ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ପ୍ରଲମ୍ବବକଚାଣୂରତୃଣାଵର୍ତମହାଶନୈଃ । ମୁଷ୍ଟିକାରିଷ୍ଟଦ୍ଵିଵିଦପୂତନାକେଶୀଧେନୁକୈଃ ॥ ୧ ॥
ପ୍ରଲମ୍ବବକଚାଣୂରତୃଣାଵର୍ତମହାଶନୈଃ । ମୁଷ୍ଟିକାରିଷ୍ଟଦ୍ଵିଵିଦପୂତନାକେଶୀଧେନୁକୈଃ ॥ ୧ ॥
ଅନ୍ଯୈଶ୍ଚାସୁରଭୂପାଲୈର୍ବାଣଭୌମାଦିଭିର୍ଯୁତଃ । ଯଦୂନାଂ କଦନଂ ଚକ୍ରେ ବଲୀ ମାଗଧସଂଶ୍ରଯଃ ॥ ୨ ॥
ତେ ପୀଡିତା ନିଵିଵିଶୁଃ କୁରୁପଞ୍ଚାଲକେକଯାନ୍ । ଶାଲ୍ଵାନ୍ ଵିଦର୍ଭାନ୍ ନିଷଧାନ୍ ଵିଦେହାନ୍ କୋଶଲାନପି ॥ ୩ ॥
ଏକେ ତମନୁରୁନ୍ଧାନା ଜ୍ଞାତଯଃ ପର୍ଯୁପାସତେ । ହତେଷୁ ଷଟ୍ସୁ ବାଲେଷୁ ଦେଵକ୍ଯା ଔଗ୍ରସେନିନା ॥ ୪ ॥
ସପ୍ତମୋ ଵୈଷ୍ଣଵଂ ଧାମ ଯମନନ୍ତଂ ପ୍ରଚକ୍ଷତେ । ଗର୍ଭୋ ବଭୂଵ ଦେଵକ୍ଯା ହର୍ଷଶୋକଵିଵର୍ଧନଃ ॥ ୫ ॥
ଭଗଵାନପି ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ଵିଦିତ୍ଵା କଂସଜଂ ଭଯମ୍ । ଯଦୂନାଂ ନିଜନାଥାନାଂ ଯୋଗମାଯାଂ ସମାଦିଶତ୍ ॥ ୬ ॥
ଗଚ୍ଛ ଦେଵି ଵ୍ରଜଂ ଭଦ୍ରେ ଗୋପଗୋଭିରଲଙ୍କୃତମ୍ । ରୋହିଣୀ ଵସୁଦେଵସ୍ଯ ଭାର୍ଯାସ୍ତେ ନନ୍ଦଗୋକୁଲେ । ଅନ୍ଯାଶ୍ଚ କଂସସଂଵିଗ୍ନା ଵିଵରେଷୁ ଵସନ୍ତି ହି ॥ ୭ ॥
ଦେଵକ୍ଯା ଜଠରେ ଗଭନ ଶେଷାଖ୍ଯଂ ଧାମ ମାମକମ୍ । ତତ୍ ସନ୍ନିକୃଷ୍ଯ ରୋହିଣ୍ଯା ଉଦରେ ସନ୍ନିଵେଶଯ ॥ ୮ ॥
ଅଥାହମଂଶଭାଗେନ ଦେଵକ୍ଯାଃ ପୁତ୍ରତାଂ ଶୁଭେ । ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମି ତ୍ଵଂ ଯଶୋଦାଯାଂ ନନ୍ଦପତ୍ନ୍ଯାଂ ଭଵିଷ୍ଯସି ॥ ୯ ॥
