শ্ৰীশুক উৱাচ
তযোস্তদদ্ভুতং কৰ্ম দাৱাগ্নেৰ্মোক্ষমাত্মনঃ ।
গোপাঃ স্ত্ৰীভ্যঃ সমাচখ্যুঃ প্ৰলম্বৱধমেৱ চ ॥ ১ ॥
তযোস্তদদ্ভুতং কৰ্ম দাৱাগ্নেৰ্মোক্ষমাত্মনঃ ।
গোপাঃ স্ত্ৰীভ্যঃ সমাচখ্যুঃ প্ৰলম্বৱধমেৱ চ ॥ ১ ॥
গোপৱৃদ্ধাশ্চ গোপ্যশ্চ তদুপাকৰ্ণ্য ৱিস্মিতাঃ ।
মেনিৰে দেৱপ্ৰৱৰৌ কৃষ্ণৰামৌ ৱ্ৰজং গতৌ ॥ ২ ॥
মেনিৰে দেৱপ্ৰৱৰৌ কৃষ্ণৰামৌ ৱ্ৰজং গতৌ ॥ ২ ॥
ততঃ প্ৰাৱৰ্তত প্ৰাৱৃট্ সৰ্ৱসত্ত্ৱসমুদ্ভৱা ।
ৱিদ্যোতমানপৰিধিৰ্ৱিস্ফূৰ্জিতনভস্তলা ॥ ৩ ॥
ৱিদ্যোতমানপৰিধিৰ্ৱিস্ফূৰ্জিতনভস্তলা ॥ ৩ ॥
সান্দ্ৰনীলাম্বুদৈৰ্ৱ্যোম সৱিদ্যুত্স্তনযিত্নুভিঃ ।
অস্পষ্টজ্যোতিৰাচ্ছন্নং ব্ৰহ্মেৱ সগুণং বভৌ ॥ ৪ ॥
অস্পষ্টজ্যোতিৰাচ্ছন্নং ব্ৰহ্মেৱ সগুণং বভৌ ॥ ৪ ॥
অষ্টৌ মাসান্ নিপীতং যদ্ ভূম্যাশ্চোদমযং ৱসু ।
স্ৱগোভিৰ্মোক্তুমাৰেভে পৰ্জন্যঃ কাল আগতে ॥ ৫ ॥
স্ৱগোভিৰ্মোক্তুমাৰেভে পৰ্জন্যঃ কাল আগতে ॥ ৫ ॥
তডিদ্ৱন্তো মহামেঘাশ্চণ্ডশ্ৱসনৱেপিতাঃ ।
প্ৰীণনং জীৱনং হ্যস্য মুমুচুঃ কৰুণা ইৱ ॥ ৬ ॥
প্ৰীণনং জীৱনং হ্যস্য মুমুচুঃ কৰুণা ইৱ ॥ ৬ ॥
তপঃকৃশা দেৱমীঢা আসীদ্ ৱৰ্ষীযসী মহী ।
যথৈৱ কাম্যতপসস্তনুঃ সম্প্ৰাপ্য তত্ফলম্ ॥ ৭ ॥
যথৈৱ কাম্যতপসস্তনুঃ সম্প্ৰাপ্য তত্ফলম্ ॥ ৭ ॥
নিশামুখেষু খদ্যোতাস্তমসা ভান্তি ন গ্ৰহাঃ ।
যথা পাপেন পাষণ্ডা ন হি ৱেদাঃ কলৌ যুগে ॥ ৮ ॥
যথা পাপেন পাষণ্ডা ন হি ৱেদাঃ কলৌ যুগে ॥ ৮ ॥
শ্ৰুত্ৱা পৰ্জন্যনিনদং মণ্ডুকাঃ সসৃজুৰ্গিৰঃ ।
তূষ্ণীং শযানাঃ প্ৰাগ্ যদ্ৱদ্ব্ৰাহ্মণা নিযমাত্যযে ॥ ৯ ॥
তূষ্ণীং শযানাঃ প্ৰাগ্ যদ্ৱদ্ব্ৰাহ্মণা নিযমাত্যযে ॥ ৯ ॥
আসন্নুত্পথগামিন্যঃ ক্ষুদ্ৰনদ্যোঽনুশুষ্যতীঃ ।
পুংসো যথাস্ৱতন্ত্ৰস্য দেহদ্ৰৱিণসম্পদঃ ॥ ১০ ॥
