શ્રીશુક ઉવાચ
તયોસ્તદદ્ભુતં કર્મ દાવાગ્નેર્મોક્ષમાત્મનઃ ।
ગોપાઃ સ્ત્રીભ્યઃ સમાચખ્યુઃ પ્રલમ્બવધમેવ ચ ॥ ૧ ॥
તયોસ્તદદ્ભુતં કર્મ દાવાગ્નેર્મોક્ષમાત્મનઃ ।
ગોપાઃ સ્ત્રીભ્યઃ સમાચખ્યુઃ પ્રલમ્બવધમેવ ચ ॥ ૧ ॥
ગોપવૃદ્ધાશ્ચ ગોપ્યશ્ચ તદુપાકર્ણ્ય વિસ્મિતાઃ ।
મેનિરે દેવપ્રવરૌ કૃષ્ણરામૌ વ્રજં ગતૌ ॥ ૨ ॥
મેનિરે દેવપ્રવરૌ કૃષ્ણરામૌ વ્રજં ગતૌ ॥ ૨ ॥
તતઃ પ્રાવર્તત પ્રાવૃટ્ સર્વસત્ત્વસમુદ્ભવા ।
વિદ્યોતમાનપરિધિર્વિસ્ફૂર્જિતનભસ્તલા ॥ ૩ ॥
વિદ્યોતમાનપરિધિર્વિસ્ફૂર્જિતનભસ્તલા ॥ ૩ ॥
સાન્દ્રનીલામ્બુદૈર્વ્યોમ સવિદ્યુત્સ્તનયિત્નુભિઃ ।
અસ્પષ્ટજ્યોતિરાચ્છન્નં બ્રહ્મેવ સગુણં બભૌ ॥ ૪ ॥
અસ્પષ્ટજ્યોતિરાચ્છન્નં બ્રહ્મેવ સગુણં બભૌ ॥ ૪ ॥
અષ્ટૌ માસાન્ નિપીતં યદ્ ભૂમ્યાશ્ચોદમયં વસુ ।
સ્વગોભિર્મોક્તુમારેભે પર્જન્યઃ કાલ આગતે ॥ ૫ ॥
સ્વગોભિર્મોક્તુમારેભે પર્જન્યઃ કાલ આગતે ॥ ૫ ॥
તડિદ્વન્તો મહામેઘાશ્ચણ્ડશ્વસનવેપિતાઃ ।
પ્રીણનં જીવનં હ્યસ્ય મુમુચુઃ કરુણા ઇવ ॥ ૬ ॥
પ્રીણનં જીવનં હ્યસ્ય મુમુચુઃ કરુણા ઇવ ॥ ૬ ॥
તપઃકૃશા દેવમીઢા આસીદ્ વર્ષીયસી મહી ।
યથૈવ કામ્યતપસસ્તનુઃ સમ્પ્રાપ્ય તત્ફલમ્ ॥ ૭ ॥
યથૈવ કામ્યતપસસ્તનુઃ સમ્પ્રાપ્ય તત્ફલમ્ ॥ ૭ ॥
નિશામુખેષુ ખદ્યોતાસ્તમસા ભાન્તિ ન ગ્રહાઃ ।
યથા પાપેન પાષણ્ડા ન હિ વેદાઃ કલૌ યુગે ॥ ૮ ॥
યથા પાપેન પાષણ્ડા ન હિ વેદાઃ કલૌ યુગે ॥ ૮ ॥
શ્રુત્વા પર્જન્યનિનદં મણ્ડુકાઃ સસૃજુર્ગિરઃ ।
તૂષ્ણીં શયાનાઃ પ્રાગ્ યદ્વદ્બ્રાહ્મણા નિયમાત્યયે ॥ ૯ ॥
તૂષ્ણીં શયાનાઃ પ્રાગ્ યદ્વદ્બ્રાહ્મણા નિયમાત્યયે ॥ ૯ ॥
આસન્નુત્પથગામિન્યઃ ક્ષુદ્રનદ્યોઽનુશુષ્યતીઃ ।
પુંસો યથાસ્વતન્ત્રસ્ય દેહદ્રવિણસમ્પદઃ ॥ ૧૦ ॥
