শ্ৰীবাদৰাযণিৰুৱাচ
ভগৱানপি তা ৰাত্ৰীঃ শাৰদোত্ফুল্লমল্লিকাঃ । ৱীক্ষ্য ৰন্তুং মনশ্চক্ৰে যোগমাযামুপাশ্ৰিতঃ ॥ ১ ॥
ভগৱানপি তা ৰাত্ৰীঃ শাৰদোত্ফুল্লমল্লিকাঃ । ৱীক্ষ্য ৰন্তুং মনশ্চক্ৰে যোগমাযামুপাশ্ৰিতঃ ॥ ১ ॥
তদোডুৰাজঃ ককুভঃ কৰৈৰ্মুখংপ্ৰাচ্যা ৱিলিম্পন্নৰুণেন শন্তমৈঃ । স চৰ্ষণীনামুদগাচ্ছুচো মৃজন্প্ৰিযঃ প্ৰিযাযা ইৱ দীৰ্ঘদৰ্শনঃ ॥ ২ ॥
দৃষ্ট্ৱা কুমুদ্ৱন্তমখণ্ডমণ্ডলংৰমাননাভং নৱকুঙ্কুমাৰুণম্ । ৱনং চ তত্কোমলগোভী ৰঞ্জিতংজগৌ কলং ৱামদৃশাং মনোহৰম্ ॥ ৩ ॥
নিশম্য গীতং তদনঙ্গৱৰ্ধনংৱ্ৰজস্ত্ৰিযঃ কৃষ্ণগৃহীতমানসাঃ । আজগ্মুৰন্যোন্যমলক্ষিতোদ্যমাঃস যত্ৰ কান্তো জৱলোলকুণ্ডলাঃ ॥ ৪ ॥
দুহন্ত্যোঽভিযযুঃ কাশ্চিদ্ দোহং হিত্ৱা সমুত্সুকাঃ । পযোঽধিশ্ৰিত্য সংযাৱমনুদ্ৱাস্যাপৰা যযুঃ ॥ ৫ ॥
পৰিৱেষযন্ত্যস্তদ্ধিত্ৱা পাযযন্ত্যঃ শিশূন্ পযঃ । শুশ্ৰূষন্ত্যঃ পতীন্ কাশ্চিদশ্নন্ত্যোঽপাস্য ভোজনম্ ॥ ৬ ॥
লিম্পন্ত্যঃ প্ৰমৃজন্ত্যোঽন্যা অঞ্জন্ত্যঃ কাশ্চ লোচনে । ৱ্যত্যস্তৱস্ত্ৰাভৰণাঃ কাশ্চিত্ কৃষ্ণান্তিকং যযুঃ ॥ ৭ ॥
তা ৱাৰ্যমাণাঃ পতিভিঃ পিতৃভিৰ্ভ্ৰাতৃবন্ধুভিঃ । গোৱিন্দাপহৃতাত্মানো ন ন্যৱৰ্তন্ত মোহিতাঃ ॥ ৮ ॥
অন্তৰ্গৃহগতাঃ কাশ্চিদ্ গোপ্যোঽলব্ধৱিনিৰ্গমাঃ । কৃষ্ণং তদ্ভাৱনাযুক্তা দধ্যুৰ্মীলিতলোচনাঃ ॥ ৯ ॥
দুঃসহপ্ৰেষ্ঠৱিৰহতীৱ্ৰতাপধুতাশুভাঃ । ধ্যানপ্ৰাপ্তাচ্যুতাশ্লেষনিৰ্ৱৃত্যা ক্ষীণমঙ্গলাঃ ॥ ১০ ॥
তমেৱ পৰমাত্মানং জাৰবুদ্ধ্যাপি সঙ্গতাঃ । জহুৰ্গুণমযং দেহং সদ্যঃ প্ৰক্ষীণবন্ধনাঃ ॥ ১১ ॥
শ্ৰীপৰীক্ষিদুৱাচ
কৃষ্ণং ৱিদুঃ পৰং কান্তং ন তু ব্ৰহ্মতযা মুনে । গুণপ্ৰৱাহোপৰমস্তাসাং গুণধিযাং কথম্ ॥ ১২ ॥