পুংসো যথাস্ৱতন্ত্ৰস্য দেহদ্ৰৱিণসম্পদঃ ॥ ১০ ॥
হৰিতা হৰিভিঃ শষ্পৈৰিন্দ্ৰগোপৈশ্চ লোহিতা ।
উচ্ছিলীন্ধ্ৰকৃতচ্ছাযা নৃণাং শ্ৰীৰিৱ ভূৰভূত্ ॥ ১১ ॥
উচ্ছিলীন্ধ্ৰকৃতচ্ছাযা নৃণাং শ্ৰীৰিৱ ভূৰভূত্ ॥ ১১ ॥
ক্ষেত্ৰাণি শষ্যসম্পদ্ভিঃ কৰ্ষকাণাং মুদং দদুঃ ।
মানিনামনুতাপং ৱৈ দৈৱাধীনমজানতাম্ ॥ ১২ ॥
মানিনামনুতাপং ৱৈ দৈৱাধীনমজানতাম্ ॥ ১২ ॥
জলস্থলৌকসঃ সৰ্ৱে নৱৱাৰিনিষেৱযা ।
অবিভ্ৰন্ ৰুচিৰং ৰূপং যথা হৰিনিষেৱযা ॥ ১৩ ॥
অবিভ্ৰন্ ৰুচিৰং ৰূপং যথা হৰিনিষেৱযা ॥ ১৩ ॥
সৰিদ্ভিঃ সঙ্গতঃ সিন্ধুশ্চুক্ষোভ শ্ৱসনোৰ্মিমান্ ।
অপক্ৱযোগিনশ্চিত্তং কামাক্তং গুণযুগ্ যথা ॥ ১৪ ॥
অপক্ৱযোগিনশ্চিত্তং কামাক্তং গুণযুগ্ যথা ॥ ১৪ ॥
গিৰযো ৱৰ্ষধাৰাভিৰ্হন্যমানা ন ৱিৱ্যথুঃ ।
অভিভূযমানা ৱ্যসনৈৰ্যথাধোক্ষজচেতসঃ ॥ ১৫ ॥
অভিভূযমানা ৱ্যসনৈৰ্যথাধোক্ষজচেতসঃ ॥ ১৫ ॥
মাৰ্গা বভূৱুঃ সন্দিগ্ধস্তৃণৈশ্ছন্না হ্যসংস্কৃতাঃ ।
নাভ্যস্যমানাঃ শ্ৰুতযো দ্ৱিজৈঃ কালেন চাহতাঃ ॥ ১৬ ॥
নাভ্যস্যমানাঃ শ্ৰুতযো দ্ৱিজৈঃ কালেন চাহতাঃ ॥ ১৬ ॥
লোকবন্ধুষু মেঘেষু ৱিদ্যুতশ্চলসৌহৃদাঃ ।
স্থৈৰ্যং ন চক্ৰুঃ কামিন্যঃ পুৰুষেষু গুণিষ্ৱিৱ ॥ ১৭ ॥
স্থৈৰ্যং ন চক্ৰুঃ কামিন্যঃ পুৰুষেষু গুণিষ্ৱিৱ ॥ ১৭ ॥
ধনুৰ্ৱিযতি মাহেন্দ্ৰং নিৰ্গুণং চ গুণিন্যভাত্ ।
ৱ্যক্তে গুণৱ্যতিকৰেঽগুণৱান্ পুৰুষো যথা ॥ ১৮ ॥
ৱ্যক্তে গুণৱ্যতিকৰেঽগুণৱান্ পুৰুষো যথা ॥ ১৮ ॥
ন ৰৰাজোডুপশ্ছন্নঃ স্ৱজ্যোত্স্নাৰাজিতৈৰ্ঘনৈঃ ।
অহংমত্যা ভাসিতযা স্ৱভাসা পুৰুষো যথা ॥ ১৯ ॥
অহংমত্যা ভাসিতযা স্ৱভাসা পুৰুষো যথা ॥ ১৯ ॥
মেঘাগমোত্সৱা হৃষ্টাঃ প্ৰত্যনন্দঞ্ছিখণ্ডিনঃ ।
