ശ്രീശുക ഉവാച
തയോസ്തദദ്ഭുതം കര്മ ദാവാഗ്നേര്മോക്ഷമാത്മനഃ ।
ഗോപാഃ സ്ത്രീഭ്യഃ സമാചഖ്യുഃ പ്രലമ്ബവധമേവ ച ॥ ൧ ॥
തയോസ്തദദ്ഭുതം കര്മ ദാവാഗ്നേര്മോക്ഷമാത്മനഃ ।
ഗോപാഃ സ്ത്രീഭ്യഃ സമാചഖ്യുഃ പ്രലമ്ബവധമേവ ച ॥ ൧ ॥
ഗോപവൃദ്ധാശ്ച ഗോപ്യശ്ച തദുപാകര്ണ്യ വിസ്മിതാഃ ।
മേനിരേ ദേവപ്രവരൌ കൃഷ്ണരാമൌ വ്രജം ഗതൌ ॥ ൨ ॥
മേനിരേ ദേവപ്രവരൌ കൃഷ്ണരാമൌ വ്രജം ഗതൌ ॥ ൨ ॥
തതഃ പ്രാവര്തത പ്രാവൃട് സര്വസത്ത്വസമുദ്ഭവാ ।
വിദ്യോതമാനപരിധിര്വിസ്ഫൂര്ജിതനഭസ്തലാ ॥ ൩ ॥
വിദ്യോതമാനപരിധിര്വിസ്ഫൂര്ജിതനഭസ്തലാ ॥ ൩ ॥
സാന്ദ്രനീലാമ്ബുദൈര്വ്യോമ സവിദ്യുത്സ്തനയിത്നുഭിഃ ।
അസ്പഷ്ടജ്യോതിരാച്ഛന്നം ബ്രഹ്മേവ സഗുണം ബഭൌ ॥ ൪ ॥
അസ്പഷ്ടജ്യോതിരാച്ഛന്നം ബ്രഹ്മേവ സഗുണം ബഭൌ ॥ ൪ ॥
അഷ്ടൌ മാസാന് നിപീതം യദ് ഭൂമ്യാശ്ചോദമയം വസു ।
സ്വഗോഭിര്മോക്തുമാരേഭേ പര്ജന്യഃ കാല ആഗതേ ॥ ൫ ॥
സ്വഗോഭിര്മോക്തുമാരേഭേ പര്ജന്യഃ കാല ആഗതേ ॥ ൫ ॥
തഡിദ്വന്തോ മഹാമേഘാശ്ചണ്ഡശ്വസനവേപിതാഃ ।
പ്രീണനം ജീവനം ഹ്യസ്യ മുമുചുഃ കരുണാ ഇവ ॥ ൬ ॥
പ്രീണനം ജീവനം ഹ്യസ്യ മുമുചുഃ കരുണാ ഇവ ॥ ൬ ॥
തപഃകൃശാ ദേവമീഢാ ആസീദ് വര്ഷീയസീ മഹീ ।
യഥൈവ കാമ്യതപസസ്തനുഃ സമ്പ്രാപ്യ തത്ഫലമ് ॥ ൭ ॥
യഥൈവ കാമ്യതപസസ്തനുഃ സമ്പ്രാപ്യ തത്ഫലമ് ॥ ൭ ॥
നിശാമുഖേഷു ഖദ്യോതാസ്തമസാ ഭാന്തി ന ഗ്രഹാഃ ।
യഥാ പാപേന പാഷണ്ഡാ ന ഹി വേദാഃ കലൌ യുഗേ ॥ ൮ ॥
യഥാ പാപേന പാഷണ്ഡാ ന ഹി വേദാഃ കലൌ യുഗേ ॥ ൮ ॥
ശ്രുത്വാ പര്ജന്യനിനദം മണ്ഡുകാഃ സസൃജുര്ഗിരഃ ।
തൂഷ്ണീം ശയാനാഃ പ്രാഗ് യദ്വദ്ബ്രാഹ്മണാ നിയമാത്യയേ ॥ ൯ ॥
തൂഷ്ണീം ശയാനാഃ പ്രാഗ് യദ്വദ്ബ്രാഹ്മണാ നിയമാത്യയേ ॥ ൯ ॥
ആസന്നുത്പഥഗാമിന്യഃ ക്ഷുദ്രനദ്യോഽനുശുഷ്യതീഃ ।
പുംസോ യഥാസ്വതന്ത്രസ്യ ദേഹദ്രവിണസമ്പദഃ ॥ ൧൦ ॥