ଅର୍ଚିଷ୍ଯନ୍ତି ମନୁଷ୍ଯାସ୍ତ୍ଵାଂ ସର୍ଵକାମଵରେଶ୍ଵରୀମ୍ । ଧୂପୋପହାରବଲିଭିଃ ସର୍ଵକାମଵରପ୍ରଦାମ୍ ॥ ୧୦ ॥
ନାମଧେଯାନି କୁର୍ଵନ୍ତି ସ୍ଥାନାନି ଚ ନରା ଭୁଵି । ଦୁର୍ଗେତି ଭଦ୍ରକାଲୀତି ଵିଜଯା ଵୈଷ୍ଣଵୀତି ଚ ॥ ୧୧ ॥
କୁମୁଦା ଚଣ୍ଡିକା କୃଷ୍ଣା ମାଧଵୀ କନ୍ଯକେତି ଚ । ମାଯା ନାରାଯଣୀଶାନୀ ଶାରଦେତ୍ଯମ୍ବିକେତି ଚ ॥ ୧୨ ॥
ଗର୍ଭସଙ୍କର୍ଷଣାତ୍ ତଂ ଵୈ ପ୍ରାହୁଃ ସଙ୍କର୍ଷଣଂ ଭୁଵି । ରାମେତି ଲୋକରମଣାଦ୍ ବଲଭଦ୍ରଂ ବଲୋଚ୍ଛ୍ରଯାତ୍ ॥ ୧୩ ॥
ସନ୍ଦିଷ୍ଟୈଵଂ ଭଗଵତା ତଥେତ୍ଯୋମିତି ତଦ୍ଵଚଃ । ପ୍ରତିଗୃହ୍ଯ ପରିକ୍ରମ୍ଯ ଗାଂ ଗତା ତତ୍ ତଥାକରୋତ୍ ॥ ୧୪ ॥
ଗର୍ଭେ ପ୍ରଣୀତେ ଦେଵକ୍ଯା ରୋହିଣୀଂ ଯୋଗନିଦ୍ରଯା । ଅହୋ ଵିସ୍ରଂସିତୋ ଗର୍ଭ ଇତି ପୌରା ଵିଚୁକ୍ରୁଶୁଃ ॥ ୧୫ ॥
ଭଗଵାନପି ଵିଶ୍ଵାତ୍ମା ଭକ୍ତାନାମଭଯଙ୍କରଃ । ଆଵିଵେଶାଂଶଭାଗେନ ମନ ଆନକଦୁନ୍ଦୁଭେଃ ॥ ୧୬ ॥
ସ ବିଭ୍ରତ୍ ପୌରୁଷଂ ଧାମ ଭ୍ରାଜମାନୋ ଯଥା ରଵିଃ । ଦୁରାସଦୋଽତିଦୁର୍ଧର୍ଷୋ ଭୂତାନାଂ ସମ୍ବଭୂଵ ହ ॥ ୧୭ ॥
ତତୋ ଜଗନ୍ମଙ୍ଗଲମଚ୍ଯୁତାଂଶଂସମାହିତଂ ଶୂରସୁତେନ ଦେଵୀ । ଦଧାର ସର୍ଵାତ୍ମକମାତ୍ମଭୂତଂକାଷ୍ଠା ଯଥାନନ୍ଦକରଂ ମନସ୍ତଃ ॥ ୧୮ ॥
ସା ଦେଵକୀ ସର୍ଵଜଗନ୍ନିଵାସ-ନିଵାସଭୂତା ନିତରାଂ ନ ରେଜେ । ଭୋଜେନ୍ଦ୍ରଗେହେଽଗ୍ନିଶିଖେଵ ରୁଦ୍ଧାସରସ୍ଵତୀ ଜ୍ଞାନଖଲେ ଯଥା ସତୀ ॥ ୧୯ ॥
ତାଂ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ କଂସଃ ପ୍ରଭଯାଜିତାନ୍ତରାଂଵିରୋଚଯନ୍ତୀଂ ଭଵନଂ ଶୁଚିସ୍ମିତାମ୍ । ଆହୈଷ ମେ ପ୍ରାଣହରୋ ହରିର୍ଗୁହାଂଧ୍ରୁଵଂ ଶ୍ରିତୋ ଯନ୍ନ ପୁରେଯମୀଦୃଶୀ ॥ ୨୦ ॥