গৃহেষু তপ্তনিৰ্ৱিণ্ণা যথাচ্যুতজনাগমে ॥ ২০ ॥
গৃহেষু তপ্তনিৰ্ৱিণ্ণা যথাচ্যুতজনাগমে ॥ ২০ ॥
পীত্ৱাপঃ পাদপাঃ পদ্ভিৰাসন্নানাত্মমূৰ্তযঃ ।
প্ৰাক্ ক্ষামাস্তপসা শ্ৰান্তা যথা কামানুসেৱযা ॥ ২১ ॥
প্ৰাক্ ক্ষামাস্তপসা শ্ৰান্তা যথা কামানুসেৱযা ॥ ২১ ॥
সৰঃস্ৱশান্তৰোধঃসু ন্যূষুৰঙ্গাপি সাৰসাঃ ।
গৃহেষ্ৱশান্তকৃত্যেষু গ্ৰাম্যা ইৱ দুৰাশযাঃ ॥ ২২ ॥
গৃহেষ্ৱশান্তকৃত্যেষু গ্ৰাম্যা ইৱ দুৰাশযাঃ ॥ ২২ ॥
জলৌঘৈৰ্নিৰভিদ্যন্ত সেতৱো ৱৰ্ষতীশ্ৱৰে ।
পাষণ্ডিনামসদ্ৱাদৈৰ্ৱেদমাৰ্গাঃ কলৌ যথা ॥ ২৩ ॥
পাষণ্ডিনামসদ্ৱাদৈৰ্ৱেদমাৰ্গাঃ কলৌ যথা ॥ ২৩ ॥
ৱ্যমুঞ্চন্ ৱাযুভিৰ্নুন্না ভূতেভ্যশ্চামৃতং ঘনাঃ ।
যথাশিষো ৱিশ্পতযঃ কালে কালে দ্ৱিজেৰিতাঃ ॥ ২৪ ॥
যথাশিষো ৱিশ্পতযঃ কালে কালে দ্ৱিজেৰিতাঃ ॥ ২৪ ॥
এৱং ৱনং তদ্ ৱৰ্ষিষ্ঠং পক্ৱখৰ্জুৰজম্বুমত্ ।
গোগোপালৈৰ্ৱৃতো ৰন্তুং সবলঃ প্ৰাৱিশদ্ধৰিঃ ॥ ২৫ ॥
গোগোপালৈৰ্ৱৃতো ৰন্তুং সবলঃ প্ৰাৱিশদ্ধৰিঃ ॥ ২৫ ॥
ধেনৱো মন্দগামিন্য ঊধোভাৰেণ ভূযসা ।
যযুৰ্ভগৱতাহূতা দ্ৰুতং প্ৰীত্যা স্নুতস্তনাঃ ॥ ২৬ ॥
যযুৰ্ভগৱতাহূতা দ্ৰুতং প্ৰীত্যা স্নুতস্তনাঃ ॥ ২৬ ॥
ৱনৌকসঃ প্ৰমুদিতা ৱনৰাজীৰ্মধুচ্যুতঃ ।
জলধাৰা গিৰেৰ্নাদাদাসন্না দদৃশে গুহাঃ ॥ ২৭ ॥
জলধাৰা গিৰেৰ্নাদাদাসন্না দদৃশে গুহাঃ ॥ ২৭ ॥
ক্ৱচিদ্ ৱনস্পতিক্ৰোডে গুহাযাং চাভিৱৰ্ষতি ।
নিৰ্ৱিশ্য ভগৱান্ ৰেমে কন্দমূলফলাশনঃ ॥ ২৮ ॥
নিৰ্ৱিশ্য ভগৱান্ ৰেমে কন্দমূলফলাশনঃ ॥ ২৮ ॥
দধ্যোদনং সমানীতং শিলাযাং সলিলান্তিকে ।
সম্ভোজনীযৈৰ্বুভুজে গোপৈঃ সঙ্কৰ্ষণান্ৱিতঃ ॥ ২৯ ॥
সম্ভোজনীযৈৰ্বুভুজে গোপৈঃ সঙ্কৰ্ষণান্ৱিতঃ ॥ ২৯ ॥
শাদ্ৱলোপৰি সংৱিশ্য চৰ্ৱতো মীলিতেক্ষণান্ ।