কৃষ্ণং ৱিদুঃ পৰং কান্তং ন তু ব্ৰহ্মতযা মুনে । গুণপ্ৰৱাহোপৰমস্তাসাং গুণধিযাং কথম্ ॥ ১২ ॥
শ্ৰীশুক উৱাচ
উক্তং পুৰস্তাদেতত্তে চৈদ্যঃ সিদ্ধিং যথা গতঃ । দ্ৱিষন্নপি হৃষীকেশং কিমুতাধোক্ষজপ্ৰিযাঃ ॥ ১৩ ॥
উক্তং পুৰস্তাদেতত্তে চৈদ্যঃ সিদ্ধিং যথা গতঃ । দ্ৱিষন্নপি হৃষীকেশং কিমুতাধোক্ষজপ্ৰিযাঃ ॥ ১৩ ॥
নৃণাং নিঃশ্ৰেযসাৰ্থায ৱ্যক্তিৰ্ভগৱতো নৃপ । অৱ্যযস্যাপ্ৰমেযস্য নিৰ্গুণস্য গুণাত্মনঃ ॥ ১৪ ॥
কামং ক্ৰোধং ভযং স্নেহমৈক্যং সৌহৃদমেৱ চ । নিত্যং হৰৌ ৱিদধতো যান্তি তন্মযতাং হি তে ॥ ১৫ ॥
ন চৈৱং ৱিস্মযঃ কাৰ্যো ভৱতা ভগৱত্যজে । যোগেশ্ৱৰেশ্ৱৰে কৃষ্ণে যত এতদ্ ৱিমুচ্যতে ॥ ১৬ ॥
তা দৃষ্ট্ৱান্তিকমাযাতা ভগৱান্ ৱ্ৰজযোষিতঃ । অৱদদ্ ৱদতাং শ্ৰেষ্ঠো ৱাচঃ পেশৈৰ্ৱিমোহযন্ ॥ ১৭ ॥
শ্ৰীভগৱানুৱাচ
স্ৱাগতং ৱো মহাভাগাঃ প্ৰিযং কিং কৰৱাণি ৱঃ । ৱ্ৰজস্যানামযং কচ্চিদ্ ব্ৰূতাগমনকাৰণম্ ॥ ১৮ ॥
স্ৱাগতং ৱো মহাভাগাঃ প্ৰিযং কিং কৰৱাণি ৱঃ । ৱ্ৰজস্যানামযং কচ্চিদ্ ব্ৰূতাগমনকাৰণম্ ॥ ১৮ ॥
ৰজন্যেষা ঘোৰৰূপা ঘোৰসত্ত্ৱনিষেৱিতা । প্ৰতিযাত ৱ্ৰজং নেহ স্থেযং স্ত্ৰীভিঃ সুমধ্যমাঃ ॥ ১৯ ॥
মাতৰঃ পিতৰঃ পুত্ৰা ভ্ৰাতৰঃ পতযশ্চ ৱঃ । ৱিচিন্ৱন্তি হ্যপশ্যন্তো মা কৃঢ্ৱং বন্ধুসাধ্ৱসম্ ॥ ২০ ॥
দৃষ্টং ৱনং কুসুমিতং ৰাকেশকৰৰঞ্জিতম্ । যমুনানিললীলৈজত্তৰুপল্লৱশোভিতম্ ॥ ২১ ॥
তদ্ যাত মা চিৰং গোষ্ঠং শুশ্ৰূষধ্ৱং পতীন্ সতীঃ । ক্ৰন্দন্তি ৱত্সা বালাশ্চ তান্ পাযযত দুহ্যত ॥ ২২ ॥
অথ ৱা মদভিস্নেহাদ্ ভৱত্যো যন্ত্ৰিতাশযাঃ । আগতা হ্যুপপন্নং ৱঃ প্ৰীযন্তে মযি জন্তৱঃ ॥ ২৩ ॥
ভৰ্তুঃ শুশ্ৰূষণং স্ত্ৰীণাং পৰো ধৰ্মো হ্যমাযযা ।
