત્વં પાસિ નસ્ત્રિભુવનં ચ યથાધુનેશ
ભારં ભુવો હર યદૂત્તમ વન્દનં તે ॥ ૪૦ ॥
રાજન્યવિપ્રવિબુધેષુ કૃતાવતારઃ ।
ત્વં પાસિ નસ્ત્રિભુવનં ચ યથાધુનેશ
ભારં ભુવો હર યદૂત્તમ વન્દનં તે ॥ ૪૦ ॥
દિષ્ટયામ્બ તે કુક્ષિગતઃ પરઃ પુમા-
નંશેન સાક્ષાદ્ ભગવાન્ ભવાય નઃ ।
માભૂદ્ ભયં ભોજપતેર્મુમૂર્ષો-
ર્ગોપ્તા યદૂનાં ભવિતા તવાત્મજઃ ॥ ૪૧ ॥
નંશેન સાક્ષાદ્ ભગવાન્ ભવાય નઃ ।
માભૂદ્ ભયં ભોજપતેર્મુમૂર્ષો-
ર્ગોપ્તા યદૂનાં ભવિતા તવાત્મજઃ ॥ ૪૧ ॥
શ્રીશુક ઉવાચ
ઇત્યભિષ્ટૂય પુરુષં યદ્રૂપમનિદં યથા ।
બ્રહ્મેશાનૌ પુરોધાય દેવાઃ પ્રતિયયુર્દિવમ્ ॥ ૪૨ ॥
ઇત્યભિષ્ટૂય પુરુષં યદ્રૂપમનિદં યથા ।
બ્રહ્મેશાનૌ પુરોધાય દેવાઃ પ્રતિયયુર્દિવમ્ ॥ ૪૨ ॥