પુંસો યથાસ્વતન્ત્રસ્ય દેહદ્રવિણસમ્પદઃ ॥ ૧૦ ॥
હરિતા હરિભિઃ શષ્પૈરિન્દ્રગોપૈશ્ચ લોહિતા ।
ઉચ્છિલીન્ધ્રકૃતચ્છાયા નૃણાં શ્રીરિવ ભૂરભૂત્ ॥ ૧૧ ॥
ઉચ્છિલીન્ધ્રકૃતચ્છાયા નૃણાં શ્રીરિવ ભૂરભૂત્ ॥ ૧૧ ॥
ક્ષેત્રાણિ શષ્યસમ્પદ્ભિઃ કર્ષકાણાં મુદં દદુઃ ।
માનિનામનુતાપં વૈ દૈવાધીનમજાનતામ્ ॥ ૧૨ ॥
માનિનામનુતાપં વૈ દૈવાધીનમજાનતામ્ ॥ ૧૨ ॥
જલસ્થલૌકસઃ સર્વે નવવારિનિષેવયા ।
અબિભ્રન્ રુચિરં રૂપં યથા હરિનિષેવયા ॥ ૧૩ ॥
અબિભ્રન્ રુચિરં રૂપં યથા હરિનિષેવયા ॥ ૧૩ ॥
સરિદ્ભિઃ સઙ્ગતઃ સિન્ધુશ્ચુક્ષોભ શ્વસનોર્મિમાન્ ।
અપક્વયોગિનશ્ચિત્તં કામાક્તં ગુણયુગ્ યથા ॥ ૧૪ ॥
અપક્વયોગિનશ્ચિત્તં કામાક્તં ગુણયુગ્ યથા ॥ ૧૪ ॥
ગિરયો વર્ષધારાભિર્હન્યમાના ન વિવ્યથુઃ ।
અભિભૂયમાના વ્યસનૈર્યથાધોક્ષજચેતસઃ ॥ ૧૫ ॥
અભિભૂયમાના વ્યસનૈર્યથાધોક્ષજચેતસઃ ॥ ૧૫ ॥
માર્ગા બભૂવુઃ સન્દિગ્ધસ્તૃણૈશ્છન્ના હ્યસંસ્કૃતાઃ ।
નાભ્યસ્યમાનાઃ શ્રુતયો દ્વિજૈઃ કાલેન ચાહતાઃ ॥ ૧૬ ॥
નાભ્યસ્યમાનાઃ શ્રુતયો દ્વિજૈઃ કાલેન ચાહતાઃ ॥ ૧૬ ॥
લોકબન્ધુષુ મેઘેષુ વિદ્યુતશ્ચલસૌહૃદાઃ ।
સ્થૈર્યં ન ચક્રુઃ કામિન્યઃ પુરુષેષુ ગુણિષ્વિવ ॥ ૧૭ ॥
સ્થૈર્યં ન ચક્રુઃ કામિન્યઃ પુરુષેષુ ગુણિષ્વિવ ॥ ૧૭ ॥
ધનુર્વિયતિ માહેન્દ્રં નિર્ગુણં ચ ગુણિન્યભાત્ ।
વ્યક્તે ગુણવ્યતિકરેઽગુણવાન્ પુરુષો યથા ॥ ૧૮ ॥
વ્યક્તે ગુણવ્યતિકરેઽગુણવાન્ પુરુષો યથા ॥ ૧૮ ॥
ન રરાજોડુપશ્છન્નઃ સ્વજ્યોત્સ્નારાજિતૈર્ઘનૈઃ ।
અહંમત્યા ભાસિતયા સ્વભાસા પુરુષો યથા ॥ ૧૯ ॥
અહંમત્યા ભાસિતયા સ્વભાસા પુરુષો યથા ॥ ૧૯ ॥
મેઘાગમોત્સવા હૃષ્ટાઃ પ્રત્યનન્દઞ્છિખણ્ડિનઃ ।