പുംസോ യഥാസ്വതന്ത്രസ്യ ദേഹദ്രവിണസമ്പദഃ ॥ ൧൦ ॥
ഹരിതാ ഹരിഭിഃ ശഷ്പൈരിന്ദ്രഗോപൈശ്ച ലോഹിതാ ।
ഉച്ഛിലീന്ധ്രകൃതച്ഛായാ നൃണാം ശ്രീരിവ ഭൂരഭൂത് ॥ ൧൧ ॥
ഉച്ഛിലീന്ധ്രകൃതച്ഛായാ നൃണാം ശ്രീരിവ ഭൂരഭൂത് ॥ ൧൧ ॥
ക്ഷേത്രാണി ശഷ്യസമ്പദ്ഭിഃ കര്ഷകാണാം മുദം ദദുഃ ।
മാനിനാമനുതാപം വൈ ദൈവാധീനമജാനതാമ് ॥ ൧൨ ॥
മാനിനാമനുതാപം വൈ ദൈവാധീനമജാനതാമ് ॥ ൧൨ ॥
ജലസ്ഥലൌകസഃ സര്വേ നവവാരിനിഷേവയാ ।
അബിഭ്രന് രുചിരം രൂപം യഥാ ഹരിനിഷേവയാ ॥ ൧൩ ॥
അബിഭ്രന് രുചിരം രൂപം യഥാ ഹരിനിഷേവയാ ॥ ൧൩ ॥
സരിദ്ഭിഃ സങ്ഗതഃ സിന്ധുശ്ചുക്ഷോഭ ശ്വസനോര്മിമാന് ।
അപക്വയോഗിനശ്ചിത്തം കാമാക്തം ഗുണയുഗ് യഥാ ॥ ൧൪ ॥
അപക്വയോഗിനശ്ചിത്തം കാമാക്തം ഗുണയുഗ് യഥാ ॥ ൧൪ ॥
ഗിരയോ വര്ഷധാരാഭിര്ഹന്യമാനാ ന വിവ്യഥുഃ ।
അഭിഭൂയമാനാ വ്യസനൈര്യഥാധോക്ഷജചേതസഃ ॥ ൧൫ ॥
അഭിഭൂയമാനാ വ്യസനൈര്യഥാധോക്ഷജചേതസഃ ॥ ൧൫ ॥
മാര്ഗാ ബഭൂവുഃ സന്ദിഗ്ധസ്തൃണൈശ്ഛന്നാ ഹ്യസംസ്കൃതാഃ ।
നാഭ്യസ്യമാനാഃ ശ്രുതയോ ദ്വിജൈഃ കാലേന ചാഹതാഃ ॥ ൧൬ ॥
നാഭ്യസ്യമാനാഃ ശ്രുതയോ ദ്വിജൈഃ കാലേന ചാഹതാഃ ॥ ൧൬ ॥
ലോകബന്ധുഷു മേഘേഷു വിദ്യുതശ്ചലസൌഹൃദാഃ ।
സ്ഥൈര്യം ന ചക്രുഃ കാമിന്യഃ പുരുഷേഷു ഗുണിഷ്വിവ ॥ ൧൭ ॥
സ്ഥൈര്യം ന ചക്രുഃ കാമിന്യഃ പുരുഷേഷു ഗുണിഷ്വിവ ॥ ൧൭ ॥
ധനുര്വിയതി മാഹേന്ദ്രം നിര്ഗുണം ച ഗുണിന്യഭാത് ।
വ്യക്തേ ഗുണവ്യതികരേഽഗുണവാന് പുരുഷോ യഥാ ॥ ൧൮ ॥
വ്യക്തേ ഗുണവ്യതികരേഽഗുണവാന് പുരുഷോ യഥാ ॥ ൧൮ ॥
ന രരാജോഡുപശ്ഛന്നഃ സ്വജ്യോത്സ്നാരാജിതൈര്ഘനൈഃ ।
അഹംമത്യാ ഭാസിതയാ സ്വഭാസാ പുരുഷോ യഥാ ॥ ൧൯ ॥
അഹംമത്യാ ഭാസിതയാ സ്വഭാസാ പുരുഷോ യഥാ ॥ ൧൯ ॥
മേഘാഗമോത്സവാ ഹൃഷ്ടാഃ പ്രത്യനന്ദഞ്ഛിഖണ്ഡിനഃ ।
