శ్రీశుక ఉవాచ
తయోస్తదద్భుతం కర్మ దావాగ్నేర్మోక్షమాత్మనః ।
గోపాః స్త్రీభ్యః సమాచఖ్యుః ప్రలమ్బవధమేవ చ ॥ ౧ ॥
తయోస్తదద్భుతం కర్మ దావాగ్నేర్మోక్షమాత్మనః ।
గోపాః స్త్రీభ్యః సమాచఖ్యుః ప్రలమ్బవధమేవ చ ॥ ౧ ॥
గోపవృద్ధాశ్చ గోప్యశ్చ తదుపాకర్ణ్య విస్మితాః ।
మేనిరే దేవప్రవరౌ కృష్ణరామౌ వ్రజం గతౌ ॥ ౨ ॥
మేనిరే దేవప్రవరౌ కృష్ణరామౌ వ్రజం గతౌ ॥ ౨ ॥
తతః ప్రావర్తత ప్రావృట్ సర్వసత్త్వసముద్భవా ।
విద్యోతమానపరిధిర్విస్ఫూర్జితనభస్తలా ॥ ౩ ॥
విద్యోతమానపరిధిర్విస్ఫూర్జితనభస్తలా ॥ ౩ ॥
సాన్ద్రనీలామ్బుదైర్వ్యోమ సవిద్యుత్స్తనయిత్నుభిః ।
అస్పష్టజ్యోతిరాచ్ఛన్నం బ్రహ్మేవ సగుణం బభౌ ॥ ౪ ॥
అస్పష్టజ్యోతిరాచ్ఛన్నం బ్రహ్మేవ సగుణం బభౌ ॥ ౪ ॥
అష్టౌ మాసాన్ నిపీతం యద్ భూమ్యాశ్చోదమయం వసు ।
స్వగోభిర్మోక్తుమారేభే పర్జన్యః కాల ఆగతే ॥ ౫ ॥
స్వగోభిర్మోక్తుమారేభే పర్జన్యః కాల ఆగతే ॥ ౫ ॥
తడిద్వన్తో మహామేఘాశ్చణ్డశ్వసనవేపితాః ।
ప్రీణనం జీవనం హ్యస్య ముముచుః కరుణా ఇవ ॥ ౬ ॥
ప్రీణనం జీవనం హ్యస్య ముముచుః కరుణా ఇవ ॥ ౬ ॥
తపఃకృశా దేవమీఢా ఆసీద్ వర్షీయసీ మహీ ।
యథైవ కామ్యతపసస్తనుః సమ్ప్రాప్య తత్ఫలమ్ ॥ ౭ ॥
యథైవ కామ్యతపసస్తనుః సమ్ప్రాప్య తత్ఫలమ్ ॥ ౭ ॥
నిశాముఖేషు ఖద్యోతాస్తమసా భాన్తి న గ్రహాః ।
యథా పాపేన పాషణ్డా న హి వేదాః కలౌ యుగే ॥ ౮ ॥
యథా పాపేన పాషణ్డా న హి వేదాః కలౌ యుగే ॥ ౮ ॥
శ్రుత్వా పర్జన్యనినదం మణ్డుకాః ససృజుర్గిరః ।
తూష్ణీం శయానాః ప్రాగ్ యద్వద్బ్రాహ్మణా నియమాత్యయే ॥ ౯ ॥
తూష్ణీం శయానాః ప్రాగ్ యద్వద్బ్రాహ్మణా నియమాత్యయే ॥ ౯ ॥
ఆసన్నుత్పథగామిన్యః క్షుద్రనద్యోఽనుశుష్యతీః ।
పుంసో యథాస్వతన్త్రస్య దేహద్రవిణసమ్పదః ॥ ౧౦ ॥
పుంసో యథాస్వతన్త్రస్య దేహద్రవిణసమ్పదః ॥ ౧౦ ॥
హరితా హరిభిః శష్పైరిన్ద్రగోపైశ్చ లోహితా ।
ఉచ్ఛిలీన్ధ్రకృతచ్ఛాయా నృణాం శ్రీరివ భూరభూత్ ॥ ౧౧ ॥
ఉచ్ఛిలీన్ధ్రకృతచ్ఛాయా నృణాం శ్రీరివ భూరభూత్ ॥ ౧౧ ॥
క్షేత్రాణి శష్యసమ్పద్భిః కర్షకాణాం ముదం దదుః ।
మానినామనుతాపం వై దైవాధీనమజానతామ్ ॥ ౧౨ ॥
మానినామనుతాపం వై దైవాధీనమజానతామ్ ॥ ౧౨ ॥
