ശ്രീശുക ഉവാച
പ്രലമ്ബബകചാണൂരതൃണാവര്തമഹാശനൈഃ । മുഷ്ടികാരിഷ്ടദ്വിവിദപൂതനാകേശീധേനുകൈഃ ॥ ൧ ॥
പ്രലമ്ബബകചാണൂരതൃണാവര്തമഹാശനൈഃ । മുഷ്ടികാരിഷ്ടദ്വിവിദപൂതനാകേശീധേനുകൈഃ ॥ ൧ ॥
അന്യൈശ്ചാസുരഭൂപാലൈര്ബാണഭൌമാദിഭിര്യുതഃ । യദൂനാം കദനം ചക്രേ ബലീ മാഗധസംശ്രയഃ ॥ ൨ ॥
തേ പീഡിതാ നിവിവിശുഃ കുരുപഞ്ചാലകേകയാന് । ശാല്വാന് വിദര്ഭാന് നിഷധാന് വിദേഹാന് കോശലാനപി ॥ ൩ ॥
ഏകേ തമനുരുന്ധാനാ ജ്ഞാതയഃ പര്യുപാസതേ । ഹതേഷു ഷട്സു ബാലേഷു ദേവക്യാ ഔഗ്രസേനിനാ ॥ ൪ ॥
സപ്തമോ വൈഷ്ണവം ധാമ യമനന്തം പ്രചക്ഷതേ । ഗര്ഭോ ബഭൂവ ദേവക്യാ ഹര്ഷശോകവിവര്ധനഃ ॥ ൫ ॥
ഭഗവാനപി വിശ്വാത്മാ വിദിത്വാ കംസജം ഭയമ് । യദൂനാം നിജനാഥാനാം യോഗമായാം സമാദിശത് ॥ ൬ ॥
ഗച്ഛ ദേവി വ്രജം ഭദ്രേ ഗോപഗോഭിരലങ്കൃതമ് । രോഹിണീ വസുദേവസ്യ ഭാര്യാസ്തേ നന്ദഗോകുലേ । അന്യാശ്ച കംസസംവിഗ്നാ വിവരേഷു വസന്തി ഹി ॥ ൭ ॥
ദേവക്യാ ജഠരേ ഗഭന ശേഷാഖ്യം ധാമ മാമകമ് । തത് സന്നികൃഷ്യ രോഹിണ്യാ ഉദരേ സന്നിവേശയ ॥ ൮ ॥
അഥാഹമംശഭാഗേന ദേവക്യാഃ പുത്രതാം ശുഭേ । പ്രാപ്സ്യാമി ത്വം യശോദായാം നന്ദപത്ന്യാം ഭവിഷ്യസി ॥ ൯ ॥
അര്ചിഷ്യന്തി മനുഷ്യാസ്ത്വാം സര്വകാമവരേശ്വരീമ് । ധൂപോപഹാരബലിഭിഃ സര്വകാമവരപ്രദാമ് ॥ ൧൦ ॥
നാമധേയാനി കുര്വന്തി സ്ഥാനാനി ച നരാ ഭുവി । ദുര്ഗേതി ഭദ്രകാലീതി വിജയാ വൈഷ്ണവീതി ച ॥ ൧൧ ॥
കുമുദാ ചണ്ഡികാ കൃഷ്ണാ മാധവീ കന്യകേതി ച । മായാ നാരായണീശാനീ ശാരദേത്യമ്ബികേതി ച ॥ ൧൨ ॥
ഗര്ഭസങ്കര്ഷണാത് തം വൈ പ്രാഹുഃ സങ്കര്ഷണം ഭുവി । രാമേതി ലോകരമണാദ് ബലഭദ്രം ബലോച്ഛ്രയാത് ॥ ൧൩ ॥
സന്ദിഷ്ടൈവം ഭഗവതാ തഥേത്യോമിതി തദ്വചഃ । പ്രതിഗൃഹ്യ പരിക്രമ്യ ഗാം ഗതാ തത് തഥാകരോത് ॥ ൧൪ ॥
ഗര്ഭേ പ്രണീതേ ദേവക്യാ രോഹിണീം യോഗനിദ്രയാ । അഹോ വിസ്രംസിതോ ഗര്ഭ ഇതി പൌരാ വിചുക്രുശുഃ ॥ ൧൫ ॥