তদ্বন্ধূনাং চ কল্যাণঃ প্ৰজানাং চানুপোষণম্ ॥ ২৪ ॥
তদ্বন্ধূনাং চ কল্যাণঃ প্ৰজানাং চানুপোষণম্ ॥ ২৪ ॥
দুঃশীলো দুৰ্ভগো ৱৃদ্ধো জডো ৰোগ্যধনোঽপি ৱা ।
পতিঃ স্ত্ৰীভিৰ্ন হাতৱ্যো লোকেপ্সুভিৰপাতকী ॥ ২৫ ॥
পতিঃ স্ত্ৰীভিৰ্ন হাতৱ্যো লোকেপ্সুভিৰপাতকী ॥ ২৫ ॥
অস্ৱৰ্গ্যমযশস্যং চ ফল্গু কৃচ্ছ্ৰং ভযাৱহম্ ।
জুগুপ্সিতং চ সৰ্ৱত্ৰ হ্যৌপপত্যং কুলস্ত্ৰিযঃ ॥ ২৬ ॥
জুগুপ্সিতং চ সৰ্ৱত্ৰ হ্যৌপপত্যং কুলস্ত্ৰিযঃ ॥ ২৬ ॥
শ্ৰৱণাদ্ দৰ্শনাদ্ধ্যানান্মযি ভাৱোঽনুকীৰ্তনাত্ ।
ন তথা সন্নিকৰ্ষেণ প্ৰতিযাত ততো গৃহান্ ॥ ২৭ ॥
ন তথা সন্নিকৰ্ষেণ প্ৰতিযাত ততো গৃহান্ ॥ ২৭ ॥
শ্ৰীশুক উৱাচ
ইতি ৱিপ্ৰিযমাকৰ্ণ্য গোপ্যো গোৱিন্দভাষিতম্ ।
ৱিষণ্ণা ভগ্নসঙ্কল্পাশ্চিন্তামাপুৰ্দুৰত্যযাম্ ॥ ২৮ ॥
ইতি ৱিপ্ৰিযমাকৰ্ণ্য গোপ্যো গোৱিন্দভাষিতম্ ।
ৱিষণ্ণা ভগ্নসঙ্কল্পাশ্চিন্তামাপুৰ্দুৰত্যযাম্ ॥ ২৮ ॥
কৃত্ৱা মুখান্যৱ শুচঃ শ্ৱসনেন শুষ্যদ্-
বিম্বাধৰাণি চৰণেন ভুৱঃ লিখন্ত্যঃ ।
অস্ৰৈৰুপাত্তমসিভিঃ কুচকুঙ্কুমানি
তস্থুৰ্মৃজন্ত্য উৰুদুঃখভৰাঃ স্ম তূষ্ণীম্ ॥ ২৯ ॥
বিম্বাধৰাণি চৰণেন ভুৱঃ লিখন্ত্যঃ ।
অস্ৰৈৰুপাত্তমসিভিঃ কুচকুঙ্কুমানি
তস্থুৰ্মৃজন্ত্য উৰুদুঃখভৰাঃ স্ম তূষ্ণীম্ ॥ ২৯ ॥
প্ৰেষ্ঠং প্ৰিযেতৰমিৱ প্ৰতিভাষমাণং
কৃষ্ণং তদৰ্থৱিনিৱৰ্তিতসৰ্ৱকামাঃ ।
নেত্ৰে ৱিমৃজ্য ৰুদিতোপহতে স্ম কিঞ্চিত্-
সংৰম্ভগদ্গদগিৰোঽব্ৰুৱতানুৰক্তাঃ ॥ ৩০ ॥
কৃষ্ণং তদৰ্থৱিনিৱৰ্তিতসৰ্ৱকামাঃ ।
নেত্ৰে ৱিমৃজ্য ৰুদিতোপহতে স্ম কিঞ্চিত্-
সংৰম্ভগদ্গদগিৰোঽব্ৰুৱতানুৰক্তাঃ ॥ ৩০ ॥
গোপ্য ঊচুঃ
মৈৱং ৱিভোঽৰ্হতি ভৱান্ গদিতুং নৃশংসং