କିମଦ୍ଯ ତସ୍ମିନ୍ କରଣୀଯମାଶୁ ମେଯଦର୍ଥତନ୍ତ୍ରୋ ନ ଵିହନ୍ତି ଵିକ୍ରମମ୍ । ସ୍ତ୍ରିଯାଃ ସ୍ଵସୁର୍ଗୁରୁମତ୍ଯା ଵଧୋଽଯଂଯଶଃ ଶ୍ରିଯଂ ହନ୍ତ୍ଯନୁକାଲମାଯୁଃ ॥ ୨୧ ॥
ସ ଏଷ ଜୀଵନ୍ ଖଲୁ ସମ୍ପରେତୋଵର୍ତେତ ଯୋଽତ୍ଯନ୍ତନୃଶଂସିତେନ । ଦେହେ ମୃତେ ତଂ ମନୁଜାଃ ଶପନ୍ତିଗନ୍ତା ତମୋଽନ୍ଧଂ ତନୁମାନିନୋ ଧ୍ରୁଵମ୍ ॥ ୨୨ ॥
ଇତି ଘୋରତମାଦ୍ ଭାଵାତ୍ ସନ୍ନିଵୃତ୍ତଃ ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରଭୁଃ । ଆସ୍ତେ ପ୍ରତୀକ୍ଷଂସ୍ତଜ୍ଜନ୍ମ ହରେର୍ଵୈରାନୁବନ୍ଧକୃତ୍ ॥ ୨୩ ॥
ଆସୀନଃ ସଂଵିଶଂସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ ଭୁଞ୍ଜାନଃ ପର୍ଯଟନ୍ ମହୀମ୍ । ଚିନ୍ତଯାନୋ ହୃଷୀକେଶମପଶ୍ଯତ୍ ତନ୍ମଯଂ ଜଗତ୍ ॥ ୨୪ ॥
ବ୍ରହ୍ମା ଭଵଶ୍ଚ ତତ୍ରୈତ୍ଯ ମୁନିଭିର୍ନାରଦାଦିଭିଃ । ଦେଵୈଃ ସାନୁଚରୈଃ ସାକଂ ଗୀର୍ଭିର୍ଵୃଷଣମୈଡଯନ୍ ॥ ୨୫ ॥
ସତ୍ଯଵ୍ରତଂ ସତ୍ଯପରଂ ତ୍ରିସତ୍ଯଂସତ୍ଯସ୍ଯ ଯୋନିଂ ନିହିତଂ ଚ ସତ୍ଯେ । ସତ୍ଯସ୍ଯ ସତ୍ଯମୃତସତ୍ଯନେତ୍ରଂସତ୍ଯାତ୍ମକଂ ତ୍ଵାଂ ଶରଣଂ ପ୍ରପନ୍ନାଃ ॥ ୨୬ ॥
ଏକାଯନୋଽସୌ ଦ୍ଵିଫଲସ୍ତ୍ରିମୂଲ-ଶ୍ଚତୂରସଃ ପଞ୍ଚଵିଧଃ ଷଡାତ୍ମା । ସପ୍ତତ୍ଵଗଷ୍ଟଵିଟପୋ ନଵାକ୍ଷୋଦଶଚ୍ଛଦୀ ଦ୍ଵିଖଗୋ ହ୍ଯାଦିଵୃକ୍ଷଃ ॥ ୨୭ ॥
ତ୍ଵମେକ ଏଵାସ୍ଯ ସତଃ ପ୍ରସୂତି-ସ୍ତ୍ଵଂ ସନ୍ନିଧାନଂ ତ୍ଵମନୁଗ୍ରହଶ୍ଚ । ତ୍ଵନ୍ମାଯଯା ସଂଵୃତଚେତସସ୍ତ୍ଵାଂପଶ୍ଯନ୍ତି ନାନା ନ ଵିପଶ୍ଚିତୋ ଯେ ॥ ୨୮ ॥