ഗൃഹേഷു തപ്തനിര്വിണ്ണാ യഥാച്യുതജനാഗമേ ॥ ൨൦ ॥
ഗൃഹേഷു തപ്തനിര്വിണ്ണാ യഥാച്യുതജനാഗമേ ॥ ൨൦ ॥
പീത്വാപഃ പാദപാഃ പദ്ഭിരാസന്നാനാത്മമൂര്തയഃ ।
പ്രാക് ക്ഷാമാസ്തപസാ ശ്രാന്താ യഥാ കാമാനുസേവയാ ॥ ൨൧ ॥
പ്രാക് ക്ഷാമാസ്തപസാ ശ്രാന്താ യഥാ കാമാനുസേവയാ ॥ ൨൧ ॥
സരഃസ്വശാന്തരോധഃസു ന്യൂഷുരങ്ഗാപി സാരസാഃ ।
ഗൃഹേഷ്വശാന്തകൃത്യേഷു ഗ്രാമ്യാ ഇവ ദുരാശയാഃ ॥ ൨൨ ॥
ഗൃഹേഷ്വശാന്തകൃത്യേഷു ഗ്രാമ്യാ ഇവ ദുരാശയാഃ ॥ ൨൨ ॥
ജലൌഘൈര്നിരഭിദ്യന്ത സേതവോ വര്ഷതീശ്വരേ ।
പാഷണ്ഡിനാമസദ്വാദൈര്വേദമാര്ഗാഃ കലൌ യഥാ ॥ ൨൩ ॥
പാഷണ്ഡിനാമസദ്വാദൈര്വേദമാര്ഗാഃ കലൌ യഥാ ॥ ൨൩ ॥
വ്യമുഞ്ചന് വായുഭിര്നുന്നാ ഭൂതേഭ്യശ്ചാമൃതം ഘനാഃ ।
യഥാശിഷോ വിശ്പതയഃ കാലേ കാലേ ദ്വിജേരിതാഃ ॥ ൨൪ ॥
യഥാശിഷോ വിശ്പതയഃ കാലേ കാലേ ദ്വിജേരിതാഃ ॥ ൨൪ ॥
ഏവം വനം തദ് വര്ഷിഷ്ഠം പക്വഖര്ജുരജമ്ബുമത് ।
ഗോഗോപാലൈര്വൃതോ രന്തും സബലഃ പ്രാവിശദ്ധരിഃ ॥ ൨൫ ॥
ഗോഗോപാലൈര്വൃതോ രന്തും സബലഃ പ്രാവിശദ്ധരിഃ ॥ ൨൫ ॥
ധേനവോ മന്ദഗാമിന്യ ഊധോഭാരേണ ഭൂയസാ ।
യയുര്ഭഗവതാഹൂതാ ദ്രുതം പ്രീത്യാ സ്നുതസ്തനാഃ ॥ ൨൬ ॥
യയുര്ഭഗവതാഹൂതാ ദ്രുതം പ്രീത്യാ സ്നുതസ്തനാഃ ॥ ൨൬ ॥
വനൌകസഃ പ്രമുദിതാ വനരാജീര്മധുച്യുതഃ ।
ജലധാരാ ഗിരേര്നാദാദാസന്നാ ദദൃശേ ഗുഹാഃ ॥ ൨൭ ॥
ജലധാരാ ഗിരേര്നാദാദാസന്നാ ദദൃശേ ഗുഹാഃ ॥ ൨൭ ॥
ക്വചിദ് വനസ്പതിക്രോഡേ ഗുഹായാം ചാഭിവര്ഷതി ।
നിര്വിശ്യ ഭഗവാന് രേമേ കന്ദമൂലഫലാശനഃ ॥ ൨൮ ॥
നിര്വിശ്യ ഭഗവാന് രേമേ കന്ദമൂലഫലാശനഃ ॥ ൨൮ ॥
ദധ്യോദനം സമാനീതം ശിലായാം സലിലാന്തികേ ।
സമ്ഭോജനീയൈര്ബുഭുജേ ഗോപൈഃ സങ്കര്ഷണാന്വിതഃ ॥ ൨൯ ॥
സമ്ഭോജനീയൈര്ബുഭുജേ ഗോപൈഃ സങ്കര്ഷണാന്വിതഃ ॥ ൨൯ ॥
ശാദ്വലോപരി സംവിശ്യ ചര്വതോ മീലിതേക്ഷണാന് ।