তৃপ্তান্ ৱৃষান্ ৱত্সতৰান্ গাশ্চ স্ৱোধোভৰশ্ৰমাঃ ॥ ৩০ ॥
তৃপ্তান্ ৱৃষান্ ৱত্সতৰান্ গাশ্চ স্ৱোধোভৰশ্ৰমাঃ ॥ ৩০ ॥
প্ৰাৱৃট্শ্ৰিযং চ তাং ৱীক্ষ্য সৰ্ৱকালসুখাৱহাম্ ।
ভগৱান্ পূজযাং চক্ৰে আত্মশক্ত্যুপবৃংহিতাম্ ॥ ৩১ ॥
ভগৱান্ পূজযাং চক্ৰে আত্মশক্ত্যুপবৃংহিতাম্ ॥ ৩১ ॥
এৱং নিৱসতোস্তস্মিন্ ৰামকেশৱযোৰ্ৱ্ৰজে ।
শৰত্সমভৱদ্ ৱ্যভ্ৰা স্ৱচ্ছাম্ব্ৱপৰুষানিলা ॥ ৩২ ॥
শৰত্সমভৱদ্ ৱ্যভ্ৰা স্ৱচ্ছাম্ব্ৱপৰুষানিলা ॥ ৩২ ॥
শৰদা নীৰজোত্পত্ত্যা নীৰাণি প্ৰকৃতিং যযুঃ ।
ভ্ৰষ্টানামিৱ চেতাংসি পুনৰ্যোগনিষেৱযা ॥ ৩৩ ॥
ভ্ৰষ্টানামিৱ চেতাংসি পুনৰ্যোগনিষেৱযা ॥ ৩৩ ॥
ৱ্যোম্নোঽব্ভ্ৰং ভূতশাবল্যং ভুৱঃ পঙ্কমপাং মলম্ ।
শৰজ্জহাৰাশ্ৰমিণাং কৃষ্ণে ভক্তিৰ্যথাশুভম্ ॥ ৩৪ ॥
শৰজ্জহাৰাশ্ৰমিণাং কৃষ্ণে ভক্তিৰ্যথাশুভম্ ॥ ৩৪ ॥
সৰ্ৱস্ৱং জলদা হিত্ৱা ৱিৰেজুঃ শুভ্ৰৱৰ্চসঃ ।
যথা ত্যক্তৈষণাঃ শান্তা মুনযো মুক্তকিল্বিষাঃ ॥ ৩৫ ॥
যথা ত্যক্তৈষণাঃ শান্তা মুনযো মুক্তকিল্বিষাঃ ॥ ৩৫ ॥
গিৰযো মুমুচুস্তোযং ক্ৱচিন্ন মুমুচুঃ শিৱম্ ।
যথা জ্ঞানামৃতং কালে জ্ঞানিনো দদতে ন ৱা ॥ ৩৬ ॥
যথা জ্ঞানামৃতং কালে জ্ঞানিনো দদতে ন ৱা ॥ ৩৬ ॥
নৈৱাৱিদন্ ক্ষীযমাণং জলং গাধজলেচৰাঃ ।
যথাযুৰন্ৱহং ক্ষয্যং নৰা মূঢাঃ কুটুম্বিনঃ ॥ ৩৭ ॥
যথাযুৰন্ৱহং ক্ষয্যং নৰা মূঢাঃ কুটুম্বিনঃ ॥ ৩৭ ॥
গাধৱাৰিচৰাস্তাপমৱিন্দঞ্ছৰদৰ্কজম্ ।
যথা দৰিদ্ৰঃ কৃপণঃ কুটুম্ব্যৱিজিতেন্দ্ৰিযঃ ॥ ৩৮ ॥
যথা দৰিদ্ৰঃ কৃপণঃ কুটুম্ব্যৱিজিতেন্দ্ৰিযঃ ॥ ৩৮ ॥
শনৈঃ শনৈৰ্জহুঃ পঙ্কং স্থলান্যামং চ ৱীৰুধঃ ।
যথাহংমমতাং ধীৰাঃ শৰীৰাদিষ্ৱনাত্মসু ॥ ৩৯ ॥
যথাহংমমতাং ধীৰাঃ শৰীৰাদিষ্ৱনাত্মসু ॥ ৩৯ ॥
নিশ্চলাম্বুৰভূত্তূষ্ণীং সমুদ্ৰঃ শৰদাগমে ।