ବିଭର୍ଷି ରୂପାଣ୍ଯଵବୋଧ ଆତ୍ମାକ୍ଷେମାଯ ଲୋକସ୍ଯ ଚରାଚରସ୍ଯ । ସତ୍ତ୍ଵୋପପନ୍ନାନି ସୁଖାଵହାନିସତାମଭଦ୍ରାଣି ମୁହୁଃ ଖଲାନାମ୍ ॥ ୨୯ ॥
ତ୍ଵଯ୍ଯମ୍ବୁଜାକ୍ଷାଖିଲସତ୍ତ୍ଵଧାମ୍ନିସମାଧିନାଵେଶିତଚେତସୈକେ । ତ୍ଵତ୍ପାଦପୋତେନ ମହତ୍କୃତେନକୁର୍ଵନ୍ତି ଗୋଵତ୍ସପଦଂ ଭଵାବ୍ଧିମ୍ ॥ ୩୦ ॥
ସ୍ଵଯଂ ସମୁତ୍ତୀର୍ଯ ସୁଦୁସ୍ତରଂ ଦ୍ଯୁମନ୍
ଭଵାର୍ଣଵଂ ଭୀମମଦଭ୍ରସୌହୃଦାଃ ।
ଭଵତ୍ପଦାମ୍ଭୋରୁହନାଵମତ୍ର ତେ
ନିଧାଯ ଯାତାଃ ସଦନୁଗ୍ରହୋ ଭଵାନ୍ ॥ ୩୧ ॥
ଭଵାର୍ଣଵଂ ଭୀମମଦଭ୍ରସୌହୃଦାଃ ।
ଭଵତ୍ପଦାମ୍ଭୋରୁହନାଵମତ୍ର ତେ
ନିଧାଯ ଯାତାଃ ସଦନୁଗ୍ରହୋ ଭଵାନ୍ ॥ ୩୧ ॥
ଯେଽନ୍ଯେଽରଵିନ୍ଦାକ୍ଷ ଵିମୁକ୍ତମାନିନ-
ସ୍ତ୍ଵଯ୍ଯସ୍ତଭାଵାଦଵିଶୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧଯଃ ।
ଆରୁହ୍ଯ କୃଚ୍ଛ୍ରେଣ ପରଂ ପଦଂ ତତଃ
ପତନ୍ତ୍ଯଧୋଽନାଦୃତଯୁଷ୍ମଦଙ୍ଘ୍ରଯଃ ॥ ୩୨ ॥
ସ୍ତ୍ଵଯ୍ଯସ୍ତଭାଵାଦଵିଶୁଦ୍ଧବୁଦ୍ଧଯଃ ।
ଆରୁହ୍ଯ କୃଚ୍ଛ୍ରେଣ ପରଂ ପଦଂ ତତଃ
ପତନ୍ତ୍ଯଧୋଽନାଦୃତଯୁଷ୍ମଦଙ୍ଘ୍ରଯଃ ॥ ୩୨ ॥
ତଥା ନ ତେ ମାଧଵ ତାଵକାଃ କ୍ଵଚିଦ୍
ଭ୍ରଶ୍ଯନ୍ତି ମାର୍ଗାତ୍ତ୍ଵଯି ବଦ୍ଧସୌହୃଦାଃ ।
ତ୍ଵଯାଭିଗୁପ୍ତା ଵିଚରନ୍ତି ନିର୍ଭଯା
ଵିନାଯକାନୀକପମୂର୍ଧସୁ ପ୍ରଭୋ ॥ ୩୩ ॥
ଭ୍ରଶ୍ଯନ୍ତି ମାର୍ଗାତ୍ତ୍ଵଯି ବଦ୍ଧସୌହୃଦାଃ ।
ତ୍ଵଯାଭିଗୁପ୍ତା ଵିଚରନ୍ତି ନିର୍ଭଯା
ଵିନାଯକାନୀକପମୂର୍ଧସୁ ପ୍ରଭୋ ॥ ୩୩ ॥
ସତ୍ତ୍ଵଂ ଵିଶୁଦ୍ଧଂ ଶ୍ରଯତେ ଭଵାନ୍ ସ୍ଥିତୌ