ഭഗവാനപി വിശ്വാത്മാ ഭക്താനാമഭയങ്കരഃ । ആവിവേശാംശഭാഗേന മന ആനകദുന്ദുഭേഃ ॥ ൧൬ ॥
സ ബിഭ്രത് പൌരുഷം ധാമ ഭ്രാജമാനോ യഥാ രവിഃ । ദുരാസദോഽതിദുര്ധര്ഷോ ഭൂതാനാം സമ്ബഭൂവ ഹ ॥ ൧൭ ॥
തതോ ജഗന്മങ്ഗലമച്യുതാംശംസമാഹിതം ശൂരസുതേന ദേവീ । ദധാര സര്വാത്മകമാത്മഭൂതംകാഷ്ഠാ യഥാനന്ദകരം മനസ്തഃ ॥ ൧൮ ॥
സാ ദേവകീ സര്വജഗന്നിവാസ-നിവാസഭൂതാ നിതരാം ന രേജേ । ഭോജേന്ദ്രഗേഹേഽഗ്നിശിഖേവ രുദ്ധാസരസ്വതീ ജ്ഞാനഖലേ യഥാ സതീ ॥ ൧൯ ॥
താം വീക്ഷ്യ കംസഃ പ്രഭയാജിതാന്തരാംവിരോചയന്തീം ഭവനം ശുചിസ്മിതാമ് । ആഹൈഷ മേ പ്രാണഹരോ ഹരിര്ഗുഹാംധ്രുവം ശ്രിതോ യന്ന പുരേയമീദൃശീ ॥ ൨൦ ॥
കിമദ്യ തസ്മിന് കരണീയമാശു മേയദര്ഥതന്ത്രോ ന വിഹന്തി വിക്രമമ് । സ്ത്രിയാഃ സ്വസുര്ഗുരുമത്യാ വധോഽയംയശഃ ശ്രിയം ഹന്ത്യനുകാലമായുഃ ॥ ൨൧ ॥
സ ഏഷ ജീവന് ഖലു സമ്പരേതോവര്തേത യോഽത്യന്തനൃശംസിതേന । ദേഹേ മൃതേ തം മനുജാഃ ശപന്തിഗന്താ തമോഽന്ധം തനുമാനിനോ ധ്രുവമ് ॥ ൨൨ ॥
ഇതി ഘോരതമാദ് ഭാവാത് സന്നിവൃത്തഃ സ്വയം പ്രഭുഃ । ആസ്തേ പ്രതീക്ഷംസ്തജ്ജന്മ ഹരേര്വൈരാനുബന്ധകൃത് ॥ ൨൩ ॥
ആസീനഃ സംവിശംസ്തിഷ്ഠന് ഭുഞ്ജാനഃ പര്യടന് മഹീമ് । ചിന്തയാനോ ഹൃഷീകേശമപശ്യത് തന്മയം ജഗത് ॥ ൨൪ ॥
ബ്രഹ്മാ ഭവശ്ച തത്രൈത്യ മുനിഭിര്നാരദാദിഭിഃ । ദേവൈഃ സാനുചരൈഃ സാകം ഗീര്ഭിര്വൃഷണമൈഡയന് ॥ ൨൫ ॥
സത്യവ്രതം സത്യപരം ത്രിസത്യംസത്യസ്യ യോനിം നിഹിതം ച സത്യേ । സത്യസ്യ സത്യമൃതസത്യനേത്രംസത്യാത്മകം ത്വാം ശരണം പ്രപന്നാഃ ॥ ൨൬ ॥
ഏകായനോഽസൌ ദ്വിഫലസ്ത്രിമൂല-ശ്ചതൂരസഃ പഞ്ചവിധഃ ഷഡാത്മാ । സപ്തത്വഗഷ്ടവിടപോ നവാക്ഷോദശച്ഛദീ ദ്വിഖഗോ ഹ്യാദിവൃക്ഷഃ ॥ ൨൭ ॥
ത്വമേക ഏവാസ്യ സതഃ പ്രസൂതി-സ്ത്വം സന്നിധാനം ത്വമനുഗ്രഹശ്ച । ത്വന്മായയാ സംവൃതചേതസസ്ത്വാംപശ്യന്തി നാനാ ന വിപശ്ചിതോ യേ ॥ ൨൮ ॥