జలస్థలౌకసః సర్వే నవవారినిషేవయా ।
అబిభ్రన్ రుచిరం రూపం యథా హరినిషేవయా ॥ ౧౩ ॥
అబిభ్రన్ రుచిరం రూపం యథా హరినిషేవయా ॥ ౧౩ ॥
సరిద్భిః సఙ్గతః సిన్ధుశ్చుక్షోభ శ్వసనోర్మిమాన్ ।
అపక్వయోగినశ్చిత్తం కామాక్తం గుణయుగ్ యథా ॥ ౧౪ ॥
అపక్వయోగినశ్చిత్తం కామాక్తం గుణయుగ్ యథా ॥ ౧౪ ॥
గిరయో వర్షధారాభిర్హన్యమానా న వివ్యథుః ।
అభిభూయమానా వ్యసనైర్యథాధోక్షజచేతసః ॥ ౧౫ ॥
అభిభూయమానా వ్యసనైర్యథాధోక్షజచేతసః ॥ ౧౫ ॥
మార్గా బభూవుః సన్దిగ్ధస్తృణైశ్ఛన్నా హ్యసంస్కృతాః ।
నాభ్యస్యమానాః శ్రుతయో ద్విజైః కాలేన చాహతాః ॥ ౧౬ ॥
నాభ్యస్యమానాః శ్రుతయో ద్విజైః కాలేన చాహతాః ॥ ౧౬ ॥
లోకబన్ధుషు మేఘేషు విద్యుతశ్చలసౌహృదాః ।
స్థైర్యం న చక్రుః కామిన్యః పురుషేషు గుణిష్వివ ॥ ౧౭ ॥
స్థైర్యం న చక్రుః కామిన్యః పురుషేషు గుణిష్వివ ॥ ౧౭ ॥
ధనుర్వియతి మాహేన్ద్రం నిర్గుణం చ గుణిన్యభాత్ ।
వ్యక్తే గుణవ్యతికరేఽగుణవాన్ పురుషో యథా ॥ ౧౮ ॥
వ్యక్తే గుణవ్యతికరేఽగుణవాన్ పురుషో యథా ॥ ౧౮ ॥
న రరాజోడుపశ్ఛన్నః స్వజ్యోత్స్నారాజితైర్ఘనైః ।
అహంమత్యా భాసితయా స్వభాసా పురుషో యథా ॥ ౧౯ ॥
అహంమత్యా భాసితయా స్వభాసా పురుషో యథా ॥ ౧౯ ॥
మేఘాగమోత్సవా హృష్టాః ప్రత్యనన్దఞ్ఛిఖణ్డినః ।
గృహేషు తప్తనిర్విణ్ణా యథాచ్యుతజనాగమే ॥ ౨౦ ॥
గృహేషు తప్తనిర్విణ్ణా యథాచ్యుతజనాగమే ॥ ౨౦ ॥
పీత్వాపః పాదపాః పద్భిరాసన్నానాత్మమూర్తయః ।
ప్రాక్ క్షామాస్తపసా శ్రాన్తా యథా కామానుసేవయా ॥ ౨౧ ॥
ప్రాక్ క్షామాస్తపసా శ్రాన్తా యథా కామానుసేవయా ॥ ౨౧ ॥
సరఃస్వశాన్తరోధఃసు న్యూషురఙ్గాపి సారసాః ।
గృహేష్వశాన్తకృత్యేషు గ్రామ్యా ఇవ దురాశయాః ॥ ౨౨ ॥
గృహేష్వశాన్తకృత్యేషు గ్రామ్యా ఇవ దురాశయాః ॥ ౨౨ ॥
జలౌఘైర్నిరభిద్యన్త సేతవో వర్షతీశ్వరే ।
పాషణ్డినామసద్వాదైర్వేదమార్గాః కలౌ యథా ॥ ౨౩ ॥
పాషణ్డినామసద్వాదైర్వేదమార్గాః కలౌ యథా ॥ ౨౩ ॥
వ్యముఞ్చన్ వాయుభిర్నున్నా భూతేభ్యశ్చామృతం ఘనాః ।
యథాశిషో విశ్పతయః కాలే కాలే ద్విజేరితాః ॥ ౨౪ ॥
యథాశిషో విశ్పతయః కాలే కాలే ద్విజేరితాః ॥ ౨౪ ॥
ఏవం వనం తద్ వర్షిష్ఠం పక్వఖర్జురజమ్బుమత్ ।