തൃപ്താന് വൃഷാന് വത്സതരാന് ഗാശ്ച സ്വോധോഭരശ്രമാഃ ॥ ൩൦ ॥
തൃപ്താന് വൃഷാന് വത്സതരാന് ഗാശ്ച സ്വോധോഭരശ്രമാഃ ॥ ൩൦ ॥
പ്രാവൃട്ശ്രിയം ച താം വീക്ഷ്യ സര്വകാലസുഖാവഹാമ് ।
ഭഗവാന് പൂജയാം ചക്രേ ആത്മശക്ത്യുപബൃംഹിതാമ് ॥ ൩൧ ॥
ഭഗവാന് പൂജയാം ചക്രേ ആത്മശക്ത്യുപബൃംഹിതാമ് ॥ ൩൧ ॥
ഏവം നിവസതോസ്തസ്മിന് രാമകേശവയോര്വ്രജേ ।
ശരത്സമഭവദ് വ്യഭ്രാ സ്വച്ഛാമ്ബ്വപരുഷാനിലാ ॥ ൩൨ ॥
ശരത്സമഭവദ് വ്യഭ്രാ സ്വച്ഛാമ്ബ്വപരുഷാനിലാ ॥ ൩൨ ॥
ശരദാ നീരജോത്പത്ത്യാ നീരാണി പ്രകൃതിം യയുഃ ।
ഭ്രഷ്ടാനാമിവ ചേതാംസി പുനര്യോഗനിഷേവയാ ॥ ൩൩ ॥
ഭ്രഷ്ടാനാമിവ ചേതാംസി പുനര്യോഗനിഷേവയാ ॥ ൩൩ ॥
വ്യോമ്നോഽബ്ഭ്രം ഭൂതശാബല്യം ഭുവഃ പങ്കമപാം മലമ് ।
ശരജ്ജഹാരാശ്രമിണാം കൃഷ്ണേ ഭക്തിര്യഥാശുഭമ് ॥ ൩൪ ॥
ശരജ്ജഹാരാശ്രമിണാം കൃഷ്ണേ ഭക്തിര്യഥാശുഭമ് ॥ ൩൪ ॥
സര്വസ്വം ജലദാ ഹിത്വാ വിരേജുഃ ശുഭ്രവര്ചസഃ ।
യഥാ ത്യക്തൈഷണാഃ ശാന്താ മുനയോ മുക്തകില്ബിഷാഃ ॥ ൩൫ ॥
യഥാ ത്യക്തൈഷണാഃ ശാന്താ മുനയോ മുക്തകില്ബിഷാഃ ॥ ൩൫ ॥
ഗിരയോ മുമുചുസ്തോയം ക്വചിന്ന മുമുചുഃ ശിവമ് ।
യഥാ ജ്ഞാനാമൃതം കാലേ ജ്ഞാനിനോ ദദതേ ന വാ ॥ ൩൬ ॥
യഥാ ജ്ഞാനാമൃതം കാലേ ജ്ഞാനിനോ ദദതേ ന വാ ॥ ൩൬ ॥
നൈവാവിദന് ക്ഷീയമാണം ജലം ഗാധജലേചരാഃ ।
യഥായുരന്വഹം ക്ഷയ്യം നരാ മൂഢാഃ കുടുമ്ബിനഃ ॥ ൩൭ ॥
യഥായുരന്വഹം ക്ഷയ്യം നരാ മൂഢാഃ കുടുമ്ബിനഃ ॥ ൩൭ ॥
ഗാധവാരിചരാസ്താപമവിന്ദഞ്ഛരദര്കജമ് ।
യഥാ ദരിദ്രഃ കൃപണഃ കുടുമ്ബ്യവിജിതേന്ദ്രിയഃ ॥ ൩൮ ॥
യഥാ ദരിദ്രഃ കൃപണഃ കുടുമ്ബ്യവിജിതേന്ദ്രിയഃ ॥ ൩൮ ॥
ശനൈഃ ശനൈര്ജഹുഃ പങ്കം സ്ഥലാന്യാമം ച വീരുധഃ ।
യഥാഹംമമതാം ധീരാഃ ശരീരാദിഷ്വനാത്മസു ॥ ൩൯ ॥
യഥാഹംമമതാം ധീരാഃ ശരീരാദിഷ്വനാത്മസു ॥ ൩൯ ॥
നിശ്ചലാമ്ബുരഭൂത്തൂഷ്ണീം സമുദ്രഃ ശരദാഗമേ ।