আত্মন্যুপৰতে সম্যঙ্মুনিৰ্ৱ্যুপৰতাগমঃ ॥ ৪০ ॥
আত্মন্যুপৰতে সম্যঙ্মুনিৰ্ৱ্যুপৰতাগমঃ ॥ ৪০ ॥
কেদাৰেভ্যস্ত্ৱপোঽগৃহ্ণন্ কৰ্ষকা দৃঢসেতুভিঃ ।
যথা প্ৰাণৈঃ স্ৰৱজ্জ্ঞানং তন্নিৰোধেন যোগিনঃ ॥ ৪১ ॥
যথা প্ৰাণৈঃ স্ৰৱজ্জ্ঞানং তন্নিৰোধেন যোগিনঃ ॥ ৪১ ॥
শৰদৰ্কাংশুজাংস্তাপান্ ভূতানামুডুপোঽহৰত্ ।
দেহাভিমানজং বোধো মুকুন্দো ৱ্ৰজযোষিতাম্ ॥ ৪২ ॥
দেহাভিমানজং বোধো মুকুন্দো ৱ্ৰজযোষিতাম্ ॥ ৪২ ॥
খমশোভত নিৰ্মেঘং শৰদ্ৱিমলতাৰকম্ ।
সত্ত্ৱযুক্তং যথা চিত্তং শব্দব্ৰহ্মাৰ্থদৰ্শনম্ ॥ ৪৩ ॥
সত্ত্ৱযুক্তং যথা চিত্তং শব্দব্ৰহ্মাৰ্থদৰ্শনম্ ॥ ৪৩ ॥
অখণ্ডমণ্ডলো ৱ্যোম্নি ৰৰাজোডুগণৈঃ শশী ।
যথা যদুপতিঃ কৃষ্ণো ৱৃষ্ণিচক্ৰাৱৃতো ভুৱি ॥ ৪৪ ॥
যথা যদুপতিঃ কৃষ্ণো ৱৃষ্ণিচক্ৰাৱৃতো ভুৱি ॥ ৪৪ ॥
আশ্লিষ্য সমশীতোষ্ণং প্ৰসূনৱনমাৰুতম্ ।
জনাস্তাপং জহুৰ্গোপ্যো ন কৃষ্ণহৃতচেতসঃ ॥ ৪৫ ॥
জনাস্তাপং জহুৰ্গোপ্যো ন কৃষ্ণহৃতচেতসঃ ॥ ৪৫ ॥
গাৱো মৃগাঃ খগা নাৰ্যঃ পুষ্পিণ্যঃ শৰদাভৱন্ ।
অন্ৱীযমানাঃ স্ৱৱৃষৈঃ ফলৈৰীশক্ৰিযা ইৱ ॥ ৪৬ ॥
অন্ৱীযমানাঃ স্ৱৱৃষৈঃ ফলৈৰীশক্ৰিযা ইৱ ॥ ৪৬ ॥
উদহৃষ্যন্ ৱাৰিজানি সূৰ্যোত্থানে কুমুদ্ ৱিনা ।
ৰাজ্ঞা তু নিৰ্ভযা লোকা যথা দস্যূন্ ৱিনা নৃপ ॥ ৪৭ ॥
ৰাজ্ঞা তু নিৰ্ভযা লোকা যথা দস্যূন্ ৱিনা নৃপ ॥ ৪৭ ॥
পুৰগ্ৰামেষ্ৱাগ্ৰযণৈৰিন্দ্ৰিযৈশ্চ মহোত্সৱৈঃ ।
বভৌ ভূঃ পক্ৱশষ্যাঢ্যা কলাভ্যাং নিতৰাং হৰেঃ ॥ ৪৮ ॥
বভৌ ভূঃ পক্ৱশষ্যাঢ্যা কলাভ্যাং নিতৰাং হৰেঃ ॥ ৪৮ ॥
ৱণিঙ্মুনিনৃপস্নাতা নিৰ্গম্যাৰ্থান্ প্ৰপেদিৰে ।
ৱৰ্ষৰুদ্ধা যথা সিদ্ধাঃ স্ৱপিণ্ডান্ কাল আগতে ॥ ৪৯ ॥
ৱৰ্ষৰুদ্ধা যথা সিদ্ধাঃ স্ৱপিণ্ডান্ কাল আগতে ॥ ৪৯ ॥