ગૃહેષુ તપ્તનિર્વિણ્ણા યથાચ્યુતજનાગમે ॥ ૨૦ ॥
ગૃહેષુ તપ્તનિર્વિણ્ણા યથાચ્યુતજનાગમે ॥ ૨૦ ॥
પીત્વાપઃ પાદપાઃ પદ્ભિરાસન્નાનાત્મમૂર્તયઃ ।
પ્રાક્ ક્ષામાસ્તપસા શ્રાન્તા યથા કામાનુસેવયા ॥ ૨૧ ॥
પ્રાક્ ક્ષામાસ્તપસા શ્રાન્તા યથા કામાનુસેવયા ॥ ૨૧ ॥
સરઃસ્વશાન્તરોધઃસુ ન્યૂષુરઙ્ગાપિ સારસાઃ ।
ગૃહેષ્વશાન્તકૃત્યેષુ ગ્રામ્યા ઇવ દુરાશયાઃ ॥ ૨૨ ॥
ગૃહેષ્વશાન્તકૃત્યેષુ ગ્રામ્યા ઇવ દુરાશયાઃ ॥ ૨૨ ॥
જલૌઘૈર્નિરભિદ્યન્ત સેતવો વર્ષતીશ્વરે ।
પાષણ્ડિનામસદ્વાદૈર્વેદમાર્ગાઃ કલૌ યથા ॥ ૨૩ ॥
પાષણ્ડિનામસદ્વાદૈર્વેદમાર્ગાઃ કલૌ યથા ॥ ૨૩ ॥
વ્યમુઞ્ચન્ વાયુભિર્નુન્ના ભૂતેભ્યશ્ચામૃતં ઘનાઃ ।
યથાશિષો વિશ્પતયઃ કાલે કાલે દ્વિજેરિતાઃ ॥ ૨૪ ॥
યથાશિષો વિશ્પતયઃ કાલે કાલે દ્વિજેરિતાઃ ॥ ૨૪ ॥
એવં વનં તદ્ વર્ષિષ્ઠં પક્વખર્જુરજમ્બુમત્ ।
ગોગોપાલૈર્વૃતો રન્તું સબલઃ પ્રાવિશદ્ધરિઃ ॥ ૨૫ ॥
ગોગોપાલૈર્વૃતો રન્તું સબલઃ પ્રાવિશદ્ધરિઃ ॥ ૨૫ ॥
ધેનવો મન્દગામિન્ય ઊધોભારેણ ભૂયસા ।
યયુર્ભગવતાહૂતા દ્રુતં પ્રીત્યા સ્નુતસ્તનાઃ ॥ ૨૬ ॥
યયુર્ભગવતાહૂતા દ્રુતં પ્રીત્યા સ્નુતસ્તનાઃ ॥ ૨૬ ॥
વનૌકસઃ પ્રમુદિતા વનરાજીર્મધુચ્યુતઃ ।
જલધારા ગિરેર્નાદાદાસન્ના દદૃશે ગુહાઃ ॥ ૨૭ ॥
જલધારા ગિરેર્નાદાદાસન્ના દદૃશે ગુહાઃ ॥ ૨૭ ॥
ક્વચિદ્ વનસ્પતિક્રોડે ગુહાયાં ચાભિવર્ષતિ ।
નિર્વિશ્ય ભગવાન્ રેમે કન્દમૂલફલાશનઃ ॥ ૨૮ ॥
નિર્વિશ્ય ભગવાન્ રેમે કન્દમૂલફલાશનઃ ॥ ૨૮ ॥
દધ્યોદનં સમાનીતં શિલાયાં સલિલાન્તિકે ।
સમ્ભોજનીયૈર્બુભુજે ગોપૈઃ સઙ્કર્ષણાન્વિતઃ ॥ ૨૯ ॥
સમ્ભોજનીયૈર્બુભુજે ગોપૈઃ સઙ્કર્ષણાન્વિતઃ ॥ ૨૯ ॥
શાદ્વલોપરિ સંવિશ્ય ચર્વતો મીલિતેક્ષણાન્ ।