ബിഭര്ഷി രൂപാണ്യവബോധ ആത്മാക്ഷേമായ ലോകസ്യ ചരാചരസ്യ । സത്ത്വോപപന്നാനി സുഖാവഹാനിസതാമഭദ്രാണി മുഹുഃ ഖലാനാമ് ॥ ൨൯ ॥
ത്വയ്യമ്ബുജാക്ഷാഖിലസത്ത്വധാമ്നിസമാധിനാവേശിതചേതസൈകേ । ത്വത്പാദപോതേന മഹത്കൃതേനകുര്വന്തി ഗോവത്സപദം ഭവാബ്ധിമ് ॥ ൩൦ ॥
സ്വയം സമുത്തീര്യ സുദുസ്തരം ദ്യുമന്
ഭവാര്ണവം ഭീമമദഭ്രസൌഹൃദാഃ ।
ഭവത്പദാമ്ഭോരുഹനാവമത്ര തേ
നിധായ യാതാഃ സദനുഗ്രഹോ ഭവാന് ॥ ൩൧ ॥
ഭവാര്ണവം ഭീമമദഭ്രസൌഹൃദാഃ ।
ഭവത്പദാമ്ഭോരുഹനാവമത്ര തേ
നിധായ യാതാഃ സദനുഗ്രഹോ ഭവാന് ॥ ൩൧ ॥
യേഽന്യേഽരവിന്ദാക്ഷ വിമുക്തമാനിന-
സ്ത്വയ്യസ്തഭാവാദവിശുദ്ധബുദ്ധയഃ ।
ആരുഹ്യ കൃച്ഛ്രേണ പരം പദം തതഃ
പതന്ത്യധോഽനാദൃതയുഷ്മദങ്ഘ്രയഃ ॥ ൩൨ ॥
സ്ത്വയ്യസ്തഭാവാദവിശുദ്ധബുദ്ധയഃ ।
ആരുഹ്യ കൃച്ഛ്രേണ പരം പദം തതഃ
പതന്ത്യധോഽനാദൃതയുഷ്മദങ്ഘ്രയഃ ॥ ൩൨ ॥
തഥാ ന തേ മാധവ താവകാഃ ക്വചിദ്
ഭ്രശ്യന്തി മാര്ഗാത്ത്വയി ബദ്ധസൌഹൃദാഃ ।
ത്വയാഭിഗുപ്താ വിചരന്തി നിര്ഭയാ
വിനായകാനീകപമൂര്ധസു പ്രഭോ ॥ ൩൩ ॥
ഭ്രശ്യന്തി മാര്ഗാത്ത്വയി ബദ്ധസൌഹൃദാഃ ।
ത്വയാഭിഗുപ്താ വിചരന്തി നിര്ഭയാ
വിനായകാനീകപമൂര്ധസു പ്രഭോ ॥ ൩൩ ॥
സത്ത്വം വിശുദ്ധം ശ്രയതേ ഭവാന് സ്ഥിതൌ
ശരീരിണാം ശ്രേയഉപായനം വപുഃ ।
വേദക്രിയായോഗതപഃസമാധിഭി-
സ്തവാര്ഹണം യേന ജനഃ സമീഹതേ ॥ ൩൪ ॥
ശരീരിണാം ശ്രേയഉപായനം വപുഃ ।
വേദക്രിയായോഗതപഃസമാധിഭി-
സ്തവാര്ഹണം യേന ജനഃ സമീഹതേ ॥ ൩൪ ॥
സത്ത്വം ന ചേദ്ധാതരിദം നിജം ഭവേദ്
വിജ്ഞാനമജ്ഞാനഭിദാപമാര്ജനമ് ।
ഗുണപ്രകാശൈരനുമീയതേ ഭവാന്
പ്രകാശതേ യസ്യ ച യേന വാ ഗുണഃ ॥ ൩൫ ॥
വിജ്ഞാനമജ്ഞാനഭിദാപമാര്ജനമ് ।
ഗുണപ്രകാശൈരനുമീയതേ ഭവാന്
പ്രകാശതേ യസ്യ ച യേന വാ ഗുണഃ ॥ ൩൫ ॥
ന നാമരൂപേ ഗുണജന്മകര്മഭി-
ര്നിരൂപിതവ്യേ തവ തസ്യ സാക്ഷിണഃ ।
മനോവചോഭ്യാമനുമേയവര്ത്മനോ
ദേവ ക്രിയായാം പ്രതിയന്ത്യഥാപി ഹി ॥ ൩൬ ॥
ര്നിരൂപിതവ്യേ തവ തസ്യ സാക്ഷിണഃ ।