ଶରୀରିଣାଂ ଶ୍ରେଯଉପାଯନଂ ଵପୁଃ ।
ଵେଦକ୍ରିଯାଯୋଗତପଃସମାଧିଭି-
ସ୍ତଵାର୍ହଣଂ ଯେନ ଜନଃ ସମୀହତେ ॥ ୩୪ ॥
ଶରୀରିଣାଂ ଶ୍ରେଯଉପାଯନଂ ଵପୁଃ ।
ଵେଦକ୍ରିଯାଯୋଗତପଃସମାଧିଭି-
ସ୍ତଵାର୍ହଣଂ ଯେନ ଜନଃ ସମୀହତେ ॥ ୩୪ ॥
ସତ୍ତ୍ଵଂ ନ ଚେଦ୍ଧାତରିଦଂ ନିଜଂ ଭଵେଦ୍
ଵିଜ୍ଞାନମଜ୍ଞାନଭିଦାପମାର୍ଜନମ୍ ।
ଗୁଣପ୍ରକାଶୈରନୁମୀଯତେ ଭଵାନ୍
ପ୍ରକାଶତେ ଯସ୍ଯ ଚ ଯେନ ଵା ଗୁଣଃ ॥ ୩୫ ॥
ଵିଜ୍ଞାନମଜ୍ଞାନଭିଦାପମାର୍ଜନମ୍ ।
ଗୁଣପ୍ରକାଶୈରନୁମୀଯତେ ଭଵାନ୍
ପ୍ରକାଶତେ ଯସ୍ଯ ଚ ଯେନ ଵା ଗୁଣଃ ॥ ୩୫ ॥
ନ ନାମରୂପେ ଗୁଣଜନ୍ମକର୍ମଭି-
ର୍ନିରୂପିତଵ୍ଯେ ତଵ ତସ୍ଯ ସାକ୍ଷିଣଃ ।
ମନୋଵଚୋଭ୍ଯାମନୁମେଯଵର୍ତ୍ମନୋ
ଦେଵ କ୍ରିଯାଯାଂ ପ୍ରତିଯନ୍ତ୍ଯଥାପି ହି ॥ ୩୬ ॥
ର୍ନିରୂପିତଵ୍ଯେ ତଵ ତସ୍ଯ ସାକ୍ଷିଣଃ ।
ମନୋଵଚୋଭ୍ଯାମନୁମେଯଵର୍ତ୍ମନୋ
ଦେଵ କ୍ରିଯାଯାଂ ପ୍ରତିଯନ୍ତ୍ଯଥାପି ହି ॥ ୩୬ ॥
ଶୃଣ୍ଵନ୍ ଗୃଣନ୍ ସଂସ୍ମରଯଂଶ୍ଚ ଚିନ୍ତଯନ୍
ନାମାନି ରୂପାଣି ଚ ମଙ୍ଗଲାନି ତେ ।
କ୍ରିଯାସୁ ଯସ୍ତ୍ଵଚ୍ଚରଣାରଵିନ୍ଦଯୋ-
ରାଵିଷ୍ଟଚେତା ନ ଭଵାଯ କଲ୍ପତେ ॥ ୩୭ ॥
ନାମାନି ରୂପାଣି ଚ ମଙ୍ଗଲାନି ତେ ।
କ୍ରିଯାସୁ ଯସ୍ତ୍ଵଚ୍ଚରଣାରଵିନ୍ଦଯୋ-
ରାଵିଷ୍ଟଚେତା ନ ଭଵାଯ କଲ୍ପତେ ॥ ୩୭ ॥
ଦିଷ୍ଟଯା ହରେଽସ୍ଯା ଭଵତଃ ପଦୋ ଭୁଵୋ
ଭାରୋଽପନୀତସ୍ତଵ ଜନ୍ମନେଶିତୁଃ ।
ଦିଷ୍ଟଯାଙ୍କିତାଂ ତ୍ଵତ୍ପଦକୈଃ ସୁଶୋଭନୈ-
ର୍ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମ ଗାଂ ଦ୍ଯାଂ ଚ ତଵାନୁକମ୍ପିତାମ୍ ॥ ୩୮ ॥