గోగోపాలైర్వృతో రన్తుం సబలః ప్రావిశద్ధరిః ॥ ౨౫ ॥
గోగోపాలైర్వృతో రన్తుం సబలః ప్రావిశద్ధరిః ॥ ౨౫ ॥
ధేనవో మన్దగామిన్య ఊధోభారేణ భూయసా ।
యయుర్భగవతాహూతా ద్రుతం ప్రీత్యా స్నుతస్తనాః ॥ ౨౬ ॥
యయుర్భగవతాహూతా ద్రుతం ప్రీత్యా స్నుతస్తనాః ॥ ౨౬ ॥
వనౌకసః ప్రముదితా వనరాజీర్మధుచ్యుతః ।
జలధారా గిరేర్నాదాదాసన్నా దదృశే గుహాః ॥ ౨౭ ॥
జలధారా గిరేర్నాదాదాసన్నా దదృశే గుహాః ॥ ౨౭ ॥
క్వచిద్ వనస్పతిక్రోడే గుహాయాం చాభివర్షతి ।
నిర్విశ్య భగవాన్ రేమే కన్దమూలఫలాశనః ॥ ౨౮ ॥
నిర్విశ్య భగవాన్ రేమే కన్దమూలఫలాశనః ॥ ౨౮ ॥
దధ్యోదనం సమానీతం శిలాయాం సలిలాన్తికే ।
సమ్భోజనీయైర్బుభుజే గోపైః సఙ్కర్షణాన్వితః ॥ ౨౯ ॥
సమ్భోజనీయైర్బుభుజే గోపైః సఙ్కర్షణాన్వితః ॥ ౨౯ ॥
శాద్వలోపరి సంవిశ్య చర్వతో మీలితేక్షణాన్ ।
తృప్తాన్ వృషాన్ వత్సతరాన్ గాశ్చ స్వోధోభరశ్రమాః ॥ ౩౦ ॥
తృప్తాన్ వృషాన్ వత్సతరాన్ గాశ్చ స్వోధోభరశ్రమాః ॥ ౩౦ ॥
ప్రావృట్శ్రియం చ తాం వీక్ష్య సర్వకాలసుఖావహామ్ ।
భగవాన్ పూజయాం చక్రే ఆత్మశక్త్యుపబృంహితామ్ ॥ ౩౧ ॥
భగవాన్ పూజయాం చక్రే ఆత్మశక్త్యుపబృంహితామ్ ॥ ౩౧ ॥
ఏవం నివసతోస్తస్మిన్ రామకేశవయోర్వ్రజే ।
శరత్సమభవద్ వ్యభ్రా స్వచ్ఛామ్బ్వపరుషానిలా ॥ ౩౨ ॥
శరత్సమభవద్ వ్యభ్రా స్వచ్ఛామ్బ్వపరుషానిలా ॥ ౩౨ ॥
శరదా నీరజోత్పత్త్యా నీరాణి ప్రకృతిం యయుః ।
భ్రష్టానామివ చేతాంసి పునర్యోగనిషేవయా ॥ ౩౩ ॥
భ్రష్టానామివ చేతాంసి పునర్యోగనిషేవయా ॥ ౩౩ ॥
వ్యోమ్నోఽబ్భ్రం భూతశాబల్యం భువః పఙ్కమపాం మలమ్ ।
శరజ్జహారాశ్రమిణాం కృష్ణే భక్తిర్యథాశుభమ్ ॥ ౩౪ ॥
శరజ్జహారాశ్రమిణాం కృష్ణే భక్తిర్యథాశుభమ్ ॥ ౩౪ ॥
సర్వస్వం జలదా హిత్వా విరేజుః శుభ్రవర్చసః ।
యథా త్యక్తైషణాః శాన్తా మునయో ముక్తకిల్బిషాః ॥ ౩౫ ॥
యథా త్యక్తైషణాః శాన్తా మునయో ముక్తకిల్బిషాః ॥ ౩౫ ॥
గిరయో ముముచుస్తోయం క్వచిన్న ముముచుః శివమ్ ।
యథా జ్ఞానామృతం కాలే జ్ఞానినో దదతే న వా ॥ ౩౬ ॥
యథా జ్ఞానామృతం కాలే జ్ఞానినో దదతే న వా ॥ ౩౬ ॥
నైవావిదన్ క్షీయమాణం జలం గాధజలేచరాః ।
యథాయురన్వహం క్షయ్యం నరా మూఢాః కుటుమ్బినః ॥ ౩౭ ॥