সন্ত্যজ্য সৰ্ৱৱিষযাংস্তৱ পাদমূলম্ ।
ভক্তা ভজস্ৱ দুৰৱগ্ৰহ মা ত্যজাস্মান্
দেৱো যথাদিপুৰুষো ভজতে মুমুক্ষূন্ ॥ ৩১ ॥
মৈৱং ৱিভোঽৰ্হতি ভৱান্ গদিতুং নৃশংসং
সন্ত্যজ্য সৰ্ৱৱিষযাংস্তৱ পাদমূলম্ ।
ভক্তা ভজস্ৱ দুৰৱগ্ৰহ মা ত্যজাস্মান্
দেৱো যথাদিপুৰুষো ভজতে মুমুক্ষূন্ ॥ ৩১ ॥
যত্পত্যপত্যসুহৃদামনুৱৃত্তিৰঙ্গ
স্ত্ৰীণাং স্ৱধৰ্ম ইতি ধৰ্মৱিদা ত্ৱযোক্তম্ ।
অস্ত্ৱেৱমেতদুপদেশপদে ত্ৱযীশে
প্ৰেষ্ঠো ভৱাংস্তনুভৃতাং কিল বন্ধুৰাত্মা ॥ ৩২ ॥
স্ত্ৰীণাং স্ৱধৰ্ম ইতি ধৰ্মৱিদা ত্ৱযোক্তম্ ।
অস্ত্ৱেৱমেতদুপদেশপদে ত্ৱযীশে
প্ৰেষ্ঠো ভৱাংস্তনুভৃতাং কিল বন্ধুৰাত্মা ॥ ৩২ ॥
কুৰ্ৱন্তি হি ত্ৱযি ৰতিং কুশলাঃ স্ৱ আত্মন্
নিত্যপ্ৰিযে পতিসুতাদিভিৰাৰ্তিদৈঃ কিম্ ।
তন্নঃ প্ৰসীদ পৰমেশ্ৱৰ মা স্ম ছিন্দ্যা
আশাং ধৃতাং ত্ৱযি চিৰাদৰৱিন্দনেত্ৰ ॥ ৩৩ ॥
নিত্যপ্ৰিযে পতিসুতাদিভিৰাৰ্তিদৈঃ কিম্ ।
তন্নঃ প্ৰসীদ পৰমেশ্ৱৰ মা স্ম ছিন্দ্যা
আশাং ধৃতাং ত্ৱযি চিৰাদৰৱিন্দনেত্ৰ ॥ ৩৩ ॥
চিত্তং সুখেন ভৱতাপহৃতং গৃহেষু
যন্নিৰ্ৱিশত্যুত কৰাৱপি গৃহ্যকৃত্যে ।
পাদৌ পদং ন চলতস্তৱ পাদমূলাদ্
যামঃ কথং ৱ্ৰজমথো কৰৱাম কিং ৱা ॥ ৩৪ ॥
যন্নিৰ্ৱিশত্যুত কৰাৱপি গৃহ্যকৃত্যে ।
পাদৌ পদং ন চলতস্তৱ পাদমূলাদ্
যামঃ কথং ৱ্ৰজমথো কৰৱাম কিং ৱা ॥ ৩৪ ॥
সিঞ্চাঙ্গ নস্ত্ৱদধৰামৃতপূৰকেণ
হাসাৱলোককলগীতজহৃচ্ছযাগ্নিম্ ।
নো চেদ্ৱযং ৱিৰহজাগ্ন্যুপযুক্তদেহা
ধ্যানেন যাম পদযোঃ পদৱীং সখে তে ॥ ৩৫ ॥
হাসাৱলোককলগীতজহৃচ্ছযাগ্নিম্ ।
নো চেদ্ৱযং ৱিৰহজাগ্ন্যুপযুক্তদেহা
ধ্যানেন যাম পদযোঃ পদৱীং সখে তে ॥ ৩৫ ॥
যৰ্হ্যম্বুজাক্ষ তৱ পাদতলং ৰমাযা
দত্তক্ষণং ক্ৱচিদৰণ্যজনপ্ৰিযস্য ।