മനോവചോഭ്യാമനുമേയവര്ത്മനോ
ദേവ ക്രിയായാം പ്രതിയന്ത്യഥാപി ഹി ॥ ൩൬ ॥
ശൃണ്വന് ഗൃണന് സംസ്മരയംശ്ച ചിന്തയന്
നാമാനി രൂപാണി ച മങ്ഗലാനി തേ ।
ക്രിയാസു യസ്ത്വച്ചരണാരവിന്ദയോ-
രാവിഷ്ടചേതാ ന ഭവായ കല്പതേ ॥ ൩൭ ॥
നാമാനി രൂപാണി ച മങ്ഗലാനി തേ ।
ക്രിയാസു യസ്ത്വച്ചരണാരവിന്ദയോ-
രാവിഷ്ടചേതാ ന ഭവായ കല്പതേ ॥ ൩൭ ॥
ദിഷ്ടയാ ഹരേഽസ്യാ ഭവതഃ പദോ ഭുവോ
ഭാരോഽപനീതസ്തവ ജന്മനേശിതുഃ ।
ദിഷ്ടയാങ്കിതാം ത്വത്പദകൈഃ സുശോഭനൈ-
ര്ദ്രക്ഷ്യാമ ഗാം ദ്യാം ച തവാനുകമ്പിതാമ് ॥ ൩൮ ॥
ഭാരോഽപനീതസ്തവ ജന്മനേശിതുഃ ।
ദിഷ്ടയാങ്കിതാം ത്വത്പദകൈഃ സുശോഭനൈ-
ര്ദ്രക്ഷ്യാമ ഗാം ദ്യാം ച തവാനുകമ്പിതാമ് ॥ ൩൮ ॥
ന തേഽഭവസ്യേശ ഭവസ്യ കാരണം
വിനാ വിനോദം ബത തര്കയാമഹേ ।
ഭവോ നിരോധഃ സ്ഥിതിരപ്യവിദ്യയാ
കൃതാ യതസ്ത്വയ്യഭയാശ്രയാത്മനി ॥ ൩൯ ॥
വിനാ വിനോദം ബത തര്കയാമഹേ ।
ഭവോ നിരോധഃ സ്ഥിതിരപ്യവിദ്യയാ
കൃതാ യതസ്ത്വയ്യഭയാശ്രയാത്മനി ॥ ൩൯ ॥
മത്സ്യാശ്വകച്ഛപനൃസിംഹവരാഹഹംസ-
രാജന്യവിപ്രവിബുധേഷു കൃതാവതാരഃ ।
ത്വം പാസി നസ്ത്രിഭുവനം ച യഥാധുനേശ
ഭാരം ഭുവോ ഹര യദൂത്തമ വന്ദനം തേ ॥ ൪൦ ॥
രാജന്യവിപ്രവിബുധേഷു കൃതാവതാരഃ ।
ത്വം പാസി നസ്ത്രിഭുവനം ച യഥാധുനേശ
ഭാരം ഭുവോ ഹര യദൂത്തമ വന്ദനം തേ ॥ ൪൦ ॥
ദിഷ്ടയാമ്ബ തേ കുക്ഷിഗതഃ പരഃ പുമാ-
നംശേന സാക്ഷാദ് ഭഗവാന് ഭവായ നഃ ।
മാഭൂദ് ഭയം ഭോജപതേര്മുമൂര്ഷോ-
ര്ഗോപ്താ യദൂനാം ഭവിതാ തവാത്മജഃ ॥ ൪൧ ॥
നംശേന സാക്ഷാദ് ഭഗവാന് ഭവായ നഃ ।
മാഭൂദ് ഭയം ഭോജപതേര്മുമൂര്ഷോ-
ര്ഗോപ്താ യദൂനാം ഭവിതാ തവാത്മജഃ ॥ ൪൧ ॥
ശ്രീശുക ഉവാച
ഇത്യഭിഷ്ടൂയ പുരുഷം യദ്രൂപമനിദം യഥാ ।
ബ്രഹ്മേശാനൌ പുരോധായ ദേവാഃ പ്രതിയയുര്ദിവമ് ॥ ൪൨ ॥
ഇത്യഭിഷ്ടൂയ പുരുഷം യദ്രൂപമനിദം യഥാ ।
ബ്രഹ്മേശാനൌ പുരോധായ ദേവാഃ പ്രതിയയുര്ദിവമ് ॥ ൪൨ ॥