యథాయురన్వహం క్షయ్యం నరా మూఢాః కుటుమ్బినః ॥ ౩౭ ॥
గాధవారిచరాస్తాపమవిన్దఞ్ఛరదర్కజమ్ ।
యథా దరిద్రః కృపణః కుటుమ్బ్యవిజితేన్ద్రియః ॥ ౩౮ ॥
యథా దరిద్రః కృపణః కుటుమ్బ్యవిజితేన్ద్రియః ॥ ౩౮ ॥
శనైః శనైర్జహుః పఙ్కం స్థలాన్యామం చ వీరుధః ।
యథాహంమమతాం ధీరాః శరీరాదిష్వనాత్మసు ॥ ౩౯ ॥
యథాహంమమతాం ధీరాః శరీరాదిష్వనాత్మసు ॥ ౩౯ ॥
నిశ్చలామ్బురభూత్తూష్ణీం సముద్రః శరదాగమే ।
ఆత్మన్యుపరతే సమ్యఙ్మునిర్వ్యుపరతాగమః ॥ ౪౦ ॥
ఆత్మన్యుపరతే సమ్యఙ్మునిర్వ్యుపరతాగమః ॥ ౪౦ ॥
కేదారేభ్యస్త్వపోఽగృహ్ణన్ కర్షకా దృఢసేతుభిః ।
యథా ప్రాణైః స్రవజ్జ్ఞానం తన్నిరోధేన యోగినః ॥ ౪౧ ॥
యథా ప్రాణైః స్రవజ్జ్ఞానం తన్నిరోధేన యోగినః ॥ ౪౧ ॥
శరదర్కాంశుజాంస్తాపాన్ భూతానాముడుపోఽహరత్ ।
దేహాభిమానజం బోధో ముకున్దో వ్రజయోషితామ్ ॥ ౪౨ ॥
దేహాభిమానజం బోధో ముకున్దో వ్రజయోషితామ్ ॥ ౪౨ ॥
ఖమశోభత నిర్మేఘం శరద్విమలతారకమ్ ।
సత్త్వయుక్తం యథా చిత్తం శబ్దబ్రహ్మార్థదర్శనమ్ ॥ ౪౩ ॥
సత్త్వయుక్తం యథా చిత్తం శబ్దబ్రహ్మార్థదర్శనమ్ ॥ ౪౩ ॥
అఖణ్డమణ్డలో వ్యోమ్ని రరాజోడుగణైః శశీ ।
యథా యదుపతిః కృష్ణో వృష్ణిచక్రావృతో భువి ॥ ౪౪ ॥
యథా యదుపతిః కృష్ణో వృష్ణిచక్రావృతో భువి ॥ ౪౪ ॥
ఆశ్లిష్య సమశీతోష్ణం ప్రసూనవనమారుతమ్ ।
జనాస్తాపం జహుర్గోప్యో న కృష్ణహృతచేతసః ॥ ౪౫ ॥
జనాస్తాపం జహుర్గోప్యో న కృష్ణహృతచేతసః ॥ ౪౫ ॥
గావో మృగాః ఖగా నార్యః పుష్పిణ్యః శరదాభవన్ ।
అన్వీయమానాః స్వవృషైః ఫలైరీశక్రియా ఇవ ॥ ౪౬ ॥
అన్వీయమానాః స్వవృషైః ఫలైరీశక్రియా ఇవ ॥ ౪౬ ॥
ఉదహృష్యన్ వారిజాని సూర్యోత్థానే కుముద్ వినా ।
రాజ్ఞా తు నిర్భయా లోకా యథా దస్యూన్ వినా నృప ॥ ౪౭ ॥
రాజ్ఞా తు నిర్భయా లోకా యథా దస్యూన్ వినా నృప ॥ ౪౭ ॥
పురగ్రామేష్వాగ్రయణైరిన్ద్రియైశ్చ మహోత్సవైః ।
బభౌ భూః పక్వశష్యాఢ్యా కలాభ్యాం నితరాం హరేః ॥ ౪౮ ॥
బభౌ భూః పక్వశష్యాఢ్యా కలాభ్యాం నితరాం హరేః ॥ ౪౮ ॥
వణిఙ్మునినృపస్నాతా నిర్గమ్యార్థాన్ ప్రపేదిరే ।
వర్షరుద్ధా యథా సిద్ధాః స్వపిణ్డాన్ కాల ఆగతే ॥ ౪౯ ॥
వర్షరుద్ధా యథా సిద్ధాః స్వపిణ్డాన్ కాల ఆగతే ॥ ౪౯ ॥