অস্প্ৰাক্ষ্ম তত্প্ৰভৃতি নান্যসমক্ষমঞ্জঃ
স্থাতুং স্ত্ৱযাভিৰমিতা বত পাৰযামঃ ॥ ৩৬ ॥
দত্তক্ষণং ক্ৱচিদৰণ্যজনপ্ৰিযস্য ।
অস্প্ৰাক্ষ্ম তত্প্ৰভৃতি নান্যসমক্ষমঞ্জঃ
স্থাতুং স্ত্ৱযাভিৰমিতা বত পাৰযামঃ ॥ ৩৬ ॥
শ্ৰীৰ্যত্পদাম্বুজৰজশ্চকমে তুলস্যা
লব্ধ্ৱাপি ৱক্ষসি পদং কিল ভৃত্যজুষ্টম্ ।
যস্যাঃ স্ৱৱীক্ষণ উতান্যসুৰপ্ৰযাস-
স্তদ্ৱদ্ ৱযং চ তৱ পাদৰজঃ প্ৰপন্নাঃ ॥ ৩৭ ॥
লব্ধ্ৱাপি ৱক্ষসি পদং কিল ভৃত্যজুষ্টম্ ।
যস্যাঃ স্ৱৱীক্ষণ উতান্যসুৰপ্ৰযাস-
স্তদ্ৱদ্ ৱযং চ তৱ পাদৰজঃ প্ৰপন্নাঃ ॥ ৩৭ ॥
তন্নঃ প্ৰসীদ ৱৃজিনাৰ্দন তেঽঙ্ঘ্ৰিমূলং
প্ৰাপ্তা ৱিসৃজ্য ৱসতীস্ত্ৱদুপাসনাশাঃ ।
ত্ৱত্সুন্দৰস্মিতনিৰীক্ষণতীৱ্ৰকাম-
তপ্তাত্মনাং পুৰুষভূষণ দেহি দাস্যম্ ॥ ৩৮ ॥
প্ৰাপ্তা ৱিসৃজ্য ৱসতীস্ত্ৱদুপাসনাশাঃ ।
ত্ৱত্সুন্দৰস্মিতনিৰীক্ষণতীৱ্ৰকাম-
তপ্তাত্মনাং পুৰুষভূষণ দেহি দাস্যম্ ॥ ৩৮ ॥
ৱীক্ষ্যালকাৱৃতমুখং তৱ কুণ্ডলশ্ৰী-
গণ্ডস্থলাধৰসুধং হসিতাৱলোকম্ ।
দত্তাভযং চ ভুজদণ্ডযুগং ৱিলোক্য
ৱক্ষঃ শ্ৰিযৈকৰমণং চ ভৱাম দাস্যঃ ॥ ৩৯ ॥
গণ্ডস্থলাধৰসুধং হসিতাৱলোকম্ ।
দত্তাভযং চ ভুজদণ্ডযুগং ৱিলোক্য
ৱক্ষঃ শ্ৰিযৈকৰমণং চ ভৱাম দাস্যঃ ॥ ৩৯ ॥
কা স্ত্ৰ্যঙ্গ তে কলপদাযতৱেণুগীত-
সম্মোহিতাৰ্যচৰিতান্ন চলেত্ত্ৰিলোক্যাম্ ।
ত্ৰৈলোক্যসৌভগমিদং চ নিৰীক্ষ্য ৰূপং
যদ্ গোদ্ৱিজদ্ৰুমমৃগাঃ পুলকান্যবিভ্ৰন্ ॥ ৪০ ॥
সম্মোহিতাৰ্যচৰিতান্ন চলেত্ত্ৰিলোক্যাম্ ।
ত্ৰৈলোক্যসৌভগমিদং চ নিৰীক্ষ্য ৰূপং
যদ্ গোদ্ৱিজদ্ৰুমমৃগাঃ পুলকান্যবিভ্ৰন্ ॥ ৪০ ॥
ৱ্যক্তং ভৱান্ ৱ্ৰজভযাৰ্তিহৰোঽভিজাতো
দেৱো যথাদিপুৰুষঃ সুৰলোকগোপ্তা ।
তন্নো নিধেহি কৰপঙ্কজমাৰ্তবন্ধো