તૃપ્તાન્ વૃષાન્ વત્સતરાન્ ગાશ્ચ સ્વોધોભરશ્રમાઃ ॥ ૩૦ ॥
તૃપ્તાન્ વૃષાન્ વત્સતરાન્ ગાશ્ચ સ્વોધોભરશ્રમાઃ ॥ ૩૦ ॥
પ્રાવૃટ્શ્રિયં ચ તાં વીક્ષ્ય સર્વકાલસુખાવહામ્ ।
ભગવાન્ પૂજયાં ચક્રે આત્મશક્ત્યુપબૃંહિતામ્ ॥ ૩૧ ॥
ભગવાન્ પૂજયાં ચક્રે આત્મશક્ત્યુપબૃંહિતામ્ ॥ ૩૧ ॥
એવં નિવસતોસ્તસ્મિન્ રામકેશવયોર્વ્રજે ।
શરત્સમભવદ્ વ્યભ્રા સ્વચ્છામ્બ્વપરુષાનિલા ॥ ૩૨ ॥
શરત્સમભવદ્ વ્યભ્રા સ્વચ્છામ્બ્વપરુષાનિલા ॥ ૩૨ ॥
શરદા નીરજોત્પત્ત્યા નીરાણિ પ્રકૃતિં યયુઃ ।
ભ્રષ્ટાનામિવ ચેતાંસિ પુનર્યોગનિષેવયા ॥ ૩૩ ॥
ભ્રષ્ટાનામિવ ચેતાંસિ પુનર્યોગનિષેવયા ॥ ૩૩ ॥
વ્યોમ્નોઽબ્ભ્રં ભૂતશાબલ્યં ભુવઃ પઙ્કમપાં મલમ્ ।
શરજ્જહારાશ્રમિણાં કૃષ્ણે ભક્તિર્યથાશુભમ્ ॥ ૩૪ ॥
શરજ્જહારાશ્રમિણાં કૃષ્ણે ભક્તિર્યથાશુભમ્ ॥ ૩૪ ॥
સર્વસ્વં જલદા હિત્વા વિરેજુઃ શુભ્રવર્ચસઃ ।
યથા ત્યક્તૈષણાઃ શાન્તા મુનયો મુક્તકિલ્બિષાઃ ॥ ૩૫ ॥
યથા ત્યક્તૈષણાઃ શાન્તા મુનયો મુક્તકિલ્બિષાઃ ॥ ૩૫ ॥
ગિરયો મુમુચુસ્તોયં ક્વચિન્ન મુમુચુઃ શિવમ્ ।
યથા જ્ઞાનામૃતં કાલે જ્ઞાનિનો દદતે ન વા ॥ ૩૬ ॥
યથા જ્ઞાનામૃતં કાલે જ્ઞાનિનો દદતે ન વા ॥ ૩૬ ॥
નૈવાવિદન્ ક્ષીયમાણં જલં ગાધજલેચરાઃ ।
યથાયુરન્વહં ક્ષય્યં નરા મૂઢાઃ કુટુમ્બિનઃ ॥ ૩૭ ॥
યથાયુરન્વહં ક્ષય્યં નરા મૂઢાઃ કુટુમ્બિનઃ ॥ ૩૭ ॥
ગાધવારિચરાસ્તાપમવિન્દઞ્છરદર્કજમ્ ।
યથા દરિદ્રઃ કૃપણઃ કુટુમ્બ્યવિજિતેન્દ્રિયઃ ॥ ૩૮ ॥
યથા દરિદ્રઃ કૃપણઃ કુટુમ્બ્યવિજિતેન્દ્રિયઃ ॥ ૩૮ ॥
શનૈઃ શનૈર્જહુઃ પઙ્કં સ્થલાન્યામં ચ વીરુધઃ ।
યથાહંમમતાં ધીરાઃ શરીરાદિષ્વનાત્મસુ ॥ ૩૯ ॥
યથાહંમમતાં ધીરાઃ શરીરાદિષ્વનાત્મસુ ॥ ૩૯ ॥
નિશ્ચલામ્બુરભૂત્તૂષ્ણીં સમુદ્રઃ શરદાગમે ।