ଭାରୋଽପନୀତସ୍ତଵ ଜନ୍ମନେଶିତୁଃ ।
ଦିଷ୍ଟଯାଙ୍କିତାଂ ତ୍ଵତ୍ପଦକୈଃ ସୁଶୋଭନୈ-
ର୍ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମ ଗାଂ ଦ୍ଯାଂ ଚ ତଵାନୁକମ୍ପିତାମ୍ ॥ ୩୮ ॥
ନ ତେଽଭଵସ୍ଯେଶ ଭଵସ୍ଯ କାରଣଂ
ଵିନା ଵିନୋଦଂ ବତ ତର୍କଯାମହେ ।
ଭଵୋ ନିରୋଧଃ ସ୍ଥିତିରପ୍ଯଵିଦ୍ଯଯା
କୃତା ଯତସ୍ତ୍ଵଯ୍ଯଭଯାଶ୍ରଯାତ୍ମନି ॥ ୩୯ ॥
ଵିନା ଵିନୋଦଂ ବତ ତର୍କଯାମହେ ।
ଭଵୋ ନିରୋଧଃ ସ୍ଥିତିରପ୍ଯଵିଦ୍ଯଯା
କୃତା ଯତସ୍ତ୍ଵଯ୍ଯଭଯାଶ୍ରଯାତ୍ମନି ॥ ୩୯ ॥
ମତ୍ସ୍ଯାଶ୍ଵକଚ୍ଛପନୃସିଂହଵରାହହଂସ-
ରାଜନ୍ଯଵିପ୍ରଵିବୁଧେଷୁ କୃତାଵତାରଃ ।
ତ୍ଵଂ ପାସି ନସ୍ତ୍ରିଭୁଵନଂ ଚ ଯଥାଧୁନେଶ
ଭାରଂ ଭୁଵୋ ହର ଯଦୂତ୍ତମ ଵନ୍ଦନଂ ତେ ॥ ୪୦ ॥
ରାଜନ୍ଯଵିପ୍ରଵିବୁଧେଷୁ କୃତାଵତାରଃ ।
ତ୍ଵଂ ପାସି ନସ୍ତ୍ରିଭୁଵନଂ ଚ ଯଥାଧୁନେଶ
ଭାରଂ ଭୁଵୋ ହର ଯଦୂତ୍ତମ ଵନ୍ଦନଂ ତେ ॥ ୪୦ ॥
ଦିଷ୍ଟଯାମ୍ବ ତେ କୁକ୍ଷିଗତଃ ପରଃ ପୁମା-
ନଂଶେନ ସାକ୍ଷାଦ୍ ଭଗଵାନ୍ ଭଵାଯ ନଃ ।
ମାଭୂଦ୍ ଭଯଂ ଭୋଜପତେର୍ମୁମୂର୍ଷୋ-
ର୍ଗୋପ୍ତା ଯଦୂନାଂ ଭଵିତା ତଵାତ୍ମଜଃ ॥ ୪୧ ॥
ନଂଶେନ ସାକ୍ଷାଦ୍ ଭଗଵାନ୍ ଭଵାଯ ନଃ ।
ମାଭୂଦ୍ ଭଯଂ ଭୋଜପତେର୍ମୁମୂର୍ଷୋ-
ର୍ଗୋପ୍ତା ଯଦୂନାଂ ଭଵିତା ତଵାତ୍ମଜଃ ॥ ୪୧ ॥
ଶ୍ରୀଶୁକ ଉଵାଚ
ଇତ୍ଯଭିଷ୍ଟୂଯ ପୁରୁଷଂ ଯଦ୍ରୂପମନିଦଂ ଯଥା ।
ବ୍ରହ୍ମେଶାନୌ ପୁରୋଧାଯ ଦେଵାଃ ପ୍ରତିଯଯୁର୍ଦିଵମ୍ ॥ ୪୨ ॥
ଇତ୍ଯଭିଷ୍ଟୂଯ ପୁରୁଷଂ ଯଦ୍ରୂପମନିଦଂ ଯଥା ।
ବ୍ରହ୍ମେଶାନୌ ପୁରୋଧାଯ ଦେଵାଃ ପ୍ରତିଯଯୁର୍ଦିଵମ୍ ॥ ୪୨ ॥