তপ্তস্তনেষু চ শিৰঃসু চ কিঙ্কৰীণাম্ ॥ ৪১ ॥
দেৱো যথাদিপুৰুষঃ সুৰলোকগোপ্তা ।
তন্নো নিধেহি কৰপঙ্কজমাৰ্তবন্ধো
তপ্তস্তনেষু চ শিৰঃসু চ কিঙ্কৰীণাম্ ॥ ৪১ ॥
শ্ৰীশুক উৱাচ
ইতি ৱিক্লৱিতং তাসাং শ্ৰুত্ৱা যোগেশ্ৱৰেশ্ৱৰঃ ।
প্ৰহস্য সদযং গোপীৰাত্মাৰামোঽপ্যৰীৰমত্ ॥ ৪২ ॥
ইতি ৱিক্লৱিতং তাসাং শ্ৰুত্ৱা যোগেশ্ৱৰেশ্ৱৰঃ ।
প্ৰহস্য সদযং গোপীৰাত্মাৰামোঽপ্যৰীৰমত্ ॥ ৪২ ॥
তাভিঃ সমেতাভিৰুদাৰচেষ্টিতঃ
প্ৰিযেক্ষণোত্ফুল্লমুখীভিৰচ্যুতঃ ।
উদাৰহাসদ্ৱিজকুন্দদীধতি-
ৰ্ৱ্যৰোচতৈণাঙ্ক ইৱোডুভিৰ্ৱৃতঃ ॥ ৪৩ ॥
প্ৰিযেক্ষণোত্ফুল্লমুখীভিৰচ্যুতঃ ।
উদাৰহাসদ্ৱিজকুন্দদীধতি-
ৰ্ৱ্যৰোচতৈণাঙ্ক ইৱোডুভিৰ্ৱৃতঃ ॥ ৪৩ ॥
উপগীযমান উদ্গাযন্ ৱনিতাশতযূথপঃ ।
মালাং বিভ্ৰদ্ৱৈজযন্তীং ৱ্যচৰন্মণ্ডযন্ ৱনম্ ॥ ৪৪ ॥
মালাং বিভ্ৰদ্ৱৈজযন্তীং ৱ্যচৰন্মণ্ডযন্ ৱনম্ ॥ ৪৪ ॥
নদ্যাঃ পুলিনমাৱিশ্য গোপীভিৰ্হিমৱালুকম্ ।
জুষ্টং তত্তৰলানন্দিকুমুদামোদৱাযুনা ॥ ৪৫ ॥
জুষ্টং তত্তৰলানন্দিকুমুদামোদৱাযুনা ॥ ৪৫ ॥
বাহুপ্ৰসাৰপৰিৰম্ভকৰালকোৰু-
নীৱীস্তনালভননৰ্মনখাগ্ৰপাতৈঃ ।
ক্ষ্ৱেল্যাৱলোকহসিতৈৰ্ৱ্ৰজসুন্দৰীণা-
মুত্তম্ভযন্ ৰতিপতিং ৰমযাং চকাৰ ॥ ৪৬ ॥
নীৱীস্তনালভননৰ্মনখাগ্ৰপাতৈঃ ।
ক্ষ্ৱেল্যাৱলোকহসিতৈৰ্ৱ্ৰজসুন্দৰীণা-
মুত্তম্ভযন্ ৰতিপতিং ৰমযাং চকাৰ ॥ ৪৬ ॥
এৱং ভগৱতঃ কৃষ্ণাল্লব্ধমানা মহাত্মনঃ ।
আত্মানং মেনিৰে স্ত্ৰীণাং মানিন্যো হ্যধিকং ভুৱি ॥ ৪৭ ॥
আত্মানং মেনিৰে স্ত্ৰীণাং মানিন্যো হ্যধিকং ভুৱি ॥ ৪৭ ॥
তাসাং তত্ সৌভগমদং ৱীক্ষ্য মানং চ কেশৱঃ ।
প্ৰশমায প্ৰসাদায তত্ৰৈৱান্তৰধীযত ॥ ৪৮ ॥
প্ৰশমায প্ৰসাদায তত্ৰৈৱান্তৰধীযত ॥ ৪৮ ॥