ആത്മന്യുപരതേ സമ്യങ്മുനിര്വ്യുപരതാഗമഃ ॥ ൪൦ ॥
ആത്മന്യുപരതേ സമ്യങ്മുനിര്വ്യുപരതാഗമഃ ॥ ൪൦ ॥
കേദാരേഭ്യസ്ത്വപോഽഗൃഹ്ണന് കര്ഷകാ ദൃഢസേതുഭിഃ ।
യഥാ പ്രാണൈഃ സ്രവജ്ജ്ഞാനം തന്നിരോധേന യോഗിനഃ ॥ ൪൧ ॥
യഥാ പ്രാണൈഃ സ്രവജ്ജ്ഞാനം തന്നിരോധേന യോഗിനഃ ॥ ൪൧ ॥
ശരദര്കാംശുജാംസ്താപാന് ഭൂതാനാമുഡുപോഽഹരത് ।
ദേഹാഭിമാനജം ബോധോ മുകുന്ദോ വ്രജയോഷിതാമ് ॥ ൪൨ ॥
ദേഹാഭിമാനജം ബോധോ മുകുന്ദോ വ്രജയോഷിതാമ് ॥ ൪൨ ॥
ഖമശോഭത നിര്മേഘം ശരദ്വിമലതാരകമ് ।
സത്ത്വയുക്തം യഥാ ചിത്തം ശബ്ദബ്രഹ്മാര്ഥദര്ശനമ് ॥ ൪൩ ॥
സത്ത്വയുക്തം യഥാ ചിത്തം ശബ്ദബ്രഹ്മാര്ഥദര്ശനമ് ॥ ൪൩ ॥
അഖണ്ഡമണ്ഡലോ വ്യോമ്നി രരാജോഡുഗണൈഃ ശശീ ।
യഥാ യദുപതിഃ കൃഷ്ണോ വൃഷ്ണിചക്രാവൃതോ ഭുവി ॥ ൪൪ ॥
യഥാ യദുപതിഃ കൃഷ്ണോ വൃഷ്ണിചക്രാവൃതോ ഭുവി ॥ ൪൪ ॥
ആശ്ലിഷ്യ സമശീതോഷ്ണം പ്രസൂനവനമാരുതമ് ।
ജനാസ്താപം ജഹുര്ഗോപ്യോ ന കൃഷ്ണഹൃതചേതസഃ ॥ ൪൫ ॥
ജനാസ്താപം ജഹുര്ഗോപ്യോ ന കൃഷ്ണഹൃതചേതസഃ ॥ ൪൫ ॥
ഗാവോ മൃഗാഃ ഖഗാ നാര്യഃ പുഷ്പിണ്യഃ ശരദാഭവന് ।
അന്വീയമാനാഃ സ്വവൃഷൈഃ ഫലൈരീശക്രിയാ ഇവ ॥ ൪൬ ॥
അന്വീയമാനാഃ സ്വവൃഷൈഃ ഫലൈരീശക്രിയാ ഇവ ॥ ൪൬ ॥
ഉദഹൃഷ്യന് വാരിജാനി സൂര്യോത്ഥാനേ കുമുദ് വിനാ ।
രാജ്ഞാ തു നിര്ഭയാ ലോകാ യഥാ ദസ്യൂന് വിനാ നൃപ ॥ ൪൭ ॥
രാജ്ഞാ തു നിര്ഭയാ ലോകാ യഥാ ദസ്യൂന് വിനാ നൃപ ॥ ൪൭ ॥
പുരഗ്രാമേഷ്വാഗ്രയണൈരിന്ദ്രിയൈശ്ച മഹോത്സവൈഃ ।
ബഭൌ ഭൂഃ പക്വശഷ്യാഢ്യാ കലാഭ്യാം നിതരാം ഹരേഃ ॥ ൪൮ ॥
ബഭൌ ഭൂഃ പക്വശഷ്യാഢ്യാ കലാഭ്യാം നിതരാം ഹരേഃ ॥ ൪൮ ॥
വണിങ്മുനിനൃപസ്നാതാ നിര്ഗമ്യാര്ഥാന് പ്രപേദിരേ ।
വര്ഷരുദ്ധാ യഥാ സിദ്ധാഃ സ്വപിണ്ഡാന് കാല ആഗതേ ॥ ൪൯ ॥
വര്ഷരുദ്ധാ യഥാ സിദ്ധാഃ സ്വപിണ്ഡാന് കാല ആഗതേ ॥ ൪൯ ॥