આત્મન્યુપરતે સમ્યઙ્મુનિર્વ્યુપરતાગમઃ ॥ ૪૦ ॥
આત્મન્યુપરતે સમ્યઙ્મુનિર્વ્યુપરતાગમઃ ॥ ૪૦ ॥
કેદારેભ્યસ્ત્વપોઽગૃહ્ણન્ કર્ષકા દૃઢસેતુભિઃ ।
યથા પ્રાણૈઃ સ્રવજ્જ્ઞાનં તન્નિરોધેન યોગિનઃ ॥ ૪૧ ॥
યથા પ્રાણૈઃ સ્રવજ્જ્ઞાનં તન્નિરોધેન યોગિનઃ ॥ ૪૧ ॥
શરદર્કાંશુજાંસ્તાપાન્ ભૂતાનામુડુપોઽહરત્ ।
દેહાભિમાનજં બોધો મુકુન્દો વ્રજયોષિતામ્ ॥ ૪૨ ॥
દેહાભિમાનજં બોધો મુકુન્દો વ્રજયોષિતામ્ ॥ ૪૨ ॥
ખમશોભત નિર્મેઘં શરદ્વિમલતારકમ્ ।
સત્ત્વયુક્તં યથા ચિત્તં શબ્દબ્રહ્માર્થદર્શનમ્ ॥ ૪૩ ॥
સત્ત્વયુક્તં યથા ચિત્તં શબ્દબ્રહ્માર્થદર્શનમ્ ॥ ૪૩ ॥
અખણ્ડમણ્ડલો વ્યોમ્નિ રરાજોડુગણૈઃ શશી ।
યથા યદુપતિઃ કૃષ્ણો વૃષ્ણિચક્રાવૃતો ભુવિ ॥ ૪૪ ॥
યથા યદુપતિઃ કૃષ્ણો વૃષ્ણિચક્રાવૃતો ભુવિ ॥ ૪૪ ॥
આશ્લિષ્ય સમશીતોષ્ણં પ્રસૂનવનમારુતમ્ ।
જનાસ્તાપં જહુર્ગોપ્યો ન કૃષ્ણહૃતચેતસઃ ॥ ૪૫ ॥
જનાસ્તાપં જહુર્ગોપ્યો ન કૃષ્ણહૃતચેતસઃ ॥ ૪૫ ॥
ગાવો મૃગાઃ ખગા નાર્યઃ પુષ્પિણ્યઃ શરદાભવન્ ।
અન્વીયમાનાઃ સ્વવૃષૈઃ ફલૈરીશક્રિયા ઇવ ॥ ૪૬ ॥
અન્વીયમાનાઃ સ્વવૃષૈઃ ફલૈરીશક્રિયા ઇવ ॥ ૪૬ ॥
ઉદહૃષ્યન્ વારિજાનિ સૂર્યોત્થાને કુમુદ્ વિના ।
રાજ્ઞા તુ નિર્ભયા લોકા યથા દસ્યૂન્ વિના નૃપ ॥ ૪૭ ॥
રાજ્ઞા તુ નિર્ભયા લોકા યથા દસ્યૂન્ વિના નૃપ ॥ ૪૭ ॥
પુરગ્રામેષ્વાગ્રયણૈરિન્દ્રિયૈશ્ચ મહોત્સવૈઃ ।
બભૌ ભૂઃ પક્વશષ્યાઢ્યા કલાભ્યાં નિતરાં હરેઃ ॥ ૪૮ ॥
બભૌ ભૂઃ પક્વશષ્યાઢ્યા કલાભ્યાં નિતરાં હરેઃ ॥ ૪૮ ॥
વણિઙ્મુનિનૃપસ્નાતા નિર્ગમ્યાર્થાન્ પ્રપેદિરે ।
વર્ષરુદ્ધા યથા સિદ્ધાઃ સ્વપિણ્ડાન્ કાલ આગતે ॥ ૪૯ ॥
વર્ષરુદ્ધા યથા સિદ્ધાઃ સ્વપિણ્ડાન્ કાલ આગતે ॥ ૪૯ ॥